Sri Moksha Gunda Ramayanam

శ్రీరన్సు.

అలీ

శ్రీరామదందాయ నమః

శ్రీ మోక్ష గుండరామాయణము

యక్షగానము ( హరికథ)

శ్రీ తాళ్ళూరి నారాయణ సత్కవీ ఏరచితము

ప్రచురణ:
తితుమల తిరుపతి దేవస్థానములు,
తిరుపతి,

1979

న eT Tw

SRI MORSHAGUNDARAMAYANAM
YAKSIHAGANAMU (HARIKATHA)

by
SR} THALLUR! NARAYANA

Subsidised Price: Rs- 5-00

అద మాసో

foe "ne ia. 1%. oe me os
న. bye క Milde | పె
మ. య... వత ఇ...

Executive Officer

Tirumala Tirupati Devasthanams, రో /
Tirupati.

Printed at:
* Tirumala Tirupati Devasthanams Press,
Tirupati.

ముందుమాట

రామగాథకు నెలవైన (గ్రంథం రామాయణం, ఉతమోత్రమమూ,
పూజనీయమూ అయిన ఈ ఆదికావ్యంలో అనేక ఆధ్యాత్మిక రహస్యాలు
వున్నాయి. కుటుంబానికీ, నమాజానికీ ఆదర్భపాయా లైన విధానాలు రామా
యణంలో వివరించబడ్త ట్లు దురోకావ్యంలో నూబించబడ లేదనడం అతిళయో క్రి
కాదు.

రామాలయం, రామభజనలు, రామాయణ పారాయణాలు, రామనామ
జపాలు నర్వాంధదేశ సాధారణాలు, జానకీరాములు తెలుగువారి ఇల వేల్చులు.
భారతీయ రాజవంశాలలో నూర్యవంశం నాయకమిణిలా౦టిది. మాన వజీవి
సాఫల్యానికి ఏనాడో పునాదులు వేసిన ఇనవంచ్యలు వందనీయులు. వారి
చరితను చక్కగా వివరించే రామాయణం ఆంధ్ర వాజ్మయంలో సాహిత్యశాఖ
లెన్ని అపతరించాయో అన్నింటిలోనూ అల్లుకుని వున్నది.

రామాయణకావ్యం౦లో ని కర్తవ్యోప దేశ౦ హృదయాన్ని ఆర్థంచేని
మానవులను అపయత్నంగానే ఆచరణోన్ముఖులను చేస్తున్నది. రాముడి
పితృవాక్యపరిపాలన౦, ఏకపత్నీవతం౦, స్నేహానురకి, (పతిజ్ఞావాలనం ,
శిష్టర క్షణం, జాదార్యం ఆదిగాగల మహాగుణాలు మనకు అనునర ఖీయాలవు
తున్నాయి. సీతామహోదేవి పాత్మివత్యమహిమ. కష్టనహిష్తుత, ఆదర్శ
గృహిణీ ధర్మనిర్వవాణం, వ్యతవాత్సల్యం లాంటి ఉదాత్తధర్మాలు మహిళా
నోక్రాన్ని ఊద్దరించ గలుగుతున్నాయి. అదే విధంగా దశరథుడి పుత్ర పేమ,

వరతాదుల భాత్మపేమ, లక్ష్మణుడి సేవాదీక, ఆంజనేయాదుల భ

అవ

(ప్రపతులు, నుగ్రీవుడి స్నేహధర్మం, విభీషణుడి ఆత్మధర్మ నిర్వహణం వంటి
గుణాలు ఎందరినో తీర్చి దిద్ద గలుగుతున్నాయి.

యక్షగానం ఒక ప్రక్రియాభేదం. _గేయనృత్యరూపం, గానానికి
నృత్యంకూడా అనుభంధ మైన యక్షగానంలో ఆంధవాజ్మయ విధాన నర్వన్వ
మున్నదని కొందరి అభిప్రాయం. శ్రీ తాళ్లూరి నారాయణ నత్కవి యక్ష
గానంగా |వాసిన ఈ మోక్షగుండ రామాయణం తెలుగునేల నలు చెరగుల
క్రీరించబడుతున్నది. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం వారు [ప్రచురించిన ఈ
(గంథం కూడా అందరి ఆదరాభిమానాలు పొందగలదని ఆశిస్తున్నాము.

డిశంబరు 6, 1979 పి.వి. ఆర్‌.కె. పసాద్‌,
తిరుపతి కార్యనిర్వహణాధి కారి,
తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు.

8.

. బాలకాండము

అయోధ్యాకాండము

ఆరణ్యకాండము

కిష్కింధాకాండము

నుందరకాండము

130

164

129

168

208 పే

249

448

శ్రీరామచంద్రపతపళబవ్మాణే నమః

అవిఘ్నమస్తు

శ్రీ మోక్ష గుండరామాయణము

హరిక్‌ థ్ర

బాలకాండము
న యి
శా. శ్రీమద్భూమిజ వామభాగమున( (వాచిక గేనరీ వ్యళుఃడున్‌,
సామోదంబున(వార్మ్య యుగ్మమున నాళ్యతుమ్నకై కాత్మజుల్‌,
(పేమన్‌ బక్చీమమందు లక్ష్మణు(డు నౌ వేష్టింవ(, జెళ్వొందు శ్రీ

రామ్మబహ్మపదార వింద ముల నారాదింళు నశాంతముకా,

మ. మఖముంగాచి, విరాధముఖ్యరిపుల౯ నుర్తించి, నుగీవునీణ
6
నఖుగా నేల, దళాన్యు (దుంచి. యవనీజం గూడి సొకేతము౯
నుఖియెబేరి న్వరాజ్యభోగములచే కోఫలు శ్రీరామవు౦ం
. 6. cr

డథిలాఘంబుల(|దుంచి, ఫకులకు నిత్యానందము౦ గూర్చుత ౯,

జేదోగ్‌ * ఆదితాళము.
రానూ మహీజావరా ! వరం థామా ! నుగుణాకర ॥ రామా ! తీలోకాభిరానా |
దనుజవి రామా |! వీనుతనుత్రామా ! దశరథ 1 రా ॥ నంగరహరా ! వీ హంగతురంగ !
ఘనాంగ! కలుష విభంగ ! జనకజ 1 రా । ఖండేందుపొశికోదండవిఖండన !
పండితనుత ! మోక్షగుండపురరభు ॥ రా ॥ వారబదుఃఖనీవారణ ! (తిలోకకారోణ |!
తాళ్ళూరినారాయణార్చిత roi

మలయమారుతము : అటతాళము.

శ్రీసడప్రభో చిదఖండడూవథో ॥ శ్రీగు॥ బాగుగ నీపొదభజనముచే భవసాగర
ముదాట-గా గల్గె ధన్యు(డు ॥ శ్రీగు 1 చక్షురగమున నత్యరూపమున, మోక్షగుండమందు-
సొక్షిగ నెలకొన్న! యక్షయతేజ నారాయణశర్మహృల్లక్షిత! పూర్ణవిలాన! వేంకట్శవ ॥ శ్రీగు ॥

9 శ్రీ మోక్ష గుండరామాయణము - హరికథ
ఆదితాళము : ( రవికలతిలక-వలె )
నను దయగనవే పర మేష్టిరాణి 1నను ॥ ననుగైకొనవే ఘనపావనివే ॥ నను దయ ॥
ఆపదఠ్‌మాపగస్‌ బాపముల్‌వాపగన్‌-నీపాటివారలు రూపింపగా లేరు; నీపదయుగళము
(ప్రావగు 1 నను 4 భావంబునన్‌ సేవించెదన్‌ - నావాక్కునన్‌ నీవెప్పుడు౯-రీవిగ నిలిచి
సభావవా మగు నటు, గావింపు జగ త్చావనీ ॥నను ॥ మోక్షగుండమం దనయము నీసి
రంజిల్లి--యీ క్షి తినారాయణకవి నేలెడుతల్లీ యక్షయకటా క్షమున౯ దీక్షమిటి పీక్షింపుచు 1సను॥

శంకరాభరణము ; రూపక తాళము,
శ్రీయమాకుమారా ! పాహిశ్రీ డాయరాదా ! యఘాళిదోథు బాహి ॥ శ్రీ ॥! పాయక
నీపదాబ్దములు నదా గొలుతు శ్రీయ ॥ కాయేంద్రియపరిహారా ! కాయజ నుకుమారా !
తోయజాతభవవందిత (శేయము లిడరొదా | శ్రీయుత నారాయణ కవిరాయ వినుత ॥
మాక్షగుండనాయక ! నిర్విమ్నంబుగ నాయఖీష్ట మొనగాప్పము ॥ శ్రీయుమా ॥
ఆ. వె, ప్రనుతమున నాక వాసార్హ్హమై యొప్బు
మోక్ష గుండనామవురమున౦దు
భవ్యరాఘవోత్సవమును విళంబి వ
తృరమున౦దు( దనరుచైత్రమందు.

వ. యథావిధిగ నాచరింప నమకట్టి ప్రవాళ రజత నీల నృటిక తేజో రాజితంబగు
నొక్కదివ్యమందిరంబున అష్టదళవిరాజిత భదుపీఠంబుపసయి భరత శక్రుమ్న లక్ష్మణ
సీతానమేతంబుగ( గోటిసూర్య వ్రభాభానమానుండయి వేంచేసియున్న శ్రీరామచంద్ర మప!
ప్రభు కొలువు సేయం గోరి నర్వేంద్రియవ్యాపారంబుతో! గలియకుండ మన౦ంబును
మారుతముతో జతవబిచి వంప(గ నవి రెండేకీభవించి, పెద్ద మార్గంబులు __ రెండింటిని
విడిచి, నడిమి నన్న బాటను జని తన్మందిరంబునకు( గల ద్వారపాలకుల నాశ్రయించి
మొదటి వానికి నౌజునూటులు, రెండవవానికి నాఖువేలు, మూ(డవవానికి నాటువేలు,
నాల్గవవానికి నాఖువేలు, నైదవవాని కొకవేయి, యాటివవాని కొక్కవేయి, కడపటివానీ
కొక గ వేయిగ - నీప్రకారము లంచమిచ్చి వచ్చుచు! బోవుచుండుటకు నిరాతంకముగాన్యతం|క
మేర్చటుచుకొనిచేరి యర్థ్య బాద్యస్నానంబులు గంగాదినదీజలంబులుగ, షట్కమలంబులు
పూజా ద్రవ్యంబుగా, నూర్యచంద్రులే హోరతులుగ, నిజానందంబే వైవేద్యంబుగ భావించి
యాక్మారాముని సేవించుచు! దన్మయత నున్న సమయంబున.

ప్త కొరడమయము Wm
ఊఉ. తంబుర( గాలిగ జ్ఞైెలును దాళోమ్యుదంగము లాదిభవ్యనా
దంబులు పొల్చుమిటి హరిదానచయం బరుదెంచి నృత గీ
తంబుల రామమూ రిచరితంబును బాడుచు నుత్సపింబు సౌం
తంబగు నంతదా(క భోజనంబు లొనర్చిరి నంత నంబుననస్‌.
వ. ఇట్టి నత్కాలక్షేపంబు నర్వజననేత్ర శ్రోత మానసానందకరంయిగనున్న
కాలంబున.
సీ, శ్రీరమణీయ వేమూరినదన్వయ శ్రీరాంబు నిధిపూర్ణ శీతకరు౦డు
మహనీయనత్సభామండలరంజిత నంగీత విద్యావిశారదుండు
దేవ మహీదేవ దేశికనజ్ఞనాధులయెడ నద్భ కినిలువువా(డు
పాపార్యవర్యుండుపర (గ శేషాంబికయందు (గన్న బ్లినెయ్యంపు(గౌగుకు

గీ. నుబ్బయార్యునికూరిమి సోదరుండు,
నలరు నరసింహళ ర్మకు నగజుండు,
గేప్షవభరామనామైక చింతనుండు,
యజ్ఞ నారాయణుండు నత్యవతుండు.

వ. ఉత్సవార ౦భదివససాయంతనందున( బూజానమయంబునకు వచ్చి యందు
వేంచేసియున్న సాకారరామమూరిని వీక్షించి.

ఏకతాళము ఏ దిలలగాహ
కలిగె నాకు శ్రీరాఘవునిగాలువ ॥ గలి 1 ఘల్టుఘల్లున జిటుగకైలు మెటయ్‌ | సలీనాక్షని
కడ నాట్యము జేయ 1 గలి॥ తాళ మృదంగ ఫిడేలు; తంబుజలు । బాళినిమోయభజన(జేయ
॥ గలి ॥ భూమిజయుతు(డైపాద ; లెడురాముని । వేమరుగన్నుల వీక్షింప(గను ॥ గలి ॥
అశక్షరుడయినా, రాయణు నేలెడు | మోక్షగుండపతి |మోల నిలువ | గలిగి ॥

వ ఇట్టత్యానంద౦బు నొందుచు హరిడానబ్బృం౦ద ౦బులం గలిని భజన మొనర్చి
యవభృథానంతరము మదంతికంబున నిలిచి నమభావంబున.

d శ్రీమోక్షగుండరాహాయణము = హొరకథ

సీ శ్రీవత్సనంజ్ఞ రాజిత గ్మోత భవుండ వా ర్వేలక్రులా౦బు ధి ద్విజవిభు(డ వు

తాభారికృష్ష (ప్రధాని జానా౦బయందాదరంబునగన్న యాత్మజు(
౧ ణి a

డవు; మనమైలవరపువేంక టశివాచా ర్యకృపాలబ్ది విజ్ఞాన భాసితు(డవు ;
మూర్తి తయా తీతముఖ్యసనచ్చిత్సుఖమయవనుతత్వవిమర్శకు(డవు ;

గీ. కేవలాఖండ మోక్ష లక్మీయుతు(డవు,'
భ్‌ క్రీ శ్రీరామచందో తృవ వతు (డవు ;
సరనపదపద్యనిర్మాణన రకమతివి
హతదురితకర్మ నారాయణాఖ్యశర్మ.

అని నంబోధనచేని యిట్లనియె ;

క, రామాయణంబు హరికథ
గా మారు రచించియిండు కారుణ్యమున౯;
నేమమున నే(బరించెద ;
భూమినీ నాకొదవు భు క్రి ముక్తులు రెండు౯.
వ. ఈమహోపకారంబు(గట్టుకొం డని ప్రార్థించిన నమ్మతించీ వారిని నమర్యాద
ముగా( బంపి పిమ్మట నొక్కనాండు నామనంబున.
సీ, ఛందోవిచారం౦బు నలువ(గానైతిని ; వ్యాకరణ౦బు నేర్వంగలేదు
కావ్యంబులనుమాటగలలో నెజబుంగను ; నెభంటికంబులనంగవినను ;
నవరసాల౦కార నైవుణిలేదయ్యె; భరతశా స్త్రంబుపొప్పరయలేదు ;
రాగ తాళములమార్గముగోచరముగాదు ; న్వరవిభేద౦బులజాడ లెఖు (గ
గీ, నీమహాకావ్యరత్న మింశకేవిధమున
హారికథ నొనర్తు శక్తి లేదనక నేను
నమ్మతీంచితి, నిదియెట్టు చక్కబడునొ!
యొండు శరణంబులేదు రాముండు దక్క,

బాలకాండము కా

వ. అని యోజించి రాముని బ్రార్జించి యారా|త్రిని డ్రించునమయంబున _ నాపాలి
ప్రత్యక్షదైవం" బగు శ్రీరామమూర్తి మదీయకారణాచార్యులగు వేంఠట[వార్యవర్యరూపంబున
న్వవ్నంబున( గన(బడి దయారనం బొలుక యిట్లనియె,
తే. గీ. వత్స! వాల్మీకిమఖమునివరులు, నితర

నరులు, మును నంన్కృతాది నానావిధన్వ

భాషలను శ కికొల(దిని భ కిచేత

నెన్నిరీతులనో రచియింవలేదె!

క. ఆందటలో నీ వొకడ(వు;
సందేహము నీ కి( కేల! నద్గురుకరుణా
నంద౦బున రామాయణ
ముం దగ హరికథ రచింపు ముదము దలిర్చక౯,

ఉ. వొక్కపుహేమ మెవ్వరెటు సొమ్ములు సేనిన వన్నెవచ్చి న
ల్లైక్కువ రామమూ ర్రికథ నెవ్వరు సెప్బిన నొప్పిద౦బగు౯:
జక్కగ దత్కథారచన సాంగముగా నెఅవేర్చి భ కీతో
(గక్కున మోక్ష గుండపురరామున కర్పణ సేయు పుత్సకా!

వ. దీనికి మోక్షగుండ రామాయణమను నామం బొనంగుము. నీకు మేలయ్యెడు
మని సెలవిచ్చి వాండు కను మొబింగిన నేను మేలుకాంచి శ్రిమద్వేమూరి యజ్ఞనారాయణా
ఖ్యహరిదాన [పోత్సాహంబున కనుగుణంబుగ సద్ధుపకటాక్షంబు గలిగెగదా! యింక
లోపం బేమియని యానందించి యిట్టీనుకొం౦టి.

ఉ. ఈయవనిం గవీశ్వరు అనేకులు నేర్ప లుండియండ రా
మాయణము౯ రచింప నను మన్నన( [బేరణచేసె యజ్లనా
రాయణపాటి మితులు ధరంగలరే! యిక నాదుభాగ్య మెం
తో యధికం బటంచు ధృతితో(. దలపోసి యనంత రంబున ౯.

వ. ఒక్క పభదినంబున. నుపక్రమించి యిష్టదేవతా. సద్దురు నత్కపశ్వరుల

(వారింటి $

6 శ్రీమోక్షగుండరామాయణము - హరికథ
షష్ట్యంతములు, అటతాళము (కలియుకర్ను(డ )
1. రామునకు జితభృగు _ రామునకు జగదోభఖి _ రామునకు దానవ

రామునకు మోక్షగుండ ॥రా॥

2. ధీరునకు నిగమనం చారునకు రణరంగ | హరునకు శరధి గ
భీరునకు మోక్షగుండ ॥ రా॥

8, ఖండళశిమౌళి ఘనో _ ద్దండ కోదండ వర |! ఖండీకృత బి

బలా | ఖండతునకు మెిక్ల్షగుండ ॥రా॥

4. దివ్యునకు నుజనం నం | భావ్యునకు మరుత్సుతసేవ్యునకు
మం । తవ్యునకు మోక్షగుండ ॥రా॥

ర్‌, పీతునకు భువన వి | బ్యాతునకు రవివంళ | జాతునకు సీతా
మేతునకు మోక్ల్షగుండ ॥రా॥

6. నారాయణళర్మ హృద్వి | హారునకు ననంతావ | తారునకు

మం | దాధునకు బూక్షగుండ |రా॥

ప. సమర్చితంబుగా నౌనేర్చుకొల(ది సేయంబూనిన శ్రీమాక్షగుండ రామ
హరికథా విధానం బెట్టు అనిన __-
క్ట శ్రీమత్కెలాసాచల
ధామం౦బున నున్న చందధరునిం గని త
ద్వామార్గ శ రీరిణి యగు
హైమవతీరమణి (మొక్కి యడిగె( బియమున౯.

క మంత్రములలో న నుతమ
మంతం బన నెది దాని మహిమంబును ద
న్మం|తాధి దెవమును, ద

న్మంకానుషాన విధము నమత దెలువవే.
Y

బాలకాండము 7

"4

వ, అని మహావినయంబున( బ్రార్థించిన నానందభరితాంతఃక రణుండయి - కాంతా
మణీ! బుష్యాదులకు నగోచరంబగుగూఢవిచారంబు నన్నడిగితివి : ఐన నీయందలి దయచే
నర్దానివచించెద వినుము,

శివునికీర్తన ముంఏక తాళము
రామమంత్రము, కడు రమ్యమంతము ! భూమిలోనలేదు దానిబోలుమంతము !
మంచిమం[తము ! విబుధు లెంచుమంత్రము, మీంచి జన్మ వార్థిని దాటించు మంత్రము 1రా॥
నిత్యమం|త్రము ! విమల సత్యమంత్రము ! ప్రత్యగభిన్నాత్మతానై పరగుమంత్రము ॥రా॥
దీక్షమం|త్రము కడు దివ్యమంత్రము ! మోక్షగుండమందువెలయు ముఖ్యమంతము, రామ
వరమమం|త్రము, యిదే చరమమం త్రము, ధరను నారాయణ మనసోబ్దన్ఫురితమం త్రము. 1 రా ॥

గీ, రమణి వీను మిది ్రీరామ రామరామ
యనుచు |బ్రహ్మోదివిబుధులు మనములందు
గని రమించుచు నుండిన కారణమున
రాము. డను పేరు వచ్చె. బరాత్సరునకు,

వ. కా(బట్టియమ్మ౦తరాజంబు నీ వనుష్టింప(దగినరి. దీని యనునంధానంబున
బునరావృత్తిరహితశాశ్వత బహ్మానందపదవి ననుభ వింపవచ్చునట్టి రామమూర్తికిని నాకును
భేదంబులేదు నుమౌ యని యమ్మం[తంబువదేశించిన నానందించి యోపరమేశ్వరా ! రాముండు
పరమాత్ముండయినను మాయతో(గలసి యవతారంబు లెత్తినట్టు పురాణవచనంబుగలదు. అందు

వలన నతని శేమిప్రయోజనంబు సెలవిమ్ము మహాత్మా ! యని వేడిన నానంది౦చి శంకరుం
డిటనియె :

క, పకృతి విలక్షణు(డగు నా
త్మకు నృష్ట్యాదులు వికల్పితంబులు లేమా!
యొకటిని నంటక యాతడు
నకలంబును జేయుచుండు నర్వాధికు(డె.

వ. ఇట్లు గావున జగత్సృష్టిస్థితిలయ కారణకర్త్ణయైనవరమాత్మ దుష్టని గ్రహ శివ
పరిపాలనంబుల “కొజకును ధర్మనంస్థాపనంబు కొజకును (బ్రతియగమునందు మాయానహి
తుండై యనంతావతారంబు లెతుచుండు. అందొక్కటియగు రామావతార చరిత్రము లోక

'తయపవితంబై శోత్రానందకరంబయి యలరారునది, చెలిపెద సావధానచిత్తవగుము,

8 శ్రీమోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

పల్లవి. తోవాళ. రామరామయనవే ! శరామాయణకథవినివే ! రామా! రఘుల
రమా! సీతారామా! రామా! యనవే! రామామణిరో రమ్యంబగు శ్రీరామాయణకథ
వినవే ॥ రామా ॥

వ, ఓపార్వతీ ! ఈప్రపంచంబున నార్యాపర్తంబున( గోనలదేశంబున మాంధాతృ
నగర దిలీపేక్ష్వాకువులు మొదలగు సూర్యవంశ రాజులకు ముఖ్యవల్టణమయి యయోధ్యయను
నొక్కనగరంబు వెలయు. నవరత్న స్థాపితమయిన దివ్యభవనం౦బులబేతను, విశాల
ములయిన రాజవీధులచేతను, రమ్యంబులగు విపభిమార్గంబులచేతను, నగాధములగు నగడ్తల
చేతను, మోద|వదంబులగు శకాంత వేదులచేతను, బచ్చలతోరణములచేతను, ముత్యాల
ముగ్గులచేతను, దసరారి వర్ణాశ్రమాచార _ నియతులయిసే చాతుర్వర్గ్యములవారికి నివాన

యోగ్యంబయి యలకాపురంబుశస్న మిన్నయె వస్న్మ(గన్న యన్నగరంబున,

లోహాల దశరథు. డనునొక ధరణినాథుండు తరిణివంశ నంభవు(డు ! దిశదిశలందును
విశదంబుగ6 దన యశము నిండ(గా నెగడు ॥ రామా ॥

ఖల

ఏ, మున్నూటయే(ఇదిమంది భార్యలలోముఖ్యులయిన కొనల్య, కైక, నుమిత్రలను
ముగ్గ భార్యలతో(గూడి సమన్త నుఖంబు లనుభవించుచు! బెద్దకాలంబు రాజ్యంబు జేయు
చుండి తనకు నంతానంబులేని కొఅంతచే(జింతించి నుముంతుండు లోనగు సనమండ్రుముంత్రులను
రావించి సభ కేయించి ససిష్టాదిమునులను బిలీపించి వూచింది ముకుళితహన్తుండయి దశరథం

Gov :
౧

దళంకీర్తన ౩ ఆదితాళొము
మునులారా ! నా మొల వినరే! యోహోసహో హితులారా ! ధారుణియిత్తులు
పరిక నాకు నే తరుతం గోరి తీడునో నూరివరులాలా 1 నంతతిలేకిను నగ్గతిలేద(ట
యెంతని వంత పచింతు సేవింళుబుథు లారా॥ మోత్రగుంత కమలాతుని కృపాకటాక్షయు
గలునుస యక్షయముగ ॥ బుధులారా 1
వ. “అవుత్రన్య గఠిర్నాస్తీ' నుతులు లేని వారి! గతులు లేవనీ ్రితిన్మృతులు
MTA

పలుకుచున్నవి. _పెక్కుకాల౦ంబయ్యె; నొక్కతనయుండయిన( గలుగండు కా(బట్టినంతానంబు

గలుగు ఆజింగెటింగింపు,డు.

పాలకాందడము 9
సింధి: తోటార,
అని యిటు దశరభు(డాడిన పలుకులు! వినిరి మునులు మహాదమున ! దసర
సూతుడు దాను విన్నదంతయును దెలిపె వేగమున 1 రామా;

నూతు-!ర్షన -కమాబ్‌ ఆరి,

విను ధరణీనాయకా, వినుధర, నురుచిరితనుజిత నుముసాయక విను। థిర॥
నంతతి లేదని చింతయేల మో మంతనమున మనవి నిలిపి ॥ విను ధరణి ॥ ఎలమి(మితకా
మేపిచేసినను ॥ వెలయ(గదనయులు గలుగుదు రిల విను ॥ ధం ॥ అవని మాట్షగుండాధిపు
కృపచే ! వివిధ నుఖంబుల వీ(గగలపు విను ॥ ధర!

వ. ఓ దళరథమహోరాజా ! వూర్వంబున అంగమహాహాలుంతగు రోతుపహొదుండను
రొజు తనరాబ్యంబున ననావృష్టి పోషంబు ప్రావ్తించి జసశ్రోభము గలిగిన సడి నివారించుటకయి
(ప్రొజ్జులవలన పర్షహోమాది క్రియలు చేయించియు. వానలు గకున్న జింతించుచుండ(గా
నప్పుడు కొందబు పెద్దలు విభాండకుని తనయుడు బుళ్యశ్ళృంగ[డను నతడు జన్మించి
నది మొదలు తపన్సంపన్ను(డయి. యున్నవా(డమ్మహానీయండున్న దేశంబుసదుర్భిక్ష
భయంబులు దొల(గుగాన నతని నింద రప్పింపుండని వలుక(గ విని రోమపాదుండు చాతు
ర్యనిపుణలగు గణికాంగనల( బిలిపించి యమ్ముని తపోవిఘ్నంబు నలిపి తోడి తెండని
వంచిన మంచిదని.

తాపీకీము, (రామల్‌ నలుగు) - వలె
వొర్‌ల్‌ చనిరి మోదమున ! నొ యారముమిర్‌న్‌ ॥ వారల్‌ ॥ సారెకుబుళ్యశ్ళంగుల
ఢీరున్‌ వలపింపగ( గోరి తదాశ్రమవనికిని కేరన్‌ ॥ వారల్‌ ॥ మాటల్‌ చెజికు రసము వలెస్‌
మాధుర్యము గారన్‌ ! మాటికి నయ్యాటలతో బాటలు వాడుచు గను గీటులందగ చిలునగ
వులతోడన్‌ ॥ వారల్‌ ॥ మౌనిస్‌ మజిపించి ధరా జాని వురము( జేర్చన్‌ ! బూనినధా మోక్ష
పుర శ్రీనాథుని పదములు ! ధ్యానించెడు మునివథ్యుని గాన్‌ 1వారత్‌ ॥

సీ. విరహిణీమృగముల వేటాడ గ మకించిమరుడు వెచినవుష్ప 4 శరములనగగ
గడువేడ్కతో(బాల | కడలినిజన్మించి జగతికి వచ్చున । చ్చరలనంగ
ధారాధరవినిగ్గ 4 తంబులై దెనలకుబఅ తెంచు[కొక్టాటు + మెటువులన (

dow

భృంగారర నముల౦ ' జేరి క్రీడింవంగ( గడ గిపచ్చెడు రాజ + కన్యలన (గ

10 శ్రీమోక్షగుంథరామాయణము - హరికథ

గ్‌, నించుకెనను మది నంశో+యించ కృపుడు
మించుబోణులు మిగుల గా మించి నంత
సంచి మునియ్యాళమము( బవే + శించి యతని6
గాంచి వలపించి కొనిపోవ + నెంచి రంత

ఊ. వీనుల విందు! గొల్బ!దగు వీణల మొటుచు నాట్యయుకి మె
గానము సేయచుక మలియం గాంతలు గుంతయ భీతిలేక య
మ్మానిని దాశుచు౯ గడ(గ మాటలు నీటు చెలంగ(బల్కుచుం
బూని విచ్చితమార్గముల మోహితు(జేయ(గ( గొల్ళిరాతని౯,

vu

వ. ఇటు కొన్నిదినంబు లతని నాశ్రయించి తమ స్వాభావిక చేష్టల గనవజిచు
చుండిన నతండు పూర్ణ నమాధిని జాలించి.

తోహర* కన్నులు విచ్చి య ఖండ తేజముల( గన(ఓబడువారలం గాంచి |
ఎన్న(డు జూడని యీ వరరూపము లేమిటివో యని యెంచి ॥ రామ॥

వ. స్త్రీపురుష భేదా భేదంబు లెబుంగని యతండు వారల(దన వంటి బుషు
అనుగా భావించి యిట్లనియె,

బుశ్య, కీర్తన, ఏకతాళము : (కనీలిపని) _ వలె
ప్రమడమమంగ మిము జూడగలిగెను ! తమ యాశ్రమములెంక దప్వుండు
దెల్బుడంత నముచిత నమభాషణములాడ( గల్గెను! (పమ॥ మాకుగొమ్మొండు మటీతల
నుండు | మోకు రొమ్మునరెండు॥ మేలైన కొమ్ములుండె | మాకంటె మహనీయులే కదా త
ల(పను ॥ప్రమ। మోరెన్నడిటీకు రారిదివరకు సారెకు మోక్షగుండశౌరి నత్కృపతోడ |
జేరిన కారణము జెప్పగ( దగును॥ ప్రమద మ॥

ఉ. అక్షయమెన తళ్కులవహాహా దెనల౯ వెలిగించుచున్న వ
(దాక్షలు కంఠ మందు వెలయ౯ ధరియించితి రార్యులార! యీ
వృక్షము లెచ్చట౯ గలవివెట్టు లభించెను మాకు! దెల్బ నే
నాక్షణ మేగి తెచ్చుకొనిహా రముంగూర్చి ధరింతు( గుత్తుక్ల౯,

బాలకాండము li

టు.

పరివుళము గల్లు భన్మము

ధరియించితి రంగములను దగ నీది గనుల౯
దొరికినదో ! చేసినదో |!

కరము గురుతు, దెలుపరయ్య కవివరులారా |!

కంక టంట " Bra,

గీ. హంన దండంబు లెచ్చటనలవడె? నివి లు ల TN
చేతముఠిన నాదంబు( జేయచుండు9 “|” Pr

ట న . aT

నిట్లి చితానన౦బు లేతటుకలవా hag po /

యట | అ | om ge rs
మావన౦బున దొరకవు మౌనులార! ఏ, aN

కే స. +
న

వ. ఇట్లు వారియందు బద్ధానురాగుండై తపన్సమాధి(జాలించి వారిగలన్‌యచ్చా
విహారంబుగా( జరించుచు గాలంబు బుచ్చు చుండ నొక్కనా(డు వారాంగన లిటనిరి;

క. మా యునికివట్టు సేరంగ.
బోయెదమో మౌనివర్య! పొందుగనెన్నా
ళ్ళాయెనిటువచ్చీ యిక సెల
వీయము మాకన్న నాత(డింతుల కనియెన్‌,

బుషి, కీర్తన: ఏకతాళము, హంసధ్వని, (రవికుల) వలె
విడువ దగునా మహనీయులారా | తగునా | వగం దోయ/(గ మే లగునా ॥
విడువ | ఈడుగ౯ |! జోడుగ౯ | దోడుగ౯ | గూడియు౯ | వేడుకతోడుత విహరించియు
విడ నాడంగదల(చుట పాడియె॥ విడువ(గ( దగునా ॥ నే వచ్చెదన్‌ | మోవెంబడిన్‌ వేవేయి
గన్‌ భావింపకన్‌ | బావనులార | కృపావహులైకొని | పోవుడు నమ్మితి( | గావున ॥ విడు
వ(గ౧ దగునా॥ ఓంటి౯ ! ఈ వనమున నే నుంటి౯ | మిము వేడుకగా! గంటి౯ | గలసి
మెలసి యిం దుంటి౯ | ఇక ననువిడువ(గ( దగునా ॥ మోక్షగుండవిభులదలయచు మో
యాశ్రమముల్‌ | వీక్షింప(గ మాకిచ్చవొడమె నిదిమేలు ॥ ఈక్షితి మి-మ్మెడదాయణా _
చఈక్షణమున రానీయుడు॥ విడువంగ(6 దగునా॥
వ. అని యిట్టు వెంబడించిన వారకాంతలు దమ యిమోర్థంబు సిద్ధించెనని నంత
సించుచు నా ఘనుని యంగ దేశంబునకుం జేర్చి రంత నాదేశంబున వర్షంబు గురిని
కశాథంబు సుని క యుగం. గాజు తప పషతరుగు భాందను బముషళాంగునకిలి బెండి

12 శ్రీమోక్షగుంతరామాయణము - హరికథ

చేసిన నతడు గృహన్థుంశయి యా రాజునింట భార్యాయుక్షంబుగనున్న వాడమ్మునిసీ
దోడి కెచ్చిముం దశ్వమేధ యాగంబుచేసి పిమ్మట! బు త్రకామేష్టి సేసిన సుకుమారులయిసి
నలుగురు కుమారులను బడ సెదవ. నిశ్చయమ్ము సనత్కుమారుని వలన నీ వార్త మును స
వినియిన్న వా(డ( గాన(జెప్పితి నా [పకార మాచరింపుడు,

తోహర. అని నూతు(డు తెల్పిన దళశరథు(డతి హర్షాంబుధిలోం. బొదలి. చనీయు
రోమపాదుని నగరమునకు మునిని( బిలుచుటకు( గదలి॥ రా॥ శాంతతోడ .బుష్యశ్ళంగుని
వా సాశకేతమునకు( దెచ్చె, సంతానమునకు, జన్నము జేయించ(గ(దగ వినుతియొనర్నిశ ॥
రా॥ అతని నమ్మతిని, నశ్వమేభమున కపుడు ప్రయత్నము చేసె౯, అతీవేగ వసిష్టాది,
మునుల జ-య్యన బుత్విక్కుల( చేస౯ః రామ॥

ల్‌ ఇన్‌

కీర్తన * జంయూటి, హవళము.
అశ్వమేధ మఖముసేసె నవనిపాలుడు శాశ్వతముగం గీర్తి వెలయ నత్యశల,4,
॥ అళ్వ ॥ గురులు వని ఫ్లాదిమౌని పరులు జెల్వుగ ॥ నరగ వేద మంత్రములను జదివిచేల్వ(£
॥ నక్వి ॥ స్పష్టముగ నర్వజనులు దుష్టినొంద(గ ॥ నిష్టమయినభోజనంబు లిచ్చిపొందుగ॥ నశ
కోరినట్లు ధనచయంబు గోటకొల(దిని | ధారుణీనురాదులకును దానమొనగుచు ॥ అశ్వ ॥
ఈక్షితి నారాయణ కవిరక్షకుందగు మోక్షగుండరేపుని కటాక్ష మొందుచు ॥ నశ్వ॥

నంధితోహర. ఇటుజన్నముసే, యించి పృతకా, మేష్చియొసర్చింపంగను, దిటమిలి
యాగటా, దిన్ఫులుపొందిన, దేవతలందలుదగను 1 రా ॥

వ. నత్యలోకంబున కరిగి బ్రహ్మకు. |బణమిల్ల్తి తండ్రీ! మోరిచ్చిన వరగఠ్వ
వశమున రావణానురుండు విజృంభించి సాధువులకు బాధ చేయచున్నవా(డు, వాటి
ఢాకకు లోకంబులు తేకువచెడి చీకాకువడి యున్నవి. కావున నతని పొంగడంగు రెడ

గెటిగింపవే ! యని వేడిన దతణంబున,

నారాయణమూరికి వందనములొన(గిమదిగోరి ॥ రా॥

శీరన : ఆదితాళం. ( హరిచరణన్మరణా ) వలె
పరమపవురుషహరి | పాహిజనౌర్తన | నరసిజలోచన | నురవినుతా। శరణర."
మము( జల్లనిచూవుల, నరసిప్రోవవే | హాతదురితా ॥ పరమ।। నీ వఖిలమునకు సట"

దాతపు, లీ వెజుంగనివి లేపు చూడు ! దేవమునుల బాధించుచు. రావణు! డీవిశ్వహు?

పులక ౮ 18

జయించినాడు ॥ పరమ ॥ దురమున నాతని ॥ దునిమి మాబాధలు నరగున చాపుము
శశివదనా ! ధరను నారాయణదానవినుత ! కరి వరద |! మోక్షగుండ పురనదనా ॥ వరమ ॥

వ. శ్రీమదఖిలాండకోటి బహ్మాండనాయకా ! మహానుభావా! విశ్రవసుబహ్మ
కుమారు డగు రావణబ్రహ్మ లంకలో నివసించి లోకళంటకులగు పెక్కండ్రు రక్కనులం
గూర్చుకొని భీకరంబుగ లోకంబుల( బీడించుచున్నా(డు. దేవతలు తనుయునికిపట్టుల
నిలుచుటకు వెరవులేదు. కాబట్టి పుత్రులొబికయి యశ్వమేధ యాగంసొనర్చి సచీయైయున్న
దశరథుని భార్యలయిన శౌనల్య నెక్‌ నుమ్మిత్రలయందు మూరు. నాలుగు రూవంబుల

ననతరింపి దశకంఠుని రూపుమాపి మమ్ము రక్షింపినే |

(A Kl

నంధి తోహర: అని వేడిన బ్రహ్మాదుల తలుపలు, విని హరిదయతో. గనీయెల,
జనుడిక మియిస్టానుసారముగ, నలీపెద నేనని యనియె౯॥ రామ ॥ అంతట నురలకు
ge

సజుడు తెలిపె మొ, యంంబుల వానరుల, వింతమాటం గన్ఫీంచి దోడువడు, డెంతయు
(గుంతు నవుపల॥రామ॥

సంధి. ప. అని విరించి యెంచీ వివరించిన మంచీదని దేవతలు, న్వస్థానంబులకు(
పనీ తముతమయంశంబుల డెబ్బదిరెండు వేర్వనచరుల బుట్టించిరి. వార అతిబలశార్య దైర్య సాహ
నంబులు మెజయ గొందటింద్రనందనుండగు వాలిని, గొందటు నూర్యతనయు[డగు నుగ్రీ
పనీ, గౌొందటు వాయనుతుండగు హనుమంతుని, గొందటువహ్న్యూంశ సంభవుండగు నీలుని
నిట్లొక్కాక్క మొనగాండ్రతో( గొంతకొంత బలగము చేరికొలుచుచు.. దుర్త్హమంబులగు. వివిన
సూరంబుల సంచరించు చుండిరి; ఇక్కడ. నయోధ్యయందు,

కీర్తన, ఆటతాళము

ఒకదివ్యపురుము డుదయించె నంత! | బకటహోమాగ్నిలోపలనుండి వింత ॥
యొక ॥ హారినీలనీలాంగు( డడుణతేజుండు, నరుణాంబరుండు సాహనవిక్రముండు ॥ నొక ॥
పొయనపా త్రను బాణితలమున( బాయక ధరించి పరమహర్థమున 1 నొక ॥ గరుతరముగ
మోక్ష శ్రీహరిని, స్థిర భక్తితో నుతి సేయుచు ధృతిని | నొక ॥
ఆ. వె, తనను జూచియద్భుతం బందుచును లేచి

వినుతు(డైన విభునివిలయ. గాంచి

భూమినాథ యజ్ఞ పురుషుండ నుతుల నీ

యంగ వచితిని ,వియంబుహొటి.

మం లాలస ల సం, SEM
1] wou RIDE) aT OLD = JU

తో, అనువుగ నీవర హూన్నమ్మును నీ యంగనలకు( బంచిమ్ము ఇనకులవర ! నీ-
యిష్టార్థంబును, ఇంకను బొందెదవు నమ్ము ॥ రా ॥

వ. అనియిటుయజ్ఞపురుషండు పాయనమహిమంబుసెప్పితత్సాత్రను దశరథున కచ్చి
యద్భ'ప్యండయిన ధరణీవిభు( డక్కలశంబులోని వరమాన్నంబును గౌనల్యకు నగము,
కైకకు నగము నిచ్చినవాజిద్దణు దమ యంశంబులోనగము నుమి[త్రకు నిచ్చిననంతటవార
దిపుచ్చుకొనిరి. పిమ్మట భూవిభుండుబుష్యళృంగాదిబుత్విక్కుల న్వదేశంబులకువీడ్కొలిపి
తాను గాంతాయుతంబుగ న్వశీయసౌధంబు జేరి నుఖలీల నుండె. అప్పాయనమపహొవ్స
వలన( గౌనల్యాదికాంతలు గర్భవతులయిరి : అంత*

ఉ. మన్నురుబించె నెన్నడలుమందము లెతగె ; మోముదమ్ములు౯
గన్నులు( దెల్లవారె( బొన(గ౯ నలుపెక్కెను జూచుక౦బులు౯ ;
అన్న మనహ్యామయ్యె ; బహుళాభరణాం౦బరప జీ భారము
య్యె; న్నెల లంత కంతకును హెచ్చ(గ( గాంతల కబ్బురం౦బుగ౯.

వ. ఇట్లు [గమక్రమంబున పం|డైండు నెలలు నిండిన,

శ్రీరామాది పుతజననము.
కీర్తన కమాను; రూపకము.
వృతోదయమాయెనప్పుడు, మిత్రకుల పవితుండగు, ధాత్రీపతి - చిత్రమొంద(॥ బు ॥
బ్రైత్రవద్ధ నవమి పగలు సొమ్యవానరాదితి నక్షత్ర కటకలగ్నయుత పని|త్రంబగు వేళను
భభ గ్మాతియెన కొనల్యకుం ॥ బు ॥ ప్రాకటముగ( బుష్యతార(, బదిరెండవ లగ్నమందు,
గేకయరాజ పుత్రియైన డ్రకరకుచ జిత మంగళ కోకక నా శైకను నొక ॥1వు॥
పాత్రంబగు కటకంబున, ఫణితారను [గ్రహములు నతి, మైత్రిమెలగంగను శత
పకాయత నేతకు పభ, గాశత్రకు నుమిత్రకు బహు ॥ పుత్రో ॥ రక్షకుడయి తాట్లారి
నారాయణ కవి నేలుచుండు మోక్షగుండనిలయ కృపా వీక్షణమున నా క్షణమున, నక్ష
యవభ లక్షణులగు ॥ వుప్రోదయ ॥
క తనయులు గలిగిన దశర థు(
డనుపమ నంతోషపులకితాంగుం డగుచు౯
దనర వసిమ్ణుని వీలిపిం
చిన నాతం డరుగు దెంచిచీత ౦ బలరన్‌.

నా శ చం తా
Vue టు 13

నంధితోహర - నామకరణ పుణ్యాహవాచనము లామునివరు

భరత లక్ష్మణ శ కున్న నునామములపు డేర్చోజిచె౯ ॥ రామ్‌ ॥

వ. ఇట్లు వసిష్టమహపషి౯ స్వస్తివాచనమైన పిదప భార్యాతయ కపచకుప్కుయ
తంబుగా దశరథుని పీఠరంబులవయి నాసీను(జేసి నభాసదుల సమక్షంబిన( గౌ సల్యానుతునవ
రాముండనియు, గెశేయికాడుకునకు భరతుండనియు, సుమి త్రానంచనులపు లక్ష్మణ శ్యామ
ఘ్నలనియు, చేపలు పెట్టి రాజువలన బహుమతులు వతసి చనీయె. అంఠసంకల్ప సిదియై

నందులకు భూకాంతుడు సంతసించి కాంతలతో (గూడి నుఖందుండె.

ర్‌

అక్ష డణభరత శత్రుఘ్నులు తలులవలన దాదులవలనను నా(కందడుచు వాలినూప
దిన (ప్రవర్ధమానులయి చిన్న వయన్సునందే యాటలాడ నాసకులై,
కిర్రన ఏక్షతాళము. (ఈళరాననంబుబాయ) - వలె.

వార లాటలాడి రీడు వారి. గూడుచు౯ ; కోరి - చీరి చేరుచు౯ దాజుచు౯ బౌట్‌
పంబులుక౯, సారెకు నెగడళ, బౌరులు వొగడకా ॥ వారలాట ॥ నొవ్వ౯, నవ్వళా, జివ్వకు౯,
గవ్వుచు౯, నవ్వడిగనీన౯ | బువ్వుల చెండు౯ = రువ్వుచు మెండు౯ ॥ వారలావీ | డాగి-
మూగి, లోగక౯, వాగకళ౯, యోగిరంబులున్‌, _చాగుగ( దినకన్‌, వేగమె చనక
వారలాట ॥ దీక్షస్‌, గక్ష౯, దత్రులై తల(గకన్‌, మోక్షపుర పతియక్షయ కపనావీ
గలుగస్‌ ॥ వారలాట |

ఈలీల బాల శ్రీడాలోలురై కాలంబు పుచ్చుచున్న సమయంబున,

నంధితోహర : శైక దాసి యొక్కతె మంథర వేళాకోళంబని యెంచి, చేకొని
చేతుల -జెండుదట్టుటయు, శ్రీరామ(డుగోపించి, కల్టెదీసికొని కొట్టినంత నొక - కాలు
విరగ నత్తరుణి, యట్లెమదిని జెరగొట్టుచు గొణుగుచు నవతల జస నత్తరుణి 4 రామ్‌ ।

ళ్‌

క, ఈలీల వాలురాటల
పొలయి |క్రీడించుచుండ( బరికించి మహీ
పాలు(డు వసిష్ట మౌనిని
మేలుగ( బిలివించి పలికె మృదువాక్ళణితిన్‌.
దశ, కీర్తన, దర్భారు అటకాళము _ (రమ్మని పిల -) వలె
(మొక్కద నార్య, మునికుల వర్యా, అక్కట బాలకులాటల మరిగిరి | మొక్కెద ॥
చదువులు సాములు, చదివించివీరల, ముదమున నీతి కోవిదులను జేయవే ॥ మొక్కెద్‌ |
మో క్షగుండాధిపు సాక్షిగ బిడ్డల, నక్షయ విద్యా దక్షుల జేయవే 1 (మొక్కెర్‌ ॥

lo win SUR = SY
శ. బాలురను చుదికౌళల
౧
శీలుర( గావింపుండనీ ఎసిపునితో భూః
0
పాలు(డు పలుక(గ విద్యా
శాలకు( గొనిపోయి చెప్పె చదువులు సాముల్‌.

వ, ఇట్టు దిగరథుని నీయోగంబున రామలక్ష్మణ ఫరత శతుఘ్నుల విద్యా
శాలకు గొనిపోయి వసిష్టమహాముని న్వల్పకాలంబుననే చౌపష్లి వీద్యాపారంగతుల( జేసి

తోడితెచ్చి యొప్పగించిన బూపాలుండు సంతసించి వారివలననే యుపనయనంబులు సేయింబి
వివాహంబునకు యత్నింపుచున్న నమయంబున,

కంటిన గ. wr టు gen చా క.
సంధితహర. ద౦ఉకమండలు, ధెలువగుపు టౌ వంపు నాచంయుండు,

కుండలీళ యునురి - గొనియాడుచు బ్రష్కనను వశ్చెథిరుండు ॥ రాష ॥

శిర్రన ; అటతాళము

౮

రామ కృపాకర 1! రఘుకుల “ఖర ! స్వామి, నిశాచరసంహర ! శ్రీవర ! రాము ॥

ఒప

పటుకముష కూర్మ కటి నరసింహ పటురూవకభ్య్ళగు వంశజ రాఘవ! ॥ రాము ॥ సొక్షి న్య

ays ఎ రల ey! a ret ల a |
రూక ! టూక్రగుండపురాధ్యక్ష నారాయణ దాసనుతా! జయ ॥ రామ ॥

ఫి

తో॥ వచ్చిన మునివరు వార్తతెలీస్‌ భూ వల్ల భయదుపగనరిగి జెచ్చెరదోర్కొని,
జాతీ శ

వచ్చి సుఖభానన మీచ్చీ ఏలి దానెటీగి ॥ రామ ॥ ఏమిపనికి మా రిటకు వచ్చీతిరొ యెటీ

ho ఆ లయలు రట Au ముల on చం wn gua ne
గింపుడు గయత యు; సామా, అమి = న్‌ష్చ్‌యముగ్‌ నొ ఎని సలిపి నీపుడిని యవెను,

విశ్వా: శీర్రన = నాద నొమ [క్రియ = పొపుకాళ ము,

ఓహోరాజూ! నా మనవీ విను ॥ మోౌహూ ॥ అహోహో శేనొక్క యాగము జేయ
ను | బాహు మారీచులు | బహువిమ్నములు సేతు ॥ రోహో ॥ భూమిపయి వారిని, బొ
యించుటకు మన - రామ లక్ష్మణులను బ్రేమతో( బంవించు ॥ మోహో ॥ అక్షయముగను
నా రాయల కవిశేలు మోక్షగుండేనండు రక్షించు మిమ్ము నో ॥ హూహో ॥

వ. నేను యాగంబు నలువ నమకట్టిన ద్రిలోక కంటకుండగు చళకంఠునీచే నను
జాతులె మారీచ - నువాహులు వచ్చి విఘ్నంబులు చేయచున్నవారు, కా(బట్టి వారిని జంపి
జ్ఞాలుల
జన్నంబువరినమాప్రినొందింప నీ కుమారులలో రామ - లక్ష్మణుల నా వెంట బంపు మని
విశ్వామితుం డడిగిన దళరథుండు ;ా

|

ఆ YY US యం
దళరథునికీర్తన ఏ దర్బారు, దూవకము.
పీరి నంప( జాల మౌనిలీర నీదు వెనువెంటను ! జనుడంచును క్రూర రాక్షను
లతో బోర! శేరరు నా కుమారులు నుకుమారులు గద 1 వీరి ॥ తల్లుల నెడందాయలేరు ;
విల్లమ్ములు పట్టీవెరు(గ ; రల్లయుద్ధభూములలో నుల్లంబుల నల్లన భీతిల్లరె! యిక ॥ వీరి
నంప ॥ మోక్షగుండపురనివాను సాక్షిగ విను డీరు యజ్ఞ దీక్షబూను జేనవచ్చి, యాక్షణ
మున రాక్షనులను శిక్షింతును ॥ పీరినంప ॥

నం ॥ తో ॥ దశరథు డఉబటువలె( దనకో( బలికిన - తాత్సర్యము నాలించె, విశ
దంబుగనా విశ్వామిత్రుడు వినక యనియె(గోపించి ॥ రా |

విశ్వా-కీర్తన-వేహాగ్‌: ఏక్‌ తాళము,

బలే, బాగునీమాటమహారాజు ! బలే || బాగాయెగా - యౌగాసెబాసబలే ॥ బాగు ॥

నే గావించెద నీపను లనుచును వేగముతోవాగితివి ; మేలు సెబొస్‌ బలే ॥ చా ॥ భాను
వంశజులు పలుక రబద్ధము ; నీ నాండుగాన బడె; మేలు సెవాస్‌ బలే ॥ బా । మోక్ష
గుండవిభు సాక్షిగ నభలో వీక్షణమే యే మంటి? మేలు సెవాస్‌ బక

స్ట్‌
లే చా

నం ॥ తో ॥ విశ్వామితు,డు వీరావేశము - వెల్లివిరియ( బలుకగను ; _ విశ్వం
భరపతీ వెజచుచు గురునకు వినతు డగుచు నిట్లనెను ॥ రా ॥

దళ. క్రీర్తన : ఆదితాళము.

వినవే మునివర ! వినవే తెలిపెద ; వినవే నామొర వినవే! కడువడి ॥ విన ॥
విను వసిషవర మునిచందమ! మొర ॥ వీనవే ॥ రామ లక్ష్మణుల వే మఖరక్షణ 3
మని బిల్వ(గ గదలి వచ్చె నిది ॥ విస 1 తావనవరుని వృథాగను బంపిన(, గోము
తోడను శాపము వెట్టును ॥ విన ॥ లేక లేక కల్లిరి వీరలు నా కీకాలమునకు! నెటులబంపు
డును! ॥ విన ॥ మోక్షగుండక మలేక్ష ణుకృవతో ! దీక్షగ నా నందియము(చావవే ॥ విన ॥

వ, కం. అనితనతో నాలోచిం। చినభూవడి వాక్యములను జితం బలరన్‌ విని
యవ్వశిష్టమునిపతి | యనుపమమృదువాక నరణినపు డి ట్లనియెస్‌,

వశిష్థునికీత౯న = హిందూస్తాని- కాఫీ ; అటతాళము

రాము నంపిన భయ మేమో తెల్పు భూమిపాల! ॥ రా 1 రాము డన సామాన్యు(డె
శ్రీమవోవిష్ణవగురాము 1 ఉరగపతిలక్ష్మణు(డు : ధర - నుదర్శనములు భరత + శత్రుఘ్న
౧

eS

16 Wy YS EROOU యు ఆరటం ~ of ఆంటి

లల పరాశక్రియె సీత ॥ రాము 1 రాక్షసుల శిక్షింప(గ, నీక్షితి వారాయణాఖ్య రక్షకుండు
మోక్ష గుండాధ్యక్షు( డయి కలిగె నీకు ॥ రాము ॥

వ. ఈ గాధేయనకు మొదట కోరిన దాని నిచ్చెదనని చెప్పి యిప్పుడు బొంక
వచ్చునా ! నూర్యవంశరాజులు నత్యవంతులని యెన్నిక(గన్నకీరి యేల పోనాడెదవు?

రామలక్ష్మణులకు రాక్షనులవలన గీడు మూడునను సంశయము మానుము. దీనివలన నీకు
దప్పక మేలు గలుగును. నీ కుమారులను యజ్జనంర క్ష ణకొటికు గాధిపుత్తుని వెంట!
బంపుము.

నంధిఃతోహర్‌ : అనివశిస్టు( డి ట్లనుటవలన సెమ్మనమున నానందింబి, జననాథు,డు
రాముని సౌమీత్రిని దనచెంతకు రావించి 1 రా ॥

దశ _ కీర్తన _ అటతాళము

నాయన యా మునినాయకు వెంబడి నీయనుజునిగూడి పోయి రావోయి 1 నౌ |
ఈయన యజ్ఞము చేయ(గ దానవు లామిడ! గొనసాగ నీయర(యట దాన ॥ నా ॥ యాగ
విఘూతకు లగు మాగీచాదుల వేగమె (తుంపుము ; సాగు నామి(ర ॥ నా ॥ ఈక్షితిలోసల
మోక్షగుండేశ్వరు. డక్షయ శభముల నొక్షణ మిచ్చును ॥ నాయన ।

ఉ. మాటికి బుద్ధి దెల్బెద( గుషూర కులార్‌; పర న్గలంబున౦
దాటల(బాటల౯ దిరిగి యారడి నొందక యాగ మేచు నొ
తాటకతోనుగాగలుగు దెత్యనమూహము మించి నొంచి యి
మ్మేటికిమీతికేయ(డట మా(ద యశం బలరారు మికిలకా,

వ. అని కుమారులకు బోధించి విశ్వామితుమునిని గాంచి దశరథుండు గర
కమలంబులు ముకుళించి.

దళ -కీర్తన-అ టతాళ ము-హిందూ తోడి,
తల్లిదండ్రుల చాటువారలు తాపసోత్తమ వీరలు ; మెల్లనను గొనిపోయి వేగమే
యిల్లుచేర్చుడు మోరలు ॥ తల్లి ॥ ఆకటికి దప్పికిని నొక క్షణమైన నోర్వగజాలరు ; నీ కృపా
రన మెటుజూపెదొ ! నీకు దానులు బాలురు ॥ తల్లి ॥ మోక్షగుండపురీళ కృపతో ముదము
తోనేతెంతురు ; ఆక్షణంబున వచ్చి మఖనంరక్షణము గావింతురు ॥ తల్లి ॥

నంధిఃతోహర : అని గాధేయున కప్పగించి తన తనయుల నటు దీవించి, చనుడని
చంపించిన తజిలిరంత మునిపెంబడి మోది౦చి ॥ రామ ॥

బాలకాంఉథడము 10

వ. ఇట్లు శ్రీరామ లక్ష్మణులు మునివల్లభునితో(గూడి యా రాత్రికి అర్హ్థయోజనము
నడిచి నరయూనది తీరమునకు. జేరి మహాశ్రమ నొందుచున్న( గరణించి విశ్వామి త్రుండు
దాసు మున్ను బ్రహ్మపలన దపోహుహిమచే సారించిన ఏలాతీబలలను _ దవ్యమంత్రముల
నువదేశించిన నామం క్రయుగవభావమ్ముచ రాజప్కుతులు క్షత్చిపానట మొదలగు బాధల
సొందక దృఢగాత్రులయిరి. _అంతనార్మాతి యక్కడ నివసించి మరుదినము [ప్రయాణమై
పోపుచు నా చెంగట నొక మహాధ్వని వినీ యుడియేమియని రాము(డడిగిన మునీందదు।
డిట్లనియె.

విశ్వాంకీర్ర న -ద్యాండు స్వరము: ఆదికాళము,

రామ రామ విను మది రాజతగంగానది యీ మహానదిని మున్నీశనితలనుండి
(పమభగీరథు(డీమహి!ిని చెచ్చె ॥ రామరామ | పట్టుగా నమోధ్యను జుట్టివచ్చి యిచటను
దిట్టముగా నీస్రధీనంగమం బగునటులగాన మహాధ్వని గలైను ॥ రామ ॥ అక్షయసల
మిచ్చును, నఘుముల( బోకార్చును, మోక్ష గుండపురాధ్యక్ష, నారాయణ రక్ష, మీ పదముల
రిహిని బుట్టె మున్ను | రామ ॥

వ. ఇట్లు గంగానదీవభావంబు గాధేయునివలన విని యానందించుచు నాస్థానంబు
గడచి యంగాశమము మొదలగు ప్రదేశములు చూచుచు! బోవుచున్నయెడ.

నంధి తోహర : కన్నుల నీప్పుల కణము లురుల ది క్కరులుమదిని బెదర(గను,
దన్ను గెలుచువారు భరలే రనుచును దాటక వచ్చెను దగను ॥ రా॥

వ. అప్పుడు శ్రీరాముడు లక్ష్మణుని జూచి,
0.

రాముడు, కీర్తన -ఆదికాళము “భజియిందీవే మనీసా' వలె
కనుగొంటివా! లక్ష్మణా! కనుగొంటివా! దనుజ వచ్చెడితీరు( ॥ కనుగొం ॥

మిడిగ్రుడ్డు కోలలు దెబిచి, మిన్నువగులంగ బెడబొబ్బలిడుచు బుడమి యదర(గ ॥ కను ॥
మోక్షగుండవిభుని నిన్ను, ముట్టడించిన రాక్షసి పోవ(గ గలడె (పాణముతోన ॥ కనుగొంటినా |
వ. అని తెలుపుచుండ.
నంధితోహర : అంతట రక్కసి మిడిసి పైక దా గంతులు వైచుచు రాగా, మంత
నమున దాని మర్దింపుండని మౌనివర్యు! డనె వేగ ॥ రామ ॥ మంచిదనుచు నొక మహి

తశరము నంధించి రాముండటు వేదుమించి యుళముఖేదించి [ప్రాణము వధించిన నది
పడిపోయ | రా ॥

20 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

క, తాటక మడనీన, రాముని | గాటీముగా(గౌ(గిలించి, గాధినుతుం శ్ర మ్మేటీక నమం|త్ర
కంబుగ | నూటిగశస్తా న్రములనుసొంపుగనిచ్చె౯.

వ. ఇట్లొస౦గి [వియంబిన నారాజనుతుల( దనయాగస్థానంబగు వామనొ[శమభూ
మీకి( గొనిపోయిన, రాముండు.

రాముని కీర్తన, బేగడరాగము: ఏకతాళము
మఖము జేయు(డు, మౌనితిలక మిరు ॥ మఖము | అఖిల ముషుల(గూడి,
యమితమోదమున 1 మఖిము | అనురవీరులు నేడదిచెరుపగను ; గునుమళరారిని గూడిరా
విడువ ॥ మఖము ॥ భూమి మోక్షగుండ పురమున వెలసిన స్వామి కృపచేత, నన్ముని
చందమ ॥ మఖము |
వ. ఇట్లు చెప్పిన,
ఉ. అంతట గాధినూను(డు మహాముద మొ౦దుచు రామునాజచే
స్‌
నెంతయు దీక్ష(బూని నమునీశ్వరుండి మఖ మాచరింప(గా
మం్యతము లుచ్చరించుచును మౌనులు హోమము చేయచుండభూ
కాంతునుతుల్‌ [బియంబునను గాంచుచునుండిరి పంచర్మాతముల్‌.

నంధితోహర : వరమారీచ నుబాహులు గడపడవచ్చి మాయలకు జొచ్చి, పొరి మలమూత్రం
బులు హోమాగ్నుల గురిపింప( గడు హెచ్చి 1 రా॥ రాము( డొక్కశరరాజము వైచీన నా
మారీచుని వడిగ, దామసీంచీ తత్తరపడ వైచెను నామహాబ్ధిలో బడగ | రా ॥ పదపడి మణీ
యొక బాణమువైవ నువాహు(డు నీలిగి నంత ముదమున శ్రీరాముని దీదించుచు మునులు
హొగడి రాచెంత ॥ రామ ॥

మునుల క్రీర్రనము-యేదుకుల కాంభోజివ ఆదితాళము,

శ్రీరామరామరామ, నునాశీరాదివినుతనామా, సారెకు నీ మాయ దాటనేరము
భక్తికామా | శ్రీరామ ॥ నీకంటె నొండేవియు లేక నిండీయున్నావనియు బాకటముగ,
శ్రతులు పలుకు నొకట నిక్కమదియ ॥ శ్రీరామ ॥ యాగముగాచినావు, తాటకాదుల దునిమి
నావు; రాగ రహిత యోగులకు బాగుగావించినావు ॥ శ్రీరామ ॥ మోక్ష న్వరూపు(డవు ;
శ్రీ మోక్షగుండేవ(డవు సాక్షా నారాయణ కవిని రక్షింతు వెవుడు నీవు ॥ శ్రీరామ ॥

<4 ౧ INVA al MEAN MRE

mw wT VM WwW స MN

తోహరి : జనకుడు శంకర చాపము సారించిన వరరాజనుతునకు దనకూ(తురు
తను నిచ్చెద నేనని చాటించెను నటకు ॥ రా ॥ మన రాముని గొని చనినవభంబగు నని
ను, లాలోచించి, దినకరకుల జూతుని రాముని గనుగొనిపలికిరి మోదించి ॥ రా ॥

మునుల కీర్తన - కహాన్‌ ః ఆదితాళము,
పోదమురా! రాఘవ ॥ పో ॥ సముచిత సంభాషణములతో బోదము ; అనిమిషాదు
కు నలవిగాని యొక ధనువు గలదు జనకుని పురిలో | మనము దాని గను గొని వత్తము

పోదమురా ॥ నయముగ తాళ్ళూరి నారాయణకవి (పియమున గొలువ(గ దయ గనుచు.
యమున మోక్షగుండ రమణ! రామ 1॥ పోదమురా ॥

క. అని రామలక్ష్మణుల దో
డ్కాని గంగాతీరమునకు( గూరిమితోడం౦
జనునెడ నిర్ణన మగు నొక
వన మగుపడ( గాంచి మౌనివరునకు ననియెన్‌,

రాముని శ్రీర్సన్‌ - కోమాచ్‌ - ఆదితాళము.

ఈవన మెవరిది నుధీవర! తెల్బు ॥ మీ 1 ఈ వనము పావనము గేవలము
వులు దీవులు తావులు గలిగిన 1 దీవన 1 శ్రీకరమై శేఖరమై |ప్రాకటమై శేకులమూకల
కలు గలిగిన దీవన జనులెవరు | గన(బడరు మును పిచట మునులుండిన తా వని తోచెను
ది 1 ఈ వన ॥ మోక్షగుండధ్యక్షుకృసావీ క్ష ణచేల క్షణవృక్ష ములక్షయముగ గల ॥దీవన ॥

నంధితోహర : రాముండిటువలె రయమున నావిశ్వామిత్రునితో నడుగ, స్వామి,
లి పెదను జక్కగ విను మొస్తలివిశేషమును వేగ ॥ రా |

విశ్వామితుని కిర్తన : ఆదితాళము,

గౌతమవనమిది కనుగొను రాఘవ! యాతని భార్యయహల్యయగు, నాతరుణిని
ురుహూతు(డు గలియ(గ( బ్రీకితోనెంచె గామాతురు(డై ॥ గౌ 1; కుక్కుటరూపు గైకొని
'డిరేయిని( గొక్కురొ కోయని కూయగను | జక్కగ నమ్మని స్నానార్థము జన నిక్కడ
తుల నుఖింప(గను ॥ గౌత ॥ కాలముగా దని క్రమ్మర వచ్చియు( జాల వారిచేస్టలకలిగి
గూలిని గని శిలయటు లగు మని యా వేళను మౌని శపింప(గను ॥ గౌత ॥ రక్షింపుము
"ప్ర మోక్షము దెలుపుము ; కక్షవద్దనగ, గరుణతోను మోక్షగుండరామునిపొదము సోక
క్షణమే తీరు నని యనెను ॥ గౌతమ 1

99 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

వ. ఇల్లు శాపవిమోచసకాలంబు చెప్పి గౌతముండు హిమవంతంబునకు( జనియె
అదిమొద లీ వనం నిర్గనమైయున్నది. రామా! వరంధామా!

లో. కావుననో రానువ యీరాతినీ గావింపుము వనితగను, నావుడు రాము(డు,
నవ్వుచు నటులనె కావించెద నీరి యనెను ॥ రామ ॥ రాముం డామార్గంబున నేగియు రాతి
మో(ద బద మిడగణ గోమలియై [గక్కుననులేచి శ్రీరాముని వొగడగదొడగెన్‌ ॥ రామ ॥

అహల్య, కీర్తన = ఆదితాళము : (తంగ మెట్టు) వలె,
వందనమో రఘువర్య, మందరధైర్య ! నుందర పాదారవింద యుగ్మమునకు
॥ వంద 1 నా పావమున శిలా రూవము నొందిన శాపము బావిన నీపాదపద్మములకు
॥ వంద ॥ భువన్మత్రయంబును [బవిమలముగ జేయు. డివిషత్సువాహిని భవమైన పదములకు
॥ వంద ॥ మూండడుగులు భ క్లితోడ నిచ్చినబలి మాడు పైనుంచిన మంగళపాదములకు

॥ వంద ॥ భానుర మోక్షగుండ వాన నారాయణ దాసమనోబనంవాసిత పాదములకు
॥ వంద ॥

తోహర. అని యిటు వందన మాచరించి రాముని పీడ్కానియకాంత ! పసివినీయెను
దన భర్త చెంతకును నినకుల నంభపుడంత ॥ రా ॥

ప. గంగానదిని జేరి యస్నదిని దాటుటకు నావ మెక్కపోవు రామునకు నాపికుం
డిట్రనియె.

ర్త
ఆ.వె. రామ! తమ పదాబ్దరజముసోకంగన

కరినమయిన రాయి కాంతయయ్యె !

నావ దారుముయము ; నాతీగాఫండునే !

యెటుల బదుకువాంత నినకులేళ |

న, కావున, దమవదంబులు గడిగికొనక నావయెక్కవలదన్న, నవి యటులనే కా

నిమ్మనిన(, గణ౭ధారుండు గంగానదీ జలంబులచే _రామపాదద్వయ ప్రక్షాళనంబు (జేసి

వన్ర్రంబుడేం దుకిచి యారోహింపః జేసి, నది దాటించిన, పిదప,--

తోహర : తాపనవర్యుండు దామును వర మీథి లావురి శేగగ నెటిగి ॥ ప్రావగ
జనక ధరాపాలు(డు దా బరుగున నెదురుగ నరిగి ॥ రామ ॥

వాలకాండము 23

వ. తోడుకొనీపోయి సభాస్థానంబునకు( జేర్చి రత్నసింహాననాసీనులం జేసి,
క. రంగుగ గౌశికునకు సా

షాంగ నమస్కార మొనఢి యర్చించి యన౦

లు

గాంగులగు రామ లక్ష్మణు

లంగని నంతోషమున( జెలంగుచు[ బలికె౯.

జనకుని కీతకన-సురటరాగము ; ఆదితాళము.
మునీంద్రా! వీరెవరో తెలుపుము ॥ మునీం ॥ మనోజ నుందర మంగళరూపులు
॥ మునీం ॥ మరునమాననుధీరులు సతినుకుమారులు నెవరికుమారకులో వీరిటురాగను
గారణమేమో ॥ మునీం 1 వేడి వెలుగు జే వెలుగులవలెనే జోడుగూడి మోతోడుతను వేడుక
తోడుత నేడు వచ్చిరి ॥ మునీం ॥ మోక్షగుండపురమున వెలసి జగ ద్రక్షణచేయు పరాత్సరుని
దీక్ష హీర పినుతించుచు తెలుపుము 1 మునీం ॥

వ, ఉల్లంబులురంజిల్ల విల్లమ్ములు గరపల్లవమ్ముల నల్లనల్లనధరియించి మెల్లమెల్లన
వచ్చిన యా మారనమాకాటలు నుగుమాడలెవరి కుమారులో దెలుపవే! మహానుభావ!

Ee)

ళో, అనీ యిటువలెవేడిన యాజనకుని వినయ వాక్కు లాలించి, మని బాలుర
వృత్తాంతము, మునివిభు(డు దెలిపెమోదించి ॥ రామా ॥

విశ్వా-కీర్తన _జంగూ టి. ఆ టతాళం,
మహారాజా! దశరథ తనయు లాదినరాజకుల ఘనులు; దినరాజకులఘనులు !
శ్రీరామ-లక్ష్మణులు ॥ మహా ॥ చనురెంచి మారీచుని నుబాహు జయించి యాగమ్ము
జయించి యూగమ్ము, సాగించిరి. దినమ్ము ॥ మహారాజ 1 శిలరూపయైన యహల్యశాపము
వాపిరి వీరు; వెత బాపిరి వీడ; కృపతో గనినారు 1 మహా ॥ మి యింటగల హరచాప
మును గను గొంటవై కోరి, కనుగౌంటశె కోరి, నా వెంటవచ్చిరి ॥ మహా ॥ శ్రీమోక్షగుండా

ధ్యక్షు కృప నిట లాక్షు విలు సూపి, నిటి లాక్షు విలునూపి, పరీక్షగనుడోపి ॥ మహా 1
చ. మునిపిభు(డిట్టు లాడ(గ( (బమోదముతో జనకావనీశ( డం
పిన పదివేలమంది భటపీరులు దోర్చలపంతు లే(గి, య
మ్మనసిజవెరి విలుగల మందన మాడిచి తెచ్చి తత్సభ ౯
చా ౧
మనముగి నిల్బ(గాంచి నృవకా౦తు(డు కౌళికు(గాంచి యిట్లీనెక,

24 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ
జన్‌=కీత ౯న కొఫీరాగము=-ధాపీకము,
విన్నపమయ్యా మన్నింపుము మౌనివర్య ॥ విన్నప ॥ మున్నుభూమి దున్నగ సా!
కన్నియ వేగమున దొరశకె ॥ విన్నప 1 కూ(తుగగొంటి; ఖ్యాతిగ నే సొకుచుంటి: ఇరా

మలర సీత యనుచు బ్రీతిగ నే బిలుచుచుంటి ॥ విన్న 1 అక్షయపదవి సాక్షాన్నారాయణన న
కక్షయ మోక్షితి నిడి రక్షించెడి మోక్షగుండ విభుసాక్షిగ ॥ విన్నప ॥

వ. ఇట్లు గారాబంబున( బెంచుచుండ నబ్బాలికారత్న౦బు ఫక్షపక్ష చందు.
బోలె దినదిన (పవర్గమానయె యలరార,
గీ. పటికనార్చిన కనకంబుపగిది, మృగమ
దంబు( గూర్చిన దివ్యచందనముభాతి,
సొన బట్టిన వజంబుచందమునను

యౌవనన్ఫూకి౯వహియించి యలరె సీత.
ఇట్లు జవ్వనంబు నిండారి యున్న అట్‌,

జనక. తో: మాళవ ఘూర్రర మగధ నీపధి పాంచాల సింధు కాక్మీర, 1
వంగ నేపాళముఖ్య దేశాల నృపులు వేర్వేర 1 రా ॥

వ. చతురంగబలంబుతో( గూడి వచ్చి మద్యాజధానిం జేరి క్రవ్నక్రముం.. *
నిట్లని యడిగిరి.

రాజుల కీర్తన -కమాచ్‌ : ఏకతాళను.
వినవయ్యా జనకభూవరా ! వినవ 1 నెయ్యముతోడ మా వియ్యము గోరి, ౪౪౬౯ ;,
డకును మే మేతెంచితిమో ॥ యయ్యా ॥ నిటవమగాత్రికి నీ వరవుతికి నరియగునాణ?:;
బరికింపు ॥ వినవ ॥ మాలో నెవరికి దోలునో వానికి, నా లలనామణి నర్పిషః...
క 1 అండవాయక హో క్షగుండవిభుడు బ్రోచుచుండునదా మిము నురు గ త
॥ వినవయ్యా ॥
వ. అని యడిగిన వారికి నే నిట్లంటి.

తోహర : ఈఫనివిలు మాయింట గలదు దాని నెక్కిడు రాకొమరునకు | ఓ * ౯
వాణిని నిచ్చి పెండ్లిగా వింతు నన్న వినియటకు ॥ రా ॥ రాకుమారకు లనేకులు గుది... ఆ,
(పాశటబలురై చేరి యూ కోదండము నెత్తగ నోపళనిందుండిరి కనువారి | రానురాష £

వచి
లా

బాలకాండము

క. ఈవింట( గూల్ఫె( దివురము ;
లీవింటగజాంధకాద్యోనేక రిపుల ముం
దే వధియించెను ; కంకరు(
డీవింటనె దక్షయాగ మేడెర సడచైకా,

er

వ. అప్పుడు మా మూలపురుషండగు నిమచక్రవర్తి?ి నాబవ తరంబువాయ
రాతు(డు సాయవడి దేవతల దోలిన మెచ్చి యతని శీశ్యరు( డీ విల్లునీచ్చె.
తో: అది మొదలుగ మా యన్వయజాతులు హరదత్తశరాననము, ముదమున

మందనమున నిడి నంతతమును బూశీంతురు నిజము ॥ రామ ॥

జనక-క్రీర్త్సనము-కాఫీ ౩ ఏకతాళము.
ఈ శరాననంబసాధ్య మేరి కైనను | గౌశిక మునిచంద్ర! యీ మహీన లరయను
1 ఈ ॥ భీతిలేక రాము[డెక్కు వెట్టితిగిచిన, సీతనిచ్చి నేను బెండ్లి సేతు బ్రియమువ ॥నీశ ॥
ఈ క్షితి నారాయణాఖ్య రక్షకుం డగు మోక్షగుండనగర విభునిసాక్షిగవినుడు ॥ ఈ ॥
వ. అనీ జనకమహారాజు సెప్పుచుండ, సీఠాదికాంతలంతఃవుర ౦బుననుండి యాలించి,
సోరణగండ్లనుండి శ్రీరాముని వీక్షించి సీతకుంజూపుచు జెలులిట్లనిరి :
క, రాకొమలు అనేకులు నే!
డీకార్ముక మెత్త వచ్చి యిందుండి, రిదో
యోకోమలి, వా రెవ్వరు
నీ కమునీయాంగు బోల రది నిజమునుమా !

gr

ఆ నగుమోమునుందరము, నాకరపలవ కోమలంబు, నా
జానువు లంటు బాహువులచందము, నాకనుదోయి యందము౯
మానిని, కాంచుమా ,తిదివ మర్య రసాతలలోక వానులం
దీనపమోహానాంగునకు నీ డగ వా రొక రెన లే రహో!
చెలి-క్రీర్సన-శహనరాగము : రూపకతాళ ము.

నీకు దగిన మగడు గదవే! నీలవేణిరో ! శ్రీకొమరునియాకారముం జేకొనినాడా
కోనుది | చీకురగిన | నును, నోచినటినోము లగి చేహూరె, రీగ మును, కనారగం గనా?

26 శ మోక్షగుంతరామాయణము - హరికథ
వటె! పన్నలచే జిన్నెలచే ॥ నీకు ॥ పుండరీకనయనమోక్ష గుండపభు, డగు ॥ పు
దండిగ గోదండంబును ఖండించును ఖండితముగ ॥ నీకు దగిన |
వ. అనివలీకిన సిగుపడి జానకీదేఏ యవతలజని చెలీకత్రీయలు _ వినకుండ
మనంబున
క మాత౦ఢ్రి వీలు విజీచిన
ళా
యాత నిశే నన్ను నిత్తున నితన్మపతిన ౯
భూతలి జాటింపించెను $
నీతనిచే నానా! కాదా! యెటుసేయం దగు!

ర

ఇదితబికు గొంద అటదెంచీ యెత రేక
పాటీపోయిరి; వారితోపాటు నీత

డేగునో! లేక మో పెట్టి యెలమి నన్ను
గొనువా! న్నాపాప్ర మెటు లౌనాకో! తలంప!

సీత-కీర్తన-ఆరథిరాగము: ఆదితాళము.
మరునికోవు మాపు రూవు మరువితూపు మాప్తజూప్త ॥ మరుని 1 కరిగళి
నోవు నజకలు ; గమలారికిదాపు వదనము ; నరిసిజముల ఏన గరములు వాపు సుర

wn we

తతులను బరుపడిలేపు ॥ మరుని 1 కంబుడంబు గరికంశంబు; నంబరియి ఆమధ్య

భందుల పెైలువంబు గలుగు నఖంపుల పొంకంబు మోక్షపురందులోన నారాయ?

ల

వరయిలిచ్చు త్రీరమణుని నుతుడ్రగు ॥ మరు ॥

వ. ఇటు సీతాదేవి రామసౌందర్యం బుపలక్షించి పర్జించుచు! దండ్రి మ
ళ్‌ (a
మన.

త, కమల పృష్టకళ రోర మాకార్ముకంబు
నమితనుకుమారమూరి యీయర్కకులు(డు
దీని నెక్కిడునటుల విధించుటకట

తాత, మా రిడు పణ మతిదారుణంబు.

వ. అంత.

క, ఈవాతక౯( జెప్పిప౦పక
యే వేగులవలన( దెలిసి యెలమినీ సీతా
దేవిని గొన మీథిలకు( దొ

రాపణు6 డరుదెంచీ జనక్‌ రావునశనియెళ ;

రావణుని కీర్తన-జండూటి ; అదితాళము: (వానంతీకా.-వలె)
నీకన్యకామణి నీరా జనక ॥ నీకన్య ॥ .నాకన్నను జగదేకవీరు ఈ లోకిముసను
గలరే! యొకలోపము లేదిక ॥ నీకన్య ॥ కులగోత్రంబులు, గుణమును రూపము బలిమియు
గలిమియును, గలవరునకు నీ దగు ॥ నీక్షన్య 1 మోక్షగుండవతి ముద్దుకొమరుని కటాక్షము
బొందితిని విను రాక్షన విభు(డను ॥ నీకన్యకా ॥

వ. అనిపలికిన రావణానురునిగాంచీ,

జనక-తోహా : శంకరునిశరాననము గలదు మానదసంబుస నిచిచాల్చ, కొంకి
నీవును గుణము సారించిన(గూతునిత్తునన లేచి ॥ రామ |

రావణ, కీర్తన .ఆదితాళము : మంగళంహరి.
ఏదిరాయోరి! థనువేదిరా యోరి ॥ మే ॥ ఏదిరా చాప మేద్ఫుంతు భూవ!
నాదు ప్రతాపనైపుణి దోప ॥ నేదిరా ॥ పట్టీ నేరనా ! మో పెట్టజాలనా ! పట్టిక నిల్టిపంచెము
సిట్టి పెట్టెలో జుట్టీ పెట్టితివట్టి ॥ దేదిరా 1 ఎల్ల రాజలవలె నెంచి తొ బళా! ముల్తినజల్టు

గా

మో పెట్ట చెల్లుపెల్లున విల్లు గిల్లును డుల్లు ॥ చేదిరా 1 మోక్షప్పురపతి గన, సోక్షమావతి,
అక్షీణబలు(డు నతివిక్రముండు రాశ్టసవరు, డూరకపోడు జూడు ॥ మేది ॥

వ, అని పరాక్రమంబున నాడిన, మంచిదని విల్చున్నమందన చెజిచిన, నవ్వుచు
రావభుండు--

So. we నయా క? లి యు ల్‌ లా
బమియు అవకయున్న | గుటహాస్తంబుల,

తీహ: ఎడమకరంబుల నెళ్తగ నాధను
గోరి యెత్త దలవడినను గదలకయున్న ॥ రామ ॥
వ. దశదిశలు కలయ జూచి దశ వదనంబుల( గోవంబు జేసరింప నపుడు కీటిచుచు
క. ఇరువది కరముల నెత్త(గ
దొరకొన బరివైన నతని దోర్చల మెల్ల౦
దజీ(గ నరివారు నవ్వ(గ
వెబచుచు ధరమో(ద వెల్ల వెలకిల బడియెన్‌.

28 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

వ. ఇటు పెలకిలబడిన రావణుని యురంబున హర శరానసంబువడియె. సె
భారంబు దున్సహంబయిన లేవలే డయ్యె ; నప్పుడు,
క, లాలా మూత స్వేదము
లాలో నేదు లయిపాజ్‌; నక్షలు దిరెగెకా;
నాలుకలు సాచె; నీలపయి

పాలెం గిరీటములు ; మెను వడక దొడంగళ,

ప ఈ యివస్థ గినుంగొని యచ్చటనున్న రాజులు పక్కున నవ్విర. అదిచూచి
జనకధరారమణుం డురుకృపారస పరిపూరితహృదయుండై నభయం దున్న రాజన్యులతట్టు
చేయిసాచి యిట్లనియె.

జనకుని కీర్తనము = కమాస్‌ : ఆదికాళము.
శరైరే హరులు! రారై రే ధీరులు! ॥ లరై ॥ వారక నీ నభ వారెల్లను గ న్నార(గ
నిను చున్నారదేల% | లేరై * వింటి క్రింద(బడి వీడు తన్నుకొను చుంట( గాంచి యూర
కుంటిరీలి ॥ తం 1 ॥ (తొణరదు వాన్తవముగ నీతని ప్రాణంబులు గాపొడువారు 1 లేరైరే ॥

ny

మోక్షగుండవతి సాక్షి కీవసంరక అజేయ నుపేళ యేల 3 లెరెరే॥

ప. అని యిటు రావణుని విషయమ ఉయానుహోన్యంబులు గీనుపచీ జసకుండొడిన
ళల ర టి

క. అక్కుపయినున్న చాపము?
జక్కొగ( దోల(గించి పోచు శకి నృపు పులలో
నొక్కరికిని లే దయ్యెను ;
గ్రక్కున రాముండు కాంచె గాధితనూజు౯.

వ. అప్పుడు శ్రీరామభ|దుని యభీష్ణంబెటింగి విశ్వామితుండు -

కీర్తన, చేహగ్‌ =. ఆదితాళము.
ఇక లెమ్మా! శ్రీరామా! లేచి రమ్మా! నీవిమ్మహాధనువు చేకొమ్మా ॥ ఇక
లెమ్మా ॥ 1 గహ 1 రమ్మా కొమ్మా కోదండ ! ॥ మిక లెమ్మా ॥ ఆది వరాహమై మున్ను
నీవు కో ర వనుంధరయెతిన మేటివవురా! | అటివు వెబపు మజవు కేకయ ॥ నిక లెమ్మా ॥

బూలకొంఉము 29

ఈ కార్యమెంతది రఘరామా! జనవర్యులు జూడ గుణధామా! శౌర్య ధైర్య సైర్య
ధుర్యు(డ ॥ వికలెమ్మా ॥ తజిగొండ మూపున నెత్తలేదా ! మోక్షగుండేళ ! యెక్కు పెట్టరాదా
నిండియుండు బెండు వంటిది ॥ లే లెమ్మా |
వః అని యిటు గాధేయుం డుత్సాహంబు గల్పించిన రాముండు కట్టాయితుండై:-
క, కోదండపాణి తనవర
కోద౦డము లక్ష్మణునకు( గొ మ్మని యిడి త
త్కోదండ మెత మునిపతి
కెదండయొనంగ నడచెం గడుచితముగ౯,

వ. ఇట్లు చని దశవదనుని యెయిద వొదలు నరనురానురగరుడోరగొదుల
కసాధ్యంబగు ముక్కం౦టీవింటిని రాముండు వామకరంబున సులభంబుగ నెత్తినం దద్భారంబు
దొలంగుటచే మెల్లన బొరలి లేచి రావణుండు దోడితలలతో( దిరిగి చూడక పోవుచు,

రావణ.కీర్త నీక మాచ్‌-ఆదితాళము,

ఈకన్యయేల నా కనుకూల గాకుండు జాల(! గైకొన(జాల! | వీకన్యయేల |
కావలయునన్న నీవిల్లు దిన్న!గా వీరలెన్నగా నెత్తలేన 4 ఈకన్య ॥ మును మోక్షగుండ
ఘను గొల్చుచుండ( గని రోసి పుడమిని వూడ్చినాడ 1 నీకన్య ॥

వ. అని వదరుదు రావణుండు యథేచ్చం జనీయె ; నంత
క. రాము(డు శంకరదనువును
వామకరంబునను బెండువలె డాలిచి, ను
(తామాదినురలు వౌగడ(గ
భూమోశ్వరు అరయ, జనకభూపతి కనియెన్‌!

రాముని కీర్తన కన్నడ: ఆరితాళమ్‌,
ఇదిగో ధనువు నరపాల! చూడుమి 1 ఇది ప్రాతది గద గుణశీల చూడు! ఇది
కడు(జులుకనగాదా ! నా కిది యిది నిస్సారం బనరాదా! |

ఈ మహనీయుని నే మని పొగడుదు నో మునికులవర్యా! నామనోభీష్ట మీ
నాటికి( దీరెన : వీమోహనాంగున కిచె+ద సీతను | ఈ | ఈదరను మోకగుండ ధాముని

వ. అని యాప్రకారంబున జనక చక్రవర్తి భూనుతయణన సీతాదేవిని శ్రీరామచం[ద
మహాప్రభువున కిచ్చి వివాహంబి సేయ నీళ్ళ యించి, పురము సింగా౦ంపుండని యాజ్ణణచి ,
దశరథ మహారాజును కుటుంబ పరివారయుతముగ( చిలుచుకొని రావలసిసదని బుద్దిశాలురగు
మంత్రుల బంపిన వారును [బయాణంపై మూడుదనంబులకు సాశేతపురికి జేరిరి. అంతలో
నెక్కడ దశరథుండు తనమంతులకో నిట్లనుచున్నాండు.

రశ-కీరనము హిందూ స్తానికోడి-రూ ఏకము. (భుజగ) వలె.

కొడుకు లరిగిరి చాల ఆడపు నీలిబిరి ; గడియయెన(గానీ నన్ను విడిచి యుండరు
॥ కొడుకు ॥ ఎన్నడు గందు! నార నెన్నడు విందు! గన్నులకును గట్టినటుల నున్నది
యందు॥ గొడు | అరివథచేయ కేతనైనదో లేదో! గపతరమోక్ష గుండవిభులి కరుణ
లేదేమో | కొడు ॥

కీరన = కమాచ్‌ ౩ డాపకము,
విల్లు విజిగె. వెల్లు పెల్లున ॥ మెల్లన రపు లుల్లంబులు జల్లన భీతిల్లగ శపు ॥ విల్లు |
అల్లన దళదిక్కు లదర, నల్లదిగ్ధజములు చెదరి తల్లడమున బాట, నల్ల కల్లోలముగా వార్నిధు
లెల్లను ఘమూర్షిల్లగ శవు ॥ విల్లు ॥ ధరణిని శ్రీమోక్షగుండ ధాము(డు శ్రీరాము(డు గడు
దీవరమున దిగి యలగ, నురగవరులు భూచరులును నేచరులును_ గడువెరగుపడ/(

॥ విల్లు i
తో: జనకుడు గౌశికమునియు రామ లక్ష్మణులు దప్పనందజును | మునుకొని
యాధ్వని వినీ మూర్చలలో మునిగి వడిరి తందరను ॥ రామా ॥

వ. ఈ ప్రకారంబున శ్రీరాము(డు ఖండేందుధర కోదండఖండనం భొనర్చిన(

గాంచి, డెందంబున నానందంబు. నొందుచు గాధినందనునకు జనక వనుంధరాపురందరుం
డిట్లనియె.

జనక్‌ _ కీర్రన _ కాంభోజి: అ టతొళము

చూడుమి ॥ పొగడితి నాకశయు దీని తెగగొన నిలువదు, విిగెను జూడు ॥ మోక్ష
గుండపతిచై నాకు లక్ష్యమె దీని నెక్తగలేనా ॥ చూ ॥

బాలకాండము ' స్‌
వ. అని నిర్లశ్ష్యంబుగ( బలుకుచు.
సీ, గాధితనూజుని కాయరోమాంచంబుతో( గూడ నెత్తెనుదొడరివిల్లు
నానా నీశ్వరాన నకంజములత్‌ డ పంచె నత్త టీ( బుర వైరి వీల్లు ;
జనకభూపాలన నంశయబు ది తోంగూడ గద లి౦చె నపుడు నంకవనివిల్లు
జనక్షకనా గమన నృంకల్పయు 'తముగా గడువడి లాగెముక్క ంటీివిల్లు

గీ. కార ఫీర్యార్తునుని బలాఖర్వగర్వ

నిర్వహణళ కియు కమూనితకుఠార
అంటె అనతి
బరిత అసదంసతలు౧గెన పరసరామ

వీపులడుర్మద యుతముగా పతీచె వీలు,
Cad

మ్మా

నాక్రుత్చుం డీరీతిని

బ్రాకటముగ శరము దొడిగిసటుముష్లిని దా
నాకర్జాంతము దిగిచిన 6

శీకుపుడకగతి రి విల్లు జెచ్చెర వీజిగెస్‌,

వ, అక్షీణబలదక్షులగు రాక్షసులను శిక్షించి మునియాగ రక్షణ మొనరింప( దత్‌
క్షణమున రామలక్ష్మ ణులేగిరి. మొక్కలంపు రక్కనులచే జిక్కువడిరో ! యెక్కడనున్నారో !
యొక్కరివలన నైన(దెలియ దక్కటా !

తోహ : అని తనయులు రానందుకు వగచెడు నాదశరథ విభుకేరి, ఒనకుని
మంత్రులు వినతు లగుచు నిట్లనీ పలికిరి శొమోరి ॥ రామా ॥

మంతుల కీర్తన —_ ఆదితాళము

రాజా దశరథ రాజ మహారాజ! అ జనకాధీవ నాప్రమంత్రలమో ॥ రాజా | నీ
ముద్దుతనయులు, రామలక్ష్మణులు సామోదమున మౌని నవనము గాచినారు ॥ రా ॥
ప్రాపుగ నహల్య శాపము బాపి మిథిలాపురి జేరి శవు చాపము విజచినారు ॥ రా ॥ తన
వుత్రి సీతను దాశరిధికినియ్య, జనకుడు తల(చి మమ్మనిచెను మిమ్ము(బిలువ 1 రా 1
(ప్రకటిత మోక్షగుండ పతిని దలంచుచు నకుటుంబ పరివార నన్నాహముగ రండు ॥ రా |

నంతోహ : అనిజనకు(డు పంపిన వస్తువులను నర్చించిన, దశరథుడు, మనమున
నలరుచు మంత్రుల నార్యుల( గని పలికెను దానపుడు 1రా॥

6" న్‌ సం లం mt ames చు Ore
sy జు మొన్షగుండరాట యము = వారథి

దళ _ కీర్తనము = ఆదికాళము : (రామమంత్రము) వలె,
మారు వింటిరా! నభ వారు గంటిరా! వీరు జనక రాజనచివవీరవరు(లట !
॥ మా । గాధివుత్రుని! గూడి కరము మైత్రిని నాదునుతులు మిథిలలో నున్నార(ట నుఖులై
॥ మా ॥ లక్షణాంగ[డై నర్వసాక్షిరూపుడై మోక్షగుండ దేవుడు గటాక్షముంచెను
[మా॥

తోహా : అలనురానురుల కొలవిగాని హారువిలు విజిచెను రాముండు ; చెల(గియాత
నికి సీతనిచ్చి పెండ్లి సేయ(దలచి జనకుండు ॥ రా ॥ మమ్ము రమ్మనుచు మంత్రుల

బంపెను ; నెమ్మది మనమందణము, నమ్మోదంబున( జనుదము ప్రయాణమ్ములు సేయుడు
సీరము ॥ రా ॥

వ. అని చెప్పి జనకుని మం్యతులకు బహుమతులిచ్చి పట్టణమలంక రి౦పి౦చి బంధు
పులకు శుభలేఖ లంపి వసిష్టాదిమునులును భరత శతుఘ్నులును దక్కిన పరిజనులును రాజ
బంధువులును దోడరా[గదలి కరి రథతురంగంబులమిద నమన వన్తునంభారంబులు సాగించు
కొని, ప్రయాణంబై నాలుగు దినములకు మిథిలాపురికి జేరిన ; నవ్వార్తవిని ఆనకుం డెదురేగి
వనిష్టాది మునులకు నమస్కరించి దశరథుని కుశలంబడిగి బంధువుల నమ్మానించి తోఢితెబ్చి
విడిదికి జేర్చి యిట్లనియె.

జనక -కీర్త న-ఆదితాళము: (తంగ మెట్టు) వలె,
సాకేతరాజ, నీకుమారునకు నాకూతు నియ్యగను బూనితి ; మాకు వాత౯ నంపితి
1 సాకేత ॥ ఈ వసీష్టాదులు నే నేఅంచుటచేత, మావంశము గేహము జన్మము పావన మాయె
గదా ॥ సాకేత ॥ భూపాల పెండ్లికి రేపే మూహూర్తము రూపించియున్నారుగా విబుధులు
| లోషములేవుగా ! ॥ సాకేత ॥ ధారుణి దాళ్ళారి నారాయకాఖ్యాధారు(డె. చోక్షగుండ
ధాము(డు శ్రీరామ డౌ నిజము ॥ సాశేత ॥

క, జనకుడు పలికిన వాక్యము
లను విని దశరధు(డు గడు ఇెలంగుచు, దన నె
మ్మనమున సంతోషించుచు

వినయముతో నభ్యులెల విన(గా ననియెళ,

దశ-కీర్షన- చేహగ్‌ ; ఆటతాళము,
మిథిలాధినాథా, విను, నాదుపలుకులు ॥ మి ॥ పృథివిని నాకు [బియమగు నీనరి
వియ్య మెన్నటికిని జిక్కదు, నాదువల్కులు ॥ మి ॥ కూర్మినుమిత్రా నందనునకు నీయూ

బాలకాండము 33

ర్మీళాదేవి నీయుము ; నాదుపల్కులు ॥ మి ॥ అతదుగ నీసోదరుని కొమార్తెల భరత ళు
ఘ్నుల కీయము ; నాదుపల్కులు || మి | అక్షయసభము లీక్షితి నిచ్చు మోక్షగుండే
పడు మనకును నాదుపల్కులు || మి 1

వ, అనిన.

తోహ. మంచిది మొనమ్మతమే మానమ్మత మని జనకుడువలుక, నంచితముగ
సభయందున్న వారినిరి తథాన్తని కడక || రామ ॥

వ. అంత జనకుండు నని పురాలంకారము మొదలుగాగల వివాహ యత్నములో
నుండె. అప్పుడు విగ్వామిత్రుండు రామ లక్ష్మణుల(దోడ్కొని దశరథుని బసకు వచ్చిన
నమ్మహీవతీ యెదురుగ(జని పూజించి తొడితెచ్చి కనకపీళంబు వై వనీయింపండేనిన, దీవించి
మౌని యిట్లనియె :

విశ్వాంకీర్తన-డావకము,

మంగళమగు మంగళమగు మంగళమగు రాజా! పొంగుచు నీయిష్టార్థము బొందెద
విన తేజ ॥ మంగళ ః నీకొడుకులు నాకార్యము నెటివేర్చిరి రాజా! యేకొజతలు లేకుండిరి,
నాకడ మహారాజా! ॥ మంగళ ॥ కొడుకులగైకొని, సభములు, వడయుము మహారాజా!
కడువడి మోక్షగుండేపని కరుణను మహారాజా 1 మంగళ |

నం-తోహ : అని తెలిపెడు తథ. దనతనయులు మొక్కిన ముదమున దీవించి,
ఘనముగ గౌ(గిట జొనిపి దశరథుం డనియెను మౌనినిగాంచి | రామ ॥1.

దళ-శీర్తన శంకరాభరణము : ఆదితాళము.

తాపసే౦[ద్ర దయారనము.-' దోవ మిరు చూడ(౧ నావ్యత్రుల కెన్నలికి లోపము
లుండవుగా ! 1 తాప || మీసేవ చేయట చేత మేటి గుణములందును. భానురముగ. |బవీ
జులై పరగిరి వీ రెందును || తావ ॥ దీక్ష నారాయణకవిని రక్షించుచుండెడు మోక్షగుండ
విభునకును (మొక్కి కొలుచుచుండను !| తాప || |

వ. ఇట్లు |ప్రచుసించుంన్న తటి శతానందుండు దళరథ మహారాజు దర్శనార్ధమై
వచ్చిన, వారికి దగిన మర్యాద నిలిపి పీఠంబౌనంగి కూరుళుండ(శేసి పూజించి (ప్రస్తావన
వశంబున దశరథుం డిట్లనియడిగే,

చ

జ క

క. జనకునకు( బురోహితు( తవు;
ఘను(థ ! వహల్యాత్మజు(డవు; గావున, సర్వం
బును వేద్యం బగు నీకును;
వినిపింప(గ దగును సీత వృతా౦త౦బు౯.

వ. ఈ వీత జనక క్షమాపతియౌరన పుత్రికయా? దతప్పుత్రికయా? అటులయిన
నామెను గనిన తలిదండ్రు లెవరు? వివరింపవే మునివరా, యని వేండిన, శతానందుండు :

గతా కీర్తన తింశ9జాతి.

విన్నవించెద వినుము పీనులలర ॥ విన్న | నన్ను దెలుపుమని, యన్న జనకనుత
వూర్వచరిత 1! విన్న || మునువద్మాక్షుడను జనపాలు:డొక్కరు. డెనలేక దనరాజ్య మేలు
చుండెను || విన్న | తనయగ లక్ష్మిని, గని సాకగా గోరి ఘనమైన తపమును గావించె
నా రాజు 1 వీన్న 11 ఆమె ప్రత్యక్ష మై యారాజవర్యుని కామిత మెజింగి [గక్కున. బలికెను
1 విన్న ॥ నేనన్వతం్మత్రనుగాన ' మోక్షగుండ శ్రీనాథువేడుము భూనాథ యని మొటిగ
1 దిన్న ॥

వ. అంత నా భూకాంతుండు శ్రీకాంతుని ఒహుకాలం చారాధించీన నతడు
(పత్యక్ష౦బయి,

విష్ణు-తోహర : ఏమిగోరి తప మివు డొనరించెద విష్టార్ణము వివరిందు భూమి
సారిక ! ప్రేమనిత్తునిక బొనంగ దపము( జాలింపు | రామ 1

వ, అని నుడిఓన నద్భ కిబూర్వకంబుగా మొక్కి వద్మా కుండు--

పద్మా-కీర్తన ఏకతాళము : (కంజలోచనా) వలె,

“ ఓన్నమోనారాయణాయ ” యోగివిధేయ, నన్నుతింప నెంతవాండ, నజనధ్యేయ
| ఓన్నమో 1! కన్నియగ లక్ష్మిని నేగాంచి సాకంగనున్నది కోరిక యటు లొనగదే వేగ
॥ యో |; నంతసించు మోక్షగుండస్వామి, టూవయ్య యింతకంటె నొండుకాంక్ష యేమి
లేడయ్య 1; ఓన్నమో |

అనీ యడీగిన సంళఠుమ్లుండై —

నం, తో: శ్రీతఉణీవతి క్షితివిభునకు నొక మాకులుంగ పలమిచ్చి, యాతరుణం
బున, నంతర్జానుండైన ఫలము గొనీ తెచ్చి 1! రామా ॥ కాంచిన నందొక కాంచనాంగి

చాఠలకాండము 35

యగు, కన్నియయుండిననలరి, పెంచుచుండెను (బీతి వద్మయని పే రిడి ముచ్చటలూరి
॥॥ రామా ॥|

వ. గారాబంబున బెంచుచు సంక తలంబున( గూర్చుండ( బెట్టుకొని ముద్దాడుచు
నుండగా గొంతకాలంబునకు బొల్యంబు గడచిన నెమ్మన౦బున ---

పద్మా = కీరన్‌ _ కన్నడ : అటతాళము,
కన్య కెినయగు కాంతు(డెవ్వాడో ! యీ 11 క ॥ ధన్యుడైనట్టి రాజన్యు( డెందు
న్నాడో! || క 1 రూపవయోగుణ నంపన్నతలను లోపములులేక లోకములో మన
1 కన్యశిన 11 నరుల లోపల విద్యాధరులలో బన్నగ వరులలో మజియు ఖేచడులలో గాంచిన

1 క |; మోక్షగుండవభు వక్షయకృపా కటాక్షముచే నిచ్చినట్టినా నెయ్యంపు ॥ కన్య
కైన ||

వ. అని యోజించి, యనంతరంబ న్వయంవరంబు చాటించె. అప్పుడు _--

చ. నడులును ఖేచరుల్‌ సురలు నాగులు యక్షులు సిద్దచారణుల్‌
గరుడులు రావణాద్యనురకాంతులు మౌనులు వార్టులున్‌ గిరుల్‌
దరువులు కామరూవములు దాల్చి మహావిభవంబుతో నయం
వరమును జూచు కోరికను వచ్చిరి తన్నగర౦బు! జేర(గన్‌.

వ. ఇట్లు వచ్చిన వారందలు విన.

తే. రహిని నాకాశనీలవర్హ ౦బురీతి
నెవనితనుకాంఠి వెలయునో, యవని నతని
కి వభాంగిని నిచ్చి నే నిపుడు పెండి
చేయ( బూనితి ననీ వల్కెక్షి కివిభుండు,

వ. పద్మాక్షుని వాక్యంబున కందటు కుపితులై యిట్టనుకొనిరి :
రాజులకీర్తన-కన్నడ: రూవకము,

బలుమోనకాడుగాడి యాతడు! బలు || కడు నానకొల్సి మనలను రాం జేసి
యిటుల భాషించెడు ! ॥ బలుమోన |; ఈ కన్నెచక్కదనము ఏ కన్నె లందుగనము !
చేకొన్న వాని భాగ్య మది యెన్ననలవిగా కుండును ॥ బలుమో ॥ ఆ చందమెన రూవు,

86 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

మన యందు వెవరి కొదవు! భువియందు మోక్షగుండ విభునందు నుండ( గా కెలును
॥ బలుమోన ॥

వ. న్వయంవరమని పిలిపించి వంచించి యెందునులేని యొడ్డనము బన్నియున్న
వాడు. ఇన్నరాధమునీ( గదనంబున వధించి యీ కన్నియను గైకొంద మని యెంచి
యందలును, యుద్ధాభిముఖులయిన నెజీంగి పద్మాక్షుండు---

తోహర : వారల వెల్లను వాడి శరంబుల వైచుచు బోరాడగను, భారత, బోవిడి
సురలు మానవులు సుక్క యవల(జనగాను ॥ రా |

వ. వద్మాక్షుండు విజృంభించి తబుముచుండిన సహింపస్‌ సోవక దానవులు మాత్రము
నెనుగీయక పోరాడి,

మత్తకోకిల.
అక్ష యంబుగ బాణముల్‌ గొని యాతనిస్‌ వడివెచి, రూ

శేక అంబుల( జూచుచు౯ దగ నేపుమావిన, ను క్కివ
ద్మాక్షు డాహవభూమి( గూలిన నందబుస్‌ జెలి(గె కొనన్‌

ఆక్ట్షణంబున రాగ దా(చెను నామె దేహము వహ్నిలో౯.

వ. ఇట్టిగ్నియందు దా(గి కనబడకుండిన నా కన్నయను వెదకి వేనరి యా పురం
బంతయు గాల్బి శ్మశాన తుల్యంబు( చేసి యందు యథేచ్చంబనిరి. లక్షి శనామతత్సరుండై
పద్మాక్ర౦డిట్టిద శననుభవించె.

క. దరియింపరు లక్ష్మిని ధీ
వరు లన్న(డు నెమ్మనమున భయ కోకంబుల్‌
మరణము( జితచలనమును
సిరి. బొందిన వారిశెపుడు( కేకురు ననుచుస్‌.
వ. అంత నతని పత్నులు వేయిమంది నహగమనం బొనర్చిరి. ప్‌మ్మట బహు

కాలంబునకు దళకంఠుండు విమానారూఢుండై దిగ్యిజయార్దంబరుగువా(డా మార్షంబున
వచ్చిన

తోహర : అనలకుండ జాహ్యవరేశమున నాపద్మ చరింపగను గని సారణు[డా,
కన్యను దశకంథదున కటుజూద(గ( గసను.

బటెలళాండము త్ర
వ. ఇట్లు కాంచి యతడు మోహంబుచే విమాసంబు కిందికి బఅపుచు,

రావంకీర్సన. పూరికల్యాణ: అటతాళము.

ఉం డుండవె యోచెలి ౩ యం ॥ దండిమగండ (పబలుండదయ నిండారగ ॥ సుం ॥
లోకు లనేకులు నీకొబికెగద యీకడ జీకాకుగ దాకి మును వేగూలి0 ॥ యుండు ॥ అప్పుడు
దప్పిన, నిప్పుడు దప్పునె! యొప్పులకుప్ప ముదమొప్పనను మెప్పుజేయ ॥ ముం ॥ రాక్షన
రాజను రావణనాముడ, నీక్షితి మోక్షగుండాధ్యక్షవరసాక్షి యగు 1 నుం ॥

వ.. అని పలుకుచు డాయం జనిన, నా మె మరల నగ్నికుండంబునం (బివేశించిన(,
గోపించి,---

రా || తోహర :- బహుజనమును బాధించెను దా దహనుని లోపల(జేర, యహాటో !

యిప్పుడు నటులనె జేసెను నతివ కడు చమత్కారి | రామ ॥|

వ. అయిన నీరహన్యంబు! దెలిసితిగదా ! ఇకను సాధించెదనని యెంచి.

సీ, అంతట రావణుం డాయగ్నికుండ౦బు
జల్లార్చి చూచిన, సరగ నందు(
బంచర త్నంబులేర్పడ గనుపట్టిన,
నవి పెట్టిలో( దాచి, యది విమాన
మున నుంచుకొని పురమున శేగుదెంచి త
త్చేటిక దేవమందిరమున౦దు
నునిచి, యారాశ్రి మందోదరితో ననె
“భామిని, నే రత్నపంచక౦బు

తే. నీకునై తెచ్చి, దేవమందిరమున౦దు
బెట్టినా' నన, నామె యా పెట్టెకడకు(
జేరి యెత్తంగ( జాలక సిగ్గునొంది
భర తో(దెల్బ నద్భుతపడుచు నత(డు.

వ. ఆ మందిరంబునకు( జని,

నం-తో : కదిలించిన నది కదలకయుండిన గడురోషము పెనగొన్న,
మెచ్చుచు నిరువదికరములతో నెత్తిన లేవకయున్న non

వ. అతండు మహాపరాక్రమంబున లాగి మూతదీనిన, నందు గోటినూర్య
(ప్రభావిరాజమాన యైకన్నుల మిఖుమిట్లు గొలువుచున్న కన్నియయున్న( గన్నులారం గని
మందోదరి_

మందో-కీర్తన_ బిలహరి ; దూపకము- (ఘోరపా) వలె,
ఏమి యీ విధము నా మనంబులో సంశయ మగు! | నేమి | స్వామి, రత్నము
లేవిలే విట! యామె యెవ్వా రగు! | శేమి || మేలు మే లగు! దాలీకామణి నేల దెచ్చి
తీ వేళ నెచ్చట లీల గన్నడె(। జాల దెల్బుము జూలమేటికి! ॥ యేల || కూరిమి మోక్ష

గుండ శ్రీహరి నారి గావోలు ! వేరువా రంత భార మౌదురే! తేరిచూత(గ నేరరెవ్వారును
॥ ఏలయీ ॥।

వ. అని యడిగిన రావణుడు పద్మాక్షభూపాల కలనంభూతయగు నీమెకొఅకు।
బూర్వంబు తమపడిన పాట్లన్సియు, నగ్నికుండంబున( దా(గిన నొమెను దా( దెచ్చిస విధం
బును దెలిపినవిని, మందోదరి యదరిపడి;___

మం-తో, న్వకులధ్యంనమునకు నీమెను అంకకు( దెచ్చితి నగునేడు! అకటా! యిది
వాలిక యని యెంచకు మాదిశకియగు జూడు 1 రా ౩ నీ వంశంబును నీజు జేయ నిక,
గావున, నిటునిల్పకుము ! రావణ, వనములలో విడిపించిన బోవు నచట నత్యమ్ము ॥ రా ॥

మం౦ం-కీర్తన-హిందూస్తాని కాపీరూపము (నను మారు) వలె,
మరు మాటతెలుసవలదు వినుము మానవాశనా! పేటిగయం దీమె నుంచి పేర్మి
తోడను నొకపోట భూమిదవ్వి, యందు మూయ దగును | మరు ॥ వరగ్భహన్దు డయ్యు
విషయవాంఛ దవులక, ధరబరగు రాజయోగియింట బెరుగు ముందిక & మరు 1 సర్వమును
మోక్షగుండస్వామి మయముగ గను నిర్విచారు గీమునందు నిలుచు నింపుగ ॥ మరు మా
వ. ఎంతమాక్ర మా సమయమందిచ్చట నుంపవలదని నొక్కి వక్కాణించిన,
భయకంపిత గ్మాతుం డయి రావణుండు--

తో: మందసమందా సుందరి నుంచి విమానముపయి నుంచుకొని, యెందైనను

ధరయందు బూడ్చిరండిప్పుడె యని చెప్పవిని 11 రా ॥

వ. రాక్షనభటులు సిద్ధపడు నప్పుడు నర్వులువిన, నాకన్య యిట్లనియె :

బాలకాండము 39

సీ ఈసారి లంకకు నేతెంచి రావణు(

బుత్త్రమ్మితులతోడ బొలియ(గూలు ;
మూ(డవసారి నేర్చున వచ్చి పౌండకు

శతకంప రావణు నంహర0ంతు ;
నాల్గివసారి మానక వచ్చి మూల

కానురు( డనుమఘ టకర్ణ నుతుని గూల్తు
నని చెప్పనాలించి యనురులెల్లను మృత

(పాయు లెరంతట రావణు౦డు

గీ, భయము నొందియు, నదియు లోపల నడంచి,
దీని నివ్పుడె పట్టి వధింతు ననుచు,
కతిరుళిపించి పైకి శముమున నుబుక,
నడ్డమై నిల్చి మయ కన్య యనియె నిట్లు.

మ౦ందో-కీతకాన-ఆదితాళ: (నీతితో) వలె.

చాలునీ కింత మూర్గమేల గలిగె రావణా! ॥ చాలు ॥ బాలికామణిని జంప
బోలునె! యోరావణా ॥ చాలు 1 ఎన్నడోవచ్చి యిచట నిన్ను |ద్రుంతుననుచు నన్నమాట
లకు నులికి యబల ద్రుంతుననుచు నున్నవాడ ! వెంతవెళ్టి యు శిదోచె! నయిచు
॥ చాలునీ ॥ ముందువచ్చు మరణ మిపుడెయెందుకు( గోరెదవు మందబుద్ధి 'పెంపుజేసి మంచి
[తోవ గానవు! పొందుగా శ్రీమోక్షగుండమందిరుని నెలు[గవు! ॥ చాలునీ ॥

వ. నీకు మృత్యుపాయమై యవతరించినది నిజమైన నివ్వడే చంపిన నేమి చేయ.
గలవు? కాలాంతర మందలి గతియోజింతము. ఇంతటితో నీయింతిని విడువు మని యన్న,
విని మిన్నకుండె. అంత రాక్షన భటులు.

ఉ. చూనినియున్న పేటిక విమానమునందిడి కీఘతన్నభో
యానమునం గమించి, మిథిలాధిపుదేశమునందు నొక్కపో
దానిని బాతి పెట్టి, చని దానవనేతకు విన్నవింప(గా(,
దొ నలరారుచుండె( |గమతం జిరకాలమ దాటినంతట౯.

40 శ్రీమోక్రగుండరామాయణము - హరికథ

క. ఒక నూర్య (గహణము నా
డకుటిలమతితో విదేహు[ డాభూమీనీ దా
నొక విప్రనకు నమం
(తకముగ దానంబుసేయ(, దద్విజండంత౯.

వ. బహుకాలంబు పరిశీలించి యొక్కచక్కని ముహూర్తంబునా,డు దున్నుమ,
యొక్కహాలికుని నియమించిన నతండు,

నం. తో. నాగలిచే దున్నగను హలాగమునాటి మందసములేవ, వేగ
హద్రు(డు వివుని చెంతకు నేగి మొక్కి, “భూదేన ఎంచగ నీవు వచించిన లగ్నము
మంచిది యగునే ' యనిన, ' మించి ధినము గనుపించె నీదికొను' మంచు నొనగ మో
మున ॥ రామ |

వ. ఆపెట్టె యెత్తించుకొని జనకమహారాజు సభకు(జేర(బోయి ద్విజు౦డు.

వ్మిపంజనక న౦వాదము కీర్రన- ఆదితాళము.
వి-' భూమిపాలివరా ! (ప్రేమను నా మనవిని వినదగు || భూ ॥'
రా భూఘోదేవరా ! ర్రీమతితో. దెలుపంగ దగు నది | భూ 1;
వి-'తామొనంగిన భూమి దున్న(గ నేమొ కాని యిది యొక టుండె ॥ భూ ||”
రా-' ఏమియున్నను నేమి కర్తలు స్వామి తామే; నంశయమేటికి ॥ భూ 11"
వి-' దాన మిడునది ధారుణియకద 1! యీనిధాన మిడి యుండితివే 1 భూ 11"
రాల దాన మిచ్చిన ధరణినుండిన, దాని శేనుదగ( గైకొందునె | భూ ||
వి ఈక్షితికి రాజేంద్రులే యధ్యక్షులౌదు రంతటికిని నిను | భూ 11”
రా-' మోక్షగుండాధ్యక్షుని పదసాక్షిగను నర్వము తమదే | భూ 1”

వ, అని విప్రరాజన్యులు వివాదపడుచుండ నభవా రి ట్జనీరి :

తోహర : వలదు వలదు నంవాద మేమిటికి వాకిలి దీసియు గనిన నెలమి బెట్ట
నేమియున్నదో తెలియద మందజణమనిన ॥ రా !

వ. మంచి దని భటులచేత మూత( దీయింప నంత మేఘవినిర్గత విద్యుల్లతికర
బోలె బాలికామణి వెడలి వచ్చిన నాశ్చర్యకలితులై సభానదు లిట్లనిరి,

బాలకాండము 41
క తన తిం డియెన సగటు
యా
గినవచ్చిన లక్ష్మబోఠతిం గన్యాటుణి చ
య్యన( దమ గేహమున( జేరెను

మనుపం దగు నూంతుగాగ మనుజాధ్రీభా,

ఏ. అని ఏలీకీన సభ్యుల పలుకుల కలరి యిలాపతి యందున కయ్యకొనియ.
ద్విజుండును బాలామణిని జసకభూపాలున కర్పించి నిజ గృహంబునకు జనియె ; అంత

నం. తో, ఆడిరి గుములై యచ్చరవోటులు, పాడికి గంధర్వులును ; కూడి దేవతలు
గుసుమవర్గములు గురిపించిరి యచ్చటను ॥ రామ 1 .

వ. మాతులుంగఫల నముద్భూత గాపునమాతులుంగియనియు, నగ్నికుండంబున
ఏసియించినది గావున నగ్ని గర్భయనియు, రత్నాంతరవాసి యగుటవలన రత్నా వతియనియు,
ధరణినుండివచ్చుటచే ధరణిజయనియు, జనకునిచేం చెంపణడుటచే జానకియనియు, సీతా[గ
మునకు దపులుకొని వడలుటచే సీతయనియు(, _బద్మాక్షనృపాలకులజాతయగుటచే( బద్మ
యనియు, ననంతస్తార్థక నామం౦బులదే నామెను జనులు పిలుచుచుండ, జనకుండు నుల
యను భార్యతో(గూడి గారాబంబున సొకుచుండె.

భూ

ర్‌ బాల్మక్రీడ లొనద్బచు,

టాలీిశరాసనము నెత్తి బులుకగ సీడ్‌,

వాలికబలమును గని భూ

పాలు(డు పిన్మయము నొంది భాతములోన ౯,

ప, ఈ కోదండం బెట్రటికసాధ్యంబగు ! ఈమె మనుష్యహపంబున సఏతరించిన
పరా క్రియై యుండవచ్చు నహహా! న్యాప్రాపంబు మంచిది. ఈ హరళరాననం ఒప్లి
యెక్కుబెట్టిన వాడు గాని యామెను జట్టపద్టి నర్లుండు గా డని యెంచి శవథంబు చుసి
యేం.

శతా-గీర్తన-కల్యాణి, ఆదితాళము: (మునవిన్సిషలి,
దళరథభారమణా ! మహాప్రభో ! దశరథ, యశమురండలగ, వాటయి. సన్నము
యలరాళిను నీకు మహాప్రభో ॥ దళ 1 ఘనుడు రాము డాకాశ సీలనిభతనుషు. విణ్‌బ

Mm, ర.

42 శీమోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

॥ దశ ॥ నలుగురు కోడండ్రను గైకొంటివి ; వెలసె భవత్కులము : మహాప్రభో 1 దళ ॥
భతద గ్రనుతుం డవనీ మాక్షపుర ధవు(డగు రాముండు మహాప ॥ దళ ॥

శతా, తో: తమరడిగిన సీతావృత్తాంతము దాపక దెలీపితి నేను ; విమలచితమున
వింటిర, పెండిలీ నమయమయ్యెబోయెదను 1 రామ ॥

వ. మారు వివాహమందిరమునకు దయచేయు౦ డని చెప్పి, శతానందుండు వోయి,
ఇక్కడ జనకుండు వివాహమునకు సమన్తము సిద్ధముచేయించి వధూవడలను గైసేయుండని
యాజ్జాపించిన! గాంతలు సని రామ లక్ష్మణ భరత శత్రఘ్నులను, సీత యూర్మిళ
మాండవి (పీతకీర్తులను వేలువేజ నలంకరింప( [బయత్నించిరి,

మధురగతి రగడ:

పల్లవీ వ. ప్రీతొరాములను(. గ్లైసేసిరి. వేడుకను; పెండ్రికుమారుల _|బ్రియమున
గొందటు, పెండ్రికూ(తులను బ్రేమను గొందలు ముత్తెదువులటు ముదమున బిల్వగ( జిత్తరు
చవికెను చేరిరి చెల్వుగ ; బీటలమో(దను బెంపుగ నుంచియు( బాటలు బౌడుచు(, బరు
వము గాంచియు, నంపెగౌనూనెను నరగున బూయుచు, సొంపుగ నలుగుల శోభిల(
జేయుచు, నను వొందగ స్నానము గావించిరి; చెలువుగ( దడి యార్చిరి మోదించిరి ;
వన్నెగలుగు దువ్వలువల' గట్టిరి | కన్నుల సొగనుగ( గాటుక( బెట్టిరి, ముద్దులమోముల
ముదితలు గూర్మిని దిద్ధిరి కన్తురితిలకము: చేర్మిని ; బరిమళగంధము బాగుగ బూసిరి; పరు
వడి వరధూపంబులువేసిరి నురుచిరనుమముల నరులు ఘటించీరి; వరకంచుకముల వాసి
ధరించిరి ; నవరత్నాభరణంబులు దాల్చిరి, నవనీరజనమనయనలు గొల్ఫీరి ; మకరికలప్పుడు
మమతను వ్రాసిరి ; ప్రకట భూషలొప్పగ గ్రెసేనిరి ; అంతట జనకుం డందలు( గూడను,
నంతోష౦బున నభ్యులతోడను, మంగళకరహితమహిత నాదములు పొంగుచు [మోయ(గ(
బొల(తి మొత్తములు, సేనలుచల్టగ( జెలగుమనములను _వాసిమొటి(గను వరపూజనమును
వారకచేసి, వివాహమందిరము వారల! దోడ్కొనివచ్చి, నసుందరముమోటిగ జేర్చి యమేయ
విభవముగ( దీరుగ లగ్నము! దెలిసి విభవముగ 1

బొా౪అభనా౦0 ఉట యు

సీతాఠకళ్యాణఘట్టము
(2)

కీర్తన _ కళ్యాణ్‌ : ఆటతాళము,

కళ్యాణ మొసరింబె( గిన్యకామణులకు, కళ్యాణరాగ నంకళితుడ సృవు,డు బాల్య
మును టావంబు దేజమును నుగుణమును గని, శౌనల్యతనయు'డె పొత్రు (జనుచును నెంచి
మించి సాకల్యముగ రామునకు సీతను గరిమ ఘాజి(గ ధారవోసి |; కళ్యాణ ||

ఊర్మిళాకన్యను నుల్హములోపల నర్మిలితోడుత నాలక్ష్మ్మణునకు గూర్మితో మాండవిని
భరతునకు (ప్రతకర్తి నెంతో పర్మితో శత్రుఘ్న ధరునకు మెచ్చి, యిచ్చి, కడు నిర్మలుండగు
ఉసకభూవతి నిండు వేడ్కతో ధారబోసి 11 కళ్యాణ |

ధిరను నారాయణదాన నన్నుతు( జైన వరమోక్షగుండ నివాను(డచ్యుటఃడు, నరం
దమ్ములు దాను (ప్రీతగను సీఠాదికాంతల గళముల మంగళ నూూత్రములు దగను గట్టి, పట్టి,
నత్వరితముగ( దలబ్రాలువోయగ, వదనగా జనులెల్ల నరయగ 11 గళ్యాణ 1॥

నంధి-తోటార : బంధభుషు అందబు బరమానందము వొంద(గ బంచాహాములు,
విందు లొనర్బుచు వేడుకతో గావించెను కళ్యాణములు 11 రా ॥

తటుకున వి[ప్రోతములకు(గోరిన యటులనిచ్చె బహుమతులు. నటుపిమ్మట। గన్యా-
పరులకు దా నరణ మీచ్చె సత్కృతులు |॥ రా॥

గావించినవారు గదలీ యయోధ్యకు( పోవ నీర్నిమిత్త్రమున (బోవమధ్యమున దుర్ని
మిత్తములు! దోచిన నృపతి భయమున |[ రా ॥

లల

ప. వడివడ వడంకుచు వసిషమహోమునిం వే౦ ప్రాంజలీబద్దుండయి యిటనియె,
(టీ చని
దళ.కీతలసీ హిందూస్థానికాఫి వ ఆదితాళము (శ్రీపతి యంతటి) వలె.

ఈ విపరీతము లేల దోబెను సామీ! ॥ ఈ | భావుక కార్యములు వడసి యత్సా
హామున బోవ నుత్చాతము లావహిలెను గటా! | ఈ ॥ గాలియత్యంతముగ గదిరికు
వగంబూస! ధూళి సూట్యనికాంతీ తొలగ. pam గటా! | ఈ | ధరణిని బూట్ల
గుండ పరుకృషపరాదొయి ! గరితురగాదులకు : పెబిపు గలీగ గటా ౧ ఈవిపరీతము ||

వ. అని యడలుగ నిడిగిస దశ రధథునకు వసిషముని యిల్లినియ.
{;

44 త్రీ మో క్షగుండరామాయణము - హరికథ
వస, తోహర.
అదజళు ముందు మహోభియ మొక్కటి యావహీంచి త్వరలోను, అది తొల
నాపిదప శయోధ్యకు గరుగవచ్చు మేలగును || రా 1
వ. అని చెప్పునంతలో
సీ. తండియానతిని నౌదలమోచి తనతలి,
కంఠంబు దునిమె నే గణ్యనుతు(డు
పితృవిరోధిని గార్త వీర్యార్టునుని బట్టి,
ప్రాణముర్‌ దీసె నే పథితపీరు(
డిపవదియొకమాటు దిరిగి నిర్బాహుజ
మొనరించె నుర్వి నేయ్య్ముగమూర్తి
కశ్యవునకునిచ్చి కాశ్యపి యనునామ
మొన(గె నీధరకు నే యనమహడు.,
గీ, డట్టి సిద్ధ్యపతిజ్ఞా( డధ్యాత్మవిదు(డు,
వరసరాముండు దివ్యచాప౦బు కేల
(గాల శ్రీరామచంద భూ పొలమౌళి

మూల నిల(బడె ములోకములు పడంక,

౧ 5
ప. ఇట్లు కట్టెదుట నిలిచిన పరపరామునిం గనీ శ్రీరాముంటు కరంబులు ము
నమన్కరించిన నతం డిట్లనియె :
పర* తోహర ; మొక్కిన విడుతునె! మును రాజన్యుల(బెక్కండును గూ
బిక్కేతి విక ననిసేయము ! నిన్నును జక్కాడెద నే ధృతిని 1 రా ॥
వ* అనిన నవ్వుచు శీరాముం డిట్లనియె :
రాముడు-మత్త కోకిల.
ధారుణితలమెల( గశ్యపతాప సేందున కిచ్చిపి
సారశాంతు(డవె తవంబును నల్చుచుండుటచే నమ
సార పాతుమవంచు! జేసితి గాని నీకు భయ౦బున ౯
జేరి మొకి,నవా(డగొను : హసింపనేటికి భూసురా !

వాలళాండము 45
ఏ. అనిన రోషించీ వరసరాముం డిటనియి :

వర. కీతకాన కానడ: దూపళము.
ఆహా నే తాపనుండ శౌదు నే నుమా! శ్రీరామ! యాహోా | ఆహవమున
నహ స్రవాహార్టున ముఖ్యనృపుల మోహరించి చంపినట్టి సాొహసుండ నొదుగాక |; యావ ॥|
రాముం డన(గ నే నిల రాజిల్లంగ, నీ వింొక రాము(డ నని వచ్చితీవా ! రాజవునిను
వోలిట్తన యావో | ముల్లోకవిభుడు శివుడు, మోక్షగుండనేత నాకు వీల్లువిధెగణ పె
సతనీ విల్లుదుంచీ తట! యోర్తునే | యాహో ||

అ భి

వ. అందున శ్రీమదాంమభ దుం డీటినుచున్సాడు ;
యఖ | వ్‌ 2

రామ : కీర్తన -హిందూస్థాని కాఫి; ఆదితాళము,
నెమ్మది౯ ఏసు భాగ్గవా ॥ నె 11 ఇమ్మహి నాధుజనత్వ మిట్టిదని కానఫు
॥ నమ్మ 1 వేను వినోదముగ లాగ గానె విజిగె; నాకర్ణాంత .మూనిదీయనంత కలదె-
యుగునికోదండము 1 నెమ్మది౯ || గోపుల వ్మిపులజంవ( గోర రర్క వంశజులు, నీవె గ్‌
లెన్నియాడిన నీ? చెల్లి-నిన్నాంప 1 వెమ్మ || నదయు(డా హోక్షగుండేస. సాక్షి నాకుతుక
యిది; యదియె నీ గొడ్రలి; యుచిత మైనరీతి జేయుము |; నెమ్మదిస్‌ ॥|
ప. అనువాక్యంబులకు నత్యంతకుపితస్వాంతుండయ జామదగ్ని యిట్లనియె,
2. నీవు క్షతియండవు; చేను వివండను
గర్వ మున్నదటుల! గాంచ( బోకు:
నాపరాకృమం౦బు నాభుజళకి యు

నీకు! జూపువాంత నిశ్చయమయుగ.

న అని అలికి,

వర్‌, కీర్తన - ఆదికాళమ : పోదొమ్ము.
పోనియ్య( బోనియ్య రాఘవ! నిను ॥ బోని | పూనికతో నిన్ను(బట్లి పొంగడంగ।
వేయక నే | వోని |; సారహీనమెన విల్లు. బూరిపుడుకరీతీ విణ్‌చీ, వీరుడ ననుచు విణ

వ * గ్‌ ఇ. oe ల pa 0 ‘a . శీ జట్టే vw జక
ew, Cg We Ef Me నంట engnt, wt ను cen Woe Vans 1, fh |, Yeung గే

46 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణయు - వారిక ఢీ

వయిన శెక్కువెజ్జెద దీని లేకయున్న శ్రీమోక్షగుండ శ్రీరఘురాము( డని యెన్న నిన్ను నా
ముందర చీ సామర్థ్య మేమి పనికి వచ్చు నింక 1 జోరీ |

వ. జనకుని యింట నీవు విజిచిన విల్లును, నే ధరించిన విల్లును విశ్వకర్మ యేక
కాలమందు నిర్మించియన్నా(డు. అందొక్కటి |త్రిపురానుకహరణ కాలంబునందు హరునకు
నురలచే నియ్య(బడియె. దానిచే. దివుర నంహరణం బొనర్బీ తన కని ఈశ్వరుండు
వాగడుకొనుచున్న విష్ణుండు శరాకృతిచే నహాయపడ. వుండు జయించె నని దేవతలాడిరి.
(ప్రమధులవల్ల విని శవుండు కోపించి హరిని యుద్ధంబునకు రమ్మన వే(డ కాండాన
నంబు హరికి లిచ్చి దేవతలు వురికొలుప హిరి-హరులకుబోరు “ఘూరంబయ్యె అప్పుడు
హరికరనిర్ము క్ర శరంబుదా(కుటచే హరునివిల్లు నొచ్చి పేటెత్తిన శివునిబలంబు లోటువడియె.
అది గని, దేవేంచాదు లుభయులను ప్రార్థించి యుద్ధ౦ంబు మాన్సిరి. శంకరుండు తన
ధనున్సు దేవరాతున కిచ్చుటచే నది జనకునింట నిలిచె విష్ణువు తన కోదండంబు రుచికునకు
నిచ్చిన నతండు జమదగ్ని కొనంగె. అతండు నా కొనంగె మొదట! గైటభారి |వేటునకు
నోటువడి పేటెత్తి పేటిక యందు మాటియున్న భూతపతి బాపంబుగాదు పెటక్కున విలువను !
నా చేత నున్నది వైన్టవచాపంబు. _దీనిబలంబు నీ వెబుంగవు మంచిది! దీనినెత్తి గుణము
సారించిన నీవు మొనగా(డ వని యెంచెద. లేనిచో ననద వని తలంచెద; నిన్ను
వధించెద ననిన.

నం-తో : ఇవ్విధమున నత(డెదిరిన రాముం | డవ్విలు చా(జేకొనియెక ; నవ్వుచు
నొక బాణము నంధించి, మనంబుల నలరుచు ననియెస్‌ | రామ 1!

రాముని కీర్తన -ఆదితాళము - (పోపొమ్ము) వలె,

మంచిది మంచిది భార్గవా! బళ |; మంచిది ॥ మించి దీన నీపాదములు ద్రుంచి
కుళ్ళడంచెదను || మంచిది | సాక్షాద్విప్రుడని నిన్ను! జంపనైతి ; కాని నా దీక్షతో
రాజులవగ, దీర్చక నే విడిపింతునా! మోక్షగుండాధ్యక్షు! డని వీక్షింప లేవైతి వీవు
1 మంచిది ||

వ. ఈలీల( గాలా౦తకునిబోలె బలాబలంబులు దెలియక (ప్రేలచు [మోలనిలువ౦
బడియున్న పరశరామునికేల నున్నవిల్లు. గొని యల్లెత్రాండు పెల్లున లాగి భల్లం బొక్కటి
తొడిగి నీ కాట్లడుల్లనేయదు ననీ.

చాలశాండము 47

eS

తొ: పర్విస దయ నిటు పలికిన రాముని పలుకులు విని భార్గవు(డు, పూర్వజ్ఞానము
వొడమి యభవు డని పొగ,డ దొడ[౧ దానవుడు | రామ ॥

పరప - కీర్తనంకమాచ్‌ : రూపకము.

రామ! మేఘశ్యామ! బ్రోవవే! నకలలోకాభి | రామ ॥ రామా! రణభీమా !
ఘననామా ! పరంధామా! రఘు || రామ |; అజు(డవవ్యయు(డపు పరుడవు నానందమ
యు(డ వాదిమూలకారణుండపు నిజమాయాగుణ యుతముగ నృజియింతుపు ప్రజలను; రఘు
1 రామ |; సంగనహితులయిన వారలు నిను గాంచలేట; నంగరహితులయిన ధీరులు
రంగుగ దమమనములలోనం గని యానందింతురు |! రామ | మోక్షగుండ వురవిహారకా !
నొరాయణ కవిరిక్లక ! షడ్భావడూరకా ! మోక్ష ప్రద! దేహాదుల పీక్షింతువు సాక్షి వగుళు
1 రామ ॥।

పర. తో: ఆదియందు నేహరిని గూర్చి తప మాచరింప(గా నతడు, నాదరమున
(బత్యక్ష బయ యిటు లనుచు( బలీకె( దానపుడు || రా ॥

మచ్చిదంశమున మహిని గలిసి నీవు నిచ్చలు హైహయనృపుల మెచ్చక [తుంచి
యమేయ యశంబును మెబియ( దాల్చు మే నవల 1 రా ॥

రాము డన(గ దశరథ కౌనల్యలకీమహిలో నుదయించి, నీమము తోడుత నీకు
దర్శనము నే నొన(గుదు దయ యుంచి ॥ రా॥

అని పలికిన నా హరివే నీవై యవతరించి తని వేడి, చనియె మహేందాచలమున
కాతనీ యనుమతి( గొని కొనియాడి || రా ॥

వ. ఇట్లు పలికి వరపరాముండు చనీన పిదప రాముండు, భయభ్రాంతచిట్రండై

యున్న దశరథునకు నమన్కరించిన, నాత(డు కొడుకును గౌ(గిలించుకొని దీవించి
యిట్లనియె.

దళ -కీర్తన-పున్నాగవరాళి ; ఏకతాళము.
నా వుత్రరత్నమా! నా పెన్నిధానమా! ముద్దులయ్య! | నావుత్ర 1
నా నోముఫలమా ! నా పాలిభాగ్యమా ! ర 1 నావుత్ర |
నీను వేగ గ౦టిని ; నే(గిర్తి గొంటిని; లోప మేమి || నావుత్ర ॥
వర మోక్షగుండపుర మైటప్తడటనయున | 1 నాపుత్ర ||

48 శ్రీ మాక్షగుండరామాయణము - హరికథ

నం. కో: అని యిటు పలుకుచు నందలు గుమిగా నరిగి యయోధ్యను దరిసీ,
ఘనముగ బౌడలు, గని ముద మొందగ జనిరి గేహముల బొరసి | రామ 1!

వ. తదనంతరంబున - భానుమంతుండు( గోనలు(డు లోనుగా(గల వా రెనమండ్రు
శ్రీరాముని మేనమామలు తమతమ న్వదేశంబులు పాలించుచు రాముని పాణ్మిగహణ

'హోత్సవమునకు రావలసినదని దశరథుండు పభలేఖ లంప(గా వారివారి మనంబులలో
వాట్‌ వారిట్రనుకొనిరి.

తో; రామార్చణముగ రయమున గాంచిన నా ముద్దుల బిడ్డలను, (బ్రేమ మోటి(గ
వరింపక సీతను వెండ్రియగుట యెట్టిలను 1 రా ॥

వ, అయిన దీని విచారింపవలసినదని [ప్రతివారును యోజించి భూనీళా విమలజ్ఞాన
క్రయాయోగాది నామంబులచే నలరారు తమ కూతుండ నూటయిరువది యెనిమిదిమందిని
దోడుకొని యయోధ్యకు. వచ్చి దశరథాదుల రాక చేచియండి, వారు గృహా వదేశమునకు
వచ్చు సమయమున --

క్ష. తనయాయుతముగ రాముని

గన వచ్చిన మేనమామ గారికి |బియవం

దనము లొనరించి యుచితా
ననముల( గూర్చుండ( జేయ నంతోషమునన్‌.

.వ. ఆసీనులయి యి ట్లనుచున్నారు :

మేనమా-కళ్యాణి : రూపకము.
కీకరముగ భానుపంశ శేఖర ! వినుమా! యూకన్యల( గైకొని వరియింపుము భరియిం
పుము వీవు 1; ఫ్రీకరముగ 1
నీ కర్చితముగను గంటిమి కావున దగను, రాకొమరల కింకొకరికి రా దియ్య(గ
నత్యంబుగ 1 శీకరముగ 1!
రక్షోవరహరణా ! నారాయణకవిశరణా ! చూక్ల గుండ పురవల్లభ, మోహించిరి
ముదితలు నిను |; శీకరముగ ॥

తోహ : పీరికోరికలు దీజీచి [బోవుము; వీరికి భర్తవు నీవు; వీరు భార్య లిక
వెలయ(గ నీకును వెజబుగ( జూడక బోవు | రా ॥

బాలకాండము 49

వ. అని పలికిన మేనమామల వాక్యంబుల విశ్వసించి తండ్రి యుండిన నభకు( జని
నమన్కరించి రాముం డిటనుచున్నా (డు.

రాము-కీర్తన * రూపకము.
జనక, నా మనవి వినుము! మేనమామ లెనమండుగురు వీర యే తెంచినారు ;

ఘనముగ తాముగన్న కన్యల నూటయిరువ దెనిమిది మందిన్‌ వెనుకల గొనుచు౯ గైకొను
మనుచు౯ా |; జనక ॥

ఆ ముద్దుబిడ్డల రామార్పణముగ, దాము గన్నారట! తలగిపోరట! ఆ మోహనాం

గుల నన్యుల కీరట ! యామాటలకు౯ దల(ప౯ ఏమని యందు౯ ముందుక | జనక నా
మనవి |

ధరను మోక్షగుండ ధామునిసాక్షి నక వరియించి కన్యలు వచ్చిరి నేడు । పరిణయ

మగుదునో ! మరలి పొ మ్మందునో ! పరమోపాయం బొండున్‌ నరగణ దెలుప౯ వలయుక్షా
1 జనక నామనవి ॥

వ. అని రామచం|దుం డడిగిన( దండి యిట్లనీయె :

గీ. అగ్నిసాక్షిగ మొదట బెండ్లాడినట్టి
సీత నెమ్మది యొప్పిన( జెట్లవట్లు ;
దట అ
లేనిబో మానియుండుము ; మేనమామ
బిడ్డ లెనను ధర్మంబు విడువ( దగునె!

అని వచించిన తండ్రివాక్యంబున కలరి రాముండు సీతాదేవియున్న దెస కభిము
ఖు౦డయి నయోక్తుల నిట్లనియె :

రాముని క్రీర్ణనే-ఆదికాళము: (శనలివని) వలె,

కలికి! చిలుకలకొలికీ ! యాలింపవే! పిలువక మేనమామ బిడ్డలు నను (బ్రేమ
దలచిరి; వలచిరి గొలిచిరి; గదవే ॥

నను బెండ్రియాడ(గను వేడ్కతోడ జనకుల పనువున జనుదెంచి రటుగాన, నిను(
గాంచి, వినిపించితిని మంచి తెలుపవే ॥ కలికి ॥

మునుమున్ను స్పష్టముగ నీయభీష్టమును, దెల్ప్బుతరళాక్షి, మోక్షగుండేపసాక్షి
మనమున ననుమానమును బూన వలదే 1 కలికి |

A

50 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

వ. ఇట్లు తనభర్తయడిగినందుకు జెందంబున సందియంబు నొందక యానందంబున
ముఖారవిందంబు వికసింప వనుంధరానందన దశరథనందనున కిట్టనియె :

సీత -కీర్త న -కన్నడ: అటకాళము,
వల్లభ ! పీరు నావంటివారేకద ! 'యొల్ల ననక నవశ్యముగైకొను ॥ వల్లభ ॥ జననము
మొదలుగ నిను( బతిగాగను మనమునగోరిరట మగువలు పాపము! | వల్లభ నీరు |

ఇందబు('గనుగొన, నీ యిందువదనల నందటి( బెండియాడు మగ్నిసాక్షిగ మనో
| వల్లభ వీరు ॥ |
మోక్షగుండాధిప, ముదమున నన్ను వీరి? బక్షపాతములేక పొలింపు నౌప్రాణ। పల్‌ ॥

క. భూమిజ పలికిన పలుకుల
కామోదము నొంది యటుల నౌ నని నభ్యుల్‌
వేమటు( బొగడ(గ నంతటి'
రాము(డు తా( బెండ్డియాడె రమణుల నెల్లన్‌.

వ. ఇటు నూటయిరువదియెనిమిదిమంది కన్యకల నొక్కలగ్నంబున వామదేవ
వసిష్టాదిమునుల నమక్షంబున( బాణి గ్రహణంబు నలిపి సీతతో(గూడ నూటయిరువది తొమ్మిది
మంది భార్యలతో(గలసి యేకపత్నీవ్రతుండను ప్రతీతితో రాముండు వెలసె. అంత--

నం. తో; అ|గభోర్యయగు నవనీజయు( జెలు లందజు వెంబడిరా(గా, న్వగ్భృహ
మునకును జని తల్లులకును నరగున |మొక్కిరి వేగ ॥ రామ ॥

నం. వ. వా రానందంబునొంది వారిని - లేవ(దీసి అక్కుస(జేర్చి యాశీర్వదించిరి.
అ౦త---
కం. శ్రీరాము(డయోధ్యను సీ
తారామయుతం౦బుగా ముద౦బున నత్య
శ్రీర ంజిల వె భోగము
లారూఢిని బొందు చుండె నతివేడుక తోన్‌.

సీ కన శలెడల నల్లగను సిలుకొనిన 4 pe
Cy) "
బ్పులు డల చెనవెల( బలుపుని,
(oy) ౧
జలజాక్షర త టాకములు నాక తెడిషేక,
జలపూరి నొంది ముచ్చటగ దోవ,

పున పంకములు డొంకలను నింక నకల౦ంక

గతి జంతుతతికి సంకటము వాయ్‌, సై
జను తెంతయును సంతసము నొంద ఫలవంత Pa \

G1
ముగ సంతటిను సన్యములు సెలంగ ర్‌? y

గీ. నవనిజయకాంక్షతో రాజు లలడచుండ,
ధవళకిరణములను నుధాధాము( గొప్ప,
నరులు దెవోతృపముల యత్నములు సేయ!

బొడమె శరదాగమం౦ంపు శంపూరముగను.
హో

నం'- వ. అట్టినమయంబు బున దీపొవభ్యత్సవంబు చెజిచేర్చ నుద్యమించి మిథిలా
0లో జనకచ।[క్రవర్తి తనమంతుల(గాంచీ,

జనక. తో: రాముడు మొదలగు జామాతల సీకాముఖులగు దుహితలను, వాటు"
సతముగ బగువడి దశరథ భూమాసని మంత్రులను 1 రామ ॥

దీపావళిపండుగకు మనసగరంబునకు( చీలుచుకొని రావలసిన దనిపప్పిన
రు గదిలి యయోధ్యకు( గొన్ని దినంబులకు(దేరి దశరథునిచే నమ్మానింప బడ్‌

మంతు-కీర్తన : ఆదితాళం: (పోవెపాన్సలంకి రింప(గా) వలె
ధారుణీపతి, చిత్తగింపుమూ ! జనకుండు పంపెను ॥ ధారు ॥ మోరా కణ గోరె
రాజేంద్రుండు ॥ ధారు ॥ చారలు గ గోడండు, దసయులు( జెలికాండు, పొటలు బందు
లు, మరు రా(దగు ॥ ధారు | మాక్షపుర పతిక్ళపను_ మిథిలకు! డగణ. ఏ గదు
సయాణం౦బగుడు 1 ధారు ॥

సం, వ, ఇటు జనకుని సచీవులు దెలీపిసి, దకొరథక్షావత యానందిభరితుండయి

టీలను గను(గొది,

స్‌లై

దశ

శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

సీ. దీపానళికిని మిథిలా నగరమున కుమమ్ము

రమ్మని జనక ధరావిభుండు
పుత్తెంచె. గాన మత్పుతుులు న్నుషలు మ
త్కాంతలు హితులు |బధానులాత్మ
బ౦ధువు లాశ్రితుల్‌ పౌరులు మటిజాన
పదులును జతురంగబలమువారు,
దగ ద్రియాణంబు లె తబలి రావలెనని
చాటింపు డంతట నకలవాద్య,

. నృతగీతము లలరార నేండు వార

కామినులు వంధదిమాగధ గణము లల
సిద్దముగనుండు నట్టాజ్ఞ సేయు( డఖిల
యానము లలంకరింపుడు హర్ష మెన(గ.
నం. వ, తదాజ్ఞా (ప్రకారము నర్వము సిద్దమయిన సంతసించి,
కీ ర్తన -కా౦ భోజి: రూపక ము-(శంవణామృత )వలె
మిథిలాపురమున శేగెను, మ్మిత్రకులుండు రథముమి(ద నెక్కి యధికవిభవ

రార(గ ॥ మిథిలా ॥ రామాదికుమారులెల్ల సామజముల (బేమమిజ నెక్కి (పియమున
వెనుక నడవ ॥ మిథిలా 1 మెల్లన సీత్రాధి యువళులెల్లవెంబడి బల్లకీలలోన నుల్లము లల?

వెడలగ ॥ మిథిలా ॥ కొనల్యాదులు బౌరులు డాసి; నడవ వాసి మోక్షగుండవా
నన్నుతి సేయుచు 1 మిథిలాపుర ॥

నం. వ. ఇటుల చటుల విభవంబున శభంబున బయలుదేరి కొన్ని దినంబు

మిథిల( బ్రవేశించిన దద్వార్త విని,

చ,

మను(డు విదేహరాజెదురుగా( జని యందటి గౌరవించి పొ
యనియనుర క్రి( బౌరులు రయంబున సేనలు జిల్ల వారకా
మినులు నటింప, గాయకులు మేలుగ(బాడ, నువాద్యఘోషముల్‌
దనర(గ, స్వీయధామము ముదంబున జేర్చె (బ్రనన్నచిత్తు(డై,

వ. ఫిమ్మట వారిని మృష్టాన్న పాన౦బుల నంతుష్టి నొందించీ దీపావళి

సంబున

బాలకాండము 58

తో. కూతుండ్రకు జామాతల కమితఖ్యాతిని దల అంటించి ప్రీతిగ నలుగులు
బెట్టించి వభస్నాతులనటుగొవించి 1 రా ॥ అతులాంబర దివ్యాభరణాలంకృతు అగునటు
చేయించి, చతురంగంబుల నద్ధాసీ దానచయంబుల నర్చించి ॥ రామ ॥

నం-వ* దశరథుని దత్కాంతలను దక్కిన బాంధవులను బలువిధ సత్కారంబుల
దనిపి దీపావళ్యత్సవంబు సేయించిన, నానందభరితులై దశరథాదులు--

క. జనకుని వీడ్కాని తమపుర
మున కరుగ(గ మార్గమధ్యమున రామునితో
నని యొనరింవ(గ( గొందబు
జనపాలురు వచ్చి రనద్భశం బగుబలిమి౯.

నం-వ. హరధనుర్భంగం బౌనరించి సీతను గైకొనిన వైరంబు కారణంబుగ
శ్రీరామునితో( వోరి జయి౦చువారై చుట్టుముట్టిన నృపులను బరికించి దశరథుండు కంపిత
గాత్రుండై మంత్రుల నవలోకించి,

దళ, కీర్తన = ఆదితాళము, (ఆహో బాలా) వలె,
ఈరాజు లనేకు లెంతో శూరు లక్కట! వీరితోడంటోరొనర్చ నేర నొక్కడ | నీ ॥
పరిణయమై పజచునపుడు పరచరాము(డు వరగనడ్డవడ(గ, భంగవతిచె రాముడు || ఈ 1
ఇపుడు వీర లేతెంచిరి యీనుదోడను ! అపనయము నపయశళము నందనాయెను ॥ నీ ॥
మోక్షగుండా ధ్యక్షుని కటాక్షమున్నను, యీక్షితి జయింవవచ్చు ; నేమి సేతును! గ నీ |

నం-వ. ఇటు చింతింపుచున్న దశరథుని డగ్గలి రాముండు వినయోక్తులతో

రా-తో. శ్షణమాత్రములో సనమయ(జేతు నీజనపాలుర యుద్ధమున ! సణుమ్మాత్రము
వీవాలోచింపక యనుమతి యమ్మని యనిన | రా ॥

దశ-తో. బాలు(డ నీవు నృపాలు రనేకులు నాలములో బోరాడ జాలవు! నేజని
చంపెద నుండుము-సెన్యము బోంచుచు నీడ | రా ॥

వ. నాకోవలేనియపు డడ్డపడు మన రాముండు -

రాము-శీర్తన, ఆదితాళము: (జొర యిది) వలె.
తండి ! శనుపట్టుగ వైటల ముట్టెర ; నిలబడ(గొలెదమల్టెదను ; వారి నీతట్టునిలువ
నీయను, కాలయముపట్టణమును _ జేర్పును; ఈ వాహినుల౯ వెలదులను నేమరకు
॥ పట్టుగ 1 మోక్షపురీళసాక్షిగను దీక్షగను దెలిపెదను || పట్టుగ 1

వ. తండ్రికి ద్రిణతుండయి యనుజ్ఞవడసి శస్తా స్ర్రన్యన్షంబెయున్న త౦డ్రి యరదం
పక్కి లక్ష ్మణయతంబుగ( గదలిన( గని,

క. భరతుడు శ|తుఘ్నుండును
బరుఎడి( బదివేలరాజ భటులను వెంట౯
శరకోదండంబులుగొ ని
నర పాలురతోడ( బోర నడచిరి బలిమి౯,

నేం, వ, ఇట్లు శ తురాజుల కభిముఖంబుగ నడచి దిగజ౦బులు (మొగ్గ. ధనుష్టం
కారం బొనర్చిన( బగతురును వెనుదీయక యెదిరించి,

రాజుల శీర్తన-ఆదితాళము, (రామనీదయ) వలె.

నేడుమమ్మెదిరించి పోరుము శ్రీరామా చూతము | నేడు |; చూడు జనకుని
వీడునందల్లనాడు ద్విజరాజ చూడు! ధనువు ద్రుంచి, యీడు రాజుల కెల్ల సిగ్గొనగూడ(
బెండ్రి యాడి సీత( దోడుకొని చనితి వపుడు 1; నేడు | దాన మాకవమాన మాయెను ;
గాన నాలము లో గరకుటమ్ము లూని కడునడిమేన వెతుము ; మాననములోన నభిషాన
నంయుళు,డ వైన 1! నేడు 11 అండయై మోక్షగుండ దేవు, తఖండ మగు దయ నిండ!
గనుచు నుండ, ఖండశశధర చండకోదండ ఖండనోద్దండ సమర్థుండవై ! యలరి తపుడు
1 నేడు ॥

వ. అని తృణపాయంబున( బలికిన, రాముని సైన్యంబులు మూగి భటుల ;---
ఉం బుద్ది విహీనులార ! బిలముం దలపోయక రామమూ రితో

యుద్ధ ముసేయవచ్చితి రయో శలభంబులు వహ్నిసేరి న

ట్లుద్దతి మేము సిద్ధముగ నుండ(గ రామవు(డేల, మిమ్మి దే!

యిద్దర(గూలనేతు మిపుడింటను గెల్చియు ; అచ్చగెల్వుండీ !

బాలకాండము న్‌ా

నం-వ. పరథుకుంత భిండివాలాది సాధనంబులు వచ్చుచున్నవి. వినీ. దిప్పించు
కొని పొండని వైచిభటు లార్భటించిన, వాని లక్ష్యంబు సేయక యక్షయరూశ్లే క్షణంబుల
వీక్షించి యక్షమాధ్యక్షులు.

భుజంగపుయాతము
ధనుర్జ్యానినాదం బుద్మగ౦బుగా జే
సి, నారాచముల్‌ పూన్చి, చేబల్మివేయం
గ, నాబంటు లందుండ(గాలేక దూరం
బున న్నిల్బీ రామాదభూ మిజు లెల్ల...
వ. సింహానాదంబులు సేయుచు రాముని కభిముఖులైన, భరత శ|తుభ్న లక్ష ్మణు
అడ్డగించి
భరతాదులు :-_--
సీ. కాటకాదుల నిరాఘాటంబుగా( దోలి
యాగంబు( గాచిన యది యెటీంగి,
పాషాణరూపమై వడిన యహల్యకు
శాపంబు వాపిన జాడ యెటీ(గి,
మో కసాధ్యంబైన (శీకంకుచాపంబు
వేయెత్తి విథిచిన విధ మెటింగి,
పుడమి నరాజకముగా నొనర్చిన భృగు
రాము గెల్చిన పరాకమమెజింగి

గీ. రాము నెదిరింప వచ్చితీ రా! యిదేమి!
యెదిరి బలమును స్వబలము నెజు(గలేని
మందమతులెన మిమ్ము నే మందు మిందు
మమ్ము గెలిచిన తదనంతరమ్ముపొండు.

వ. మాబొణంబులు రాకముందు (పాణంబులు గాపొడు కొనుడని మిక్కిలి యుక్కు
గల పెక్కమ్ము లెక్కు పెట్టీ చుక్కలు రాలినట్లు. (గ్రక్కున నలుదిక్కులు లక్షించి వెచిన
వా రలిగి, + .

ర్‌6 శ్రీ మోశ్లగుండరామాయణము - హరికథ

తో. బహువిధశరములు వఅపి తత్రణము భరతుని మూర్చిలజేసి నహజన్ముల
లక్ష్మణ ళతుఘ్నల నరకు( గొనక వెనుడాసీ ॥ రామ | అమితబాణ వర్ణముల ముంవ,
వా రంత యోర్వగాలేక, విముఖులైన( గని విక్రమమున రఘువీరుజేరి వెనుదాక || రామ ॥

రాము శీర్తన-ఆదికాళము. (సరే నరే) వలె.

బలాబలంబులు దలంప కీటు నను గలంవ వత్తువురా! రణకౌశలంబు( జూపెదరా !
1 బల |; అజంబులా దిగ్గజంబులను గెల్వ( జాలునే వినుడీ ! దీని నిజంబు గనుగొనుడీ
11 బలా |: దురంత మగు మి పరాక్రమంబుల తెజం గెటీగియంటి ! మీథిలాపురంబులో!
గంటి 11 బలా 1 (ప్రగల్భములు వల్కగా నేల మోక్షగుండ వతియాన నిలువ(గ( దగు౯
రణములోన 11 బలా |!

వ. వర్ష ధారలంబోలి వెడలెడు మద్భాణపరంపరల కోర్చిన(జాలునని వలికి, కౌన
ల్యాది కాంతలు న్నుషానహితంబుగ( దన యుద్ధ నైపుణ్యంబు జాలరం౦ధ్రంబుల నుపలక్షించు
చుండ దశరథుం డచ్చెరు వందె,

శా, వాయవ్యాశ్ర్రము వింట నెక్కిడి కడు౯ వెళ౦బు వింక౦బుగా
వేయ వార్టిత ట౦బున ౯ బడ(గ, వారి౯ గొందఅ౯ (లోనీ నా
చాయ న్నిల్బిన వారిగర్వముడుగ౯ నమ్మోహనాన్త్ర౦బు పె
డాయం జేయ; వితాకులై పడిరి చేన్టల్‌ దక్కి భూనాయకుల్‌.

వ. రాముండు (ప్రియజనకు( జేరి నమన్కరించి సోదరుల యవన్గను గుణించి
విచారింప( బోవునంతలో. గైక, --

ఆ. నమరతలమునందు సాయకముల(బడీ
మూర్భ ముని(గియున్న ముద్దుకొమరు
నరము స్వాంకతలము జేర్చి యత్యంత దుః
ఖాబ్లి లోన గూలి యడలుచుండె.

శక_కీర్తనంముఖారి రూసీకమ్‌ ౩ (హా (పాణనాయక) వలె.

నాకూర్మినందనా ! నను నిటు దేరి చూడరా! కైక నేరమేమిచేసె! నీకరణిని
శోక్తాబ్ధిని వే(గూల్చిథి భూకాంతులు || నా ॥ పలువురు రణహూడులుండి, కలనను నిడుమల(

బాలకాండము

బడుబో దలగింప(గ దలపరైరి ॥ నా || మనుకులమున జనియించిన నిను బగతురు
శెడుచో, జనకుండును గను చుండెను || నా || జగతిని శ్రీమోక్షగుండ నగరేవ(డు
నడ్తువడగ జాలక వగ ద్రోసెను 11 నా ॥

వ. ఇట్లు దుఃఖింప దశరథ-కౌనల్యాదులు సేరి యూరార్పుచుండిరి అ
రాము(డు రిక్ష ్మణునిజూచి,.-

గా_మ. అనుజా! ముద్గ్దలమౌని యాశ్రమముపై యుండునిచ్చోటి, కా
యన దివ్యౌషధథ వల్లికల్‌ బెనిచె; నీ వం దేగి నాయాజ్ఞ( దె
ల్పిన నంజీవని నిచ్చు దాన నుఖియె లేచుకా దగ౯ గైకజుం ;
డనుమానింపకపామ్ము కార్యవిఫలం బౌ జాగు గావించిన.

వ. రథారోహణంబుసేసీ పొమ్మన( దత్రణంబ లక్ష్మణుండు తదాజ్ఞ $రసావ
ముద్దలా శ్రమంబు( బ్రవేశించి తదీయశిమ్యలంగని :

సంవాద సీసీమ్‌ ;

లక్ష్మ - వటులార! యెందున్నవారు మా గురువులు ?
వటులు - యోగనమాధియం దున్నవారు.

లక్ష్మ - మాకొర్యములు దీర్చు మాన్యులిం దెవ్వరు!
వటు - కార్యంబు లెవ్వి చక్కగ. దెలుపుడు?

లక్ష - నంజీవకరణకై చనుదెంచినారము ;

వటు - దాని మోకీ నుచితంబు గాదు!

లక్ష్మ - రామాజ్ఞ ! లక్ష్మణ నాముండ వచ్చితి ;
వటు - నెవర్తెన నేమి? మే మియ్యగాదు-

గీ, లక్ష్మ - ఎప్పుడది మాకు దొరకునో చెప్పరయ్య !
వటు - ముద్గలార్యుని నడిగి కొం పో గదయ్య!
లక్ష్మ - తడవు జరిగిన( గార్యంబు చెడును గాదె!
వటు - యందటకు నిచ్చుటకు గురునాజ్ఞ లేదు.

వ. అంతట నిష్పలుండె వేగంబున రామునికడ కరిగి

58 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము = వొరికథ

మత్తకోకిల

మౌనివర్యు(డు నిర్వికల్పనమాధి నుండెను శిమ్యలెం

తేని నన్ను నిరాకరించిరి దేశికాజ్ఞకు బద్ధులై;

నే నిజన్థీతి( దెల్చి కార్యము నెమ్మిమై నెజివేజి(గా

వెనము౯ డెలియంగ వచ్చితి ; భావిమార్గము జూపవే !

రా, వ. తడవు జరిగిన భరతున కపాయంబు వాటిర్లు,

లక్ష్మణ-దేవరవారి యాజ్ఞ ననునరించి చేయ సిద్ధముగా నున్నాను.

రా-బృహ్మచారుల ధిక్కరించి యాషధలతలదేనోపుదువా ?

లఅ-బుషివర్యున కలుక వొడమిన మనకు ముప్పు అనిభయము.

రా-ఈశార్య మనుఖాలమయిన పిదప వారికోపశా౦తి! నే(జేయుదు(గదా !

ల-చిత్తము వెళ్లుచున్నాను.

చ. చటులజవంబుతో నరిగి నంయమి యోగనమాధినుంట నం
తట( బరికించి యాషధలతల్‌ గొననడ్డము వచ్చినట్టి య
వ్యటుల నిరాక౦ంచి బలవంతముగా నవి నంగహించి, పి

మ్మట నరదంబునక౯ జని [గమంబుననర్పణచేసి మొక్కిన ౯.

వ. రాము(డు పరమాసందభరితుడయి అమ్మందు ప్రయోగించి. నః దత్స్రభాపంబుని
భరతుండు నుప్పనింబోలీ మేల్కని తలిదండ్రులకు రామునకు! (బిణమిల్లె. వారు రీవించిరి.
ఇళ వరమనంతోషిత స్వాంతయయె, అక్కడ (బ్రహ్మచారులు హాహాకారంబులు. సేయుచు
గురువును వగ్గత్‌,-

వటు-కీర్రన, కన్నడ: ఆటతాళము: (చూడవేల) వలి,

మౌనినాథా! మాయానురోధ-మానవే! తప మూనవే!, బోధ ॥ భూనాథు(
డెవ్వ(డో కాని నే(డే తెంచి, తానౌషధిని ద్రవ్వికొని పోయె ॥ మౌ | మే మెంతదెల్చిన(
దామనమున( జూచి స్వామీ, బెదరించి చనియె నేమందుము! మౌ ॥ మోక్షగుండేన
కటాక్షము! గొన్న మియక్షయతపళ్ళకి నక్షీణ మాయెను | మౌ ॥

వ. మీరు కాంతంబుతో నున్నబో దపఃప్రభావమునిరర్థకంబు గాదె! అని పలు
విధంబుల( బలవింవుచున్న వొలకుల వాక్యంబు లాలించి కన్నులువిచ్చిచూచి.

బాలకాండము 59

ముని ;.-
ఉఊ. 'బాలక్రులార' ! యేల యిటు పామరు లట విచారమంద? మా
శేల వితాకునొందెద రనీవ(డు లేని భటాలిబోలి యే
జోలికి బోక నత్చథము( జూచెడుమాకు( గొజంతయేమి యీ
కాలవిపర్యయమ్ము నెలుగం దగు నర్వము( దెల్చుడీ యన౯,

వటులు-వ. మారు చిత్సమాధి నున్నతణి నొక్క భూపాల కుమారుడు వచ్చి
దివ్యౌషధలతలు మమ్ము దిరస్కరించి తన్కరించి కొనిపోయె, మే మళక్రులమైమిన్నకుంటిమి.
అది విని మునీందుండు-
ముని :--
సీ, ఏకాలమందెస భూకాంతు లిటువలె
బుషలకు నెగ్గాచరించి నార!
ఏజోలి యెదు(గము రాజాధముల( జేరి
యన్నవస్త్రంబుల నడుగ(బోము ;
అడవులలో( బడి యాకలముల దిని
యుందుము మృగముల చందమునను,
నిరపరాధులము మానిలయంబులకువచ్చి
గొజీయల( దోడేలు బౌదిపినట్టు

గీ. రెపుచుండుదు రిదివిపరీత మనక

ఇర ళు వ త న గ |

తపము సాత్విగషృత్తి వ్యర్థంబుగా దె !

మూలనుండిన వారిని ముంగిళులకు

దీయ నాయమె యాభూమినాథకులకు !

ముని.వాని నామధేయం బెబుంగుదురా ?

పటు_ఇదివర శెటు(గము లక్ష్మణుం డని వచించె,

ముని - కోధతామాక్షుండై ఎక్కడి లక్ష్మణు(డు ! మన వనమెక్కడ ! నతం
డెందుండువా(డు ! అక్రమనవవేళ మేలబేసె! మదీయ కోపానల జ్వాలలు (ప్ర్వ్వారిల్లిన నత[డు
భరింప(గల(డే !

శ& మోక్ష గుండరామాయణము - హరికథ

వటు-రాముని సోదరుండని మాతో. బలిక. రాము(డెవ్వ(డా !
ముని-ఏమీ ! రామునిసోదరు(డా * (అని యోజించి దివ్యదృష్టితో(గని,)

చ. దళరథరాజనందను( డుదారయకోనిధి రామచందు(డా
కుశికతనూజుతో మిథిలకుం జని తత్పురమందు నున్నయా
పవపతివిల్లు( (ద్రుంచి నులభంబుగ సీతనుగొన్న యట్లనే
విశదముగా(గ వింటి మును వీరవరుం డత(డే యితండగు౯.

వ. అయిన మన మతలని। దర్శించి రా(దగును-అని శాంతంబు వహించి (ప్రయా
ణంబగుచుండ నిక్కడ దశరథుండు విషాదంబున సతీ నుతాదుల నవలోకించి.

దళ-కీర్రన-ఆనంద బైరవింయావకము (ఓ మహాత్మా) వలె,

ఏమిసేతు శేయపాయము నా శేది తోవ ॥ దే ॥

ఆ మునీంద్రునాజ్ఞ(గొనక నౌషధములు దెచ్చిరంట! తాషసించి శాపమిడక సామా
న్యముగా( గనునే! 11 ఏమి ॥

మౌనుల విశ్వానమునకు భూనాథులుప్రాతు లగుదు : రీనా డది ద వ్వాయెను;
ఈ నేరం బెటువాయు | నేమి ॥ మోక్షగుండవిభుభకుల కీక్షితి నపకారంబును బక్షపొత
మున(జేయ(గ నాక్షేపిపరే లోకు! 1 లేమి 1

దశ-_వ. ఇదిగాక యతనియనుమతంబు వడయక తెచ్చిరి. ఆఘనుండు నమాధి
చాలింపక మున్నపోయి క్షమావణవేడుకొనియెద నని యందజతో( గలసి మునియాశ్రమంబున
కరిగి ఆ మునియు నెలీ(గి ఎదురుజని,
ముని

కం. క్షితినాథ, నతీ-నుత-భట

హితయుతముగ వచ్చినారు హృతోషము స్వా

గత మొన(గెద ; నీదినమున

నతిథులరై నిలవవలయు న్మాశమమందు౯.

వ. ఇది మదీ యేప్బితం బని యనదృశకునుమనమన్విత వృక్షలతా నము
దయంబులపొంత నాసీను లగుటకు వనతులు గల్పింప ; అందు వసించి దశరథుండు విన్న
దన౦ంబున----

బాలకాండము a1

దశ-_మునీంద్ర ! భవత్సాదారవింద౦బుల కనేక వందనంబులు,
ము-దిగ్విజయోస్తు ! వుత్రపౌ త్రాద్యభివృద్ధిరను !

సంవాద. సీసము
ద-అపకారమొనరించి రయ్య! నా నందను;
లలుగక కృవ(జూడ వలయు నేండు;
ము-అపకార మేమి చేయ(గ లేదు భూనాథ
హితమ చేసిరి యుపకృతియ తలచి
ద-జాషధలతలు మియాజ్ఞ గెకొనక్ష స్వ
త౦తించి తెచ్చుట తప్పగాదె!
ము-రాముండు సుగుణాభిరాముండు నర్వలో
క న్వతంతుండగు( గాదె భూప

ద-తే. కోపగించితిరో యని తాప మంది
శాంతి పలుపంగ వచ్చితి సంయమోంద !
ము-మనుజరూపము దాల్చిన మాధవుండు ;
రాము(డాతని మాకోప మేమిసేయు.

నం - వ. అంత( గౌనల్యాదికాంతలు, సీతాదిన్నుషలు, రామాది కుమారులు
వేర్వేఅ నుమతీ-ముధ్రలులకు బణామంబు లాచరించి వారి దీవన లంది, పిమ్మట వారి
యాతిథ్యం బంగీకరించి యాదినమందుండిరి, అప్పుడు

దశ _

కం మునివర్య! యొక్క విషయము

విన(గోరితి మిమ్మునుండి విశ్రాంతి మెయిక

అనవు(డు, తులసీఖండం

బునకును గొనిపోయి వివరముగ నడుగుమన౯.

దశ-తో తమ రెబు(గనివిషయము, లుండవు ; నాకొమరు(డైన రామునకుగగమ
మున రాగల కాలవభావభగతు లెటి(గింపుడునాకు ॥

62 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - వారికిథ

నం- వ. ముద్ధలు( డానందకందళితహృదయారవిందు౦డయి-

ము-కీర్తన-హిం, కాఫి; ఆది ((మొక్కెదన్‌) పలి.
చెప్పెద న్విను భూధవా ! ఇప్పుడు చేసిన (పశ్నకొవ్బ పత్యుత్తరము ॥ చెప్పెద!

8

శ్రీరాము(డన(గ నాదినారాయణుండుద్భవించె ధారుణీశ ! నీదుపణ్యకారణమునకు 1 |
చెప్పె ॥ నష్టమైన ధర్మమును నృష్టిపైగుమ్మట నిలువు; దుష్టులను శిక్షించుచు శిష్ట
రక్షించు! ॥ 2 ॥ శ్రీమానినియంశమైన సీతనుజాయ(గ గొని భూమిని శ్రీమోక్షగు
ధాము(డై రంజిల్లును ॥ జెప్పెద
ముద్ధలుండు,
సీ. కొల(ది కాలంబునక్షును నీవు దివి కేగ
గలవు వృందాశాపకార ణమున ;
రాము(డు దండకారణ్యంబునకు జని
యవల నయోధ్యకు నరుగుదెంచి
రాజ్యంబు గైకొని పూజ్యంబుగా నేలు
లీల బదునొకండు వేలయేండ్లు
కొడుకు లిద్ద బు మలి కోడండు నల్వురు
మనుమ లిర్వదినాల్లు మంది మనుమ

గీ. రాండ్రువండెండుగురు |పఫౌతాళి యగణి
త౦బుగా నిట్లు నూర్యువంశంబు నెంచి
దీవులేండింటి. దాన సాధించి యేల
గలడు నీయగనుతు( డొకకాలమందు.

వ. ఇదియ నీకొడుకు భావికాలవర్త మాన మనిన,

దశ-తో. వృంద యనగ నెవ రెందుండును నానుందరి విభు(డెవ్వా!(
ముందు శాప మా యిందిరాపతికి నెందు కొన(గె నదినే(డు ॥ రా |

వ. ఆకథావిధానంబు కరుణారనవరిపూరిత హృదయుండవె యెలీ(గింపు
ముద్గలుండు -

బాలకాండము ర్‌ి

ము. నాట-రూవీకము, (జనకా) వలె,
వినుము భూమి పా మునువు శంకరుని ఘనకోవవహ్ని వనధిని బడిన జనియించె
నందులో. జలంధరానురు[, డన(గ౯ ; వరుణు[డతని౯ అనురాగమునం బెనిచె౯ ॥ ఏను ॥
జాలంధర మను[పోలు గల్చించి చాల(గ నందు శీలవనించి, కాలనేమిగన్న కన్యను
వృందయ౭౯ చాలః సర్దుణజాలక ఆలిం గా దాం గైకొతె 1 విను ॥ దండి పీడ. డన!
దనరివేలుపుల దండించి తొలిదర్చముదూల, నుండజాపు లేక సిండువడి మోక్షగుంనగర
విభుని తుండ శేరి తెల్పిరి ॥ విను 1

వ. ఇటువలి; దనశరబుసొచ్చినదేవతల నాదరించి విరించి "ఎనకుండు -_--

విషు-క. పురహరు(డు దక్క నొరు లె

CU గి
సవఘాశ్‌ ౦

1
లో

వ్వరు వాని జయంపతేగు చా
కరునారాధింపు౦ డా !
తలీగని నే దోడుపడుదు ; దెత్యుండు మడియున్‌..

వ. అంతదేవతలు ---

శివపార్డన - దేపిలావ జి,

పురవెరీ! పురవైరీ! పురవైరీ! పురవైరీ! విధృతవనజారి ! వినుత ఘననూరిని
చయ! కరివెరీ! కరివెరియానవర, శౌరి! మహత్తర భూరిభయద నరకారీ! నరకారివినుత
పద వారిజాత ! న్మరవైరి! హర! గరుడారి! గరుడారితల్పశరధారి ! విమతపరిహారి !
లోక హితకారీ! ॥ 1 & శ్రీమోక్షగుండధామాక్షదామ ! ప్రతిపక్ష ద్విరదహర్యక్షా ! హర్యక్షా !
వక్తృబుక్షాక్ష హూరఘనరాక్ష నప్రకరశణిక్షా ! కరళిక్షోపరి రక్షితరావణయక్ష రాజనంరక్షా
నంరక్షిత మునినుత ! దక్షాధ్వర నర్వక్షయదివ్యకటొక్ష 8 2 |

వ ఇక్కరణి( బెక్కుగతుల నగ్గించిన ముక్కంటి దేవతలదిక్కు వీక్షించి ప్రనన్నుం
డయిన, మొక్కులొన(గ-- -

దేవతలు ___ |

ఉ. దేవ, జలంధరానురు( డుదీణ౯ బలంబున మ మ్మెదిర్చి మా

తావులు దాన గైకొనియె(; దాళ(గ(జాలము వాని ధాటికిన్‌!

యేవిధి నైన వానినమయించి దయార్థుల మమ్ముం [బోవ(గా

నీ వన మర్థు(డౌదు వవ, నింబరులోపరు చంద్రశేఖరా ॥

64 శ్రీ మోక్షగుంతరామాయణము - హరికథ

దే-వ. మాకు శరణ్యుండవుగావే యని ప్రార్థించిన, వారికభయంబిచ్చి

యుద్వేగం బడంప నిశ్చయించి,

నం-తో. హలము గైకొని జాలంధరు నిలః గూలుప( జముచుండ(గను వేల

దావెదకుచు నెరురుగ వేగ వచ్చెనాతండును 1 రా 1

నం-వ. ఇ ట్రిడువు రొకచో( దారసిల్లి పో రొనర్చుచు౦డిరి.
అప్పుడు --
నం-క. శీత్మాదిజాత ప్రేరణ

చేతరమానేత( దనదుచేతమునంద

త్యాతుర మొందుచు వృ౦దా

పాత్మివత్య౦బి సెరుప బరువడి నరిగెన్‌.

నం-వ. జాలంధరపురోద్యాన వనంబుస నొక శమ్యనితో, టబ్రవేంది.

నాసీనుండి తపంబు సేయుచుండె.

తే. వృ౦ద నిజభ రృ పాదారవిందములను
డెందమున గొల్చి యొకనిశియందు( దనదు
మందిరంబున( బూపాొన్చున౦దు నిదుర
జెంది కలం గని లేచి లో(గుండి కంది.

వృంద-పాట-ఆది (వలదచటిక) వలె,

కల గనినానే! చెలియ! వినుము తెలియగ 1 గల ॥ చెలువు(డు నూ

యంటుకొని, వలువ దాలుపకయ యున్నటులను ॥ గల & ముండియై మహిషన

సిని దండధరునిదిశకు దరలినటుల ॥ గల 1 మోక్షగుండేపని యక్షయకారుణ,
కలదో! లేదో! కెలియరాదు ॥ కల |

వృంద-సీ, వలువేలుపుల డీలు వడిపాజం గాదోలు
నలకాలువన ప్రీలునటుల జేయు
దిగ( బాసి దెన( డాసి( తనవాసి( గన (జేసి
మలీ యక్షవరుశిక్ష వతీచి వనుపు

బాలకాండము 65

సిరిబిడ్డ' గన బిడ్డ ( జిటుగడ్డమునులా(గు
బలుమాటు జడదారు లలయ దూరు

బనిమాలి వనమాలి( గని గేలిసేయును
గుజిమోట హరు(బోర[ గోరుచుండు

గీ. నెంతదెల్చిన విన డిసుమంత యైన
నిపుడు దిపురారి పెకే? నిపుణు( డగుచు
యుద్ద మగుచున్న దచట మహో గగతుల(
జెడ్డకల(గంటి నే నేమి సేయుదాన!

వ. ఈనం౦ంతాపంబు కొంత యుపశాంతించుటకు వనాంతరంబున విహరింత మని
పలికి; తెల్లవారినపిదప నిరువురు చెలికత్తెలతో[ గలసి యుద్యానవనంబు సేరి విహరి౦పుచు
(ప్రొాణనాథుని దలంచి వగపు గలుగ, - .

వృంద-కీర్షన-హి౦-తోడి రూపకము-(వరధాతీతనయా) వలె.

తరుణీ! నావిభుడు తడయుటకు గతంబదేమొ ॥ తరు ॥ పురహరుతో బోరునలుప(
దర మగునటె తనబో(టికి! తరు ॥ అనభనూచకములు దో(గదనాయె నేడు నా కిశ విళ
దంబుగ శక్లేమవార్త వినుపించెడువారు లేరు ॥ తరు। ధరణిని శ్రీమోక్షగుండధాము(డయిన
శ్రీహరి, హరు లజేయు లనుచును బలుమటు( దెలిపిన విన డాయెను ॥ తరుణీ ॥

వ, ఇట్లు విలపించుచున్న వా

చెలులు-క. కలశేమి! కనులు మూసిన(
బలువిధముల( దోచు చుండు! (బతిదినమును నా;
ఫల మనుభవనించితిమె! యీ,
కలకును భయపడ (గవలెనె ! కంజదళాశ్షీ !

వృంద--వ. నామనంబునకు మిగుల దిగులును భయమును గలుగుచున్నదమ్మా !

చెలి-వ. నేనుండ భయ మేల తల్లీ!

వృంద-వ. [పళయకాలాభీల జగత్కల్లోల దుర్వారజ మేఘ గర్జనంబునుంటోలిన
ధ్వనియొక్కటి వినంబడుచున్నదిగదే !

66 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

వెలి-వ. ఇంతలో నీకెంత చిత్తచాంచల్యము గలిగినదమ్మా.

వృంద-వ. నాకు చిత్రచలనముగాదు. నీకు బధిరత్వము. వచ్చినది. (ఆమె
కొంచెమాలోచించి.)

వెలి-వ. నీమాట నిశ్చయమయిన నిజ గుహాంతరమునుండి నింగంబు మాతం౦గంబు
పై లంమ్‌ంచు గర్జనయని తో(వెడినీ ;

వృంద-వ, నింగమయున మన మాడువారముగడా ;-_

చెలి-వ. శీఘంబున నడవుము తొలంగుదుము.

నం. ఉ. కొండలు మాటు మోయ దివికుంభినులట్లిటునల్లలాడ, మా,
రాండు(డు ద్‌ దోోవ( దప్ప, విలయం బని శోకులు దల్లడిల నౌ,
దండ క్రలార్భ్మటించుచు మద౦బున రాక్షనయగ్మమప్పుడు,
ద్దండత( బై (బడ్రం దుమిశె; దద్దయు భీతి(గలంగి రంగనల్‌,

నం - వ, భీషణదంష్ట్రక రాళ నయనంబులతో వెనుకొనినరాక్షనులంగని భయ
విహ్వలులె వఖుంగువారుచు నా చెంగట తపసంబు సేయచున్న మునిపుంగపునింజేరి
యాలింగనంబు( జేసీకొని, :

వృండ-కీర్షనీ.జంయూ టి; ఆటతాళము, (కొమియైకా) వలి.
మునివర ! ననుబ్రోవవె ! కరుణ గనవె! నిను గని ఘను(డని మనమున దెలి
నీతి ॥ మునివర ॥ వెనుకొని దనుజులు నను దటుమ(గ భయవనధిని ముని(గితి ! ఘనముగ
నొకగతి 1 మునివర ॥ ముందాపదనొంది, వగ(జెంది వనమందు[ జేరి యుంద మన,
నందుకు దోడిం దొకకీడొంద నాయె ॥ ము ॥ తాపసేంద్ర! మోక్షగుండ! శ్రీపతిబోలీ
యిపుడీపాపుల కోపాగ్నిని రూపార్చుము ! కాపాడుము | మునివర | [ఇంతలో]

తో, పటుభయంకరార్భటులతోడ నచ్చటికి రక్కనులు రా(గా, నటు(గని తటుకున
నమ్ముని హు మ్మన నవ్వల శేగిరి వేగా 1 రామా ॥

వ. అమ్మహనీయుని ప్రభావంబునకు_ నాళశ్చర్యంబునొంది _సొష్టాంగ నమస్కారం
బొనర్చి వృ౦దాదేవి---

వృంద. నీ భవదీయహుంకార వటురవస్ఫూ 0ిజే
మతఖతిప కులు మాయమెరీ!

బాలశాండము 67

మీదయారనము నామి(ద వషి౯ంచిన,
నకలభయాగ్నులు నమనసిపోయె,

మీ రెటుంగని దెద్ది మేదినిలో లేదు
మహనీయులరు మారు మౌనితిలక,

యడిగెద మి మ్మొకయంశంబుదానియ
థార్థంబు దెల్బంగా నగును చేన

గీ. నాదుమగ(డు జలంధరనామ దనుజు(
డభవు నెదిరించి యనిసల్బ నరిగినా(డు;
బహుదినంబులు జరిగె నిప్పటికి రాండు
వాత౯ దెలియక యీాగవి వనరుదాన !

వృంద-వ. నాయభీష్టంబు దీర్చుడని ప్రార్ధింప, మునినత్తముండూర్థ్వదృష్టితో
నవలోకించె, రెండుకోతులు వియన్మండలమునుండి [్రిందికివచ్చి నమన్కరింబె. మౌనికను
నన్నకో బెలిపిన-
క, గగనమున శగనీ రెండుగ
దెగియన్న జలంధరాఖ్యు దేవాము గొని, వా
ర్మగుడ జనుదెంచి, వృందకు
నగవటిచిరి క్షణములోన నాళ్చర్యముగ ౯.

వ. భిన్నమెయున్న భర్శకళేబరంబు గని వృంద మూర్చిల్లిన, _మునీంద్రుండు
కమండలోదకంబు పోక్షింవ, మూర్చ గెలిసి,

వృంద, కీర్రనంనాదనామ (అదిఎంతదుర్ది) వలె.
దైవదుర్భలమో ! నావాతవలమో ! యీవేళ విగతజీవుడాయెను పతి ॥ దైవ ॥
ఏకాలమున శేమేలగునో, యేకీ డగునో యెలు(గలే మకట ॥ దైవ ! విజయము నొంది వే
వత్తునని నిజముగ నమ్మి నే నుంటి నమ్యూ! ॥ దైవ ॥ గురుతరమోక్షగుండేసం గెల్వదర
మగునే నీకు! దరి యెవ్వ రింక్‌ ॥ దైవ ॥

68 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ
వ. అప్పుడు మునివర్యుండు నమిపించి,..--
ముని;- క, చచ్చినవారలు గృూమ్మటి
వచ్చెదరే! శోక మొంద వలదు విబుధులీ,
వచ్చుట బోవుట నమ మని
చెచ్చెర చెవ్వుదురుకాదె శితాంచమునీ !

వ. రుఃఖింపవలడు ల మ్మనదెలివినొందిజడ దారిపద ముల(బడి -

భుజంగ [వయాతము.
వృంద-మునీందా! భవత్సాదముల్న మ్మితిన్నా
మనోనాయకుం గూల్ఫె మారారి యల్కః౯,
బునర్జీ వితుంజేయ( బూజ్యుండ వీవే!
కన న్వేరొకం డోప(గా లే(డు ధాతి౯.

వంచబామరము,
మని _ పురారిగొన్నవీని ప్రాణముల్‌ మరల్చ నేడు నా
తరంబె।యెన మత్కృపానుధారన౦బు నీపయి౯
గరంబుజిల్క( జూడు నీమగం డిదే నజీవు (డై
కురంగటం జరింప జేతు( గూడు మంగనామణీ!

వ. అంతలో జలంధరుండు యథావిధిగ లేచి నిలిచిన వృంద యానం
హృదయయై ముని నభినందించుచు( [బాణనాథు( నాలింగనంబు( జేసికొనియె
మొదలుగ---

సీ, భేలానుకూల విశాలలాలిత మాల
తీలతా నికురంబ కూలములను
సారనకల్హార వారవారిత దివ్య
చారునరోవర తీరములను
సంతత నుమఫ లనంతాన శోభిత
నంతాపహరతరుపాంతములను

బాలకాండము 69

మలయానిలాయాతనలలిత నుమరజో
కలితమౌ సెకత స్థలములందు

అల జలంధరు రూపుగొన్నట్టిచ్యకి

వృంద ముదమంద ముఖము చుంబించీ షోవి

పానకమ్ముగోలి చౌసీతిబంధరతుల

గలసిమెల(గెను దా(జిరకాల మచట.

వ. ఒకనా(టి నురతాంత౦బున (ప్రమాద౦బుచే నిజరూవంబున నిదురించుచున్న

యాతనిం గని వెన్నుం డని గుర్తించి యా యన్నుల మిన్న కన్ను([గవ( గెంపు లొలుక-

కీర్తన -కన్నడః ఆదితాళము (రాశేందు) వలె.

నీ మాయ దెలిసె! మనను సొలసె! మాయంేయ నాయమగునా ॥ నీమా 1 అప

కార బుద్ధివచ్చినట్టి శౌరి వని కంటి! కపట తపము గావించితివి 1 నీమా 1 పరదారనంటి
వెంట నుంట గౌరవం బగునా! మేర మీ రితౌరా ధీరా 1 నీమా ॥ గురుండు 4మ్య(డాయె।
మోక్షగుండవర నీకు దండ నుండ( దగదు తల(గు ॥ చీమా |

గీ,

జయవిజయులను నీపారిషదులు నాకు
గీడొనర్చిరి రాక్ష సాకృతుల తోడ (

బుణ్యశీల నుశీలు రివ్వుడు కపులయి

నీదు వను పాచరించిరి నిశ్చయంబ.

ముం దీవు రాక్షనులచే(

బొందుగ నిజనతిని గోలుపోయి మనములో(

గుంది కపులు( దోడ్చడ( జే
కొందువు కామినిని మగుడ! గూరిమితోడ౯,

వ. దండకాననవిహారంబు భార్యావియోగ౦బు కపినహాయంబు వచసంబునంచేసి

నిశ్చయంబుగ నీకు లభింపగలవని,

నం-తో. ఇందిరాపతికి నిటు శాపం బిడి వృంద విభుని న్మరియించి వాందుగ

Cin గూర+ తనువ నానందము]న నర్శించి ॥ రా 1

70 శ్రీ యో క్ష్‌ శ్షతుంతరామాయణము - హరికథ

ఇ

వ పరలోక సుఖంబున కరిగె-
ముద్గఎపాట: ఆట (ఓర్చియండు మీక) వలె,
రాజరాజ విను దశరథమహా ॥ రాజ ॥ ఆ జయవిజయుల యనురులైనా - రివుతు
1 రాజ ॥ రావణ కుంభీక గ్గ నాముల్రిరి మహా ॥ రాజ ॥ అబ్ధినడుమ లంకయందు వసించిరి
1 రాజ ॥ లోకకంటకులై యనేకులం గెలిచి 1 రాజ ॥ మోశ్షగుండేవ పై బూనిరి వైరము

ముద్గ-సీ, మనుజేశ నీకొడుకును గోడలును బంచ

వటియందు నుండ రావణు(డు వచ్చి

రాము నేమర( చేని భూమిజ( గొని పోయి
తల్లిరీతిని బోచి తనరుచుండు ;

వాలినివధియించి వానితమ్ముని( గూడి
కపిసేనచే వార్టి( గట్ట(జేని

రావణాదుల( గూల్చి రమణితోడ నయోధ్య
జేరి తా( బట్టాభిషిక్తుండగును ;

గి. యజ్లము లొనర్ని మతి తీర్రయాతలాచ
జ! థి
రించి ద్వీపంబులేడు సాధించి యేలు;
నిదియ గోప్యంబు: నీకు నే నెటుక వలచి
తిని; మహీవర యొరులకుం చెలియనీకు.
వుని-క. ఈరీతిని ముద్దలముని
శ్రీరాముని భావిచరిత చెప్పిన వని యో
గౌరీ! దశరథు(డు నమ
స్కారము లర్బించి వలికె( |గమ్మఅ మునీతోన్‌,

కీర్తన, శంకరాభరణము ; అట (వింతలాయె) వలె,
నన్మునీంద్ర నంతనమాయెను 1 నన్ము 1 మన్మనోభీష్టము మానుగ( దీర్చితి ॥ నన్ము ॥
రాము(డు హరియని భూమి జ రమ యని స్వామితెలిపిరి ॥ న ॥ జోడుగ గొడుకు. గోడలుగా
నను గూడ(గ నేటికి । న ॥ శకరమోక పరీపతికృవతో నాకథ దెలావె ॥ నను) ॥

బాలకాండము. " 7

ప. నొపూర్వవృత్తాంతము, దయాంతఃకరణముతో( గొంత సెలవండని ్రార్జిం:
ముద్గలుం డానందభరితుండై,

మ. ధరణీనాయక, నహ్యవర్వతము చెంతన్‌ వింతగా నొక్క పోల్‌
గరవీరం బన నొప్ప, నందు( గడులీలన్‌ ధర్మదత్తాఖ్యభూ,
నురు(డొక్కండు గలండు : నద్దుణు(డు నుళ్లోకుండు నద్దర్ము(డున్‌,
హరి సేవాపరత౦త్రు(డై మెల(గు నిత్యం బాత్మ సంతుష్టి లోన్‌,

వ. ద్వాదళాక్షరవిద్యాపరాయణుండై భార్యాద్వయముతో[ గూడి యతిథిపూః
యొనర్చుచునుండు. నాత(డొకవరి--

తో, భానుర కార్తి కమానంబున హరివానరమున గుఖియుంచి .వాసిగ( దా నువవా
న నియతిమై వానుదేవు నర్చించి ॥ రామ 1

సం-వ. రాత్రిజాగరణకొటికు హరిమందిరమునకు నరగుచుండ మార్గమధ్యంటున-
నీ, వెడ(దశరీరంబు విన్ను మన్నున కంటి,
కాటుకకొండతో దీటుగా(గ,
దీర్డ నిశ్వాన౦ంబు ఘుర్దర న్వనమును,
దెగువ భీమంబుగ దిళల( బర్య్య,
రకలోచనముల రగులువహ్ని కణంబు,
అల్నసళయజ్వాల ననుకరింప,
లంబజిహ్వోగంబు జుంబించు వక్రదం
ష్ట్రలు వరాహ౦బుతో! జెలిమిసేయ'
గీ, గడుదిగంబరయె పెక గవయ పష్క
దేహనొకరక్కసిని గాంచి ద్విజవరుండు
దనువు గంపింప నొక కొంత తడవు భీత
చిత్తుండైయందు నిలిచి యోజింవ( బొడగె.

శీర్ర్తన-కదంబరాగము. ఆది (ఇంతపావ మెన్నడైన) వలె.

ఏమి యీవికారరూప మిటుల నెదుట దోప, స్వామిశేమి లోపమే _నలీపీనాని
తల(ఫ 1 నేమి యీ ॥ ఎన్సిసారు లిటు రాలేదు! యెన్సడిచటలేదు! చిన్సిరూపుగారు ! -

79 ' శ్రీ మోక్షగుంతరామాయణము - హరికథ

కొన్నదవలపోదు ! ॥ యేమి ॥ మోక్షగుండహిరిని గౌలువ( బోవుచుండ తులువ రాక్షసీటుల
నిలువ, జనరా ది( కేమితోవ! 11 యేమి ||

వ, ఆపన్నివారణుండగు హరియుండ భయపడశేలయని నిశ్చయించి వానుదేవద్వాద
శాక్షరి జపించి తులసీదళయుకం బగు నుదకంబు దాని పై జల్లిన,
క్‌, తులసీదళయుక ౦బగు
జలనంన్నర్శమున గలుషనమితి దొలంగి యా
వల పూర్వజన్మనంన్మృతి
గలిగి ద్విజన్మునకు |[మొక్కికడువడి[ బలికె౯.

లే. నీవసాడముచే, బాపనికర మడ (గి
పూర్వజన్మవిజ్ఞానంబు వొడమె మదికి
జెప్పు మనినను నర్వంబు జెప్ప( గలను
భూనురోత్త మ! యేమి నావుణ్యమహిమ.

తో: అనవు(డు నొాశ్చర్యము నొంది యతం డనియె నపుడు మోదమున ; వెనుక
నెవరు నీ వేకర్మముచేతను నిటులైతివియనిన || రా ॥|

కీర్తన -శేదార : రూపకము (ఇనీకులార్ది) వలె,

వినుము భూనురాగ్రణీ! అనువమగుణగ్రామణీ ! ధీమణీ! || విను | ఇలలో!
గలవాయనంగను ! వెలసితినే, దొలిబామున | విను ధీరా-సొరాష్ట్రము నావానము || విను ॥
భిక్రుండస్‌ ! విప్రండతి |బ్రియమున వరియించి -యాక్షితినను( చెండ్లాడెను || విను || పతి
మాటలు వినకయతి ప్రీతిని గనక ! నతిధర్మముగొనక ! మతిమూర్గమవిడక ! నతతమిట్లు
జరువుచుందు || విను || శ్రీమీటిన మోక్షపుర ! స్వామినినే( గొలిచి మెఖుంగ 11 వినుము 1

కల-క. ఆకొన్న ముందు వంటక
మతిముదమున దినుచు నుందు నత(డే మనినన్‌
(బతియనక యూరకుండను ;
(బతిమాలిన ముఖము |దిప్పి పలుకకయుందున్‌,

తో. ఇటువలె జేయవె యీపనీ యనినను రెటమతముగ ; జేసెదను ; నటుమళ్ళీ
వతలీ చటురున. బెళున DEK SSK | గా,

బాలకాండము 78
ఏ. ఇది మరీయనిత్యకృత్యము,

నంవా-సీ, భి-చెప్పినరీతిగ జేయ వే మదినీవు?
కల-చెప్పి చేయింవ నీచేత నౌనె!
భి-ముందుగా( దిని పండుకొందువటే కొమ్మ!

కల-నీయాజ్ఞ నౌ మొ(ద నెలిప(గలవె!
భి-దేవపూజయు వైళ్వదేవ మెట్లగునింక ?
కల-వేటుపాకంబు గావించుకొనుము
భి-నేవండుకొనునెడ నీ వుండ ఫలమేమి?
కల-నాయింట నుండుట నొకు6 దగదె!
భి-ఎంతతెగువరి వైతివే యిందువదన !
కల-నీకు లో(బడుదాననే నిశ్చయముగ !
భి-మారువల్కిన శక్షింతు మగువ నే(డు.
కల-కూపమున( గూలి [ప్రాణంబు గోలుపోనె!

కల-వ. నానామంబు సార్ధకంబగునట్లు వితండము లాడుచు( (బవర్తించుచుండ నప
కీర్తి లో (బడియతండు బహుకాలంబు గడవి విసిగి యొకనా(డు తన్మపియ మి[తునింజేరి,__

కీర్తన-ఆదితాళము : (రారానీభాంగ) వలె,
విన్నావె మిత్రా యీవేళ నాచరిత ॥ విన్నా ॥ వినుటకుజిత్ర మివేళ నా
చరిత ॥ విన్నా ॥ ఇంటిలో పో రహా! యింతింత యన రాదు! కంటకమాయె ! వేగమె
నాచర్మిత ॥ విన్నా ॥ చెప్పినరీతిగ( చేయదు పెండ్లాము! తిప్పలబెట్టు ! నీతీరు నా చరిత్ర
1 విన్నా 1 మోక్షగుండేపనిసాక్షి నాతో( (బ్రతికక్షగంజేయ వేగమె నాచరిత | విన్నా |!

వ. ఇహపరసౌఖ్యంబులకు నాలవాలము దార యను కారణంబున నోరిచీ యెంత
బోధించినను భన్మహవ్యమువలెవ్యర్థమగుచున్నయది ! దీని శ్రేదైనయుక్షి చెప్పుము. నభా!
అని వేడిన.
నఖు(డు :-క. క్రమముగ బని చెప్పిన న

క్రమముగ ! దా నాచరించు( గావుననీ వ

క్రమముగ ( జెప్పము తా నది
కీమముగ( గావించునదియ గార్యము పొమ్నా.

74 శీ మోక్రసుండరామాయణము - హరికథ

వ. ఈయుపొయంబున కచ్చెరువొంది భిష్రండు, వెంటనే గీఘుసకువేచ్చి యవి
పరీక్షింప(గో౦,—

దంపతుల వివాదము-మానినీవృత్త ము,

భి. మానిని, నాప్రియమిత్రు,డు. ధథూరుఃడు; మానుగ ఏందుకు! బిల్వథమ !
నేనును నాతని బిల్వను నావు(డు---

కల. నేరవు జ్ఞానవిహీన ధరి౯ వానినమానుడు లేడు; కృతఘ్నుడ; వాపర
మాప్తని దూరెదవా! మానుగ నేం జనివిందుకు. బిల్లునుమా వలదన్నను మానుదునా !

వ. ఇట్టుపలిక యతని(దోడితెచ్చి మృష్టాన్నతృప్పనింజేని పంపితి, అది మొదలు
నిపేధోక్సులాజ్ఞాపించుచు నంసారంబు నెజ వేర్చుకొనుచుండి యొకనాడు -

సంవాద-కీర్రన.ఆటతాళ ౩ (రాము న౦పిన) వలె.
భి - ఇద్దినము నాతండ్రిది తదినము వినగదె! ముద్దుగుమ్మ నెర వేర్చవద్లు మన
న! ది ది (a)

మిదజము ॥ ఇది ॥

కల-అద్ధిరా ? యిదేమి యబ్బృతర్జినము. మానుదుర ! బుర్ధిలేదూరకుండు ! పెద్ద 'తిది
మెచ్చెదరి 1 అగి 1

భి-మాటికి నే టేట( బెట్టనేటి కది బోటి! విను, కూటిపై తడు లిబ్చోటి కరు
దెంచెదరె | ఇద్ధి ॥

శల-ఏటి కొడుకవునీపు ! చేటులకు మూల మి! సాటివారు వెలివేయరే ! టాటోటు
మాటలుచాలు ॥ అద్ది | ' '

భి-ఆశ్షేపణలేకయండ దీక్షగ నే సొక్కనికి? గుక్షి కింతకూడుబెట్టి యీక్షణమె
ఏంపెదను ॥ ఇద్ది ॥

కల-మోక్షగుండ శౌరిపదసాక్షిగను శాస్త్రవిధి లక్షింపక యిచ్చాగతి నీక్లితి(
జరించెదవె 1 ఇద్ది ॥

వ. ఇట్లు భర్తను ధిక్కరించి తక్‌ క్షణమపోయి పదునెనిమిదిమంది భోకలను నియ
మించి గృహోదులు సద్ధిచేసి నమన్తశాక నూపభక్ష్యాన్నములు సిద్ధవలీచి భోక్షల( దోడితెచ్చి
వద్దాసీనుల( జేసి యర్సింపుమన,

బాలళిొంతము 7
ఖిముండు-నాకు* రీరము జబ్బుపడినది స్నానము మానుదుని? కలంఇంతదు(
చఛాపండవా ! స్నానముమానిన వృథా శ్రాద్ధముకాదా ?
భిక్ష- (స్నానముచేసి వచ్చి యథావిధి నర్చించి)

నంవాదము- ఉత్సాహవృత్తము.
భీ-అందటుక౯ భుజించుదనుక నాగలీవు భామినీ
ముందు నారగించి, పీదప భో కలరు! బెట్టుమా !
కల-మందమతివీ ధర్మశాసమతమునీకు( దెలియదా !
(7
ఇంద టీస్‌ భుజింపజేసి యేను విదన దినియెదలే.
వ, ఇట్లపనవ్యంబుగ( జెప్పినపనులెల్ల సవ్యంబుగ నాచరించుచుంటి. అప్ప!
చిండ(పదానంబుతో( కూడ శ్రాద్ధంబు నెజవేర్చి ---
నంవాదముంమత్త కోకిల .
భి-ఈదినం బుపవాన ముండెద నింత నే భుజియింపనా ! మాదమంగి భుజం
మిప్పుడు మూడుజాములు మాజెనా !
కల-వాదమా ! యిది పైతృకం బువేవానహేతుపు గాదు మర్యాదగ౯ దిను మంచు
బెట్టితీ; నారీగించెను నాత(డుళ 1
వ. అటుపిమ్మట! (బమాద౦బున _-
తో, ఈ విండంబుల నిపుడుగంగలో నిండి వైచీ రమ్మసగ,, బొవ మనక మ
రూపములో నవి పడ వైచితినా వెనుక ॥ రామ ॥
వ. ఆ యకృత్యంబున ననూయనొందియు నది లోపల నడంచీకొని
క. మలకూపంబుననుంచుము;
జలములలో, వెయ! దగదు నతియన, మలిన
స్రలమందు నుండ వీయక
తలగించీ జలంబులందు( దప్పక యిడితీన్‌,

వ. అటి విపరీతక*త:౦బునకు నోరలేక యలుక రెటింవేని ఫండు

76 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ
కీర్తన కేదార గౌళ -ఆదితాళము (ఇంతరంసీం.) వలె.
ఎంతగయ్యాళివే నీవు! నా శాంతము౯ బో(దోచినావు; కుంతముందూరెచి గొ
సంబ గొంతులో షదోతునా దోనకారీ! హెంతకారీ తంత్రకారీ! యంతమొందింతు మర్ణ
సొంతు నెంత ॥ దీక్షతో నా యిల్లుసేరి ప్రతికక్ష(బూనితి వారా! మోక్షగుండేవని సాక్షిగ
శిక్ష గావింతురు జిక్కబట్టి, రక్ష పెట్టి రాత+గొట్టి భిక్షకు( బంపింతు నీక్షణమున ॥ నెంత ;

వ. కఠోర౦బుగా(బలీకి నన్ను (ద్యజించికులశీలనుగుణంబులుగల యొకకన్నిథ
బెండ్రియాడిన నేను రోషించి విషపానంబున ననువులు విడిచితి, అప్పుడు---

కల-తో, దండధరుని దూతలు వచ్చిరి యుద్ధండవరా క్రమమొప్పః ; జండశానన
సలుపుచు! గానిచని శమనునీనన్నిధి నిలువ ॥ రా ॥
చ. శమను(డు చితగుపు(గని చక్క(గ నీబిడ చేసినట్టి క్ర
ర్మములు విమర్శచేని వివరంబుగ( దెల్పుము నాగ నాత(డా
క్రమము గణించి దేవర! నిరంతర మోచెలి పాపకృత్యము౯
(బ్రమదముతో నొనర్చె; నిది బంధురశిక్షకు( బ్యాతురాలగున్‌.

చిత సీ, ఇష్టాన్నమును భర్త శీయక తినె గాన,

వల్లు! నీజన్మంబు వడసి న్వమల
భక్షణ యగు, నిజభర తో ద్వేషించి

కలహించె నిత్యంబుగాన( నడవి

పండియె స్వమలము భక్షించుచుండును
“- వాక భాండమునుండి భర నూడ

కుండ ముందుగ. దిని యుండెనుగావున

బిలియెితనుగన్న పిల్లల(దిను

గీ. నధివుసాధింప నాత్మహత్య యొనరించె(
గాన, బేతశరీరంబు పూని ముందు
ననుభవించి యనంతర మవని మూడు
Eh BECK AN nH! DMD.

బాలకాండము 77

చిిత-తో, (పీతశరీరోపేత యగుచు మరుభూతములన నుండుటకు, బ్రీతిగ
నాజ్జాపించి పంపు డీదె దూతల వెంబడి నటకు ॥ రా ॥

వ* ఇది క్రమమైన శిక్షయని చిత్రగుపుడు పలికిన విని యముండు నిజభటుల
కాజ్జాపించిన---

కల-ఉ. దూతలు నన్ను( దెచ్చి వగతోమరుభూమినిజేర్చి యిచ్చటన్‌
(బేతశరీర మిచ్చి విడిపించిరి: పంచద శాబ్దిముల్‌ సనెన్‌ !
జేతము క్రత్పిపానల( గృనింప(గ దాళ(గ లేక నేను గృ
ష్లాతటమందు( జేరం గని న న్నటి నుండ(గలీక |క్రమ్మటన్‌

వ. హరిహరదూతలు గొనికెచ్చి యీ నిర్జల ప్రదేశమున వీడిరి,

శ్రీర్తన-తోడి: ఆదితాళము (వినవే యొకమనవి) వలె.

ధరణీనురతిలక, తత్ప్రభృతి యిందునే తాళి యుందు ॥ ధర 1 తరము గాధింకను
భరియించుటకును ! తథిగ “బలమంత(। దనరె బలుబింత 4 ధర ॥ అలనితి గడు దాహ
మున౯ । వ్యాకులము గలిగె నాకలికి౯ నిలువ వళముగాదు | నిజముగను నాదు కలుష
మడ(చితి ; కరుణను గాచితి 4 ధరణీ & అయ్యో! ముందుత్రివిధ యోనులను బుట్టుయోగ
మును ధరడుల్ల(గ మెల్లగ నల్లనజేయుము 1 ధరణీ ॥ క్షితి. బురాకృతదురాగతంబు హత
మొనరించితివి £ ధృతపుణ్యమతివి ౩ ధర ॥ వెలయ! దపో బలముగల తమ మహిమము
దెలియ నెవరితరము ॥ ధర ॥ జగన్నుతుండైన మోక్షగుండహరికరుణ వడసిన ॥ ధర ॥

వ. నే నెంతదురంత పాపములుచేని యింతవంతపాలైనను భవద్దయాంతఃకరణము న్ర
నాకొఅంతలు దీరె. తమకసాధ్యం బేదియులేదు. నన్ను( గడ(రేర్చవలయును. రీనదయా
వరా! యని వేడిన విప్రండు,

సీ నీవు సేసినపావ నికరంబులెల్హను

నిర్మూలమయ్యెను నేటితోడ( ;
బేతత్వమును బాసి పిమ్మట యోన్మిత

యంబు నొంద6గ6౬ జాలనని విబార,
పడెదవు నీకు నపాయంబులేని యు

పాయంబు( గంటిని భయపడకుము

78 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

జన్మాదిగా నేను నలిపినకా రిక
వతఫలంబున నర్ధభాగ మిపుడు

గీ. ధారవోనితి గొనుమని ద్వాదళాక్ష
రమును జపియించి తులసియుతముగ జలపు
పొణియం దుంప (బేతతూవ౦ బడం౦గి,
విమలలావణ్య యగునొక వెలంది యయ్యె.

వ. అంత నాయింతితేజోభిరామయై ధర్మదత్తునకు, |బణమిల్లి

న్రగ్విణి,
నీపనాద౦ంబునకా నేను ధన్యాత్మనై,
నృుపభాయుక్ర మౌ నుందరాకారమున్‌,
విపచూడామణి, వేగ! గెకొంటి నౌ

నాప్రకారంబుల నాకు మే లయ్యెడిస్‌.

వ. ఇట్లనుచుండునంతలో డేధీప్యమాన మగు నొకవిమానముగొని విమ్ణదూత
లరుదెంచిన( గని, ధర్మదత్తుండు వారికి సాష్టాంగ నమస్కారం౦బులర్చించి.

ధర్మ-తో ; ఈవిమానమును నెవరికొఅకు మొరిచటి!(దెచ్చితిరిపుడు? ఆ వైనము
నా కానతీయ్యుడని యడిగినంత వారపుడు ॥ రామ ॥

విష్టుదూతల క్రీత౯న. కమాచ్‌ : జుల్వ-(నేర మేలజార) వలె.
నేలవేలుపా వచింతు మాలకింపుమా ! మేలుగ భువన మేలెడు వనమాలిబహిర్హ్వార
పాలురముమేము 1 నేల ॥ (పేతరూపంబున నీతెరవున నున్నపాతకురాలి ని దే నీతపోబలము
నొతినీ చేసితి; నాతరుణియు పుఖీతురా లయ్యెను 1 నేల || శ్రీమోక్షగుండేసడౌ మాధ
పుండు దా వైమానికము బంపెను ; భామలతో నీవు . నీమానివీమణి యీమేటిపుష్పక
మెక్కుడు పోదము ॥| నేల |

ఊఉ. పిన్నిటినుండి శ్రీహరికిగ్యబీతిగ( గారికమాన న్మువతం

బెన్న6(గ6 జేసినావు ; జపియించితి పప్పుడు ద్వాదకాక్షరిన్‌

బాలకాండము 79

బన్నుగజాగరంబు నువవానములున్‌ జరిగించినావు; నీ
కన్న ఘను౦ డెవండు! |త్రిజగంబుల భూనురనంశ శేఖరా!

గీ, అట్లివుణ్యంబునందు నర్ధాంశ మివుడు
దాన మొనంగితి నీమెకు(. ; దొాన(జేసి
ద్విగుణ మయ్యెను బుణ్యంబు ; ద్విజవరేణ్య
వీష్ణుమూర్తికి నది మహ్మాప్రీతి యయ్యె.

ర్‌ నుకృతా ర్థంబును గొనుటను
నకలాఘ౦బులకు( బాసినద్దుణథినియె
యకల౦కరూపతేజము,
లకు దానక మయ్యె నీమె లావణ్యనిధీ !

వ. ఈకారణంబున మాకు విష్ణసాయుజ్యంబు గలిగె; భక్త వరా ధీనుండగు
కుంరుని దయారనం బపారంబు, వినుము

సీ, హరిని నారాధింప నొతానపాొదికి

దారకామండలన్థాయి దొరకె;

(గాహగృహీత మై గజరాజు" (పార్థింప
[గాహంబు దునిమి నాగమును గాచె;

హరిచకమున( గూలినట్టీ యాగాహం౦ంబు
విజయు(డెజనించె ; గజము జయు(డు

నా( బుట్టి యిరువురు నారాయణునిపార్మ్య
చరులైరివారలవ్వరున నేము

గీ, విమ( గొల్బుచు నుందు మావిష్తునాజ్ఞ
ణ ణు ణా
మిమ్ము( గొనిపోవ నీవిమానమ్ము వెంట
వచ్చినాము హర్మిపభావమున( గాదె!
మాకు( జెడిపోనిపదవి నంభావ్య మగుట.

80

శీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

వదూ, కీత౯న-కాఫీ: ఆది. (ఆనతిమ్ము) వలె,

ఆన౦దాబ్టిలోన దో(గుచు గదలు( డిపుడు | ఆనం | మేనుప్పాంగ గాను నీవిక

నమున మలీ యెక్కుడు 1; ఆనం 11 నారాయణుని( జేరిచెదము ; మోరాఘనునీ కారు!
మునుగోరినిర్విచారనుఖము లారూ ఢథముగ ననుభవింపు 1 డానం 1 దీక్ష పుణ్యము క్షీణి(
నాక్షణంబునను మోక్షగుండ నంరక్షునిపనుపున నీక్షమాతలి కరుదెంతురు | ఆనం |

ఆ. ధర్మదత నీవు దశరథు( డనుపేర(

(బొద్దుకొాలముందు( బుట్టగలవు ;
నీ నతీమణులును గౌనల్యయ నుమ్మిత
యన(గ బుట్టి భార్యలగుదు రపుడు,

జగతీనుర, నీ సుకృతము

సనగము౦ గొ నినట్టీ కలహ జనియించును గై"
కగ; నామె నీకు మూడవ

మగువ యగున్‌ ; భావి వత౯మాన మిది సుమో

దేవతా ప్రార్థనమున శ్రీదేవివిభు(డు
రాము డన నీకు నుదయించి, రావణాది
దనుజులళు గూల్చి, ధర్మన౦స్థా పనంబు
సేసి, రాజ్యంబుపాలించు( జిత్ర మలర.

మాధవచైతో ర్ణమాఖమానంబుల
నుదయంబునను స్నాన మొనర (జేసి ;
కేకాదకవత మెలమి నొనర్చితి
బృందావనము వేసి పెంచి తరనీ
(బ్రాహ్మణులను మలి వైష్ణవులను గోవు
అనుభజియించితి వనుదిన౦బు ;
మదమత్సరంబులు మానియీరీతిని
జన్మవత౦బుగ( జలిపీనావు

బాలకాండము 81

గీ, గాన విమ్ణండు [వీతుండు గాకయున్నె ?
స్రీక్ష సాయుజ్య( హౌకున్నె నిన్ను(గనుట
చేత మేమును భన్యులమెతిమహహ

హరిని దర్శింప బోదము నరగ రమ్ము.

సం-వ. అని పల్‌; జయవిజయులు వారిని విమానారూఢుల( చేసికొని దేవ
తూర్యరావంబులు నింగిడి ఇలంగం చిక్రజణంబున వైకుంఠ వురంబున విష్ణునన్నిధిని జేర్చిరి,

ముద్ద కీర్రన-భైరవి; అదితాళము, (దుర్యోధనా) వలె,

ధాత్రీశ్వరా ! దశరథనామా ॥ ధా ॥ ధర్మదత్తు( డెతయు వింతగను ॥ ధాత్రీ
గో త్రధరుని గుదరూవము నేత్రముల గని నివ్వెజగంది ॥ ధాత్రీ ॥ మితకులజ ను పవిత్ర
శౌరివుర చిత్రములను వీక్షించుచు, గడుమైత్రిని జరకాలము వసించినాండచట 1 ధాత్రీ ॥
నిర్మిలినంబగు నిజకృతి వుణ్యనుకర్మ మడ౦(గినంతట నందుండక ధర్మదత్తు( డీవుడమినీ
దశరథవర్మయన(గ నవతరించె; నెవరన నీవ నుమి |; ధాత్రీ |; అతని భార్య లిరువురు
గౌనల్యా సతినుమి త్రలైరిపుడు గలహ యను నతివ కైక యన నలరెను మువ్వురు, క్షితివర
నతులై చెల(గిరి నీకును నిశ్చయము || ధాత్రీ 11 త్రీమాజ(గ శ్రీమోక్షగుండ హరిచావ
శంఖచ క్రములు [గమముగను రామ లక్ష్మణ భరత శత్రుఘ్న సునాములు నీకు గుమారు
లెరి విను వీరె కను || ధాత్రీ Il

వ. జన్మాంతర నుకృతవరిపాక విశేషంబున నిన్ను ధన్యునింజేయం గోరి యో
జన్మం౦బున భగవంతుడు నాల్గుకూపంబుల నీయం దవతరించె. ఈతని కతంబున నీకు
విష్ణసాయుజ్యంబు గలుగు; నిశ్చయము.

క, నీ వడిగిన న్వచరితము
నే వినిపించితిని ; ధారుణీవర యింక౯
దేవులతో (బుత్ఫులతో
వేవేగ నయోధ్య సేరి విశాంతిమెయిన్‌,

వ. నిజరాజ్యపాలనంబు సేయుచు సుఖంబున నుండు మని యాశీర్వదించిన, దశ
రథుండు( గళోత్ర-పుత్రనహిత౦బుగ మునీంద్రునకనేక (ఫభామంబు లాచరించి వారిని
వీడ్కొని, యనంతరం బోపార్వతీ, !

82 శ్రీ మోక్షగుంతరామాయణము - హరికథ

శివుడు-తో ; వందిమాగధులు బృందములై తమ ముందు. బొగడుచునడువ,
దుందుభి లోనగు తూర్యరావములు నందడియలర(గ మొఖయ 1 రామ ॥

ఇ

వ. నిజయానంబుల నారోహించీ రెండు మూడు దినంబులకు నిజరాజధానియగు
నయోధ్యకు జేరి యానందమున నగరు (వవేశించిరి. అంత దశరథుండును గొలువుండి సధి
కులు విన భరతున కిట్టనియె,

కీర న _జంయూ టి-ఆదితాళము.
పొమ్మి(ంగేకయ భూపతివురికిని నెమ్మది(బొదల(గ భరతా ॥పొ 1 శెమ్మదిని
నిన్నివుడు రమ్మని మోమేనమామ నమ్మతమున( బిలువ వచ్చె పొ ॥ తాతకు నవ్వకు
నిరతము బ్రీతిని దండము పెట్టుము భరతా ॥ పొ ॥ మాతులుని మదిగొలుపు నీతో ; గూడ
శ|తుఘ్నుని ఖ్యాతీగాను బిలచుకొని || పొ || కోరిన చదువులు నేరుచుకొను మచ్చట నీవు

కొదవల నుంపక 1 పొ || పౌరులను భక్రిగను ధారుణినీ మోక్షగుండ ధాముని నమ్ముచు
వెడలి || పొ ||

అంత,
క, భరతు(డు జనకుని యాజ్జిను
సరగున శిరమున వహించి శతుఘ్నునితో(
బరువడి గేకయ రాట్సురి
కరిగెను నిజబ౦ధు దర్శనార్థముగా(గన్‌.

కాండాంతతోహర. అని తాళ్ళూరి నారాయణకవి రామాయణమును హరికథను
ఘనముగ( జెప్పెను గద యం దిది బాలకాండము చిలుకును నుధను ॥ రా ॥

ఇది వినువారల కిహసౌఖ్యంబులు గొదవలేక చేకుజును ; ముదమున( దుదకును
ముక్షి లభించును మోక్షగుండ హరికృవను ॥ రామా ॥
క. నాచేత నయినకొలందిని
జూచి రచించితిని దిని; నుజనులు నెరసుల్‌
దో(చినయెడ దిద్దుదు రని
నాచితములోన నమ్మినా ననయంబున్‌.

శ్రీమోక్షగుండ రాదాయణమునండలి బాలకాండము నమావ్రము

శ్రీరామచంద గురు పరబ్రహ్మణే నమః
అవిమ్నృమన్లు

శ్రీమోక్షగుండ రామాయణ

హరికథ.

అయోధ్యా కాండము,

x
క, శ్రీరాముడు జానక్షితో
నారూఢిగ( గలసి మెలసి యంతఃవురిలో(
గూరిమిని నున్న వేళను
నారదు( డరుదెంచి దర్శనము చేసికొనస్‌.

కీర్తన -క ళ్యాణి- ఆదితాళ ము.
సీతాధిప కరుణాసాగరా || సీతా 11
ఆధారాది షడబ్ధనమన్విత బోధరూవ గుణభూషణా-గుణభూ || సీతా |
సద్ధన్చటిక విశోభితచిన్మయ సిద్ధయోగిహృద్దోచరా 1 సీ ॥
ప మష్టిమ మయ ప్రపంచమున నృష్టిస్థీతిలయకారణా nd
హర నారాయణకపీనుత మోక్షగుండపరిపాలకా 11 సీ ॥॥
తో: అపదెంచిన యానురముని తెదురుగ ; దరుణితోడ( దా న౦గి, నరః!
పతి సొష్టాంగ నమస్కారము లిడియెనుజెల(౧ || రామ ॥|
మునినాయక మాబో,టిగృహగ్గుల కనయంబును మీవంటి ఘనుల దర్శన;
గట దుర్లభ మనిఘు(డ ఛైతిని మంటి || రామ ||

వ, అనిన నారదు( డిటనియె :

కీర్తన - ఫరజురాగము.
నీమాయను దాట నేర్తనా రామ 11 నీ ॥
ఏమాత్రము నీ యెలుక లేకయ సొమాన్యముగను నర్వేశా హరి || నీమా ॥

84 శ్రీ మోక్షగుంతరామాయణము - హరికథ

నీవు హరివి, .శ్రీదేవియ జానకి; దేవ ; నీక్ళపచే( దెలిసితి రామ 11 నీ ॥
నకలపురుషరూపకు(డవు నీవే! నకలయువతు ఠీజనకజ ; రామ | నీ 1
భువిని మోక్షగుండధవ నారాయణక వినుత, సాధుల గావగదే రామ ॥ నీ !

గీ. రాజ్యభారంబు దశరథరాజు నీకు
వీయ(దల(చెను దాని నీ వియ్యకొనిన
రావణాదినిశాటవగణముల (దుంచి
మమ్ము రక్షించు టెన్నండు మదనజనక!

వ. అనిన శ్రీరామచంద్రుడు నారదున కిట్లనియె :

కీర్తన - అదితాళము.

దేవ మునీశ్వర దెల్పెదను నా వాక్యంబులు నమ్మివిను! రావణాది దుర్మార్గుల
[ద్రుంచి నురావళ బ్రోదుట కళుగెంచెదనే 1; దేవ .11 దండకాటవిని దాపనవృత్తిని నుండెద
బదునాళ్లేం డ్రచట; మెండుగ

సీకా మిషమున ఖలులను ఖండించెద మోక్షగుండేపుడ నే
॥ దేవ ॥

వ. ఈ [పకారంబున శ్రీరామచంద్రుని రావణవధార్థము చనుమనీ ప్రేరేపించు
ముమ్మాబు నమస్కరించి రాముని సెలవు పొంది నారదుండు య వెచ్చ జనియె. అంత
దశరథమహారాజు రాజ్యపాలన౦ంబు చేయుచు గొలువు కూటంబున బరివేష్టించియున

ట్ర
సభ్యుల గని యిట్లనియె.

కీర్తన _అటతాళము-కాఫీరాగము.
విను డిది నభవారు విన్నప మొక్కటి ఘనముగ ముదిసికి మనమున రోసితి పని(
బూని రాజ్యము( బాలింప జాలను ; గనుక రామునకును గట్టాదు పే బట్టము ॥విను॥ మోకిడి
సమ్మతమేకద దీనికి జేకొని నర్వము సిద్ధము సేయుడు మాకలమన గల మర్యాద యగు
నిది; యాకరుణాంబుధి య॥గ్రజు డర్దండు ॥ విను ॥ భరత శ తుఘ్నులు పరగ(గ కే రిఠు

నరిగిరి మాతుల పరమును జేర "రను నారాయణదాననుతు( డగు వరదుని మోక్ష
గుండహారిని దలంచుచు 1 విను(డిది ॥

తో. వదలక దశరథువాక్యంబులు శభవారలు దా మాలించి, నదమలమతులయి
నంతోషించుచు( బిదడ ననిరి యోజించి ॥ రామ ॥

అయోధ్యా కాండము 85

& ల్యాణి - ఆదితాళము,
ఇది ఘనకార్యము భూవరా! మా ॥ కది ॥ ఎదలోవల నీ వెంచిన కార్యము ముద
మున జేయుము చాలు 1 ఇడి ॥ మేలుగ ద్రిభువన మేలెడు నేతకు నీలోకము నేలు టెంత
1 ఇది ॥ మోక్షగుండ రామమూర్తిని మా కధ్యక్షుని జేయుము రాజ ॥ ఇది ॥

వ. అనిన.

దళ-తోహర : అప్పుడు దశరథు! డావనివు. గని “యయ్యా ' కులగురువర్యా
ఇప్పుడు రాముని శది యెటిగింప(గ నేగుడు నద్దుణధుర్యా ॥ రామ |
క. అనుడు, పనిషుడు రాముని
గన నేగినవారిరాక( గని రాము. డెదు
ర్కొని, కాళ్ళు గడిగి తజ్జల
మును శిరమున( జల్లుకొ నియె ముదితయు( దానున్‌.

వ. ఇట్లు కులగురుపును దోడితెచ్చి రత్న పీతంబువయి( గూర్చుండీ (జేసి పూజించి
క్షరకమలంబులు ముకుళించి రాముండిట్లనియె.

ఆటతాళం౦: (నమిలాం వలి)

మాకు సభోంబు మో రాక శేవలమును శ్రీకరమై యున్నది, థరవర ॥ మా ః
పాకటముగ గృహపావన మాయెను మా కుల మిదె హొదలె ॥ ధీర ॥ తమ పొదాంబువు
దాల్బుటకతన సార్గకమాయె నాజన్మము ॥ ధీర ॥ అవిరళ మోక్షగుండాధీస గొల్బు మో
రనఘులు ధన్యాత్ములు ఢీరవరా ॥ మా ॥

నం-తో. ఇనకుల వర్యుండిరీతిగ సన వీని వసి సిష్టము మునిపరుడు మనమున నలరుచు
మావోంట్లను నీవు మాయల( బెల్టెదవెవుడు, రామ ॥

నీ పదజలమును సెత్తిని దాల్చెను నీలగట,డు పియమునను ; నీ పదజలమున సీరజ
భపు/డు పునీతుడమ్యు |గమమునను ॥ రామ ॥

ఇటుల నుపదేశించుట గాదే యిలలో(గల జనులకును బటుతరిసొక్షివి పరమాత్ము (త

పను పగలదు మా పయను ॥ రామ ॥

86 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

వశి.జంషయూటి-ఆటతాళ౦.

దేవదేవు;ండవు నీవు పుట్టినావు ! రావణవధకు శ్రీరామా! రామా! వేవేగ మీసేవ
గావింప నీదూష్యజీవనమందుంటి నీవజకు || దేవ 1

అగుణుండ వగు నీవు నగుణు;డవై యిందు భగవంతు(డనగను బ్రబలితిపీ; తగ
నిన్ను(గనుగొంటి ధన్యుండ నయితిని జగదీశ మాయలో దగిలింవశే 1 దేవా |

గురుగురు(డవు నీవు, గుడు డని నన్నినుట కరమొప్ప నాభాగ్యగరిమగాదే ! ధర
పాల, తాళ్ళూరి నారాయణార్శిత, వరద, మోక్షగుండవాన! రామ || దేవదేవు(డవు |

వ. అని పలికిన సంతోషించి శ్రీరామచంద్రుం డిట్లనియె.

తోహర ; మీ రరుదెంచిన కారణ మేమో కోర తెలుపు మో స్వామా! సారెకు
నే శరసావహించి యది నలుపుదు నంశయ మేమి!

వ, అనిన వశిషుండిట్లనియె.

కీర్తన _.మధ్యమావతి-రూపకము,

రఘునందన ! రఘునందన! రఘునందన! రామా! రామా!

అఘనంహర, రాజ్యము నీ కర్పింపంగ నెంచె రాజు ॥ రఘు ॥

.ముద్దీయతో గూడ నొక్క ప్రొద్దుండుము నేడు; రేవు ప్రాద్దున మీ తండ్రిగారు
యొద్దకు నేతెంచినవో ముద్దుగ నన్నియు( దెలుపును ॥ రఘు ॥ ఈక్షితి పరిపాలనమున కీవ
యర్హుడగురు వయ్య! మోక్షగుండవురమందిర, సాక్షాన్నారాయణక విర క్షక, నే వీడ్కాని
యెద ॥ రఘు ॥

వ. అనిన.

తోహర : మంచిది మొయనుమతమురీతి గావించెద వొం డని యన(గ, మించి
భ క్రినుతించి దశరథుని( గాంచ నేగి యి ట్లినివెగా ॥ రా ॥

శ్రీమిజ(గ రఘురామునికన్నియు జెప్పి వచ్చితిని రాజా! శ్షేమంబుగ నభిషేక
(దవ్యము( గూర్చుము రవికేజా ౩ రామ ॥

క. అనిన నృపాలకు(డు నుమం
తుని గని యటు( జేయు మనిన, దోడోభటులన్‌

అయోధ్యాకాండ ము

గని యత( డాజ్జాపించుడు(
జని కూర్చిరి సీకలవనునంభారంబుల్‌.

రగడ:
అంతన్భపాలకు నాజ్జను జారులు,
వింతగ దెల్బగ విని యూపొరులు,
చెలువుగ(బురిగై సేసిరి చెల(గిరి ;
నిలయంబులు పన్నీటను నలికిరి ;
ము తె(వుముగ్గులు ముదమున (బెట్టిరి ;
చిత్రరు వలదిరి చిలుకులుగొట్టిరి ;
వలుతోరణములు(బరువడి గూర్చిరి;
చలువపందిళలు చయ్యనదీర్చిరి ;
ఎచ్చట(గన వాయింతురు వేరులు ;
ఎచ్చట(గన దీవింతురు పౌరులు
తులగానని బహుతూర్యనాద ములు ;
వెలసెను నంతట విపుల మోదములు;
కడువడి గాయకగణములు పొడ(గ,
గడనచేడియలు ఘనముగ నాడ,
మంగళజలములు మణీ తెప్పించిరి ;
అంగుగ నభి షేకార్థమ్ముంచిరి ;
పు౦యెల్లైడలను బొలుపున( జూడగ,
మురియచు జనములు ముచ్చటలాడ(గ,
నాకలకలరవ మటు మంథర యను
శెకదాసి చక్క(గ6 దా వినియును,
నొక్కమేడ పె కొయ్యన నెక్కియు,
(గ్రక్కున నొశ్చర్యంబున( వొక్కియు,
రామునిదాదిని రయమున( గనుగొని,
ఛామిని యిటీని వలికెను ఘన మని:

87

(se) శై మోక గుండరౌయోయిణియి - బొ౮ర థి

జంషూటి ; ఆదితాళము
ఏమడి! చెలి! నామది! ఇెజి(గింప వమ్మ ॥ యే మది ॥
భామినిరో ! పట్టణము నేమిటి కలంకరించి ॥ రే మది 1
కాన(గను కౌనల్య దానముల నిచ్చుచున్న ॥ దేమరి॥
చేడియలు నే( డేమొ వేడుకలు సేయుచుండి ॥ రే కది ॥
భూమిని శ్రీమోక్షగుండస్వామి దయతోడ( దెల్బు ॥ మే మది ॥

తోహర; త న్నడిగిన మంథర కా రాముని దాది యిటుల దాననియెళ : బన్ను
రాముని పట్టాభి షేకం వైన్న(గ రే పన వినియెన్‌ ॥ రామ ॥ తందర నొందుచు మం!
శైశేయి మందిరమునకును జేరి, |క్రిందట్‌ కసి దీర్చికొన నమయ మని దందడిపడి యాః
॥ రామ ॥

శేశీగ్ళహామున డోలిక మో(దను బూలపాన్సు పె జాల లీలతోడ బవళించియున్న (
లేమ కనియె నవలీల ॥ రామ ॥

కళ్యాణి * ఆదితాళము.

నరోజనమానమునీ ॥ భరింపంగ జాల నవీ ॥ నరోజ |

నరేశ్వరుం డరే | యరే | ధరిత్రి నెల్ల రాముడే భరింపణ వరించెళా బరోక్ష(
నేక ॥ సరోజ ॥

నను౯ గనుంగొను౯ (బ్రియంబునన్‌ విభుం శనంగ నే దినయబుకా ఘనంబు౯
యుండుదు౯ ॥ నరోజ ॥

క్షమాధిపత్య మెల్ల నీ కుమారు డూన మోక్షగుండమాసన్యుండు పొకు౯ |బ్రమో
బిడుణ ॥ నరోజ |

తోహర : నీ మీదను గడు! |బ్రేమగలిగిన౯ నీకొ(డుకును, బోనొడి రామున కచ
రాజ్యము దశరథరాజు కపటి వగలాడి ॥ రామ ॥

వ. అనిన విని కైకాదేవి మంథరను గనరివైచుచు నిట్లనియె ;

రామున కీయ్యగ రా దటె | రాజ్యము, గోమలి! నీకంత కూరత యెటు గ
1 రామున ॥

ఘనముగ గౌనల్య కన్నను మిన్నగ గనుచుండు నన్నును; గడుగుణవంతు!
క్ష్‌ రామున ॥

అయోధ్యాకాండ ము 89

ఈ మేలు వార్‌ నా సెలింగించీనందుకు [చేమతో మతముల దామ మిచ్చెన, గాను
॥ రామున ॥

భరతున శైవ నేమి! ధరమోకిగుండి రఘువరునకు వైసిచేమి ! యిరు రొక్కపి
నాకు ॥ రాముని ॥

జల

వ. అనీన మంధరీ పికి టపపుచు. నీటినియె :
Ca

ah, న ఇ నం అ ళ్‌ య. Gene x x టు
త్రోహర్‌ : నీ నంతోషము నీటను గలియను! గీ సుతు తెన్కువ గాదా! ఈను

వహింపవు ఇంత మూర్గమా |! ఇ(క నయినను వినరాదా 1 రా ॥

పీలురానము :; ఆదితాళము

తల్గితల్లీ ! భీరటనితల్ల! నన్నుగన్నళతల్లీ ! వీనుహాతిళ్లీ! తలిపెవి ॥ తొల్లి సి

నీతో! గూడ 'మాతల్లిదండ్రుల దాసిగ బంపిరి ॥ సథయక రాముని, ధరిణీజను వీ
గి

కొడుకును గోడలు గొలున(గ వందా! ॥ త ॥ నవతి యయిన కౌసల్యకు లోడి తివిరి

దాసివె తిరుగవలదే నీవు ॥ త ॥ అక్షణమే వారిష

దెలపెద ॥ త ॥

Ea క్ర

fn
ర్‌
లొ
వని
ళా
(0
ఓ

J
fn
ల
0
sr
క
య

తోహఠత ; భరతుని దేశపమనీ తయు మెనీ పదమునాకం డ్రడపులను. పరుపతి
రాముని, బంపు మనుచు నీవట నడుగుము! మేలు మనకు ॥ రా ॥

వ. అనీ (రివ క్రవ క్రోకులు వినీ శక యర్థాంగీకారంబుని.---

కీర్తన ౩ ఆదితాళము.
ఏ మని యడిగెద నామనోనాథుని రాముని గొననసీమ కంపుమని! ॥ ఏ ॥ అథి
ో ని న్నదలించును గాని, చెడుకార్యంబును జేయునలే నఫీ ॥ ఏ ॥ 38 మానన మెంత
కఠినం బనుచును లోకులు నన్ననుకోకను వోదురా ॥ ఏమ ॥ సౌక్షాన్నారాయణ రక్షకుడయి
నట్టి మోక్షగుండేవ(2ె మోహన రాము(డ్రు ॥ ఏమనీ
ద్వి: అని యిటు వలికిన నాకెకతోడ
ననియె నా మంథర యతిహర్హ మున ను;
యువతి! దేవానుర యుద్ద ౦బున౦దు(
దవిలి యే తెంచియు దమకు( దోడ్చడ(గ(

90 శీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

నిం దుడుగోరిన, నేగెను దశర
ఖేందుండు; నీవప్వు డేగితి వెంట;
రిథచీల యూడంగ రణమధ్యమందు
రథిచీలగా నీకరం బుంచి తబల!
నీదు ధైర్యమునకు నృపు6 డలరారి(
నీదు కోరికదెల్చు, నే నిత్తు రెండు
వరముల ననియె: నీ వలన నేవింటి;
మజిచితి వీవు నే మజువంగలేదు
ఓకదానికిని రాము నుగాటవులకు
(బకటిత౦బుగ( బంవ( బదునాలుగేండ్లు
మతీయొకదానికి మన భరతునకు(
గరుణతో బట్టంబు( గట్టునట్లుగను
గోరుము నీకోర్కె కొనసాగువిభుయి
సేర వచ్చెడు వేళ జెచ్చెర వచ్చె

జీ పుజేయు -_
బేగడ: ఏకతాళము
జవవాట శే చానరో నామాట ॥ 2 ॥ ధవళాక్షి నీకోపభీవనము జేరము ।
అలివేణి! సొము మ్ములలంకరింపకు మలినాంబరము మౌనిక గ గట్టుము tel (క్రింద( బరు౦!

సుందరి! నాథుని శిందర వందర చేయము; నామాట 1 జ ॥ మోక్షగుండేసని
బల్కెద దీక్షతో నీకోర్కె దీపను; నామాట 1 జ |

వోహర: అపుడు శెకదాసి యగు మంఖథరి తన కుపదేశిచిన కరణి, జపలతన
అుపదల(చ కోపసవనము వేరియు దరుణ్‌ ॥ రా ॥

య

మూమపయినిబడి క్‌ వారలుచు నుగ ఘూమోశ్వరి! డేతెంచీ, కామినీ బా
గానక కావలికానీ నడిగి వివరించీ ॥ రా ॥

“శెక యేదిరా! |1కనబడలే దస, “గారణ మెజుగను రాజా!" పాక
గోపభవనము ౩ చేరెను బకికింపుడు' మారాజ ॥ రామ ॥

అయోధ్యాకాండము 9]

క. ద్వారకుండు తెలుపణా నా
నారీమణివాత౯( గెలిసి నరపాలుం జే
కారణమో యని పొగులుచు(

జేరగ( జనీ దేహమును స్పృశించుచు( బలిశకెళ౯.

కీర్తన: ఆదితాళము,
ది యేమే! నుదతీలలామా ! యిటు మళ్ళిచూడవే భామా! | ఇది ॥
ోమలీ, నీ కింత కోపము గల్గుట శేమిలోపము వచ్చె ॥ నిది ॥
వెలలేనిచీరలు విఢిచి యీరీతీగ మలినవస్ర్రము గట్ట ॥ నిది ॥
గొమ్మరో ! రత్నపుసొమ్ముల నొల్లక నెమ్మది వగవగను | నిది ॥
వృదునుముతల్పము వదలి యీనేలను నుదతి పరుండగను ॥ నిది ॥
శ్రీ మోక్ష గుండస్వామియె సాక్షిగ నీమాట మోరలేదే ॥ యిది ॥

తోహర. ఎవ రయినెను నీ న్నెగులు పలికిన వివరింపుము నాతోను | భువి! జేలు

ఏయినను, బురుషులు నైనను, బొరిగొందును వ్యధ టూను ॥ రా ॥
నిను మన్నించిన నితుపదల నైనను ధనికుల జేసదను! నిను దూరినచో ధనికు
పయిసి నిర్ధను లగునటు( చేసెదను ॥ రా ॥
రామునినాక్రిగ రమజిరొ వీతల ప మయినను సేరీలు; భామీనిరో! శా (ప్రొణము
నమ్మని వలీకిస నవి యర్చింతు | రా ॥
ఏ. అని దశరథు డు |పత్వుగా' బలికిని వాక్యంబుల కలరి క న్నిల్తీ చూచీ తిన్నగా
లేచి గద్రదన్విరంబున నిటీనియె :
n ct
జంయూటి-ఆటతాళము.
భూట దప్పకు రామచంద్ర ! కోటిసయును నీదుగుణము భామోంది ! ధాటిగా
దీప నిశాలులయు ద్ధము నాటిపరద్వయ మూనాడు నెరవేర్చు ॥ మాట ॥ ఒక్కదాని! ఫరతు
నకు (గ్రక్కున బట్రము గట్టు కాదనరు తక్క లెండవదాొనిక రాముని నిక్కుడ నుంచక
బి
లుపిళ 0) సంపు ॥ పాటీ ॥
దండకాటవి శేగు పనుము ; చండిగ ఎడునాలుగేం ట్రుండు మనుము ; ఖండిత

మిదియ నాకొంక్లితమగు ; మూక్షిగుండదేపునియాని రెండవది కోర ॥ మాట ॥

సగటు ఈ ల$ MOFFITT - JPM

తోహర : పిడుగువంటి యా నుడుగుకర్ణి ముల బడిన మాత్రమున నవుడు, గడ
గడ్‌ పడికుచు( గిడువడి మూర్చిల్లి పడియె బుడమివయి నృవుడు ॥ రామ ॥ కొంతకాలము
నకును దెప్పిరి తనచెంతనున్న కామీనిని, యెంతయు గని తనమంతన మెరియగ కింతతో
ననె నత్తజీని ॥ రా ॥

ముభఖారి.ఆ టతాళ ము.
కలీకీ! యిది యేమే! నాతో నిటు పలికి ఫలమేమే ॥ శలి$ ॥

కలికి! రాముని దండకావనములకు బంపు మటంచు నాతో పలుకకయ. కరినాత్ము
రాలా! పలుక నో రెట్టాడే నీకు! ॥ గలికి ॥

నిరతము వొగిడుదుపు రాముగుణనికర మెన్నుదుపు; నరగనా కుపచారములు దా
సలుపు నాశౌనిల్యత్రోడను | న౦గ ననుచుండుదువు నీ వీవఅకు, నది యివు డేల మటిచితి

ధరలో? దొళ్ళూరి నారాయణదాను కత(జేరి పరము లిడు శ్రీ మోక్షగుండ నివాను(
శెదతో మెచ్చ నలదా! భరతు! డల నేలినను రఘుపతి పురములో నుండంగ దగడా
॥ కలికి యిది ॥

తోహర : అనీ యిటు భూపతి యతినిష్టరములనొడిన విని యా శైక, మనమున

గొపము మలతీగొన(గా మగనిమాట గెకొనక ॥ రామ ॥
Uy) _

యదుపల కాంభోజి-ఏకశతాళము.
నను గారింపక మానుమా ! నాథా ! నాథా ॥ నను ॥
మనమున నినుమంత నిను నమ్మగా లేను ॥ నేను ॥
వేళాకోళా లేలా! మేలా! మనుజాధిపాల! ॥ నను ॥
పలుమాటలచే ఫలమా ! యిల బొంకుల మారివి చాలు చాలు 1 నను 1

జలజాప్తాన్వయజాతుల్‌ దెలియ న్నవ్వుల శైన౯ా గలలో బొంకరు నీ వాకులజాతుండ,
బలమర్యాద దలపోయంగవలదే ॥ నేడు నను ||

“మన సొప్బింతు, బనిగావింతు, నిను మెప్పింతు, వినుమానింతు ననుచును
మొదటన నని తెలిపిన వెనుకను విన సైపక వెతకెందెదవు 1 నను 11

అయోధ్యా కాండము 93

నాకన్న మిన్నయౌకాంత లెన్న నీ కున్నవారు గా కేమి! యింక నీకా వరంబులో
శక యాను పో! కాద టంచుబో(దోలరాదే ! యాకపటము శీటు భుటియించుచు ॥ నను ॥

నరగ మోక్షగుండేస సాక్షిగ శ్రీరామునకు౯ ధర యికి వీ దేపులతో, జిరసౌఖ్యయి
దేలు | భరతుడు నేనును మేనుల్‌ దొరగెద; మా తరువాత్‌ విరంతరము నరానరీగ
జరించినను భరించెదర |! నరెనకే। ధరారమణ! || నను ॥

వ. ఇటు కైక మాట్లాడిన కరోరవాక్యంబులకు బడులు చెప్పుటకు! దో(దక
దశరథుండు మహాదుఃఖాంబుధి మునుంగుచు నా రాత్రి నాలుగుజాములు నాలుగు
యగంబులుంబోలె( గడుపుచుండె. అంత నుదయమైన నక్కడ రాముపట్టాధి షకమందిరమున
కందజు( చేరిరి,

Fa

ఉ. అంతట జానికీనహీతు( డెన రఘూద్వహు( డగ్నికార్యమ
త్యంతముద౦బు తో నలువునట్టుగ( బేసి వసిష్టమౌని ధీ
మ౦తునిజాచిపల్కెను : నుమ౦ర్శత ! మమూర ము వేళయయ్యె భూ
కొంతు(డురా(డు ; కారణము గన్గొని యాత ని( దెమ్ము వెంబడీ౯.
తోహర : అంతవసిష్టుని, యానతిచేత సుమం తు(డంకిపురి కరిగి, యింతి, “విభుండు

నభ్‌ శేటికి రా' డన, నిట్లు కైక యనె( దిరిగి ॥ రామ ॥

బీహార్‌ : ఆదితాళము.
వినుము మంత్రివర్యా ! కనకాదిధైర్య ! ఘనగుణధుర్య ! మన రాజ చర్య
॥ విను ॥ రామునిమోది [పేమతో ర్యాతి యేమియు నిద్ర యెఖుగికయుండె ॥ విను ॥
ఈవరదనుక లేవ(గలేదు; కావున నీవు గడువడి(బొమ్ము || విన '' భూపూస! జూడ
భువి మోక్షగుండధాముని రాము(దగ ర మ్మనుము ॥ విను ॥
తోహర: “రా జదేమికారణమున బలుకడు రాజీవాక్షిరో !' యన(గ; రాజు సెప్పు
మన నే. జెప్పితి నింక రాముని ర మ్మనుమనెగా || రా ॥
కైక యిటుల బల్క(గను నుమంత్రుండు గదిలీపోయిరఘుపకిని, (బాఠటముగ్‌ గది
పదముల శెటిగియు(బలిక నపుడు నెమ్మదినీ ॥ రా |
కీరన : ఆదితాళము.
రామ! రమ్మిక రఘురామ! లెమ్మిక; భూమివిభుని జూడగాను బోద మింపుగ
॥ రామ ॥ నిన్ను దీలువగ రాజు నన్నుబంపెగా, బన్నుగ నాశెకయింట నునృవాఃడుగా

94 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

॥ రామ ॥ తడవుసేయక ! రా, దగునుపూ యిక ! బుడమి మోక్షగుండదేవ, పోయి
చూడ(గ | రా ॥

వ. అని చెప్పిన.

తోహర: అపుడు రాథువుం డనుజ యుతంబుగ నరదమునారోహించి, వివుల
వేగమున వీతృనన్నిధి$ వి౦ంతగాను జనుదెంచి ॥ రామా ॥

తనపాదములకు దండము పెట్టిన తనయునిలేవగదీసి, క్షనీకరమున దా గాఢాలింగన

మొనరించె. కేతుల గదిసి | రా ॥

వ. అంతటి,
గక టోహా! ధునీ దుఃభించుచు

మోహంబున దళరథు౦డు మూర్చ మునింగె౯!
హా! యూ దుఃఖంబున

&g
శే హేతునా యనుచు( గెక నినకులు( డడిగెస్‌,

వ ఈ (ట్రకారంబున నన్ను బిలిపించీ మహత్తరమయిన దుఃఖాంబుధిలో
దశ రథుండు మునుంగుతున్నా! డదేమీకారణము తట్టి! , అనిన, రామునకు గైకాదేవి
యిట్టనుచున్నది.

కాఫీరాగము : ఆదితాళము.

రాజుదుఃఖకారణంబు రామ తెలిపెద ; దేజమరలనీకెచెల్లు దీనిదీర్చగ ॥ రాజు ॥
నాకు రెండువరము లిబ్చినాడు : పిమ్మట శోరమొందుచున్న వాడు చూడు మిచ్చట | రాజు ॥
సరకములకు బాపి తండి నరసి |ప్రోచినవరనుతుండె పుత్రు(డనగ బరగు జూచిన ॥ రాజు ॥
ఆడి తప్పలేక యున్నవా(డు జనకుడు: నేడు మోక్షగుండ నగరనిలయ! పలుకడు
॥ రాజు ॥

వ. అనిన రాఘపుండిట్లనియె.

యదుకుల కాంభొజి ; అటతాళము,
జనకుని కార్యము నలుపలేనట్టి యాజన్మ మేటికమ్మా ॥ జన ॥ జనయిత్రి ; యిట్రి

జీవనము కంటె విషమైన |ద్రాగుట మేలు 1 జన 1 రాజాజయెన నీరాజ్యము నైనను భూజాత

చ nM ఎడ | rn MMM ఎం క స Km, aM. శని సత

అయోధ్యాకాండ ము 95

తోహర : అనిన వాక్యముల కతిహాషకాంబున ననియె గైక రామునకు: దనయ !
వరద్వయమున కొక్కటికిని : నిను బంపగ వనమునకు ॥ రామ ॥ కడమదానికిని పుడమికి
భరతుని యొడయని జేయగ నడు(గ దడయక [పత్యుతర మొాయక దాబడి యున్నాడని
నుడువ ॥ రామ ॥

వ. నీకు బట్టంబు గట్ట యత్నించుచున్న రాజును జూచి భరతునకు బట్టింబు గట్టి
మనియు, రాముని జటావల్కలములు ధరించి దండకాటవుల( బదువాలు గేండ్లుండ( బంప
మనియు నేను గోరితిని, తొల్లి నాకిచ్చిన రెండు వరంబులు లే దన జాలక నిన్ను. బాసి
యుండ లేక దుఃఖించుచు నీతో మాటలాడుటకు లజ్జంచియున్నా(డు. కాబట్టి ఏతృవాక్య
పరిపాలనము చేసి కీతి౯ణ వశయుము కుమారా! అనిన వైకమాటల కామోదించి రఘునంద
నుండు

ఆటతాళం : (రామకృపా) వలె.
పోయెద బోయెద బోయెద నొతర్దీ ! హాయిగ నే దండకాటవి శేరగ ; భరతునకీ
రాజ్యభారి మర్పించీయు బరువడి బితృవాక్య పాలన జేయగ ॥ బోయెద ॥ ధరణి మోక్ష
గుండధాముని సాక్షిగ నరమరలేక నన్నంవు ముమ్మాటికి ॥ బోయెద ॥

వ. అని రాముడు బలుకుచున్న సమయంబున దశరథుండు మూర్చదేరి కుమారు
నిం జూచి కోకావేశం౦బున-

తేవారిము; హా! నాకుమారాి రామా! హో! త్రిలోకాభిరామా ! ॥ మానుగ
రాజ్య మిచ్చి మరల గైకొంటి హెచ్చి నేను (భ్రాంతాచ్ముకుండ నీచ వర్తను(డ(! ఐడుడ
గానలకు నీవ ననిన (బాణముల నిలుప( గలనా !

వ. అని పలికిన( దండ్రికి నమన్కరించి యుతరీయంబుచే( గన్నుల వీరు దుడిచి
దుఃఖ మపనయించుచు రాముం డీట్లనుచున్నా(డు,

కీర్తన _ ఏకతాళం,
పగ పేటిక నాతండ్రి! వనసీమకు( బనుపండి! తగ పదునాల్లెండ్లుండి తడయక
వచ్చెద జుండి! లెండి లెండి జగతీశ మాటమిట జూడండి ॥ వగ ॥ తమ వాక్యము(
బాలింపక౯ా దల్లికి బీయమును గూర్చ౯ణ అమరుల కార్యము దీర్సస్‌ అట మౌనుల సేవింపస్‌
వేగ౯ బోగన్‌ నమకూరె నాకు గాన భౌవింపన్‌ ॥ వగ ॥

96 శ్రీ మాక్షగుండరామాయణము - హరికథ

రాజ్యనుఖముకన్నన్‌ ననవాన మధికమెన్నన్‌ భరతుని (పభువుగ గొన్నన్‌
ణా

వాతీంచును గనుగొన్నప్‌ ; పత్తున్‌ జొత్తువ ధర మోక్షగుండదేవు కృపయున్నప్‌ 1 వగ |

గు

వ. అనీ యిట్లు దండ్రనూరడ। బలికి తతణంనున రామ లక్ష్మణులు కౌనల్య
మందిరంబున కరుదెంచినవ్వుడు

తోహర : శ్రీరామునకును క్షేమము గలుగగ గోర (డొహ్మణుల శెల్ల, భూరిదక్షిణలు
బాలువున నిచ్చుచు పొదలుచుండే గౌసల్య ॥ రా ॥ ఆమెను గని సాహాంగ మొనర్చిన
నాలీంగవ మొనరించి, (పేమ ముర్చుకొని పియముసి నన్నము వెట్టుద ఈ మ్మనగాంచీ
1రా॥

జ

ప. నాయనలారా ! నన్ను[గన్న తండ్రులారా ! ఆ(ొని వచ్చినాడు అన్న౦బు
దం గడువార్‌! దిందురుగాక రండు! బంగరుకొండా ! ఖండిత ఖంగేందు ధరళోదండా 9

య నిష నమ్మకు జిన్న కుషూతం ఉట్లనియె.
భ్‌

శహన ః రూపకతాళము,

దండకాటపులకు బోదుదండి యాజ్ఞను ॥ నేదండ ॥ దండ మీదుగో! సెలవొన।
సము, దండగ భూమండలి కధిపుం డట భరతు డింకనే ॥ దండ 1

సెక తల్లి గోరినిట్లు కన్నతండిని ; ఫోకదప్ప దమ్మ నాకు వ్యాకులమున శోకింపగ్‌
సీ శేటిక నూబిడుమా || దండ 11 ధారుణి త్రీషోళ్లగుండ ఛాముని కృపను జేరుదు
బదునాలుగేండ ; కారూఢిగ నీ రాజ్యమపారంబుగ( బాలించెద |; దండ 1

జల

వ. తండి యానతిచే నిండిన వేడ్కతో దండక వనమునకేగి పదునాలుగేండుండి
పిమ్మట వచ్చెద సవార్య ధైర్యంబున నారాక ఆదుడ చూచుచుండుము త్రీ! యా శ్రితజన
కల్చక వల్లీ !

తోవార :' శ్రీరాముం ఊచు బెవ్నీన వలుతులు చెచ్చెర కర్గములందు, నారనముల
ఆ క్‌

వలె నాటిన మూర్శిలీ నాతి తెప్పిరిలీ కుంచు ॥ రామి ॥
హిందూస్తానితోడ్‌ _ ఆటకాళము.

అయ్యయో |! యెటువిందును!_ హోవీధికి శేయుందును !_ నియ్యెడనేటు నుందును!

యెటుల ముజిచీ యుందును! ॥ అయ్యి ॥

అయమోధాకాండము 97

ది
ఛరకతు(డు [పియు[డఉయినము బటము గట్టినను బురము విడిచి నిన్నటు వొ మ్మనగ
a ట ల్ని
నేటికీ ॥ ఆయ్య i

మోక్షుగుండనివాసున సాక్షిగ నిను వాసి నే నీక్షిత నెటు లోరుమ! ఏది దిక్కని
జూతును ॥ అయ్య ॥

సీ. దన్నెల(టేజు శీచిన్నారినెచ్మూము
ననియు జూతురా! కన్నతండ్రి!
నాయన్న! నాకూన! నాపట్టి | యని యింక
నెన్నడు పిలుతురా! చిన్నితనయ !

నూపాన్నపాయసాపూపశాకాదు లిం వ. వ
కెన్న(డు నిడుదురా యుద్ద చరిత ! శ సం రామ
అమ్మా! యటంచు నెయ్యమ్మున నను భీల్వ య. గ 3)
నెన్నడు నిందురా నృపకుమార క", os Po:
/ ry. మయా
గీ. కంటకశిలాదిదు ర్రమ కాననముల అ టీ త Mae?

నిడుమలం బడ నెటు నహింతు వన్న
కంట( బగవట్టి యాకెక కారణమున

బాపురే ! [(బహ్మయిటులెడబా పె మనల.

కీర్తన. పీల్‌రాగము అటతాళము.

నీను, బౌొసి మే నెట్టు నిలుపుదు నికటా! వనముల దిరుగ నేవత్తు నీవెంట
1 నిను ॥ (పియిరాలిమాటకు |బియు( డొప్పి నేడు భయవిపినముల వెంబడి బంపినా(డు
1 నిను ॥ నిను నదృష్టళాలి యని గురుడనీయె జనన కాలమున; నిశ్చయము గొదాయె
॥ నీను ॥ నోము లెన్నెన్నియోనోచి కంటీనిరా! యీమేలు సవతి నహింపదాయెనురా !
॥ నిను | మజీమోక్షగుండేప( డరిగంట నరయ వెబిపులు గలీగ యీ వెతలాయె( దనయా
॥ నిను 1

ద్వి! కెకకు పర మీచ్చు కారణంబునను

కూర్మితనయ, కాన నసీమలకును,

క
ప
నౌ

ల్‌ Wg DORON - PUSS

బౌ మ్మనుచున్నాండు, భూపతి నే(తు;
నెమ్మది వల దని నేనుజెప్పితిని :
నామాట ఏందువో ? నాయనమాట

మట
తలితో సరిగాప త కండియ గు గురువు,
నిల్లు విడిచి పోవ నేటికి వినుము
వనదేని చేనీంక పశ్యంబుమాంద.

బు Moa. ల చ జ్‌
మనియుంతుటే కల దుజీ మతీ చూడు!

(౮

చ్‌. ఎక్కుడి(! గైక | యావరము లెక్కుడ(! గాననలం జరింపని
న్నక్కట! పొమ్మటంచు నృపు డంపుట యెక్కడ! నీవు పోవ
ఎక్కుడ ! చాలు నాభరతు(డేలినరాజ్యము నేలుగాక, నీ
వెక్కుడి శేగ(బోకు; మనయింటనె నిల్వుము నిర్భయంబుగస్‌,
నం-తో : అనునప్పుడు దన యనుజాతు(డు విని, యతిశౌర్యంబునలేచి
కేకాని తల్లియు నన్నయు విన(గ ననియె! జే;జాచి ॥ రామ |
క్మ్‌ - వేహాగ్‌ : ఆదికొళయు.
నాసాంపుఎంపు డెంపు గను రామ! నిలింపులెన నడ్డమే శ్రీరామ!
వచ్చిన గుణధామ ! కనుల( గెంపు ళొల్క ద్రుంతు మేభుశ్యామ 1 నా ॥

ఏరతుని దశరధు(గూడ బట్టి, వారిబందు'గ లంచరికోడ బటి పురము
వెళ్ళంగాటి నేనరయుదు( బట్టము నీక గట్టి ॥ నా ॥
శి

సీ కభిషేకము గాకుండ వేగ వల దన్న చారిబటి కండ(లాలుటు;
మోక్షగుండపురనిలయ, నకిలదిశల వెలయుచుండ! ॥నా॥

వ. అని విపుళోగ _గమవో గ హనమ గ్రుండయి నిగహంబున నగ్రజని
భాగంబున నిలిచి పలికిన లక్ష్మణుని వాక్యంబుల కలరి కౌగిలించుకొని యుపశాం
రాఘవం డిట్లనియె

తోహర; తమ్ముడ, నీవంతటి భారుడచే నుమ్ము ! వెళగాదివుడు; నమ్మతి '
క్షణభంగుర దేహమ్మును నిమ్మకు మెపుడు ? రామ ॥

అయోధ్యాకాం౦ డము 9

సొరహీన నంసారిములో బడి శాశ్వతమని నమ్మెదట! సారెకు బుట్టుచు! జచ్చుచు

“ల భ్రమలు: బడీయిదరు.

బేదోగ్‌ ; దావకతాళిము.
ఏదియు. నిజ మనుచు నమ్మరాదు వినుము సోదరా! వాద మేల నింద్రజాలవంతు
| సోదరా! ॥ యేది ॥ వనము బొందు (సక్చందని వనిభాదివిషయభోగము లనయము
సౌదామిని & విదముగ తెలియము ॥ యే ॥

కొరినలోహమున కలికణమువడీ నశించిన వొలికి ప్రతిక్షణ మాయుపు పోపు దతీగి
న ॥ నేదియు |

సత్య మయినచోక్ష క్షగుండస్వామి. యెటుక లయ మృళ్యుపాలై యమదాొధ మిణుకు

రొ. గాద 1 యేదియు $

ఆ. పాయు నోట బట్టు వడియ( వీణను గప్ప
తీనగ ( సూనినట్లు, దినము[గాఅ
మనెడు పాము (మంగు టరయక యిస్టిర
భోగములను బొంద( బూనుచుందు.

క, గాలవంటీది స్త్రీభోగిము;
సగటు మెనీ నమముగిద ! యౌవనము
అబుద్చుద తుల్యం బగు!
దెలియక జీవులు భమంతు) సిరదునీ' యనుజా !

Cea
ళల
jp
Es
Gr
ణా
క్‌
3)
లా
య్‌
(ల్‌
ర్‌
౬

మాటించిన జనుల ఇటు ముకిఅఫీంచుగ్‌!

దేహిక$( గామగ్రోధవీ

మోహోది వివరనంబె మోక్ష మనంబడున్‌.

తోహర ౩ క్రోధముచే నడగును మోక్షంబును; గగ్రోధముచే మట గలగు;
ముచే హితగుడ పితృథభ్రాతలలం గాల్చుతకలపు మదిమెల[గు 15 ॥ కోధముచే

గూడును నంనృత; క్రోధమె ధర్మక్షయము; క్రోధము వదలిన గోరిక లిల్లను గౌన

1U0U శ్రిమోక్షి గుండ రామాయణము - టారికథ

సాగును నిదినయము; ॥ రామా 1 నంతోషంబే నందనవన మగు; శాండి కామభెనువగు
కాంతీవహించిన నజైనపాళికి శ [తువలెవ్వరొయెటు,గుము nరా॥

క. కావున దేహేందియముల
కావల వెలుగౌందు నాన్వయంజ్యోతిని సం
భావించుచు నారబ్బము
వేవేగమె (ప్రాజ్ఞ డనుభవింప(గ వలయు ౯

గీ. ఎంతకాలముతన్ను(దా నెజు(గ లేగొ
యంతదా(క భమించు దేహాదులందు(
గాన నయ్యాత్మవనెజీ(గినవా నీ నెందు

ద్వేషరాగాదు లంట(గా వెజచువత్స!

తోహర : అనుజున కీరీతిని బోధించియు నాతలిక నిట్లినియె౯ : సనుదీవనలక
వనముల కనుపుమ; మనమున వగవకుమనిదొ౯ 1 రా ॥

వ. ఇట్లు పలికిన( గౌనల్య సమ్మతించి యరణా

po

సవా సంబులందు( [బయానమ్ము
లేకుండునట్టుగ( [దిమూర్తులు నిను రక్షింతురుగాక యని గీవించె. అపుడు లక్ష ్మణు(డన్న
కిటనియె :

ఆదితాళము : త౦గ౦మెట్టు.
శ్రీరామచంద్ర ! కారుణ్యసాంద ! ఏర ! నానంశయము రాఘవాతీజెను నిశ్చయము
॥ శ్రీరా ॥ నీసేవమాని నే నుండలేను : నీ వెంటనే వత్తును రాఘవా! నీవు వద్దనలో కము

॥ శ్రీరా ॥ రావలదన్నను బాణములొలను : చే వేగ మోక్షగుండ రాఘవా! దేవర ! నీసొక్ష
1శ్రీరా ॥

వ. అనిన రాము(డు సమ్మతించి యీవార్త చెలుపుటకు సీతాదేపిగ్భవాంబున
కరిగ, ఆయమ్మ యర్యపాద్యంబు అర్చించి యిట్లనియె.

కోహర ; స్వేతచ్చ త్రము, వివిధవాద్యములు, వెలయ! గిరీటాదులును, ఖ్యాతీగ
వదలి యొకండ విటుల రా హేతువు వీనవలె ననెను | రా ॥

ఆయాధ్యాకొండము 101

రా-తోహారి : దండాళాటవికీ, దిరిఅవలను మాతండ్రి యాజతే నల! తండిగ
జ్జ

మోయతిను సేవించుచు నుండుమింట సహువిధుల ॥ రా ॥
వ. అనిన,

గ. “ఉకార ణమున భావిఘ!
శ

య

కగు మనుచు నా

Wy
రా
(©)
ణల]
శ]

డాకానల
నాకును వివరింపు' మన౦

గాకుత్స నులుండు తేలిపెం గాంతామణితో౯,
న.

ల

భరతునఫణ టఉరాతలము బిట్టము(గిట్టగ నన్ను[గొసననాం
తరమిలనులంటి(. బంవ[౧ను దిదయి(గోరిన, దమ్మ కెళకఘా
పమని పరద్వయమ్ముతండు పందురి సనూనృృత ధర్మమూ!ది యా
అరములనిచ్చె; వేనడిగి పితు నిట౯ పగి దక్కియండుపూ |!

వ. అన సత యిటినీయు.
క్ష

శంకిరాభరణము ; ఆదితాళము.

జ నాను మామాట యాళ్చర్య టమ్యుతి గానల నీ పండి వేనంట నుందునె
శ రై కాగ | జాస్‌ భ్‌ ఒ we స ఒకు శశ అన్గా
[యన్‌ nab ముగ చట, నొదిక నుందము; వద్దని సోకుము ! వచ్చెద నీవెంట
యు
nm

॥ యోనౌ ॥ పతిసేవ కన్నను సతికి గతులేవింక ౪ నీక్షితి నారాయణకవినుత, మోక్ష
గుండే ॥ యౌనౌ 1

ఆ

ఏ. అనిన రాముడు,

తోహార్‌ : కంటకంయిలును. గరోరలలును, గిలసు సెతువగా దేసి, పంటకి

టబ్బడు ఫలములు దుంపలు భో కింద కెసి నీసి [రా ॥

"యారరాక్షనులు [(గూరమృ్మగింబులు. గునిసయాడునటవినుము : నారీమణి : కాన
నములకును రానేర వంటన నీలము ॥ రా ॥

102 శ్రీ. మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

హిందూస్టానితోడి - ఆదితాళము.

గడియయయిన గాని మిము విడువ(గజాల( క్రియా! అడమలు
యది యిందఖోగ మగు ॥ గడి ॥ మీ రారగించినంత మిగిలిన పలయుాాలా
నవి యమృతోపమాన మగు 1 గడి ॥ తమతోడ నంచరిం దర్భలు కంకీ
లేక మృదుపులయి రాజిల్టుగాదే యిక ॥ గడి | శేరాక మాన నిక నా
ధారుణి మోక్షగుండధామ శ్రీరామరామ ॥ గడి |

క. మును జ్యోతిష్కులు వలికిం!
“తనపతితో నడవిశేగు ధరణిజ' యనుచు౯;
నను రా నియ్యనిబో నా

ఘను లాడిన మాటలెల( గలలుగాపే!
రా -

సగ్విణిః నన్నురా నీయకే, నాథ, మా రేగినన్‌

బన్నుగా దేహమున్‌ బాయ కెట్టుందు! నా

పన్నస౦రక్ష, నాపాణముల్‌ నిల్బవే |

తిన్న(గా వాదు నందేవామున్‌ దీర్చివే!

సంధి-తో : ఈమాడ్కిని సతి వెమలు వేడిన రాము డెటు
నీమది గనుటకు నేనంటినిగా నిన్నువాయ(గలనా ॥ రా।

దండకాటవికి, దటిలి నావెంబడి, యండజాక్షి! నీవు రమ్ము!
రుంధతికి హారములు దగ నుపాయనము లిమ్ము॥ రా॥

వ. ఇట్లు సీత వచ్చుటకునమ్మతించి వేదవిదులగు (బాహా
సమన్తజనంబులకును దర్శిదతా హతంబగునటుపోడశమహాదానంబు ea
లక్ష్ష్మణు లిచ్చిరి. సీతా కౌసల్యా నుమి[తలు నరుంధతి లోనగు నువాసనినుం
దానంబు సేయచుండిరి, అప్పుడు __-

నం-తో ; త్రిజటాఘ్యః డగు ద్విజుం డొక్కుడు దరిదంబున
కుటుంబమును నిర్వహించుకొన నేరక యన్నాటరుడై ॥ రా ॥
గి. తోలికవృత్తి ని జీవన మాచరింప(
దలచి గుద్దలి నాగలి దలనుమోచి

అయోధ్యాకాండము 103

కొనుచు వేగి, స్వాయంకృ్ళషి( గోరి చేయ
తణ మచటి కరిగి,
గ

తు

సతనీ యిలాలు ఈ
గా

క్రీర్తన్‌ : (తభ జాతి = (నతతంబున) ఏలే.
ప్రాణనామకా ! ఫలమేమి నీ శక | ప ॥
మేను ఫుడివడ( మిగుల శ్రమల సలయయగ నేటికి ॥ ప్రా ॥
or Mom గాలి ns" త్ర బా క © Ia Ta ౮ త |
ఆ(గజూకిని మిట్టి యస్యాపృత్రిక జొచ్చి తీ (గ్రహచారిము న మందునయ్యయో !

a

బొ! శ్రీరామచంద్ర డవారి” దాసిము నీరా విపుల కిచ్చుచున్నా'డటీ ॥ ప్రా ॥

నీ పద వివరించి! నీ లేమి వచీయించీ, మాపు వివరించి మజీయ యాచింపుము !
1వా॥ శ్రీమోక్షగుండేపం. డాపముహానీయుడు ; నీమువోలీష్టము నెజివేప్ప! పో పొమ్ము
i (ట్‌ (J
సెంటు, అని పరీకన ఛారింటాటల ఏయూ,
౪ వ్‌
క, మ్యవసాయపు. బనిమిట్రను
tae)
సపతల( వొబంగవెచీ యాతురమున రా
ఘట లక్ష్మణు లుండినయెడి ,

కపనీసురవర్యుం డరిగి యతివిన యమున ౯.

రామచందమహాప్రఖో : నో మొజ( ప్రేమతో పినుపూ ॥ రామా ॥ డే ముహీనురుడ

5 దరిద్ర స్వామి త్రజటు( డను నామము వాడను! దారపుతులకు౯ నిరతము

గోరినట్టుగను గూడును గుడ్రయు. గూరిచి పెట్టుట భారమమ్మ్యెసు ॥ రామ 1 నాదరిదము
తీరగ దమ రారరించి యిష్టార్థ పదార్థము థీం దగు మోక్షపురీశ వెడెదను ॥ రామ ॥

వ. అనిన శ్రీరాముచందుం డిట్లివియె :

తోవ: అన్ని ఏదార్థము అయిపోయిన ఏకి, నౌపుల మందలు గలపు; ఎన్నగజా

ల నాల

తిది అుప్వినంతీపబి క్‌చ్బెట గకొనగలపు 1 రా ॥

ల న gy

bh

జ

104 శ్రీ మోక్ష గుండరామాయణము - హరికథ

సీ, కుడి భుజమ్మున (వేలు కొల్లాయిగుడ్డను
బిజబిల నడుముపై బిగియ గిట్టీ,
దోవతిపె కెగ. (దోసి జుట్టు విదిర్చి
యు అ
గుజుచగా శిఖ ముడి గుదుర వెచి,
(పాజానీలములు నరమ్ముల బిగ (బిట్ల
పాణియం దొక్కపాషాణ మూని,
కేక వేసియు( బిడికీలివెటు గా (దిప్పి
యెదమీ(ద జంది మ టిటు( దూల,
టట

గీ. నెమ్మదిని రామమూర్తిని నీలిపి పొగడి,
జూచువారలు రాముండు( జోద్య మందా,
(బదుకుజీవన మిది యని (బాహ్మణుండు
తనబలంబున నరయువు దాశ వెచె,

న్‌

వ. ఇటు త్రీజటుండు నరయువుదా!3 రాయివేసి యంతవజకుండు న్యా?"
రాముం డచ్చెరువొంది యిట్లను చున్నా(డు ;

తోహర : పన్నుగ మొదవుల। బదినూర్లిచ్చెద, బావడ, కోరుమనంగి ,
నకు నతిశయ మగున ట్లి మ్మన్న, నిచ్చి వను ఫంగక్‌ 1 రామా ॥|

భా

వ. అవి యన్నియు. గొని నంతోషుబున దారాపుత్రులం గలసి అగి ,
జని నుఖం బుండె, అనంతర౦బున ధనుర్భాణ ధరులయి రామ-లక్ష్మణులు స
కాంతారంబునకు( బోవ నిశ్చయించి యనుజ్జకొజుకు: దండ్రిగృహంబున కరుగుచు..
బనంబును గటకట పడుచు! దమలోన ___

హిందూస్థాని ఏ; దారక్షతాళము,
సెక కోరిన వరములెంత కోకకరములు! వీకనెటుల దిరుగుదురు ఓం
॥ ౩1 సీత నుకుమారి నడవ? జేత గాదుగా! ధాత ప్రాత వాప నేరితరము గాక:
ఈక్షితీ చిప్పింపరైరి యెవ్వరైనను ! మోక్షగుండవర నగరాధ్యక్షు( డయినను & ౬:

వ, అని పరన్పరం బాడుకొనుచు వగచు పురజనుల దుఃఖ నీవృతి ఫొ.
రేవుండను ముని యిటీనీయె :

అయోధ్యాకాండము 105

తోహర : మునుపు దశరథ దననుగూర్చి తప మొనరింపగ హరి మెచ్చి, కన
కావలె నన నీవు దనయుడ ఏగు మననిచ్చీ ॥ రా ॥ రాజు కోర్కె దీరగ

సుదయించెను ; _ రావణాదులను. దుంచు, దేజ మరల ముని దేవతలను నూరార్చి వేగ

వొాలించు ॥ రా ॥

ఆదితాళము: (వరమపుధుష) వలె.
ఆదినారాయెిణుం తగు నీ రాముడు; నాదిలక్షి్మ నీతయని కనుడు ఆదిశేమఃడే
యగు అక్ష్మణు,డు ! మేదిని బుట్టీయ మెలగుదుట ॥ ఆ ॥ కరుణ తోశ్ర మీస కమి
వరాహ నరహరి శ్రీవామన పరఫరాము పరరూపము లీవజకు దాల్చి రఘువర
వడిసెను హా ॥ అది ॥ అక్షయ ప్రకృతినిలక్షణు(డీతడు ; మోక్షగుండపుర
శిక్ష యినిర్చగ నీకి బవుదూపు లెతుచుండు ॥ నా 1
తనుచు, సతతము

రాక్షస గణముల |
అ వగచెదరు! ఇతడు ఏరాత్చట్‌

కోవాలి: ఇతను గ
పె
ల్‌ ఎటు మనుచు ॥ రా |

బలిసియి, సన్నుతి
అన్యుడు, రాము ముహోత్మ్య మెజీగి యాను అగించిరి యంత; జసిసుది
i bh

తోహాలి
ను గొనజనీ కెకిను గీనీ జలీగెను నాషెత 1 రా ॥

సితాలక్ష్మ్మవయుతిముగి

వో

నాతలీ ఘోరటౌ వసంబులగువు నే
(గా

నీఅటివెడిలుటు ; నీనుడి
నొతండ్రషి( పప్పపిచ్చి నాను గదిమ్మా!
ద్వి. అనీ టు చెప్పిన నాకె కేచి

a) (ran
భుఖయుగా రాష లక్మ్మణనీతలకును
నారీ చీరలు దెచ్చి నౌతీ చేక్వేబ
వారల కిచ్చిన ఎరుసితో నంది

రాటు-అక్ష్య్మణులు వస్త్రములు నరించీ

“టమాట దాల్చి రాచీరలు పీత
గెటంగలేకున్న గాంచి రాఘవుడు

నన Mana SN

100 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - వారిన

తేవారము ; ఏమి దుర్మాట్టరాలా ! ఇంత కారిన్యమేల !

రాముబాయంగ లేక రమణీ పోవంగ।! గెక | భామిజకు జీరలిడగ[ బోలునే నీకు
వడిగ నీముఖం దిరసిసంత నిరియ మే తెంచు( గాంత ॥

కన్నడరాగము : రూపకతాళమం

ఇది నాయ ఘౌనె నీకు(బాతకి ॥ యిదినాయ ॥ ఇటుం జేయ లోకదూమ్యషని తర

పోయతేక కావించితి 1 విదినా 1 మీడిమేలమేల యింత ! సరపాల చంద్రునకును ననుకూల
ఫి గాక! మది జాలినొంద గావించితీ ॥ విది & రఘువీరు బాయళేము ; చనుదేరగలము
వాడూరిలోన నీ వుండుము ॥ ఇది ॥ తనతండ్రితోడ గూడీ,

పతియండ( శేజుగాక ! నీ వుండుపవోట దానుండునే ॥ ఇదినా ॥

వ, అనీ వసీఘండు కఠినముగా, బలుకుచు ధరాపు క్రీ దుకూలాం బరాభరణంబులు

ధరించి పోపవునటుల నిహూపించె. అంత రాజు కైక దిష్కజూచి ₹ శోకకోదంబు

హిందూస్థాన్‌, తోడి ఏ; రూపకము.

అడిగియుంటివా ౪ నన్నిడిగి ॥ పుడమిజాత లక్ష్మణుల నడవి కనుపగ నడిగి |!

హోనివృద్ధులు గాన వైతివయ్యయో ! మానుషాకారమున నున్న దానవురాలా || అడిగి 1
చీర లెయ్యగా నీకు కేతు లాడెగా నారి, మోక్షగుండపురనాథు సాక్షిగ ॥ నడిగి |
తో;

అని నిష్ణురముల నాడి భూషణములును మళీ దువ్వలు వలును, జనేకజ
శిప్పించిన ధరియించెను దప పలి యను మతమునను |॥ ర ||

వ. అంత సీతా-లక్ష్మణ నహితంబుగా రాముడు మున్నూటి యే(బది మండి

లులకు( బద క్షీణ నమస్కారము లాచరించి నుమి త్రంజేరి నిలిచిన, నామె దుఃఖ సంతప్త
మాననదమై ఊరడపలికికొని లక్ష ,ణున కిట్టనియె :

క, రాముని దశరథునిగ( గను;
భూమిజ నను గాగ గనుము ; భూరివిపీనముల్‌

అయో ధ్యా కాండము
శ్రమ దయాధ్యగం ౧నుమా!

సౌమ్మత్రీ! పోయిరమ్ము సౌఖ్యము గదుర క.
స. అని పలికి శ్రీరామునీం గని;

సుఆ.. నీకు సోదరుండు, నీకు నమ్మినబంటు ;
నీకు సేపకుండు ; నీకు హితు(డు;
నీళు మేలుగోరి నీ వెంట(బరతెంచు;

నఉపులందు[ గరుణ నరసీ (పోవు,
వ అని యప్పగించిన, మంచీ దని రాముడు. సితాలక్ష్మణులిం గక
చుండ. అప్పుడు.

తొ: మసిపటండు. సెపమింటుని ననుగొనీ ఎన యుర్‌దముం పష
గ!

రాత డున, వితొజను వనక్‌ద ౧షంంచెనుగొా |; రా |
Ms

(గ్రక్కున దండక మొక్కి రామ. లక్ష్మణులు. ధనుక్ళరములతో,. సిక్కిం

బుక్కీయు( బోనిమ్మనిడి సుటులతినీ వృతితొ 1౮ 1

ప్‌ ఇట్లతిచగిముపి రథము... విపినమార్తింబు పట్టీపోవంటౌ కలండటిల్‌!
రిధం ట్లుహొరి నిక మటుండీర. అంత దళరథుంతు దుఃఖాతీశయపంబుస సతవీనో
ర్వారింబుని నీలీచి చేటుతి పిలుచుచు,
స ఛ

కేవారీము :-నీలుపు నిలుపో సుంతీ, నీకు ద్వరయేల. నింత, అలసితి
Way Wardlaw hed, | ప్రలభ్రిఏ tru కుమఘాళ hn కొకు మూ
పటిట నడగుపుట్టంగి నబ! పలిమతొ నొగుటూరు బలుపమీల కమా గ టబు ట్ర

గాంచి ఏంటుదును నట్ముతించి.

గీ. రథము నిల్చు మటంచును రాజు పలుక,
రథము బోనీ మ్ముటంచును వాము డనం౫,
కొంచ కాతండు రథము( సొగించుచుండె ;
సంత బలికి ఏ సష్టు(డ య్యపదీపతి॥ి.

rhe ride Bre gpd, wires §, He అ డా yg
తొటారి ఏ శోకించుచు నీసుటుది పంపగా నీిదిగదు విివయ్యా ! పత!

ల

108 శీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

re Td Se ఓ re |“, ఆళి “ Cue FEN న!
తొహార ; పదఏవి మినీ భూపతిని గాంతలను నదసుబులకును -,సదీయతి

సల కౌసల్యాదుల దా విదితుండగుచు నూరార్చె౯ \
వ. అంత సయోధ్యకు (గోశమాతంబుననున్న తమసానరీ తీరమునకు నారాత్రి
శ్రీరాము(డు సేరి, యక్కడ విశ్రమించి తనతోవచ్చిన వురజనుల( గని యిట్లనియె:

తోహర: భరతుని. గొల్వుండు! వురిని జేరుండు! బహుదూరము వచ్చితిరి! బరుపడి
బౌండని, ఫలికిన, రాముని బాయమి వారిట్లనిరి ॥ రా ॥

రాపక తాళము (తావమొందగ) వలె.
మిమ్ము బాయగజాలము మేము వత్తుము రామ నెమ్మదిలో వెంబడిరా నిమ్ము వేగము
" రామ | మిమ్ము మారు విహరించీనచోటే యూరగు మాకు రామ ! మారులేనట్టిబోటే కారఢవి
పూకు రామ | మిమ్ము ॥ భరతునితో, బని మాశేల। బట్టిణమేలా రామ! తరుణీసుతి
(భాతృధన ధాన్యము లేల! రామ! ॥ మమ్ము ॥_ కూడరావద్దన్న, మోక్షగుండనాయకా,
రామ ! నేడు మాప్రొణములు మేననిలుచు పోక రామ ! 1 మిమ్ము ॥

వ. అనిస వారల నిశ్చయం బెజింగి వారి నేమథీంచీ పోదలంచి యాకిటుకు
నుమం్రునీకి. దెలీపీ యంద జీని శయనింపు(డనిచెప్పి చొక్కుజల్లీనట్టందటు నీదించుచుండ.

తోహర : అద్దమరేయిని ననుజాదులతో నరదమునారోహించి, తద్దయు సౌశేతము
చి
నకు వోయడు చారి బట్టుకొని నడచి ॥ రామ ॥

ఇంకొళదారిని నేగిరి యడవికి నెవరి ఇెటుకపడకుండ శంకలేక దమస్తాసది దాటీరి
సరయివుడాటిరి యిచట ॥ రామ ॥

ప, (పాతఃకాలంబున---

an

. పరులు మేలు కాంచి రఘుపర్యుని గానక చింతనొంది తా
మారథనేమిమార్గమును నారని చూడ, నయోధ్యదిక్కుగా
బారినయట్లు తోంచిన, శుభం బని యూరికిం బోయి, రాము(డు.
జేరమికై వగ౦వబొగిలి చెచ్చెజనిండ్లకు( జేరిరందటు ౯
డక

ఈ : అంతట నాసాయంతికి గంగాప్రాంతములకు వారు జన నంతినమున నచ్చట

జ ఆ 316 NN Wa ఖీ మో హలో బోలో అ

అమోధ్యాశాండము 109

క. ఫలములు బువ్వులు( దేనెలు
నెలమినీ గానుకలు గానుచు నెదురుగ![ జనినా
గిలిపడి దండము లిడి శె

వలభయభకులాదప రఘువర్యున శనియెన్‌.

ఉ. నేను నిషాదవర్యు(డను ; నిక్కముదెల్పెద : శృంగిబేరనం
స్తానము నేలుచుందును నజ్జన పంద్య ! గుహాభిధాను(డన్‌ :
గానలశేగ మీరటకు గ్రక్కున వచ్చుటెజింగియుంటిగా

నా నీలయంబునన్‌ నిలిచి నన్ను( గృతార్తుని. జేయుదేటరా !

అటతాళము : (ఒకదివ్య) వలె,
స్వామి! నాజన్మము సార్జకమాయె ! ఘామీ పె నాపొపములు గూలీపోయె ॥ స్వామి ॥
ఈనీషాదరాజ్య మేలుము దేవా! నేను నల్చుచు నుండు నీపాదసేవ ॥ స్వామి ॥ కంది
మూలాదులు గలవు మూయింట విందుగా గొనుము సేదింతు నీబంట స్వామీ | మోక్షగుండ

ధామ | మునినుతనామ ! సాక్షాన్నారాయణ రక్షశ్రీరామా! || స్వామి |

ప. అనిపలికిన గుహుని వినయవాక్కుల కలరి రాఘపుం డిట్లనియె ;

ఉత్సాహవృత్త ము.

దండకాటవులకునేగి, తాపనులను గూడి నీ

వుండు మనుచు దండ్రి ఏనువసొప్బీ వచ్చినాడనే

నుండ( దగదు గృహములందు, మాళ్ళయందు( గావున౯,

ఖండితముగ నేటిరాత్రీ గంగీరరిన యుండెద౯.

వ. ఇట్లు తెలిపి సీతానహితంబుగా జల్మపాళనంబు! జేసిగువునీచే నిర్మింపంబడిన
కుశ పర్గాస్తరణంబున శయనించి నిద్రించుచుండ లక్ష్మణుండు ధనుర్భాణధరు(డయి (డ్రీసీతారా
మచంద్రి గురువునారాధించుచు( బదునాళడ్డేవబికు నిచాహారములు వర్ణించియిండి నిశ్చ
యించి నీద్రాబేవిని స్వాధీనము చేసికొని, ఆానుముజిల ఎయోధ్యకు( జేరునంతకు నూర్మిళ
యంచు రెట్టింపుగా నుండు మనీ యాజ్ఞాఫీంచీ రామునికి వచ్చీనయిడుమల గుటీంచీ గుహుసితో

నిట్లనుచున్నాండు,

110 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికిథ
కారిభోజ : ఆదితాళము.
ఎంకి దెల్పుదురా నభా! పీరలకష్ట మెంతని కాంకును నీక ఇంతకు మూలముైక ;
వంతలపాల్‌ సేసె గడరా ॥ యెంత ॥ కాంచన పర్యంకమున నుఖముగ శయనించు వీరి
కంతలోన నెంచగి నీ నేల బనళింపగవలసెనయ్యో ! 1 యెంత | పట్టుపీతాంబరములు శ్శంగా
రముగం గట్ట చుండెడి వీరలు, వెట్టననారచీరలు గట్టవలసెనయయో! | యెంత |; ఎండ
కన్నెటుగరుగా ! శకర మోక్షగుంతవానుని సాక్షిగ దండిగ గాజడవుల నుండవలసె నయ్యో

1 యెంభ ||

అల

వ. అను లక్ష్మణుని దినాలాపంబులు వీని గుహుం డిట్లను చున్నా(డు :

తోహర : పూర్వజన్మకృతపుణ్యపావమున(బొదలును సుఖదుఃఖములు ; సర్వము
గుడువగం జను జీపలకును స్పష్టమివియు స్వకృతములు.
అనుభపంపకయ యజునకునైనను నాముక్కంటికనైన, ననుపుగ నారాయణమూర్తిష
నెనను దప్మూవె భవీలోన |; రా ॥
క పగ అథగ రాతి, నిళివో
పథం బగలును వచ్చునట్లు, వరసా ఖ్యము వో
a)
ఎగ దుఃఖము, దుఃఖము చో

వగ నుఖమును జీవతతికి వచ్చుచునుండు౯.

జలమును బంకము నొకటిగ.(
కలిసి యభిన్నముగ నున్నగతి సుఖ దుఃఖం

చి

బులు రెండు గూడి యుండియు(
బొలుపుగ నే దయిన నొకటి పొందును దేహి౯
తొహరి. కావున సుఖదుఃఖములను సమముగ భఛావింకురు దీవథలు ; భావము
లోపల వీవు పీరికొజకె వగవకు మీక జాలు ॥ రామ ॥

అనీ వారిరుపుడుననుకొనుచుండిగ నంత తఆల్లవాజగను. జనక తనూజానహితముగను
రామచంద్రుడు మేల్కనీ తగను 11 రామ ॥

అయూధ్యాకాలడము 111]

ఉ. రాముడు మల్టీ పొలు గొని రమ్మని యూగుహు నంప, నాత(తు౯
రీమతి( దెచ్చి యాయ(గను, గీ వముతో జడలు౯ధరించీ: మ
చ్యామహనీయగంగ( దరియింపంగ! జేయ మన్న, నావందే

గా ముగు కెక్కి; రాదరికి గక్కున( తేర్చెనషాదభర యేక

వ. ఇదదరి జేరినవిదవ నడవికి మాతో గూడివతు మనీకోరిన, నుమంత్ర గుహుల

యట ర్త
సూరార్చి, సుమం క్రు నయోధ్యకు( బొమ్మని “సెలవిచ్చి, మే హూసారి వచ్చునంతకు పారా:
కగోరుచు శ ఎంగిబేరం బున నుండు మని గుహునిలీడ్కొాలీపి గంగాభవాని! సమస్తురింఉి

శ సీతా రామ లక్ష్మణులు గంగను బొగడి యనంతరింబ-

గీ. అచ్చటికి యోజన త్రయ మెన మిట్టి

(a

యాబిరద్వాజముని ముఖ్యు నౌక నుందు

bh
సం రామవరం తనుడదాం
యమమీరుదెరంగ నాటి పా యం్యతిమున ర

కోహోర: రామునిరాక భరద్వాజుడు గనీ నైమనుపెరురుగ నేగల;. శ్రీమహిళి

టల అంది వాట ur, ల ను
గ DD Tw mh సాగరం 1రా॥

దర్బారు: రూపకము,
శ్రీరామా ! గ్రతకామ | శివశంకరజపనామ | క్షీరాంబుధీపం తల్పక్ష | “ఫూరాహితి
ధారాధర మాపతనమ ! శ్రీ ॥ నీభగుల రక్షింపగి, చూధారము బరిమార్చగ, సీనులో
నుదయించిన నీధోగపు_ వేఫంగుల నేవొగడెద | శ్రీ ॥ నారాయణకవిపాలిత ఖౌరి పూక

గండేశ్వర ! సీరాకయ మేలాయెను, ఫరాత్మక కోరిక కడేరెనుగిద 1 శ్రీరా |

క, అనీఖేత పరశాలకు(
ణి
గొని బెచ్చియి( బూజ సేసి మురుతరభి కిస్‌
వినమీతు(డయి కొలుపంగ, నా
pr

దిన ముచ్చట నిలిచి బయలు దేజేను బిదపవనస్‌,

వ అంక రాముండు భరద్వాజుని పడన యమునానదిదాటి చతిటూటా 16న

ల్‌ ys. I TSN
stu, OW ఎయుటుని , లాం
(1.

112 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

న.

తో: వాల్మీకుండను వరమునిచం[దు(డు వారల గనుగొవెనంత ; చెల్మిని లక్ష్మణ
సీతా రాములు సెలగి మొక్కి యనీ రంత ॥ రామ | తండ్రియాజ్ఞచే( దజిలీ వచ్చితిమి
దండకావనిక నపగ ; దండిగ గొన్నాళ్ళుండగ నుఖ మగు తావు చెలుపు డన నరిగ
| రామ 1

వాల్మీకీ - ఆదికాళము (నీవను) వలె,
నీ పుండనితావు లేవీ! యేవి! నీవెటుంగనితావు లేవీ! యేవీ! 1 నీ ॥ స్టావర
జంగ మన్థలములలో పల వేవేగంబున వెతకిన గానీ! నీవుం ॥ అంతర్భాహ్యములందు నాది
మధ్యాంతరహితమై యలరుచుండి ॥ నీవుండ ॥ నానాహౌనివితానహృదయ నంస్థానంబున
విజ్ఞాన రూపమై ॥ నీవుం 1 మోక్షగుండపురరక్షణ ప్రకృతి విలక్షణ: యంతర్లక్ష్యవళ్యచ్పు
నీవుం
క. ఏనామన్మర ణంబున,
నేనమలు(డ నెతినో! గణింప(గ నదియే
నీనామ సళ్చుఖావము

దానిని దెలియంగ నెవరి తరము మహాత్మా!

వ. తొల్రినేను జాతిమ్మాతంబున విప్రుండనయ్యు( గిరాతవృతిచే గిరాతకులం గలసి
జీవహింన హోరకర్మాది వృత్తులచే బ్రవర్తించుచు (బహ్మర్థుల యను[గహమువల్ల నీనామమును
సంపాదించి నిష్టతో: జపించుచున్న నాపయిన పుట్టలు పెరిగి; బిమ్మట నీయన[గ్రహమును
బౌండి వల్మీకమును భేదించుకొనిబయటవచ్చుటచే వాల్మీకి యను నామమువచ్చినది. అంత
బ్రహ్మార్దినయియిక్కడ నిలిచి తమనామన్మరణ మజివక చేయుచున్న కారణంబున ---

తోహర : నీయన్ముగహము నేటికి గలిగియు నీ దేపీనహితముగా, జాయగ నాకును
(బత్యక్షంబయి తీయెడ నిష్టము లిడగ 1 రామ ।

ఇంకను నాకప మోడేరెను నే నెలమి సృతార్థుడవైతి; పంకజాక్ష ! యీపర్వతా
గ్రమునః బరగగ నుండుము ప్రీతి 1రా।

వ-అిని రామునొడ౦ంబఅచి, ---

క. గిరిమధ్య నీటిదావున
నరసియు నొకపరశాల నత్యద్భుత సుం

అయోగధ్యాకాండము 118

దరముగ శిష్యులచేతను
౦ప(గ జేసె మౌనివీరుడు గడిమి౯.

మః
లూ
లేం

వ. అంత సంతోషించి శ్రీరాముండు కాంతానుజనహితుండుగ నాపర్గశాలయందు

వసించియుండే,
క. అంత నొకనా(డు సీతా
కాంతాంకతలంబు దిండు(గా దల నీడి య
త్యంతనుఖా విని రఘు కుల
కాంతు(డు వవళించీయన్న కాలమునందున్‌.
తోహారి : కాకీ యొకటివేగంబున జనకనుత కాలీ వేలుముక్కు నమ బీ! రక్షమును
బీల్చ దోలినను పోక వచ్చు (గమ్మటిను ॥ రామ ॥

వ, నిటేమరించీ వచ్చి బాధించుచుండిన( గొంతవడి! రాముండు నిద్రలేచి (వేలి
యందు రక్షసావమగుట( దిలకించీ యిట్లనియె;

సీతారామ న౦ంవాదము-పాట: ఆదీ,

రా 1 నరోటహాక్షి, రక్త మట్టు గారగస్‌ గారణంబదేమొ తిన్నగా వచింపుమా |
సారు లేప లేట నుమ్మట || నరో ॥

సీ 11 నుధిర, మారు నిదయందు దేరగస్‌, జేరియొక్క కాకిముక్కు చేత నిటువలెస్‌
గిరణా గారె రుధిరము ॥ నురీ ॥

రా ॥ నహోదరుంకు బే,జె దానీ మోదగనస్‌ వాద మిట్టుజీరినట్టి పావీకాకము ఏడి
ఏది లేదు చూడ(గన్‌ ||

సీ | ఫలాది నంగ్రవాంబుజేయ[గా దగస్‌ నాదుమబది మోక్షగుం డనాథ
పోయెను, బోదు మౌదమోద వచ్చును 1 నుధీ ||

వ. అనీ వారు చెప్పికొనుచుండ నంతలో -._

తోహర : [కమ్మఉ నక్కాకము సీతాంగన కాలుచీరుటకు రాగ, నెమ్మది గనీ

THs నారు తంయయిునాాంానోగగా |, గా,।

మద శ్రి బూక్ష గుండరామాయణయు - వారికథి

వ, ఇట్లు రామకరనిర్ముకతృణంబు (బిహ్మో స్ర్ర౦బె వాయనంబు పెకి ఘూరంబుగా
గవిసిన, నది కావుకావుమనీ వాపోవుచు, -

యదుకులకాంభోజి * ఆటతాళం.
దేవేంద్ర ! యోశచీదేవీ ! మనోనాథ ! వేవేగ(గావు ! కావు ! ఓ విష్ణువందన |
యోవాణీవల్హభ |! వేవేగ(గావు ! కావు ! ॥ దేవేం ॥ అక్షయ [బహ్మోస్ర్రమావరించె దిశా
ధ్యత్రులారా ! కావరే ! మోక్షగుండేశ్వరము క్రీశ ! నేనిక। మొక్కెద(గావు! కావు
॥ దేవేం ॥

వ. అని యిట్లు వాపోవుచువెడుకొనుచున్న కొక శేకవాక్యంబుగా వా రంద టిట్లిని0ి;

తోహర : రాముడువెచిన బ్రవ్మోత్రుంబును మేము నిలువ(గాగలమా ! ఆమహనీయుని
న్నాశయించినను నత డుడుపును నిక గనుమా ;। రామ ॥

వ. అని వారిచేత నియమింవబడి |త్రిలోకంబులు దిరిగియ నెందును శరణంబు లేక
కాకంబు |గమ్మఅవచ్చి శ్రీ రామమూర్తి మణు(గు(జొచ్చి భయభక్టుల ని ట్రని వినుతించె;

కమాచ్‌ = ఏకతాళం౦,
సీతాధిపా, శ్రీరామ, డ్రిభువననుత ! ॥ నీతా ॥ గౌతముని నాతినపుడు పునీతను
జేయవె ॥ సీతా 1 కాపు కావు కలుషావహార ॥ సీతా ॥ కుజనహరణ, నుజనహృదయ;
గురుజలజాతనిలయ ॥ సీతా ॥ ననుగన్న జనకు(డ వన్న కనుగొన్న నిను నమ్మియున్న నను
[బోవుమన్న ॥ సీతా | నీకన్న వేటులో కాఢ్యులేరు ! కాకుత్ల వేరు కాపొడువారు ! చేకొని
పాపముజిందరవందర జేసి పభము లీడు ॥ సీతా ॥ రామ రామ! నారాయణక వినుత
నామ మోక్షపురధామ ! రాజలలామా ! పాపవిరామనజనకామ ! రూవజితకామ ! నీరద
శ్యామ! శరణు | సీతా ॥ -

వ. అని ఇట్లు పరిదేవనము సేయచున్న కాకిని గరుణించి శ్రీరామదేవుండు పలుకు
చున్నా(డు :

క. నాయథ్ర్రము వృథవోవదు;
నీయంగం బొక్క టిమ్ము! నేం డన, విని యా

వాయన మొక క న్నిడి ఠా
వోయెను శ్రీరామునాజ్జ ( బూని యధేచ్చన్‌,

అమోధ్యాకాండము మస్‌
వ. అది మొదలు గాకులకు నొంటికంటి చూపేర్చడె. ఆ పిమ్మట సీతా - రామ -
లక్ష్మణులు ఫలాహారంబులు సేసి వాల్మీక్యాది మవార్దుల సొంగత్యంబుచే బ్రహ్మానందంబు

నొందుచుండె నిక్కడ --

తో: మంతన మెజీయ సుమంతుడు రథమును మబల అయోధ్యకు, జేర్చి; వంత
చేత దలవంచుచు జని భూకా_ణుక శెదుట నిలిచె ॥ రామా ॥

వ. ఇటు నిలీచినగాంచి దశరథుడు వగచుచు(గ న్నెత్తిచూచి,

తోహర : ఇడుమలు గుడుచుచు గొడుకులు గోడలు నెచ్చట నున్నారోయి?
యడరుచు నన్నేమని నిర్ణయతో నాడి రొ చెప్పగదోయి ॥ రామ ॥ అని యెలుగెక్రియ వా!
యని యేడ్చుచు నడిగిన, నాదశరథుని, గనుగొని చింతాన్రాంకుం. డగుచును ననియె
మంతత్రినెమ్మదిని ॥ రామ ॥

ద్వి. రాజేంద, శృంగి బేరము జేర్చినాను ;

వేజడలు ధరించి వెడలి. జూహ్నవిని

దాటి, కాల్నడక తో దద్దయు జత

కూట శై లమ్మునకును జేరినారు ;

' తల్లిదర్యడులికు దండముల్‌ సెప్పు

మల్లన వగవ: వద్దను' మనివారు

సాశేతమునకన్న, నకల సౌఖ్యంబు

లాకానలం దెక్కువని యనినారు;

సీత యతలకును, జెప్పె దండములు

ధూతలాధివ యిదేపోవార లనిన ___

మ, విని కౌనల్య విలాప మొందుచు నిభు౯ వీక్షించి 'హానాథ! నీ
యనుకూలంబుఫలించె(! గైకకొడుకు౯ హర్షంబుతో నిందుర
మ్మని విల్చించి పభుత్వ మిమ్ము! వల దీయాలన్య మింశేల? నా
తనయుల్‌ నాకులు( గూరలె బతుకరా దెన్యంబునన్‌ గానలన్‌ !'

వ. అను నుడువు లొడలిపె యుడుకు జిల్టి నట్టయిన వాఫోవుచు-_

116 శ్ర మోక్ష గుండరామాయణము - హరికథ
నురట : ఆదితాళము

ఎ౦దుకు బల్కెదవే నుందరి & ఎందు ॥ నందను నెడ(బాని డెందము కుందగ
ముందే నే దుఃఖింప నిందజీలో నందుకు దోడుగ నగ్ని జిలిగిన రీతి ॥ ఎందు ॥ నే నింక
[బాణాలు నిలుప(గ జాలను! గాన(గ శాపము గలదు నాకు! మానిని, యింతలో మర్యాద
బోనాడి ॥ ఎందు ॥ శ్రీమోక్షగుండవురీపని సాక్షిగ గామిని, నాశాపకారణము వేమదు చే
నీక వినుపింతు వింతలో ॥ నెందు 1

గి. వేట తగులమ్మునం బిన్ననాట పనికి
నరిగి సరయూతటమ్మున6 దరువుపొంత(
వొంచి యుంటిని; యట కొకముని సుతుండు
వచ్చి గుండిగ ముంచె( (బవాహమందు.
తోహ; బుడబుడ మని చప్పుడు గలిగిన నప్పుడు గజ మని నే/దల(బి, జడిగొని
వైచితి శబ్దవేది యను శరమును దరిపై నిలిచి ॥ రామ ॥

“హొతాతా ! హోమాతా! మిము నను నావిధి వాపెనె ' యనుచు ఛభూతలీ వాలిన
ముని సుతు దరిసితి నాతురతంబడుచు ౪ రా ॥

వ. ఇటుల చెంతకు(జేరి యిట్లంటి :

హిం. కాఫీ; ఆదితొళము,
నీ వెవరొ ఆల్బుము నాకు ॥ నీవె ॥ నే వనకుంజరమని, భావించి వేసితిని శరము
॥ నీవె ॥ వేటకు వచ్చితిని; యీయేటిదరిని నుంటిని ; ధాటీగ నయోధ్య నాది : దశరథావనీ
(డను ॥ నీవె ॥ కానక చేసితిని; తప్పు గావుము మొక్కితిని పూని నన్ను బ్రహ్మహత్య
పొందెనేమి చేయువాడ ॥ నీవె ॥ ఏకుల మేన్గలము రా నేలనీవీయెడకు ప్రాకటముగ మోక్ష
గుండపాలు దయలేకపోయె ॥ నీవె ॥

వ. అనిన, నతండు--

క. నాపేరు యజ్ఞ దత్తుండు ;
భూపొలక, వెళ్యండను ; దపోమహితులు మా
తాపితపలు గల రంధకు
తీపాంతను, నిదిగొ కాంచు మా దయ వెలయన్‌,.

అయోధ్యాకాండ ము 117
ఆ. వారిదప్పి( దీర్చ వారికె వచ్చితి
నాపురాకృతంబు నన్ను(బంప ;
(బ్రహ్మహత్య యనెడు భయము నీ కిశ లీదు;
మిగిలినట్టి పనికి వగవ నేల!

థన్యానీ ౩ ఆదితాళము,
ఇ(కబొమ్మా ధరణీవల్థభా ॥ ఇ ॥ అమ్మయు నబ్బయు నతిదాహముచే నల్లాడుచు
నున్నారచటికి 1 నికబొ ॥ ఆకులవడుదు రాచీకులు నాశ! యీ కలంబును గైకొని నీ
॥ విక బొమ్మ ॥ నాపోబడి( గానక సే డయ్యో! వాహోపుదు రీవార్త దెలుప ॥ నిక భౌ ॥

పిక్షతతో వారి దాహము దీర్చగ మోక్షగుంఠపతి సాక్షిగ నీ ॥ విక బౌ ॥

తోహ: శాపం బిత్తురు చను మిక దడయకు ; శరవేదస బడజాల ! (బాపు జే
యూ వొణములాగుము [ప్రాణము వీడుతు నీవేళ ॥ రా ॥

వ. అని పలికిన, జింతాక్రాంతు(డ నగుచు డగ్గటీ యతని యెతద నాటియున్న
శరంబు పెటీకిన యజ్ఞదత్తుండు దేహంబు బాసి దిపంబునకరిగె, అంత వేను విధిని దూటుచు
నక్కలశంబును నెత్తిన మోచికొని మెల్లన నడుగు లిడుచు యజ్ఞదత్తుండు సెప్పిన గుజుతు
(ప్రకారము ముదునళ్ళన్న చోటికి బోయిన! ; గాళ్ళచప్పుడు విని, ! ఆముదునళ్ళు-

తేవారము:- కొడుక నీ వింత సేపు దడయగా నేల,జెప్పు బడుగులము దప్పిచేళ
బఢలీ యున్నాము ; ధాత యిడుమలొందంగ( జేసె నిటుల దలమోద వ్రాసి! గడియయును
నిన్ను మేము కానకయ నిలువలేము.

వ. అనిన భయ్మ(భ్రాంతచితుండయి దళరథు(డు వీట్రికడవ నచ్చట దించి వారి

పొద౦టుల పై వాలి,----

తేవారము : నేను మానుతు(డ గాను, నిక్కమువే దావలేను భానువంోద్భపుండ
వాటుజుండ దశరథుండ ; నే నిచట వే(టలాడ బూనిజనుదెంచినాయ గాన కపకార మొకటి

గరువముమె కేసినాడ.

a fn um Lp

118 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హారికథ

en

సరయువు(జేరి మికొడుకు చప్పుడు! జేయుచు నీఠకుముంచ(గా(
గరి యని శబ్ద వేది యను కాండము వెచితి(! గూలె బిడ్డ దు
ష్కరమగు గిల్చిషమ్ము నొడి( గట్టితి గట్టింి నంచు (మొక్కివం
దురికిని; వారి దప్పికకు. దోయము లిచ్చి నమాశ్వసించితి౯.
తో: సె పాపాత్ముడ, నీచవర్తనుడ మాప్పతుని జంపితిని! నావయి మిక్కిలి
గోపము సేయక, నను బాలింపుడు ధృతిని ॥ రామ ॥

మేకొని యదకము మాకు దెచ్చితిని జేకొని త్రాగుడు వడిగ నాకృత్యము మానన
మున నుంపక, నను గృవ గగుగొను డనగ 1 రామా ॥

వ. అంత వారు మూర్చపోయి కొంతవడికి( దెలిసి కొడుకుం గూర్చి-

జోగిరాగము : ఆదితాళం.
మా వు తరత్నమా, నీవు మము బాసిపోతివా! ॥ మా ॥ నీవు మాపెనగల భ క్రీ
మరచిపోయితివా ! భూపతి శెపమున భువి నింతటిలో బాపురేవిధి యెడ బాపేను మనలను
॥ మా ॥ మా శివ్వరింకదిక్కు మర్యాద చేయగా! గాకుల కొల్పచేసి కదలి పోతివిగా! యీ
కానలలో నెటుల మెలగుదుము ! చీకుల ! మెవ్వను చెట్టబట్టుదురు ? ॥ మా ॥ భూమావచేత
నేడు పొలియగ నాయెగా! శ్రీమోక్షగుంశశౌరి [పేమ లేడాయెగా! త్రీమాటి చిరంజీవివి
గమ్మని మే మను మాటలు మిథ్య లాయెనుగా ॥ మాప్పుత్ర ॥
వ. ఇదు దుఃఖించి మెట్టికేలకు ధైర్యము బూని, -
తో: క్షితిపాలక వీవు జిచ్చులు జేర్చియ జితిబేప్పము త్వరలోన నతులితగుణి
మానుతు( డరిగిన యాగతికి బోదుమే మనిన-
గీ. అటుల. జితి( జేర్చి కెలిపితి; నంత వార
అగ్నిలో జొచ్చి “ముందు మాయటుల నీవు,
బ్యుత శోకాగ్ని చేతనే పొలియగల' న
టంచు శపియించి యొడలు ద్యజించి చనిరి.

తో: కావున నాశాపకాలము వచ్చెను గాదది వ్యర్థము నిజము ; వేవేగంబున
బోవును బ్రాణము వెలదిరొ, నిల్వ నవళము । రామ |

అయోధ్యాకాండము 119
వ. అని కౌనల్యకు జెప్పి తత్తణంబున ---

శా. “హారామా! నుగుణాకరా! పియనుతా! హాసీత | హాలక్ష్మణా!
మోరు౯ న న్నెడబాసి పోవుకతన౯ మేను౯ వినర్జింప( జే
కూరె౯ కెకను దూటి(గాదు; విధి బల్‌ [గూరత్యము౦ బూనెన౦
చారాటమ్మున మైదొజింగి చనె నర్ధాంగుల్‌ (బతాపింపంగా.

అం. తోహర : అంతట గౌనల్యాది మానినులు హాహాకారముతోడ, నెంతయు
వగచుచు, నెదలు మోదుకొని వంతము = ని(గి గోడాడ ॥ రా ॥

కొసల్య - జోగి: ఆదితాళము.

నుగుణాకరా ! రణభీకరా ! నృపలోకశేఖరా | యిహలోక భోగమునరిపోక వేగము
నిరాకరించి పొందితే ! పరలోకసౌఖ్యము ॥ నుగు ॥ నిను దూలనాడితి! గడుజాలిబెట్టితి |
నుశీలుడవని నీమది గన(జాల కెన్నితి ॥ నుగు ॥ అలవైకకృత్యము బహు శోకమూలము |
అనేకమైనకిష్టము లెడ లేక దోచెను ॥ నుగు ॥ ధర మోశ్షగుండనాథు(డు, కక్షగట్టినా నుర
శ్రితంబుగల్టునా | తలవాత దొలగునా! ॥ నుగు ॥

వ. ఇట్లు రాజకాం౦ంతలు దుఃథించుగుండ.--

తోహ : తెల్హవాజిగను దెలిసియు బురజను లెల్లరుగుములయివచ్చి, గొల్లున నందటు
గూడి యేడువగ గొల్లురేగె; నదిచూచి ॥ రామ ॥

చ. గురుండు పనిష్టమౌని చని గొబ్బున నంద నూజడించి,భూ
వరతిలకమ్ము దెలమున( బక్వము( జేయ(గ బంచి దూతనొ
క్కరుని గిర్మివజమ్మునకు( గెక నుతుంగాని కేజ(బ౦చె; వా
డరిగి వసిష్టునాజ్జ భరతాదులకుం దెలిపె౯ వినీతు6డె.
తోహ ; విని భరతుం డతివికలచిత్తుడయి తనవారలు వీగ్కొలువ, గనుల నథ్రవులు
గార్చుచు(గాళులు గడగడలాడుచు( గలగప ॥ రామ ॥
శంక రాభరణము_ఆదితాళము,

ఓహోబంధులార, నే నయోధ్య శేగుదుం గదా! యాహో! నన్ను చిలువ భటుని
నంఫిరి మదూజించెగా 15 |, mAh fmm | mmm DOM | ఏమిళాగ

120 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

ణఇమో! నా శేమి దోపగాలేదు ॥ ఓ 1 దత్రుడగుచు వసిష్టుడు దాను బంపెనేమో! హో!
మోక్షగుండశారి శటుక మోన మెమో వచ్చె వో! ॥ ఓహో 1

వ" అప్పుడు శత్రుఘ్న నహితంబుగా భరతుండు శీఘ్రయానంబున సాశేతనగరంబు,
జేరి కళాహీనముగానున్న యా నగరంబునుగని ఖిన్నుండయి రథంబు దిగి మాతృగృహంబున
కరిగి యెంటిగా నున్న తల్లికినమన్కరించిన లేవనెత్తి దీవించి యిట్లనియె :

తోహర ; మాతులు డతయ మాతామహియునుదాతయ జుట్టంబులును ; _్రీత్రిగ
గుశలం బేకద ! యన విన మాతకు దా నిట్టనెను ॥ రా

మీధ మాదే తి: ఆదితాళం

ఎందుబోయె నాతండ్రినేడు ॥ ఎం 1 ఎందుబోయె! మదియందు దోపలేదు :
ముందు నీదుగ్భహమందు నిలిచి తనడెందమందు నానందమొందు నిపు డిందు లేడాయె
తండ్రి ॥ ఎం ॥ దుందుభిరవముల నందడులలరగ వందిమాగధులు బృందములై తనముం

దర గొలువగ నుందరముగ జెలు వొందు భూమింద్రుః డిపు ! ॥ డెందు | ఈక్షితి నారాయణ

కవినేలెడు మోక్షగుండవురదక్షకు దయతో నీక్షణమున [ప్రతిపక్ష గణంబుల శిక్ష జేసెడిదక్షు
1 డెందు ॥

వ. ఇట్లడిగి కించిన్మాత్రంబు దుఃఖితుండయిన, శెకయిట్లినియె-

తో: వగవ నేల నుతవాజి మేధమఖవర యాజకు లేగతికి దగజనుదురొ యాస్థ్టాన
మునకు మోతండ్రి స్సేగ్ర నద్గతికి ॥ రామ |

తో: అనగా నామాట వినగా మూర్చిలి, యవని పైనబడి పొరలి, గొనకొని శత్రు
"ఘ్నునిసహి తంబుగ గొంతవడికిదెప్పిరిలి 1 రామ ॥
క. నాయన న్వర్గమునకు( దా
బోయెడు నమయంబునందు' బొలుపుగ మాకు౯
ఏయేబుద్దులు గజ పెను ?
నాయెడదయయుంచి తెలుపు నను గన్నమ్మా!
వ. అనిన( దల్లి యిట్లనియె :

తో: శ్రీరాముని నాసీతను లక్ష్మణు సారెకు దలపోయుచును, దోరపుదుఃఖముతో!
బొగులుచు గడతేర ననగ విని యనెను * రామ |

అయోధ్యాకాండము 121

వారెచటికి నావలెనే పోయిరొ వారక దెలుప గదమ్మా చేరువ కొకరులు జేరని
హేతువు జెప్పుమనగ నాకొమ్మ ॥ రామ |
జంయఘూటి: ఆదితాళము.
విను తనయా! తెలిపెద 1 విను ॥ నిను గుజించి చేసిన నాక్ళపి. ॥ విను ॥
నట్లడవికి రఘునాథు నంపగా పట్టము నీకును గట్టగను గట్టిగగో0ితి గాంతునితో ॥ విను ॥
రెండువరములిడి యుండెగానమితండ్రియవియు_ లేదనలేక, దండిమననుతో దయచేసెను

॥ వినుతన ॥ దీక్షగ సీతాదేవి లక్ష్మణు లాక్షణమున రా నడవులకు, మోక్షగుండపతిసాక్షిగ
జనె ॥ వినుతన ॥

ఆ. వారిన౦పి పిదప వారి పై( బియమున (
బొగిలి పొగిలి చచ్చె పుడమిటేడు!
కొదువ యేమి యింక! కుతలంబు నేలుము
తనయ, యనిన, నతడు గనలి పలి3ె,

శీర్తనఏ ఆదికాళము
పో పోగదే పోగదే పాపాత్మురాల! 1 పో; నీపట్టినై ధరి నేబుట్టుటే రోత
1పో॥ మాత వనుచు నిస్‌ బ్రీతిగ గన వచ్చునే త౦డ్రిజ౦పిన ఘాతకురాలపు ॥ పో 1 అన్న
వనముల కంపి యీరాజ్యము నన్నేలు మనెదపు నాలుఇెటులాడె ॥ బోపో | శ్రీమోక్షగుండ
పురీపలిసాక్షిగ నీమోము వీక్షింపగా(నొల్ల 1 పో ॥

వ. అని యిట్లు కఠోరంబుగా( బలుకుచున్నయెడ( జూడ వచ్చిన వారిలో( గొంద
శీ మంథరవల్లనే యింతతొందర గలిగెనన, వీనిశ త్రుఘ్నుండు క్షాత్రవంతంబున లేచి, '

తోహర : గూనిముండ నిక( గూల్చివేతునని పూనికతో యత్నించి, మానినిహత్యకు :
మదినంశయవడి మాని కొంత సెరించి ॥ రామ ॥ మట్‌ కైకను జంపగ దలచిన నిది మాతృ
ద్రోహం బనుచు భరతు(డు పోదము వద కౌనల్యా, వరగృహమున కన వినుచు ॥ రామ।

వ. అంతలేచి యిరువురు( గౌనల్యవగరంబునకు( జని భర్శువియోగంబున( బరితపించు
నామెపదంబులపై బడి యేడ్చిన. నాసాధ్వి-

తో: లెమ్ము తండ్రి, నర్వము దల్లిచే నెమ్మది వినియండుదువు ; ఇమ్మహి నెల్లను
నేలుము నీ విక నిష్టార్థంబులు నొదవు ॥ రా ॥ రామ లక్ష్మణులు భూమిజయును నారలబీరెలు
ధరియించి, ధీమతి నడవులుదిరుగ బోయి రిక దేవు(డె దిక్కన గాంచి ॥ రామ ॥

122 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

వ. అనిన భరతుం డిట్లనియె,

హిం. తోడి _ ఆదితాళము

యెటుదోప దాయె తల్లీ! యిక నేమిసేతునే ! కుటిలాత్మురాలుకైక యిటువలె
జేసెను 1 యె |

ఈకృత్య మెల్ల నించుకెజి(గి యుందునేని బాకట [బహ్మహత్యా పాపము వొందుదు
ఈ॥ గురుని వసిష్టుని తరుణఖితో గూడనునఖకిన రౌరవనరకము బొందుదు ॥ ఈ ॥
నాతల్లి మోక్షగుండ నాథుని సాక్షిక నీ తప్పునే జేసి యెజుగను మన్నించు | మెటుదోప ॥

వ. ఇట్లు భ రతుండు [పమాణపూర రకముగా బలికె కౌనల్య జాలినొంది కొడుకును
లేవ నెత్తి “ నాయనా ! నీమనోభావంబు( గనలేక పలికితి' నని గారవించుచు నొకరినొకరు
గౌ(గిలించుకొని యెలుగెత్తి యేడ్చుచున్నతటి వశిష్టుండు వచ్చి భరతునితో నిట్లనియె.

చ. వగవగ నేల! నర్వమనుభావ్యము ! చచ్చినవారు వత్తురే !
జగమున సాధునజ్ఞనుల నన్నుతి(గాంచు కుమారులం గనె౯;
తగిలె నమన భోగముల! ; దద్‌జ్జిత నొప్పిదివంబు(జేరె; నా
యగణిత ధర్మశీలునకు నెపలవించుట పామరత్వమా !

సీ, దేవా మెల్లప్పుడుదిరముగా నుండదు
మృత్యువు వెన్నంటి మెల(గుచుండు ;
నర్వనంపదలు నశాశ్వతంబులుకర్మ
ఫలితంబు గుడువక వానీ చనదు;
దారప్ముతాదులు రారు నూ వెన్వెంటి
మాయాకృత ౦బులీమమత లెల్ల ;
బాల్యకామార యౌవన జరావన్లలు
నమత నెలవుడొక్క [కమత గనునె?

గీ. ఇట్టి తనువుల నెన్నిటి నెతినా(డొ!
పుట్టివచ్చుట సహజం౦ంబుభూతతతికి

అమోధ్యాకాండము 128

నళ్వరం బగుదీనిని నమ్మరార్యు;
లింక దుఃఖించినను ఫల మేమి భరత!

ర చినిగినగుడ్డలు వీడిచియు
మనుజులు [కొత్తవి ధరించుమాడ్కిని తనువుర్‌
వెనుకటిని విడచి నూతన
తనువుల్‌ గాలక్రమాన( దాలురు జీవుల్‌.

క్ర, కావున విజ్ఞత( గెకొని
చావులు బుట్టు వులు రెండు నమ మని మదిలో
వావించియు నంస్కారము
గావింపుము తండి కివుడుగడుభ క మెయిన్‌.

వ. అని బోధించిన వసిష్టునివాళ్యంబులవలన దెలివిసొంది తెలదోణంబుననున్న
కండి కళేబరంబు దీయించి విధ్యుకముగా సగ్నినంస్కారంబుచేసి దశరాత్రంబులుకర్మ
మాచం౦ంచి, వేదవిదులగు విప్రులకు షోడళమహాదానంబు లిచ్చి, నభాస్థానంబున( బరిజన
మంత్రీ నహితంబుగా! గొలువు దీరియన్న భరతునకు వనిష్టముని యిట్లనియె :

క. మీతండికి మాజుగ నీ
వీతథి భూభరణము౯ వహింపుము, కొత
బ్యాతనయు(డు పిమ్మట( బ్బ

ఖ్వితలము భరించుచుండు విబుధహితముగా.

జంయూటి : రూపకము,

రాముని సేవింప బోదు - రాజ్య మేటిక* ఓమునీంద్ర! ఇహ నుఖము లొల్లను
నేనులంబున ॥ రా ॥ కారడవుల రాము! డుండ నూరనుందునా! మాజుమాటలేదు రేపు
మనమందబి మథదెంతము ॥ రా ॥ వకదప్ప శ్తీపురుములు గడమవారలు ప్రాకటముగ

మోక్షగుండ పతిక్ళవతో రావచ్చును ॥ రాము ॥

తోహర : రాముని దోడ్కొని — రయమునవచ్చియు రాజ్యము వేగట్టిదను; ఆమహా

hw, MK mM Mn, VY A VAM Dp rms 1

lai ఈ మాక్షగుండరొమాయణయి - హరికథ

వ. అని నిశ గృయించియేగిన తరువాతవసిష్టాది మునులునుమంత్రాదులును దల్టులును
జతురంగబలంబులును బౌరులును గూడి రా భరత శత్రుఘ్నులు గదలి గంగాతీరంబునకు
జనిన, గుహుండు సూచి, —

గీ. “కాననంబుల దిరిగి రాఘవు(డు మరల
వచ్చునో! యంచుదండెత్తి వచ్చుచున్న
యటుల డోచును నీరాక! యైన నేమి
నన్ను గెలిచియు( బొమ్మునీ' వన్నననియె:

గీ. “రాము (బార్థించి తో డ్తెచ్చి రాజ్యమియ్య(
బోవుచున్నాడ నన్న నుప్పొంగి యత(డు -
వండ్లు బాలును దేనియల్‌ బడవలందు
నుంచి యందజ నదిని దాం టించె నపుడు.

వ. భరతళ కుఘ్నులు రామలక్ష్మణుల వలెనే జటావల్కలములు ధరించి యానాడు
భరద్వాజా శ్రమంబు( జేరిన, నతండు _

తోహర : పురి వీ కిచ్చియు బోయినరాముని( బోనియ్యింగా లేవా! భరతా ! యిటు
వెంబడి? బడివారల దబిమగ జనుచున్నావా ! ॥ రామ ॥

తోవార : అనిన, భయంపడి ' మునివరా ! రాముని(గొని దెచ్చి ప్రభుని, కేయస్‌,
జనుచున్నా "నన. నంకతీంచి యాయనయాతిథ్యం బీయ౯ ॥ రామ 1

వ. అందుండి మఖినాడు( బయలుదేజి చి త్రకూటా ది జేరవచ్చిన( గాంచీ లక్ష్మ
ణుండు మునిజన వరివృతు ౫: యిన య్మగజు( గాంచి : __
కీర్తన ఏ ఆదితాళము,

వారెవరో! చూడుము ॥ వా ॥ వివిధసేనలతో వెడలివచ్చు ॥ వారె ॥ నమరథు
లున్నారుగా * అతిరథు లున్నారుగా ! రథ హయభట వారణములుగల ॥ వారె ॥ ఇనకులు
అచిన్నియ నెనయ(గలిగి మనదెన కలరి వచ్చు ॥ వారె ॥ వ్రతిపక్షవీరులో 1 (పతిమోక్ష
గుండపురరక్షక యల ॥ వారె ॥

వ. అనిన రాథవుండు __

అయోధ్యాకాండము 125

తో: భరతుడు మనలను బురికి. బీలువగా, వచ్చువాడు కా(బోలు ! నరగున

నీపుది నంశయముడుగుము సౌమీత్రీ యిక జాలు ॥ రామ ॥

వ-ద్వి.

తో: అనుకొనుచుండగ నంతలోన వా రరుదెంచిన ముదమంది, జననుల కంజలీ
సంభటించి దీవనల[ (గ్రమంబున నంది ॥ రామ ॥

. కులగురునకు దండము లిడి

యలరుచు ' ధన్యుండ నైతి నయ్యా, మాత
లులు( దమ్ములు వచ్చిరి యిట

నలవడి మాయయ్యయేడి * యగపడ' డన(గన్‌,
వ. అనిన వసిస్టుం డిట్లనియె --

మిమ్ము గానల క౦వి మేదినీవిభుండు
మీమ్ముదలంచుచు మృతు(డయ్యెనంత
భరతునిబిలిపించి, పరలోకవి ధులు
బరువడిజేయించి పేభువు గమ్మన్న

నొల్తక మిము( జూడ నొయ్యన వచ్చె
తలులతో( గూడ దశరథరామ !
అనువల్కు లాలీంచి, యారామవిభు(డు
జనకజా - లక్ష ణనహిత౦బు(గాగ

గడుపడి మూర్చిల్లి గ్రక్కున దెలిసి
నుడియచు నిట్లని కోశంప దొడ!గె.

హిం. తోడి: హభూపకము

తండ్రి ! హోతీవా! కన్న ॥ తం ॥ తీం్మడ్ర ఒయిన శెకకోర్కె దీర్చి పోతివా ॥ తం ॥

కొడుకులకొఅకు వతగుడిచియు( గడకు బడలి చెంత నెవరుతేక బాసిపోతివా ॥ త౦ ॥ చాల

నీచాటున మేము లీల మెలగు ప్రాప్తి మాకు లేకపోయెను ॥ తండ్రి ॥ ఎంతదలచితో !

మమ్మెంత వీలచితో ! నంతతంబు మోక్షగుండస్వామి శెలుకగు 1 తండ్రి ॥

వ. అప్పుడు వచ్చిన వారిందబు కన్నీరు మున్నీపకా(వాటివేడ్య, వసిష్టుండు

శాంతపచనంబుల! వా రందట నూరార్మి రామునీ; డ్రగరె, ==

£90 WW WVU 00 tay = 04 Uo

క, లోకంబులు గల్పింవను,
_్రాకటముగం బెంవ( నొంవ( బతివయ్యు నిటుల్‌ '
(బాకృతిని రీతి నీకున్‌
కోక్రింవ(గ నేల నకల నురగణపాలా!

వ. నీయంతవాని కిది తగునే! దుఃఖించిన( ఇచ్చినవారు వళ్తురే లెమ్మన, గురు
వాక్యంబునలన రాముండు దేజీ తమ్మునితో( గూడ గంగానదియందు స్నాతుండయి తండ్రికి
వాసోదక పిండోదకములనిచ్చి యాదిన ముపవనించి, మబుదినంబున స్నానంబు(జేసి యథా
స్థానంబునకు వచ్చి మునిజనపరివృతుండై యున్న యన్న కు భరతుండు సాష్టాంగ నమస్కారము
అర్చించిన, రాముం డిట్లనియె :

క. పితృవాక్యపాలనకు నే
ధృతితో(గానలకు( నేగుదెంచితి; నీవున్‌
శీ తిభారము( దాల్చక యీ

గతి నడవికి రాగ నేమి కారణ మనుజు!

వ. అనీన భరతుండు రీనాననుం డగుచు నిట్లనియె :

బ్యాండున్వరము ; ఆదితాళము,

రామచంద, రమ్మిక! రాజ్యమును గొ మ్మిక! స్వామి, నిన్నువీడి చనను నేను
బురిక(క ! భూమిపాలింపగ బోల నేను; శ్రీమీఅమోపంపుజేసెదను ॥ రామ ॥ కవటచిత్తురా
లగు కెకమాట దలవకు; తపనకులజ, నాయెడ దప్పులేదు బొవ్బడ; విపులాటవుల శేగు టీక
మానుము' కృప యుంచు నామీద గేవలము 1 రామ 1 మోక్షగుండ దేవునిసాక్షిగ నీవు
రానని పక్షపాత ముంచిన బాదములు విడుతునా ! లక్షణ - సీతలు అలికాంగులు అక్షయ
కష్టము లంద లేరు ॥ రామ ॥

వ. అనిన శ్రీరామచందుం డిట్లనియె :

క్ర జనకునియా జ్ఞను దాట(గ
జనునా! రాజ్యంబు నీ కొనంగియు నను( గా
ననములకు నరుగ మనియెను;
బనివడి నెబివేర్చకున్నం బావము గాదా?

అయోధ్యాకాండము 127

వ. అనిన పోరతుండు కోక వ్యాకులచితుండ్రై యొక్క దర్భాననంబున( గూర్చుండి
యిట్లనియె !

తో; (పాణాయామము బట్టియు నేనును (బాణంబులు బోవిడుతు ; గాన మారు
రాక యయోధ్యకు నే బోను నత్యమని యనెను ॥ రా ॥

ప. అంత భరతుని మనోనిశ్చయంబునకు నేమి చెప్పుటకు దో(పక శ్రీరాముండు
గన్ను గీటిన, వసిష్రండు భరతున కభిముఖుం డయి యిట్లనియె :

ఆటతాళము (నాయనా) వలి.

అ|గజశానన మాలింపరాదా ! వ్యగతగా నీవు వర్తింపవలెనా ॥ అ ॥ కారణ-
కార్యము లారయవలదా ! తీరు మిష్కిథలు దెలియగవలదా ॥ అ ॥ రావణు గూల్చీ సురా
వళి వెల్లను [బోవగ బుట్టిన దేవుడు గాదా ॥ అ ॥ ఆపనిదీర్చగ నది కడుమే లగు;
పాపాత్ము లెల్ల బలిసిరి భూమిని ॥ అ ॥ మోక్షగుండి వురాధ్యక్షుని వల్లనే రాక్షనకుల
ములు ]క్షింప। బడనగు ॥ అ ॥

తో; తిరిగి రాముడరు దెంచిన నాపని దీర్చువార లిక యేరీ! చెంయొక కార్యము
చేయుడు జనులకు శ్లేమంబగు ననె నూరి ॥ రామ ॥

స౦-ప, ఇట్లు భరతునకు( దెలీపి రామునింగాంది.

వసి-తోహర : పదియు నాలుగబ్దంబులు నిండన పిదప నయోధ్యకు రండి! నద
ఆ

మలముగ నడ్జను లౌ ననగా బృథివి వెల్ల నేలండి ॥ రామ ॥
స గా
ప, అనీ దెలిపిన,

క. ఇందురురాము( జాడ౦బడె
నందుకు భరతుండు సొప్పె నటుపిమ్మట. దా
వందన మొనరించి నభవా
రందటువిన భరతు.డ నిటు నగడాతోడ ౯.

గీ. అయ్యతర్వాత (వభుతనీద గునుగా ని,
నాకు దిగదయ్య! సింహానన ౦బు తెక్కు(
బాదుకల నిమ్మువానీ శే ధ్ర కితోడ(

ArT MM రాబాంనిోో ర Sy

128 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

గీ. పాదుకల నిమ్ము; నెమ్మి నీవచ్చుదా(క
గొలిచి యేల్బడినెట్టులో నలుపుచు౦దు
గడవులో రాక తడనిన గరళము.దిని
చళ్తునీ పాద మాన నీజమ్ము నమ్ము.

వ. అనిన రాముండిట్రనియె

తోహర : “తమ్ముడ! నీయిష్టమ్మురీతిగా, దప్పక, నే జేసెదను ; బౌమ్మిక బాదుక
లీ మ్మంటివి కైకొ మ్మని యిచ్చెను దయను ॥ రామ |

వ. అంత భరతుం డానందమొంది పాదుకల శరసావహించి రామునకు( బునః
పునః ప్రణామంబు లాచరించిన, దీవించి యిట్టీనియె ;

కీర్తన; అటతాళము.

(ప్రజలను జాలింపుమి తమ్ముడ ! ॥ ప్ర ॥ నుజనులగాంచి సొరిది బూజించి వృజిన
వథంబుల నెణీ(గి తొలంగుచు ॥ ప ॥ నీతి మానక ఖ్యాతి బోనీక( దాతతండ్రులదోలి
ధర్మనుగుణముగా ॥ ప్ర॥ 'పేదపాదలను (బీతితోంగనుచు నాదరమున మితమయిన పన్ను
గొనుచు ॥ ప్ర ॥ రాక్షననాథ మోక్షగుండేన నక్షయఫలదుని నర్చన జేయచు ॥ (ప్ర!

వ. అని బోధించి శతుఘ్నుని భరతునికి నహాయంబుగా నుండుమని నియమించి
తల్లులకు. మగుడ నమస్కరించిన, గైక రామున కిట్లనియె ;

తో: నీవు దేవుడపు; నిర్వికారుడవు; కేవల పరిపూర్ణుడవు : నావన జజునకు
నయిన దెలియ దరమవునే ! పరమాత్ము(డవు ॥ రామ |

కవటిని పాపినీ కషచిత్రను నృపహంతను గావునను, నవరాధము నీకాచరించితిని
నవనయించి కావు నను ॥ రామ ॥

వ. అనిన రాము (డిట్లనియె :

తో: దైవళ్ళతం బీనర్వం బని మది భావింపుము నాత్రల్రీ ! ఈవనవానము గడపి
నుఖముగా నిదెవత్తును నే మీ ॥1రా॥ అస్థిర జీవనమవల (దోచి పరమాత్మ ధ్యానము
బూను ; నుస్టిరవదవికి జూపు మారమది ; శోకమేటికిక మాను ॥ రా ॥

అయోధ్యాకాండము 129
వ. అని కైకమ్మకు విజ్ఞానంబు( గఅపి యందట వీడ్కొలిపిన, గదలి వచ్చిన

మార్గంబులనే శీఘ్రయానంబున నచివభట నహితంబుగా నయోధ్యంజేరి యందతిని వారివారి
నివాన౦బుల నిలిపి తా నందుండ నొల్లక భరతుండు --

ర న౦దిగామము జేరియు
నందుక౯ సింహాననమున నాపాదుశ లిం
పొంద(గ నిలిపియు నిరతము!
జంధనకునుమముల( బూజ నల్పుచు మజియు౯.__

తో: ఫలభోజనమును వనుధాశయనము బ్రహ్మచర్యమును గాగ, సలలినియమము
నలుపుచు దమ్ముని సహితముండెగడువేగ ॥ రా | పాదుకాజ్జచే( వాలనజేయచు బదునాలుగు
వర్గములు, గాదగుకాలము గణనము జేయుచు గడుపుచు నుండె దినములు । రామ ॥

క, అక్కడ రాము(డు మదిలో
నీక్కముగా దల(ె నిచట నిలిచిన (బొౌరుల్‌
ఇక్కడికి వచ్చుచుందురు
చక్కగ నెక్కడికి నయిన( జన( దగు ననుచున్‌.

తో: అని తాళ్లూరి నారాయణకవి రామాయణమును హరికథను _ ఘనముగ(
జెప్పెను గుణీత నయోధ్యాకాండము చిలుకును నుధను ॥ రామ ॥

ఇది వినువారల కిహసౌఖ్యంబులు గొదువలేక చేకురును ముదమున దుదకును ము క్రి
లభించును మోక్షగుండ హరికృపను ॥ రా ॥ రామ! రామా! యనవే! శ్రీరామాయణకథ
వినవే! గౌరీ! | రా ॥

క, నాచేతనె నకొల(దిని

జూచి రచించితినీ దీనీ; నుజనులు నెటనుల్‌

దో(చినయెడ దిద్దుడు రని

నా చితములోన నమ్మినా ననయం౦బున్‌.

అయోధ్యాకాండము - హరికథ

a జ్య

సంపూర్ణము.

డాలనా నాలాలు జాన

శ్రీరామచంద గురు పర(బహ్మణే నమః
అవిఘ్నమన్తు

శ్రీమోక్షగుండ రామాయణము

హరికథ,

ఆరణ్య కాండము.

x

క. త్రీరామగుణ కథామృత
సారము జవలూర! జెవుల నకతC( (గోలం
గోరెడు భాగవతాళికి

వారక కామ్యములు కొంగుబంగార మగు౯.

వ. అంత శ్రీమదామమూర్తి!! జ్మతమూటాదియందున్న బుషీకాంతలు మంగ?
హారతులుపొడి రెటులనిన ---

నురట - అటతాళము.

మా రఘుకులజాత ! మహిజానమేత ! జయమంగళం ఫభమంగళం
మారకోటి నుకుమారశరీరా ! జయమంగళం శభమంగళం ॥
మౌనిహృదోచర ! మహితకేజ! నీకు మంగళం పభమంగళం ॥
మానితకామ[కోధాదిఖండన ! జయమంగళం శభమంగళం
మండలో జ్వల మోక్షగుండరామవ ! జయమంగళం సభమంగళం ॥
మహినారాయణకవి మానసాధీన ! జయమంగళం శుభమంగళం ॥

_వ. అనంతరము శ్రీరామలక్ష్మణు లచటి మునుల వీడ్కొని గదలి య|త్రిమహ
ముని యాశ్రమంబు( ప్రవేశించిరి. అమ్మవారి యెదుర్కొని తోడితెచ్చి పూజించె. నంత
సించి రాముం డిట్లనియె.

తో: వనయా[త్రకు రావలసిన నెమున నినుగనగలిగ మునీంద్రా అనయము నేన

గృతాద్ధడ నయితిని ; ననుబోవు కృపాసాందా! ॥ రా ॥

అరణ్యకాండము 181
వ. అనిన, నత్రిమహాముని యిట్లనియె ;

కీర్రన _ ఆదితాళము.
క౦0వరద కామితఫలదా ! (పోవవే కరివరదా! ॥

ధరను నీమాయలో దగులక మెలగగ దరమే యజహరనురలశైన ॥ కరివర ॥ నను
బావనుని జేయగ వచ్చిన నీ వనుమాటలు నా కద్భుతములు ॥ గరివర 1 నారాయణకవి
వందిత! నంసారతారక ! నేనిక ధన్యుడనో 3 క0వర ॥ వనుధమోక్షగుండవాన, దయానిధే
యనురుల వాధలు హరియింపుము ॥ కరివర ॥

వ. అంత ననసూయాదేవి సీతాదేవిని గని,

తో: అన్ని విషయముల ననునింప దగు నధిపతిని బత్మివతలు, [గన్నన నీ వము
గావించుటకయి కదలి వచ్చితివి మేలు ॥ రామ ॥ చేడియ నీగతి! జెలగుచు దాం గొని
యాడియు నమ్మానించె౯; వాడని సూలును, మాయని చీరెలు వరభూషలు నర్చించె౯
1ర5॥

వ. పిమ్మట రాముండు ధండకావనమునకు మార్గము. జూప శిమ్యల( బంపుమన
నత్రియిట్లనియె !

క. లోకులకు( |దోవ( జా పెడు

నీ శెప్వరు తోవ జూప నేర్తురు(వేడ్క౯

లోకానునరఖిచే నీ

వీకళణిం గోరితీపి పరేశ! యనంతా!

జ్య

వ. అటులనే బంపెద్‌ నని తన్యష్యులలో( గౌందలీని బంపె. వారి వెంబడి గదలీి.

రగడనుబోలిన శీర్తన,
దండకాటవికిని వారు దగజొచ్చిరి ధృతిని,
బెబ్బులు లెలుగులు( నొబ్బమెకంబులు,
గస్తురమృగములు ఖడ్డశర ఫములు,
గండకఖగములు గౌండయేనుగులు,

—_ న Dp

132

శ్రీ మోక్ష గుండరామాయణము - హరికథ

నడవివందులును, హయచయంబులును,
నక్క లరణ్యపు గుక్కలు దుప్పులు,
జెవులపోతులును జెలగుబాతులును,
కోతులగుములును గొండముచ్చులును,
దానరిపాములు, నూసర వెల్టులు,
పెమసివంగులును బునుగుబిల్లులును
నుడుములు కణుజులు నుడుతలు మిడుతలు
ఘూకచయంబులు గాకులమూకలు!
మొదలగుమృగములు పురుగులగుంపులు,
భూతగణంబులు భేతాళంబులు,
(బహ్మరాన్షనులు పై బై నార్చుచు,
దిరుగుచు జనులను దిగులొందించెడు ౩ ద౦డకా ॥

బ్య

వ. ఇట్లు దండకారణ్యంబు( జొచ్చి య|త్రీకమ్యల వెనుకకు, బంపి యొంటిగా నర

ణ్యంబున( బోవుచుండ,

తో: శూలము భుజమున సొంపుగదాల్సీ కరాళవక్షమును దెజిచి, వాలాయముగా

వచ్చెవిరాధు[డు వడి నాద్చచు! జేజజచి ॥ రా ॥

వ, ధీరులవలె వీనారీమణితో( గూడ గాజడవిలో దూజిదూథి వచ్చెడు మా రెవరు?

చరాచరంబులుగూడి వచ్చినను దురంబున హరింపగల విరాధుండను. బ్రతుక( దలచిన నీ
నతిని విడిచి మి యిరవుల కరుగు(డు, అనిన రాఘవుండు విరాధుని గనుంగొని,

చ. దళరథరాజనూను(డను, దానవ! నాది యయోధ్య; తండిచే

విశదముగా(గ( బంప(బడి వేగమె వచ్చితి! గానకున్‌; భవా
దృశమగు రాక్షసాళిని వధించుటయేబని నాకు; పత్ని యీ
శశిముఖి సీత; యీత( డనుజాతు(డు లక్ష్మణు; డేను రాముండన్‌.

వ. అనిన నఠండు బెబ్బులింబోలు నా బొబ్బకు మునులుబ్బు చెడి తబ్బిబ్బయి

బాటుదురు. మీ రన నెంత, పంతంబు మిట్‌ యింతింతలుగా మోగొంతులు గొతీకి రుధిరంబు
(గోలుదురా ! నరాధమా |

ఆరణ్యకాం శమము 133
శమాస్‌ ఏ; ఆదితాళము
నిలునిలు మో భూవరా ॥ నిలు ౩ బలిమికి నిను నే బట్టి వధింతును ॥ నిలు ॥
బలము గలిగినన్‌ దలగక నీపునిలు ॥ నిలు & మువ్వురి నొకపరి [గొప్పు సెడగ గే నవ్వుచు
గైకొని నమలుదు నిక ॥ నిలు ॥ రాక్షనులకు నరభక్షణ మగు విధి; మోక్షగుండవిభు
సాక్షిగ గదలక 1 నిలుమో ॥
వ. అని పప్రగల్భంబు లాడుచు ఖాలంబుచే వైబి సీత నెళ్తుకొని యాకాళంబున
శె౦గిన.

తో; నరగున రాము(డు శరములు వైచిన, నరకుగొనక పైకెగయ, బరువడి నొక
ఘనశరమున హలము విజబుగగ రాము(డు [వేయ ॥ రామ ॥ అంతట సీతను నవని బోయ
గను నొక్రందనమునరాగ, గాంతుడు రాముడు _గరుడాన్ర్రంబున (గక్కున దించెను బాగ
1రా॥

వ. అప్పుడు.

గీ. ధరణిజంగొని, యర్థచంద[వయు కి
రాఘవుండుగూల్చె దైత్యువిరాధు వాని
(పాణతేజము దివ్యవిమాన మెక్కి
చమచు నిటు లనెరెండుహ స్తములు మోడ్చి.

తో: విను రఘువర! నే విద్యాధరుడను! దూర్వానుడు నన్ను గనలి శపించిన
దనుజాకృతిమె గడపితి నీక్రియ నేను ॥ రామ ॥ నీచే జచ్చితి; నిన్నునెజింగితి; వీపు
పరాత్సరు డగుదు. నా నీచకృత్యములు వేటికి బోయెను ; నేను ముక్షికి జనుదు ॥ రామ ॥

వ. తదనంతరంబ శ్రీరామ - లక్ష్మణులు శరభంగముని యాశమంబున కరిగిన
నాత(డెదురేగి నమన్కరించి, —-

వేహాన్‌ : అటతాళము,
స్వామి శ్రీరామ! రామచంద్ర నమో! ॥ స్వామి శ్రీరామ 1 రామ | నీ నహితముగ
నీమూర్తి హృక్సీమ(గాంచ( దపమాచరింతును ॥ స్వా ॥ నే ధన్యుడ నయితీ; నే గడ తే౦త,
నేటికి గోరికలు తీఖె ॥ స్వామి ॥ మోక్షగుండ పురాధ్యక్ష, నారాయణరక్ష, నీ పదములు
నమ్మితి ॥ స్వామి శ్రీరామ 1

134 శ్రీ మాక్షగుండరామాయణము - హరికథ
శ
, అని గొనియాడి గంధ కునుమాక్షతలుక గానితెన్సి పూజనం

బొనరిచి, గందమూలముల నొయ్యన నిచ్చిన నారగించి, రా
వెనుకన దత్సమోప మునిబృ్బందము లెలను రామచందుగాం
చను శనరభంగ మౌనియ జనమ్మును డాసెగుతూహలమ్మున ౯.

ల

తో: రాముడు సీతాలక్ష్మణయుతముగ నామునులకు మొక్కగను, నొమోదంబున
నందలు రాముని అర్నించిరి భక్టిగను 11 రామ ॥

వ, అప్పుడు.

హిం. కాఫీ ఆదితాళము.
తాపకదానులము రామ రామ! భావములను గొల్లుము! నీవు వైకుంఠుడవు (శీ దేవిరె
సిత యగు రామ ॥ తావక |
వరశంఖచ కములు రామరామ ! భరతశ తుఘ్నభఘనులు ; ధర లక్ష్మణు(డే శేమ(డ
సగుచును తనర౯ బుట్టినవారు రామరామ ॥ తావ ॥

రాక్షనులనుగూల్చ్పను రామ, రక్షించ సాధులను, నీక్షితి గలిగితివి రామ మోక్షగు
డేసడేవె | రామ 1 తావ |

వ. ఇట్టు పొగటి,

తో: తమతమవౌ న్యాశ్రమములు నూడగ దసిను రమ్మనుచు బీలువ, ప్రముద౦బు
జనీ పరికించిను వారు పరమభక్తితో గొలువ | అచ్చటచ్చటను నన్గులు శరములు నగపషః
రాముండనెను ; ' నిచ్చదెలువు డివి యెక్కడి' వనగా-నెలమిని వారిట్లీనిరి | రామ ॥॥

గీ. రక్కనులు రావణు నియాజ్ఞ సుక్కుమిగిలి
పరహితాధుల నిరపాయకరుల మునుల
వలలము౯ మెక్‌ పాటివెవంగ( బడిన
(పోవులియ్యవీ పుట్దె లెమ్ములు మహాత్మ!

తాపనులరక్ష నీత (వతమ్ముగాదె!

అరిత్య కాండము 185

తో సాధువులకు గడుపొధచేయు ననురాధములనుబోకుండ నీధర గూలును నిక
వారల భయమేమీ మోకు లేకుండ ॥ రామ |

వ, అనీ శపథంబుగా రాముడు పలికిన, మునులందజుడెందింబుల నానంద౦బు
సొందుచు,

లర్యావృత్తము,

జయజయ తులసీదామా ! జయజయ రవికుల నుధాంబునీధిసోమా ! జయజయ అరక
నామా! జయజయ త్రీజగద్విభో ! పరంధామా!

వ, ఇటు వారు వొగడుచుండ( గమంబున వారి యాశ్రమంబులన్నీయు జూచుచు
నుతీక్లా శమంబు( జేరె. అందు,

ఓ

తో. రామదివ్య మంత్రంబు జపింబెడు నా మునివట్యండు లేచి రామున శెదురుగ

రయమున జని తా నేమముతో( దోడెచ్చి 1రా॥
ఆదితా: (గుడుమహారాజ) పలె,

దశరథరామా! దశరథరామా! దైవలలామౌా || దశరథరామా 11 సరగున నీమం
(తపమును నలుపగ దరమె! గౌరీతరుణిక దక్కగ ॥ దళ ॥ నీపదసేవయు నీదు
దర్శనము నాప్రాపంబున నొకలభించెను ॥ దశ ॥ అక్షయ నృష్టివిలక్షణ చిన్మయ!
మూక్షగుండపురరక్ష వరాత్సర ॥ దశ ॥

వ. ఇటుల నుతించిన రామచందుండు--

పంచచామరము.
సుతీ క్ట నాదమంత్రము౯ దిశద్ధితో జవీ౦చి హృ
దతుండెన నన్ను భకి( గాంచి గౌల్బ్చుచుందువౌ |
నతి ఫమోద మయ్యె నాకు నర్ధి మోక్ష మిచ్చితి౯;
క్రితి౯ జనింప వీంకమీ(ద సిద్ద మో మునీశ్వ్యరా!

వ. అని పలికి మలీయు,

తో: అరయగ మోగురుడగు సగన్య్యమునిపరుని జూడ బోవలెను; బిబిబీటి

pe wy mn amr Vir. DH, , wml (1

136 శీ మో క్షగంఠరామాయణము - వారికొథ

వ, ఇటు పోపుచు,
క. సీతారాము లగన్య
భాాతృగృహాంగణము జని భకిని నాతం
డాతిథ్య మియ్యగౌని నం
పీంతునిగా( జేసి చనిరి (వియమున నవలకి,

వ. ఇట్లు యగస్త్యాశ్రమంబు సమీపించి నుతీక్టమునింగాంచి-.

తో: మోగురునకు మా యాగమన వార్త నమాహితముగ శెటీగింవ౯, వేగ
వెడలి నుతీక్టుడు దా గదలెను రాముండంవే౯ |

తోం ఆ మహితాశ్రమమందు గురు(డు శిష్యాళితన్ను( గూడ౯ సామము3
మహిమమును శ్రావ్యముగా( బౌడళ.

గీ. “అను(గుందమ్మ(డు నర్గాంగి యనుగమింవ
వచ్చె మిము జూడ నిదె రఘూద్వ్యహు(డుస్వామి'
యన్న నుప్పొంగి శిష్యనంపన్ను(డగుచు
స్యాగత౦ బిచ్చె న ర్హ్యపాద్యముల గురుడు,

వ. ఇట్లు చని జాసకీలక్ష్మణ యుతంబిగా రాముండు మొక్కిస లేవనె
సంబు( జేసికొనీ పర్గశాలకు గొనివచ్చి పీఠందీడి పూజించి ఫలాహారంబులు పెట్ట
డిట్లనియె :

బిలహరి; ఆదితాళము.
అత్యంతనంతోషముగా, భవదాగమనంబు మా ॥ కత్యంత 1 సత్య
శోధించిచూచిన నిక్యానందమై నీదివ్యదర్శన ॥ మత్యం ॥ నీనామమంత్రాను
లకు మానుగ గోచర మౌ నీదుదర్శన ॥ మత్యంత ॥ మోక్షగుండమందు వె
ముతో సాక్షి వైనిలిచిన సర్వజ్ఞ మో రాక ॥ యత్యంత । |

క, రాజన సాత్విక తామస

రాజితగుణములును గలినీ | బహుతారి శివల్‌

ఆరణ్య కొంతము 197

గా( జనీయించీయు జగముల

నోజను బుట్టీంచి పెంబి యుడుపుదు వనభూ.

తో: క్లీరాంభోనీధి తీరంబున మును కేరి యజాదులుకేడ౯, గ్ఫూరరాక్షనుల(
గూల్బ దలచి యవతార మొందితివిచూడన్‌ ॥ రామ ॥
క. అవృటినుండియు దర్శన
మెప్పటి కగునో యటంచు నెదురారయచు౯
దప్పక యీ న్రలమున నే
నొప్పుగం దవ మాచరించుచుందు ననంతా!

వ. నేటికి బ్రత్యక్షం౦బైతివి నా మనోభీష్టంబు దీరె నేనుగ్భతా ద్ధండవైతి,

ఉత్సాహ వృత్తము.
గౌతమీితచంబునందు( గలుగు పంచవటికి నీ
సీతతోడ జేరు; మది వసింవ మంచితావగు౯
(బీతితో మునీందు అందు బెక్కురుందు రుచ్యవి
ఖ్యాతమౌ ఫలాదు లచట నలరెడు౯ సమృద్ధిగ ౯.

వ. అని చెప్పి యక్షయతూజీరబాణంబులును ఖడ్జంబులును మహేందచావంబు
నిచ్చి వీళ్కాలిపిన నగన్త్యునకుం బునర్వందనంబులు నమర్చించి పంచవటికి! బోవుచున్న,
అప్పుడు---

తో: దారినడుము కొండనుపోలిన యాశారముతో గనబడిన 1 హరుజటాయువు(,

జూచి | నెమ్మదిని జోద్యమంది బొప్పడిన ॥ రా ॥ తమ్ము(డ! లక్ష్మణ! తెమ్ము ధనుర్చా
ణమ్ములు [ద్రుంచెద వీనిలెమ్మ, నవుడాలించి గృధ్రపతి, యమ్మెయి(బలికెను బూని ॥ రామ 1

కాఫీ; ఏకతాళము.
రామన్ఫప, జటాయు వనెడు నామమువాడ: నే భూమీపతికి దశరథునకు:
బొలుపగ నభుడ ॥ రామ ॥ ఈ వనంబునందు నేనుశెపుడు మెలగెద నోదేవ మాకు
తము నేను దెలుప దొడగెద ॥ రామ ॥ పంచవటికి బోవుచున్స వారు పూరలు ! మించి

El

138 శ్రీ హొక్షగుండతరామాయేణము - హరికథ

దనుజులప్పుడపుడుమెలగుచుందురు || రామ | మోక్టగుండరేవ, నీవెమానపోకుమ!
యీక్షమాక్రుమారి నరసి యేలుచుండుమ ॥ రామ 1

వ. కావున; నేను వధాత్లతగాను, మా హితంబు( గోడువాడననుండు, మన్నించి
యనంతరంబున ==

మధురగతిరగడ - పల్లవి నహితము

పంచవటికి! జనీరి వారు పంచవటికి జనిరి, కుంద కురంటక కోపిదారములు,
జందన తిందుకి సాలవృక్షములు, మందారంబులు మామిడిగున్నలు(, బొందుగ( జెలగాడు
పొగడలు( బొన్నలు, మాలూరంబులు, మాళందంబులు, దాళంబులు హింతాలచయంబులు,
దానిమ్మలును గదమృవృక్షములు, నాడెములగు ఘననా౦ిశేళములు, కరక లుసిరికలు(
గంటకఫలములు, మరువకములు న్యగోధవృశ్షములు, శ్రీగంధంబులు(, జిరువిల్వంబులు,
వాగగు జం! త్రీఫలభూరుహములు, నాదుంబరములు నశ్వత్రంబులు, మోదుగ లన(టులు
మొదలగు తరువులు, ఫల కినలయ నుమ భఖిరితము లగుచును, వెలయుచు నుండ(గ చేగమె
కనుచును, పక పికరవములు సొంపుగ వినుచును, (బ్రకీటిత సీతా రామలక్ష్మణులు
బంచవటిక జనిరి ॥

ఆ. ఇటుల బంచవటి! నేగి, నిర్మలమెన
తావు( జూచి యచట దాశరథులు
పరశాల( గటి చాగుగ( బూజించి

ణి చ
యొనర నందు జేరి రుత్స్ఫ్సపమున.

వ. ఇట్లు పర్గకాలయందు నివసించి మునుల నద్గోప్టితో(

చున్నంత ఎలా

fk
ర
క్ర నే
రః
క్ర

సీ. అంతట లక్ష్మణుం డన్నకు వదినెకు
నుపచరించుచు నుండి, యొక్కనా(డు
ఫలములు దే బోయి వనమున దిరుగుబో
నురురుచుల్‌ దేలెడు నొక్క ఖడ్గ
పుభీము ఖమైరా(గ నదిగొని యచ్చటి
వెగురుకొ ంపంబును జిదురుపలుగ

ఆరణ్యకాం ఉము

నలె; నావోట( దన్మయిండగు ముని చచ్చె;
సౌమ్మితి యాముని చావు[ జూచి

గీ. ఎటిచి, మూర్చిలి తెప్బిరి వెత( గుడుచుచు
౧
నన్నకడశేగి నే బ్రహ్మహత్య (జేసి
నాడ! గతి యేమి యని చరణముల వాలీ
వగవ నూరార్చి శ్రీరఘువర్యు డనియె ;
తో: అచటి మునుల( గని, యయ్యా! యిది యెట్లని రాముడు (వ!
పచురంబుగ్‌ వారలు స్వామీ ! భయపడకు డంచు వా౦ంస ॥ రామ ॥
వ. జార్చణభమగని విద్యుతిప్వా(డనువాని లంకకు గొపుంచి రావ
దిగ్విజయోర్థంబుగా। జనిననా(డు --
ఆ. అల అంకం దాన యపహరింప దలంచి
గా
మాయ సేర్వ నెటకొ పోయె నత(డు!
రావణు(డు పచ్చి బావమటది మాన
మెటి(గి కనలి వెదుక( దజలె వడిగ.

టో

వ. పాతాళంబున నున్న యతని. జేరి యవకవీశ్రిముంటై --

తో: తప్పక యాతనితల దునుమాడియు దనపురి జేరెను, మజల; జుష్పన
పప్పె నీ యప్రముబొప్పున బౌ మ్మని యవల ॥ రామ ॥
ళు ధీ
వ, భార్పణఖ తనయుండు జంబు(తనువా,డు తండ్రిపగ దిర్చుటికయి (5
గూర్చి బహుకాలంబు( దపంబు. జేయుచున్న --

4

గీ. తపమునగు మెచ్చి ఖడ ముస్‌ దపను(ఉ౦ ఎ;
గి
తాను రాకయ నీనుబంపె(గాన నొల
tap
నంచు గోపించీ ఫొదదూటి దనుజు( తుండ;

నదియ సౌమితీచే( బిడీసల్టి రతీ,

ఏ. ఇదటలవరిన బతముం బూని భూతము) రస

140 శ్రీ మోక్ష సుండరామాయణము - హరికథ

తో, వెదుళుకొంపయును జిదుమగ జంబుడు, వీగతవదను(డై యొటిగి; నది నని
ముని యని యదరుచు వచ్చెను ఇది మంచిది వెతత0గ౫ ॥ రామ ॥

తోహర : ఈవిధిగానే రావశాదులజయించి (బోవు మ మ్మనిరి; తావకచిత్తము
దయ యుంచుం డని తాపను లెల్లరు జనిరి ॥ రామ |

క, అంతట సీతారాముల
నెంతయు( బూజించి ఫలములిచ్చి యశేచ్చస్‌
సంతుష్టుల( గావించుచు
నంతతమును గొల్బుచుండె సౌమ్మీతితగన్‌.

వ. అప్పుడు చుప్పనాక యథాప్రకారము నుతునకు బోనపుటిక గొనివచ్చి
ఖండిత తనుం డయియున్న కొడుకుంగాంచి దుఃఖించి యగ్నినంస్కారంబు( జేసి నమీవ
స్థులయియున్న మునులను గాంచి శ్రోధతామ్యాక్రయయి.

బేహోగ్‌ ; ఆదితాళ ము.
ఓహో పొపాళ్ములారా ! యుండు డోహో మంచి దోహో ॥ సాహనమున నింత
ప్రోహము చేసినా రయో ॥ మారులేకయే నా కుమారు జంపినయల్టి పీరు డెవ్వడో వాని
పేరు దెలుపుడు నాతో ॥ నో 1 మోక్షగుండశౌరి యీక్ష బమున వారిపక్ష మైనను. గాని శిక్ష
కేయక మాన 1 నోహో ॥
వ, అని కరాళించి పయికి లంఘించిన హార్చణఖదెబ్బకు( దబ్బిబ్బు నొంది
జడదారులు వడవడ పడంకుచు,

ద్విపద. అనబోకు మమ్ముల నతివరో యొక్క
ముని కుమారు(డు వచ్చి ముదమున వెదురు
జొంపంబు నటకెడుచో నీనుతుండు
జంపంగ బడియె నాజడదారి పిదప
నావర్ణశాలకు నరిగెను; నీవు
పోపొమ్ము వానిజంపుట కని పంపి
దీనికృతంబున దెగును రావణు(డు
మానక గలుగును మనకు సౌఖ్యంబు

ఆరణ్యకాండము 141

అనీ యుబ్బుచు౦డిరి యచటితాపనులు
చ నుదెంచె నాపర్దశాలదగ్గబకు(
జయ్యన నడుగులజాడ వెంబడిని
నయ్య నురాంగన నవ్వుడుగాంచి,

క నవ్వుచు రాము౦ డనియెను;
నివ్వన మున కేలవచ్చి తెందుందువు నీ
వెవ్య్వరిదానవు? తెలుపుము
నివ్వెట(గగు మాకు నేడు నిను. గన్నంత౯.

వ. అనిన జుప్పనౌతి _.-

తోవార : రాక్షనరాజయి లంకను నేలెడు రావణు చెలియలి నగుదు; నీక్షితి
ఏ వినుడు భార్పణఖ; యెటీగింపుడు మొ రెవరు్ల ॥ రా ॥

వ. అనియడిగిన రాముండు,

కళ్యాణి ఏ ఆదితాళము.

ఆకర్ణింపుము భామినీ ॥ నీవాక & రాజకుమారుడను రాముడు నాపేరు సాకేత
మాది॥యాక ॥ సీతయిొయమ నాదుకులాంగన; ఈతడు తమ్ముడు నాకు
క ॥ ఈక్షితి దశరథు డెలమి దండియగు మోక్షగుండవిభుసాక్షి 1 ఆ 1

ఆ, తండ్రియాజ్ఞ జేసి దండకవనము(
దిరుగ వచ్చినాము కెబవ మేము;
నీవు మాకడకును నేడు వచ్చుట శేది
కతము దెలుపవమ్మ గలికిమిన్న !

వ. అని అడుగుటయు,

ఉ. రావణు నౌజ్జ జేసి యా యరణ్యమునన్‌ జరియింతు; మౌనులక౯
నీ వనమందు( దావనుల నేరిని(జూచిన మోహితాత్మ నె
నావలవంత ముంతు, మది నచ్చినవానిని నిచ్చదీట(గా

142 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

భావజుకేళిలో బలిమి( బటి రమింతును, సొప్పకున్న నే
ల

వావిరి బిల్లీ [మింగుదు ధ్రువం బిది; నా శెదురాడ రెవ్వరు౯.

హిం. కాఫీ = అటతాళము.
మారుశేళి దేలింపుమా మారశరీరా నను ॥ మాట ॥ మాటబారి [బోయకుమ
కోరి నిను మోహించితి ॥ మారు ॥ వేడుకగ నీకు నాకు నీడుజోడుగనుండు; నేడు మోక
'ండహారితోడు నిను బాయజాల ॥ మాటు ॥

వ. అనిన శ్రీరాముం డిట్లనియె,

తో: పరనతి( దల్లీగ థావింతును దుర్భరములు నీదుర్భాషల్‌, నరగున నాయన
జన్ముని లక్ష్మణు సరనకే(గ గనుమాశల్‌ | ॥ రామ 1

అనవిని యా దనుజాంగన సౌమిత్రినిగని వలపుల దెలిపె౯ | మనమున (శీరాము.
భావమ్మునుగని యాతం౦డిటు లనియెకా ॥ రామ ॥

మత్తకోకిల
నేను వీరికి సేవకుండను నేండు నన్ను వరించినన్‌
జూన నీవును దాసి వౌదువు! చాల సిగ్గులుగలైడుస్‌
గాన రాము(డె నిన్నునేలును [గక్కునన్‌ జను మన్న నా
దానవాంగన రాము(జేరి ముద౦బునన్‌ రతిగోరిన న్‌.

క, ఇదజభితో. బడంజాలను ;
ముద్దియ లేనట్టివాండు ముదితరొ యతండే
వద్దన్న నేమి! యాతని
యొద్ద కె చను మన్నం గనలి యుగ రవమున న్‌,

we

తో: అచ్చటి శిచ్చటి కలయ దిప్పుచును హోన్యము లాడెద రౌర | చెచ్చెటి నే
సీతను [మింగియు జెలగి నిన్ను దమితీట ॥ రామ ॥

తో: కూడుదు ననుచును గూయుచు గదిసిన కూళరక్కసిని జూచి, పోడిమిచె
యాభూమిజ వడకగ బొనగ లక్ష్మణు(డు లేచి ॥ రాను 1

ఆరణ్యకాండము 143

ఫరజు- ఆదితాళము
కోరికను దీర్చెద - రారావే చెలీ॥కో॥ నీదూపరేఖ నే గనినంత సారెకు
మోహము మిజె నే నీదు ॥ కో ॥ మది నే గందామని యంలినీ గామిని వీడువగ గల
సటచే నీదు ॥ కో మోక్షగుండహరి సాక్షిగ నీపని దీక్షగ నిప్పుడె తీర్చెదనే చెలి॥కో॥

వ. అనిన విని కోపంబు విడిచి యానందంబున సౌమి క్రీనీ డగ్గలిన రామునాసతి(
గయికొని అక్ష్మణుండు--

తో: కరమున ఖడ్గము బీజచిబి దాలిచి కదియ చేరి కతునలుక౯, కటకట నౌసొ
కణ౯ంబులుదెగ, నఠీకెను రక్షయ్మొలుక౯ 11 రా ॥

వ. ఇట్లు ముక్కు చెవులు దుదముట్టి గోసిన, రోక్షంబేబులైబాట, సిగ్గును దుఃఖంబును
దనను ముంప భార్పణఖ శీఘ్రయానంబున ఖరానురుని యాస్రానంబునకుం జనిన, నవ్వికృతా
కారంబుజూచి, ఖరానురుండు--

కు నీ శీయవన వచ్చుట
| థి
పకారణ మమ్మ నాకు నెణీ(గింప( దగు౯;

తీ: రాముండను నొక రాజకుమారుడు భిమబలుడు తమ్మునితో, భామామణతో
నచ్చి గౌతమీసామీప్యం౦బున ధృతితో ॥ ర ॥ నెమ్మది సుండగ నే జని వలచిన

సమ్మతి జూపక నేడు, తమ్మునీచే, కర్ణమ్ములు ముక్కును దటీగించెను నీవు చూడు ॥ రామ ॥

వ, అనీన, ఖరానుడం డదరిపడిలేబి దూషణ |త్రిశరులువెంటీ రా( జతుర్ణశ్‌ నహ న
య

ప౦మిత రాశ్షనబలంబుల( గూడుకొనీ కవల. ఆ చప్పుడుప్పరంపు నిండి మెండుకొని
దిగంతంబులు |బతీధ్వనులీయ్యనది వని రాఘవుం డనుజునీ జూచి,---

ఉఊ. రాక్షనకాంత వంపున దురంతకదానవు లొక్క పెట్టునన్‌
అక్షకొలంది వతురదె లక్ష్మణ, చూచీతె! నేను వారల౯
శిక్ష యొనరు నంతకును సీతను నొక్క గుహాంతరాళమం

గీకణ ముంచీ పోవు మీక నెగు నుటంచును బంపి పిమ్మటస్‌.

144 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

వ. కోదండరాముం డఖండ (పచండ మార్తాండ నద్భశకాండంబులు తండోపత౦
డంబులుగా[ గోదండంబున నంకించి యెదురుచూచుచున్నంత( దత్‌ క్షణంబున రాక్షన
దళంబులు చుట్టుముట్టి,

త్రో: కొట్టుడు తిట్టుడు పట్టుడు ముట్టుడు కోయుడు (క్రోయండనుచు, నట్టహానమున
సనురులు తరు-శిల లంబులు వైచిరి తఅచు ॥ రామ ॥

వ. అప్పుడు,

తో: బాణపరంపర. బజిపి రాఘవ(డు పటుతర సేనల నెల్ల బాణంబుల శెడబాపె
నీిమునమున( బరమమునులు ర౦జిల్ల HO

వ, అంత ఖరానురుని యానతీ(జిత్త ౦బున(గొనీ దూషణుండు భీషణంబుగా( జని.

కమాను * ఆదితాళము,
నీ వన నెంతరా! నరాధమా నాకు ॥ నీ వన ॥ కావరమా తీవరమా చేవ చెడ
బ్రేపులు ప్రోవులుగా విదలించెడ | నీ వన ॥ మానవులా దానవుల బూని రణకోణి(
జయింపగ, మానుము మానుము ॥ నీ వన ॥ కండలును గుండెలును జెండెదను దండిగ !
శ్రీమోక్షగుండవిభుని యాన ॥ నీ వన ॥

న. అని ప్రగల్భంబు లాడి కొన్నీ శరంబుల ముంచి మవాట్టి హోనంబు( జేసిన
నవ్వి శ్రీరాముం డిట్లనియె :

తో: నీవారలగతి నీ వెజిగియ. నిటు లీ వేటికి బ్రేలెదవు | చావు మూడి
యిచ్చటి!ి వచ్చితివి గావున నిటు గూసెదవు ॥ రామ ॥

తో: మంచి దుండు మని మహనీయాస్త్రము మించి యురంబును గాడ, నంచిత
ముగ వేయంగ నవని( బడి, యతడు నీల్లై నపుడాడ 1 రామ 1

క. విమ్మట(|ద్రిశిరం డతి కో
పమ్మున( జనుదెంచి యొర బలవంతు(డ వే!
రమ్మా నా యెదుటికి బీ
ర మ్మెల్లను గాంతు నని శరమ్ములు వెచెళ,

ఆరిశ్యకాండము 145

వ. నిర్వ క్రవరాక్రమంబుగల శక్ర ద్వేషులు పెక్కండు లెక్కకు మీక్కుటంబుగా(
బీక్కటిల్లుచు నౌ చక్కికి వచ్చిన నొక్కొక్క౦ని ముక్కలు ముక్కలుగా జెక్కి చిక్కువాపినా(డ
ఎక్కడనో డాగియండి యిష్పు డౌకరుండ విక్కడికి (గ్రక్కున వచ్చిడిన, తక్కక చీరొక్కం
జీల్చెద. నీకు దిక్కెవ్వడుంతుకా దానవా! ఇదీవేజికు నా ప్రతాపము గానవా !

శి శమన * బయం ఆ గ ల బటల ఒం న
తొ; అని యొకఘన వరమును నురెంబియు. సతిటినిరమున (తేయమునుకొని
యాతని మూడు శిరంటులు, చులిసి తము నాచాయ ॥ రామ ॥

వ. అంత ఖరానురుండు క్రోపోర్టిపి కుండై యెఏిరించి వచ్చిన(గాంచి, రాముండ్రు---

ల

హూరికోల్యాక్‌, ఏన్‌ తాళ

ఓరీ దానవా, ఫోరక మానవా! చేర సచ్చనాలా! యోరక జనవా! 1 ఓ |

ముస్నుపోరి, మన్నుగూరి మృతులై యున్నహారి శన్నడాశహోయే. వన్నడీర చెన్నమాటి

యేనికిని నెన్నజేరి నన్ను జీరితివి | యోరి ॥ దండి మోక్షణుంత రక్షకుడ నై మెంయ క్ష

జ౦డరాక్ష సులనీలజెండుదీక్ష నొండ్రుదీక్ష వెదలితీ; నుండు రూక్ల నిండ కక్ష 1 నోరి
దాన ॥

వ. అనిన ఖరానురుం డిట్లనియె: దిట్ట తనంబునలోకాధికుండగు రావణు కో
టవు మోక బ్లెదుటిక వచ్చీన నట్టహానంబున నటి “చుపకారం బప్పట్టున గిట్టిగి నొనర్చితివి !
ప ట్‌ బి చ
కట్టా యిట్టి చెట్టవాని నెట్టు నహింపదగు. దెగువగల మగవాడ వయిన పిగుపుతప్పుక జగ
డంబునకు( చగులుపడుము. శే మగువను గాను, నీహొగు రగురం డజెసెవ( దులువా! నా
యెదుట నీలువగలవా ! అని పలికి కటకుటమ్ములు పెక్కులు వైచిన, నొలయక రాముండు-

ట్‌

పంచచామరము .
వృథాభీమానమైనపల్కు వీటి వీ(గి పల్క(గ౯
బథ౦బుగాదు ; నీవు మేటి బంటవెన నిల్వరా
మధింతు నీదుమర్మముల్‌ ! [గమంబున౯ రణోర్విలో
వధింతు నీశిరంబు నేడు ప్రయ్యపయ్యలెవడః౯.

వ. ఇట్లు పలికి యొక్క దుమోఘాశ్ర్రంబు ధనువున సంధించి,

తో: ఆకర్ణాంతము లాగి పిడువగను నది చని యాతని శరము, (వాకటము?
నిలపైన గూల్చె నురవరులు మే లనగ( గరము 1 రామ ॥

శా

146 శ్రీ మోక్ష గుండరామాయణము - హరికథ

వ. ఇటు ఖరానురాది రాక్షనుల నిశ్శేషముగ వధించినసిమ్మట సీతాలక్ష్మణులు
గుహలో నుండి వచ్చి; నిహతులయిన రాక్షనులగనీ యాశ్చర్యంబునొంది, రామున కువ
చరించి యిష్పగోషిగా నుండిరి,

తో: అంతహర్బణఖ యాక్రందించుచు నవుడు లంకకును నజీగె ; నంతోషంబున

నభకు జేరి రాక్షనషతిపదముల 3బిగె ॥ రామ |

వ. అప్పుడు రావణుండు దాని వికృతా కార ౦దు( జూచి.

బేహాగ్‌ : ఆదితాళము,
అఫకార మెవ్వరు చేసిరమ్మ ! వారిపేరు జెప్పుము విందుకొమ్మ ! ఈతీరున దుఃఖ
పడకమ్మ ! నారి వారి వోరి చంపుదు ॥ నపకార | ఆఖండలాదులు వచ్చినారా | మోక్ష
గుండ హరి పంపినటి వారా ! పొలనుదిండు లేలడ్రపడరైరా ! తుండెములుగ కెండివేసెద ॥

నపకార ॥

వ, అనవుడు, చుప్పనాతి యిటనీయె :

ఛ్‌

. ముసీవేషధారి రాముం

డను రాజకుమారు( డొక్క( డతివయుదమ్ముం
ఎనుచకులతె తనుగౌలువయగ(

జనుడెంచెను బంచవటికి నరభసలీల౯,
క. ఆతని యిలా లగు నా
గ్రా
పీకానతి చక్కందనము( జెప్పందర మే!
ఘాతలమున నాకంబున (

బాతాళమునందునెన( (బతిలేపనుమా |

బేహాగ్‌ ; అదితాళము,

ఆ సుందరి యండమే యందమందు ! జగమండు నెందు(గాన నా పనందు ౩ ఆ
సుందరి 4 మాటలడే ముది ఘూటీ నేలు ! నెఅనీటు గలు వాల్‌ చూపులు మొలు ! జిగ్‌
తె

కేటలయిన చెప్పు లర్జములు | దాని తోట్‌ పొందే చేయు వేనవేలు | మరునిఘోటి నేలు;

వాల్‌ చూపులు మాలు, ఆ చెక్కుటధ్రములు పొందే చేయు వేనవేలు 1 ఆ నుందరి ॥

ఆరిణ్యకాంథఢథము ld?

కొండ లాసిబ్బెవుజనులతీరు | వేవండము తిన్ననినడకసౌరు ! మోక్షగుండ శ్రీనాథుని సతిని
మోటు! బ్రహ్మాండములో డానికి సరిలేరు! సిబ్బెపు2నులతీరు; అన్ననినడక సౌరు, శ్రీనాథుని
నతి మీరు నలదానికీ నరికి 1 అ ॥
తో; దాని నీకు సే బూని వేను జన(గాచే, తమ్మునీచేత నా నొసాకర్ణముల।
న్డ్‌ లీ

గోయించెను | శే నెటు లయిన. భాతి 1 రా ॥

వ. అంతం జింతొన్రాంతురాలనయి. చని ఖరానులునీ యుదం౦ంబునకు( బంపిన ఖరి
lb
దూషణ త్రిశరాది చతుర్దశ సవాన రాక్షనద శంబుల నొక్కండ వీదళించె. ఏ రనగేల !
జతుర్తశభువనము లెత్తివచ్చిన నమ్మహనీయునకు లక్ష్యమా ! రావణా! లోకవిదావణా |

వ

నీశాట్రకులవర్యా ! విను మక ॥ నిశాట 1 వోషముగ సే వివరించెద విను ॥
నిశాట ॥ సీత లోకవిఖ్యాత రూవవతి; భూతలమున వీకే తగును, జ్రీతిగ నది యబ్బిన
జాలును విను ॥ నిశా ॥ మాక్షగుండ హరి వక్ష మేమె కానీ, రాక్షనవరులను శక్షించె నీ

క్షణమున వీ ఏది యెుంగుము ॥ నాట ॥
(an

ఏ. అనీన మంచిదని చెలెల నూరార్చి యింటిలోని కనిపి రావణుం డారాతి కాలో
చిత కృత్యంబులు ద్‌ర్చి శయనించి కంటం గూరుకు రామీ దన మనంబున --

క బి

తో, రాము. డెవ్వరో రాగ గారణం వేమ గౌతమీిద౦క? ఆ మానవు డీయనురుల

జంపుటీ _ శేమికొర్యిమాతనీకి ॥ రామ ॥ మానవులకు నీ మహిమ గలుగ సామాన్యమె
చే

యోజింపగిను, దానవకుల విధ్యంనుడు హరి యవతార మెతై ఇమాను ॥ రామ ॥

కావున నాతనీచేతను

(వం

జా దీశ సదంబు నాకు : గరి యటు అయిన౯
a
ఆ పెకుంఠం బిలడతడు;
ma re a ట్‌ ల ణా
నే ఇరవుననెన డీసీ నెఖుగంగ(దగుఏ.
వ. అనీ నిశ్చయించి ప్రభాతంటున రథారో హణంబుచేసి మారీచుని గృహంబున

కరిగి. అప్పు తతండు మునీటోలీ సమాధినీషముండయి పరాత్సరునీ వృత్కహలంబున(
టీ

norms

148 శీమోక్షగుండరాహాయణము - హరికథ

కీర్తన _ రూపేకతాళము.

పరమాత్మా ! పరమేశా! ప పరమానందన్వరూపా 1 గురుతర నహ స్రారస్టిత గుర
మయనురుచిరదీపా ॥ వర | నీలాంకర్లీలా మునీజాల సుహృత్టేలామరలోలా శ్రీ మోక్షగుం!
పా లా ర6పఫొలావర ॥ పర ॥

వ. ఇట్టు నిళ్చలత్వంబున నీశ్వరారాధనంబు జేయుచు. మారీచు(డు గన్ను
దెఅచి రావణుంజూచి సత్కరించి యిట్లనియె :

తోహరి ; ఏమిపనీకి నీ విచటికి ఏ చ్చికి వెజిగింపుము దనుకేందా ! శ్రీమాజ

నే జేయ గలినను కేయుదు గరుణా ణాసొందా ॥

కీ. అనవు( డు రావణుం డనీయె; 'నోమారీచ |!

తరణి పం జు( డయోధ్యావిబుండు
నను దశరథునకు నాత్మజు౦ డగు రాము
ఉనుజుండు భార్యయు ననునరించి
చనుదేర 6౬; దం్యడియాజ్జను వచ్చి యాపంచ
వటియందు నిలిచి తీవంబుగాగ
ఖరముఖ్యులను జంపి కడువడి మనఖార్చ
ణఖ ముక్కు సెవులును నజకివె చె;
గీ. గాన నాతనినతినీ రే( బూనినా(డి:
నీవు మాయామృగంబవె నేండు పోయి
రాము( గొనిపొమ్ము మీగులదూర మున కంత
పీత ( గొనివచ్చి లంకకు! జేరునేను,
వ. అనిన నప్పుడు మారీచుడు గ్రుళ్ళిపడి, —
శంక రాభరణము _ ఆదికాళము.

అబ్బబ్బా ! రామునిచేత దెబ్బతిన్న వాడను ! నిబ్బరము చాలదు మాయబ్బతో
చాలును । అబ్బ 1 పిన్ననాడే వార్ధిపడ [వేసె బాణమునను ! న న్నిష్పుడు బ్రకుకనిచ్చు
నామది మజవను ॥ అబ్బ ॥ మోక్షగుండశౌర యతడు మునిజన నమ్మతుడు ! నీకి
నెగ్గాచరించి యెవరు బతుక చేద్తరు | అబ్బ ॥

ఆరణ్యకాండము 149

తో: తర్వాతను నేదండకవనమున దగ నాతం డుండగను, బూర్యవైరమున
బులీరూవంబునం బోయి తగిలితినినేను ॥ రా ॥ తీవరమున నొకదివ్యశరంబును వైవ
దప్పిపోగాను, జావు దప్పి నే నరగవచ్చి యిచ్చట మునినై యున్నాను ॥ రా॥
క. రాముం డన, రత్నం బన,
రామామణి యన్నరవము రా జని యన్నళ౯,
రామొదలను గలిగిన యా
నామంబులు వీన్న( (గన్నన౯ భయపడుదు ౯.

«

వ. అదియునుంగాక యొక్క విశేవంబు వివరించెద.

వంది
(౨

+ క్ష సక్రులంబు నెల్లను

శిక్లి 0వ(గ( బూని యతండు చెలగు సయోధ్య
నుక్షేతంబున బొడమిన

సొక్షాన్నారాయణుండు సర్వజ్రు. ఉగున్‌.

a

తో: కావున నాతనితో వైరంబున' జా నొదపును మనిశెల్ల ! దేవదేవు డని తెలిసి
భకితో సేవించుట కడుమెల్ల ॥ రా ॥

న, అని పలికిన మారీచుని యధైెర్యవచనంబులు విని రావణానురుం డిట్లనియె :

వేగడరాగము : ఆదితొళము.

భయటిడ నిదేటికి చేదుర | భయ ॥ నయమతి నీవేళ నామాట మొజకు ॥ భయ ॥
రా ముడాపరంధాముడు చావెన నేమి వానిచే జచ్చితే ముక్తిగలును ॥ భయ ॥ నేను
జయించితే వానియిల్లాలితో మానని సుఖములు మానుగ బొందుదు ॥ భయ ॥ మోక్షగుండ
రఘుమూర్తినేమరించి యోక్షణమున నేను నిలనుత( దెతును | భయపడ ॥

తో: పొమ్ము శీఘ్రమున బోనని యంటే పొరిగొందును నిన్ననగణ౯, నెమ్మది
హారిచే నీల్లుట మే లని నమ్మతించె దా( జనగ౯ వేరావు ॥

వ, ఈపర్యాయము రామునిచేత నిశ్చయంబుగా మరణంబు గలుగునని తలంచి

మారీచుండు రావణునిరథం బెక్కి యిరుపురును మహవావేగ౦ంబున బంచవటికి నరిగి రాముని
row వమోపించిన నంత ---

శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరిక్షథ

130
ర్‌ కాంచనవర్ణ ము, రజతన
మంచితమగు పొడలు, నీల మనే తింబుల్‌,
మించుగ రత్నపు(గొమ్ములు,
గాంచనమణి ఖరము లమర (గా మృగ మయ్యొ౯.

ప. ఇటు మారీచుండు విచితమైన యొకమాయివతి యాకారంబు ధరించి పర్ణశాల

చేరువకు రా(గా గాంచి రాముండు సీతశెట్రనియె :

దాచ
వత్సరము; వా(డు నమయు( దావచ్చు నీస్‌
వ. అని వొధించిన వల్లె యనీ యాపకారిం
సీత శ్రీరామున్‌ శిటనియె

స

బాం - కాఫీ: ఆదికాళము.

, యామృగిమ్ము రదుముసం

బట్టతి తమ్ము ll త్ర్‌రాటు | హే
దిని తోడగూడి

నర్చిసమాపమున జరించు

మావము( దేల
న

యూడుకొన వేడుకయ్యె;

రా
పొడలేమొ పంఉగానున్నడి ॥ శ్రీరామ ॥ ఈడ దీని
నేడు పట్ట్‌కెచ్చి దయతోఉనాక. నియ్య చస సినవాసము దీజ్‌ినంత, మన మయోధ్య(
జేరినిపు డనుఫిగ మాయత్తలకు( గినబవచి యానందింతు;. ఎన్నడిట్ట్‌ మృగమును గన్నామె
యావనమందు ! గిన్నలసి బండుపుగ నున్నదిది మోక్షగుండి 1 శ్రీరామ ॥
డనుజుని జూచి యిల్లీనియె!;

0- ది, అనుసీతవాశి ్య౦బు లాలించి రాము
చ్చునంతకును నీ విచట | జానకి గాపాడు జాగత్తగాను |
సుగా మృగమయి మారీచు( డలుక | తో వచ్చి

'దమ్ముం,! దానివే
దానవహాయలః దగలకు' మనిన 'మౌానుః

దోచు చున్నయది | హోవలి న్న సప్పుడు రాము డనియెం | మారీచు(డైన
తెట్టు నై నే జూడు | సీతకోరికను దీర్చెదని'పై'

నటువళె దొ
లక్ష్మణ, వానిమాయ | దీదగామాయించి
యనుచు( | జేత విలంబులు జెచ్చెరబూని | పోయి యామెకమును బొంచిపట్టంగ | బోయిన

నదియు నచ్చుతముగా నపుడు --

ఆరణ్యకాండము 151

తో; బిక్కినట్టుగా దశ్కీనట్టుగా జేరు నకును దా జేరు ॥ మక్కువ! బట్టీగ మణీ
పోయిసేబో జిక్కుల( బెట్టుచు( బాలు | రా॥

వ. ఇవ్విధంబున మోనంబు జేయుచు జాలదూరంబు త్రిప్పిన నది రాక్షన
మాయగా నిశ్చయించి రాముండు కోపోద్దీపితుండ ---

తో: చాలగ |బ్రహ్మోస్ర్రంబున మాయలు దూల్మవేయ ననురుండు, 'హోలక్ష్మణ 1’
యను నార్రారవమున( గూలె నవనిపై నతడు ॥ రామ ॥

వ. ఇట్లు మారీచుండు కూలిన సతని తేజంబు పరాత్సరుండయిన రాముని
యందు గలిసె. అంత నాధ్వని విని సీతాదేవి భయాకులిత చిత్తయై లక్ష్మణుని జూచి,

హిం. తోడి ; హావకము.
పొమ్ము లక్ష్మణా! లే లెమ్ము లక్ష్మణా! నెమ్మది రాముండు పిలిచె నిన్ను
లక్ష్మణా! & పొమ్ము ॥ ఏల పిలిచెనో! చిక్కు లేమీ గలిగెనో ! జాల మేల జేసెదపు చాలు
లక్ష్మణా ! ॥ పొమ్ము 1 రాక్షసాళుల చేత రాపుగలిగెనో ! మోక్షగుండ శౌరి కయిన
మొక్కు లక్ష్మణా ॥ పొమ్ము i

వ. అను దీనాలాపంబులు విని లక్ష ్మణుండు -_-.

క. మారీచుడు మాయామృగ
ధారుండై పచ్చె నతని దటుముచు' జని యా
సీరాము(డు చంపుటచే(
బేరెలు(గున రాము నట్ల పిలిచెను నన్ను౯.

కో: వాడు గాడు తిభుపనములు “పైబడి వచ్చిన భయమేమమ్మ ! కూడ
ముల్టియను గూల్చడె గడీయలొ | కొదువ లుండునే యమ్మ 1 న నిచ్చట నుండ మనిచెప్పె!
జనినను నావయి గోపించు; నన్న యౌజ్ఞకెదు రాడ జాల నత డతివేగమె యేతెంచు ॥ రామ ॥

వ. అటు వెనుక సీకాదేవి యత్యంత నంతాపకోపంబులు వ్యాపింప మర (దిని గాంచి,
సీగ్వి. రాము( డాలీల( జీరంగ నాలింపశే

కామనంబవేల ఫేదంబును౯ జెందవా!

రాము ( డీబ్బోటిక౯ రాకయుస్నంత నన్‌
క్షేమ మం చీవు దక్కించుకో జూతువా!

వ. దండకారణ్యంబున నుండ గోదండరాము బొమ్మని భూమండలం. దా
నొక్కిండనేల భరతుండు 'గాంక్టించె రామనిక్లే మయి. గామింపక నామది ప్రేమాతిశ

యంబుచేత ఈమాడ్కి యుపెక్షించి నీ పిష్నివాడపు. అన్నమేలు గన్నుల! గసలేని
బాయిస్టిట్‌ సుద్ది బు బుద్ధికి డద్దయుం దోంచె; రేం యింతదుదృద్ధి ! నాహితిజ్ఞ వినుము!

తో; గోదావరిలో. గూల వాాగములు గోల్వోపుడుగా నీకిను; శేదక్కుదునే నికు!

7 ' దాంతో? = లం గ గ .
సరతునకు నే డని యేడువగాను ॥ రాకు 1 చేతులకోదిని. చెప్పిలుమూసికొనీ, చింజా

జ

వ్‌ FERS, iE nent YMG a SM nas
ప. అ యొబ్బగంది దంచుట బలమెలగానతచుచు రాలు సహాయహర౦బుగా
న్‌ గా 0

జంబు పెంచి యూపాాంచమల దాగియుండిన రావణుండు దండ

లో! కందమూలములు భనమునినిడి. ఏక్షణజేయడు మునివర్యా! అందముగా

నాయధిపుడు సచ్చెడు నంళకుండుడోయార్యా ॥ రా ॥

వు అనిన, విష్రకవేష ధారి యటినీటు ;

కో; న నీపతి దమొజిగంపుము. సతీ యిదిరాక్షన నంపృతము; ఇవ్వనవానం
చటక గిలిగెను చెపరు పంపి రసవినుము 1 రా ॥

కాఫీ ఏ; ఆటతాళము.
జూసకి కాపు జనకునికూతుర; మానుగ నయోభ్య మాది; శ్రీరాముడు
నానాథు(డిగు విను; నామరది లక్ష్మణుం డౌను; దశరథుడె యగును మామామ ॥ జానకి ॥

ఆర ఖ్యకాం౦ండము 158
తండ్రి పంపగ నన్ను దమ్ముని తోడ్కొని దండకమునకు నాధవు( డటదెంచెను దండిగ
నొకపని! యుండి పోయిరివార; లుండు డందాక మోక్షగుండేసదలంచు ॥ జా ॥

వ. అనిన నతండు.
రావ-తోహర: లంకాధిపు డను రావణుడను బౌలస్త్య నుతుడ; టారుడను;
బొంకిముగా గొని పోదు నిన్ను మాపురికి వలచియున్నాను ॥ రా ॥
శ. మునివేషధారి యగు రా
ముని నిశ విడనాడి నన్ను మోహింపము; నీ
కనుకూలమెన నుఖముల(
దనిపెద; వనవానబాధ తలగును లలనా,

న

వ. అనువాక్యంబులు గర్జటాలంబులయిన సీతయుల్లంబున భీతిల్లుచు.
కీర్తన : ఆటతాళము,
రణరంగహరడు రిఘురాజకుల సేఖదండు బణతార్తిభంజను డగు రాము నెటుగవు
నీవు ॥ రణ ॥ న న్ననరానీ మాట లన్న నిక ఫలమేమి! నీన్ను నొక్కబాణమున నేడు
ధరగూల్చు జూడు ॥ రణ ॥ ఉండు మినుమంత మోక్షగుండవిభు డ్లేతెంచు వెదండమళకిము
అన దగును నిన్నునతని ॥ రణ ॥

చ. అంతట

తోహర : రాక్షసాధిపుం డక్షయమగురూక్షే క్షణముల వీక్షించె: నా క్షణమున
నాయతివ ముంగల నిజాకారము(గనణబలిచె ॥ రా ॥ కరములు వింశతి, శిరములు పది
యును, గాలమేఘనద్భశంబు ! గిరి బోలిన యాక్ళతి తోడ భయంకరముగ బరగె గరంబు
1రా॥

ప. ఇటు దిన నీజరూవంబు గనంబజిచి,
5

క. జనకజచుట్టును భూమిని
దననఖముల( ద్రవ్విబాహుతకిచే గడు బ
ల్మిని నెత్తి రథముపై నిడి
వినువీథిని బటపె నపుడు వేగముతోడన్‌.

104 ఊయాకి గుండరాయోయణయు = హరికథ

వ. అంత సీకాకొంత భయ।భాంత స్వాంతయయి చింతించుచు నెలుగెత్తి,

పీలురాగము ; ఆదితాళము,

రామా! రామా! జగదభిరామా ! శ్రీరమురామా ! వైరివిరామా! రామా! ॥ రా ॥
రామా! నే ననరానిమాటలను నామళింది నన్నా నెలుగక జయ ॥ రా॥

పాపాత్ముడు చెజబబ్టె నన్ను పీని రూపుమాపి సను(గాపాడుము రఘ ॥ రా |
రాక్షను డింత పరాకము( డాయెను ; శిక్షింపుము తగ మోక్షగుండరఘు ॥ రా ॥

వ. ఇట్లు దుఃఖింపుచున్నంత ---

గీ. ఆ లతాంగి విలావంబు లాలకించి

పక్షిరాజు జటాయువు పవనుగితిని

నడ్తముగ వచ్చి మోయసురాధమా! భ

యంబు లేశము లేక నయంబు విడిచి.

తో: లోక్రమాతయగు నీ కమలాక్షిని, జేకొని పోవగ(దగునా! [ప్రాకటముగ!
దతృతి యుండిన నీ ప్రాణము గూల్చకి విడునా ॥ రా ॥

ప. విన నమ్మవానీయుని సేవకుండగు నే నుండ, నీ వుండరీకాక్షి కేమి భయము !
మదీయతండా[గగ్రమున వీకండలు తుండెములు జేసియెండవేయుదు ! గుండెగల దండిమగండ
వైస నుండుమురా ! రండా నీలువగలవా ! నాద౦డ నని రాక్షసుని నాక్లే పించి తత్తణం౦బున(
చనపక్ష యుగ్మంబు వినీరి పైకెగసి అండంబుసం బొడిచి,

కో: రథము డుల్చీ, గుజ్జములగూల్చి, చూర్ణము గావించెను ధనువు, పృథురోషం
బున బీట్టుదాకి నొప్పించెను రావణుతనువు 1 రా ॥

వ. ఇట్లు విరథుండయి రావణుండు రోషానలంబు జాజ్యల్య మానంబుగా మండు
చుండ,

తో: వక్క ఖడ్ధమున నొనర్‌ జటాయువు జెక్కలు గాళ్లును విలుగ, (గుక్కిన గ్రక్టున
బక్కిజేడు దానృక్కిరరణిపై నొటుగ ॥ రా 8

అరణ్యకాండము 155

క, మతీయొక రథమున సీతను
నురవడినెక్కించుకొని మ హోద్దతి మింటం
బజిచుచు నుండగ మదిలో
బురపుర( బొక్కుచును వగచె బొల(తుక యంత౯,

సీత; హిందూస్థాని.రూ వక తాళ ము,
పొణనాథు డున్న వీ డీపాటు పడునా! పాణములతో వీని నవలబాటి నిచ్చునా !
॥ ప్రాణ! 1 జనకుని పత్తివై దశరథుని కోడలనై యనయము కష్టము లొందనాయె( బుడమి
ప్ర ॥ పాణ 1 పతినిబాసి దనుజునకును పట్టుపడగను, (బితిలేక విధాత నుదుట వాసెగా
బోలును ॥ పాణ 1 శ్రీమోక్షగుండేప[డైన శ్రీరామునకు నామాట నెటీగించెడి పుణ్యాత్ను
లెవ్వరో ! ॥ ప్రాణనాథు ॥

వ. ఢశ్రీరామున కీపోబడీ సూచించువటికు నీ జటాయువు జీవితుండయి యుండుగాక
యని మనోపీథి నుద్దేశించి, మజియ,

తేవారము : హో నుమిత్రాకుమారా ! హో మహామేరుధీరా ! నీ నమానంబుగానా !
నిఖిల లోకములలోనా దోస మన కట్టిమా[ట తూలనాడితిని నోట! ఈ నుతోజూడక్షన్న !
నీకను మన్నింపుమన్న,

ఏ. ఇట్లు సీత విలపించుచుండ రామలక్ష్మణులు వెంబడించి వత్త్సురేమో! యను
శంకచేత లంకాధిపుడు వాయువేగంబున వియన్మార్గంబున( దిరిగి చూచుచు! బోవుతటి జానకి
యథోముథీయయి యప్పుడు, --

ఆ. బుళ్యమూక మను గిరి ద్రదేశమ్మున(
గూరుచుండి రెదుగురు కపీందు;

అరసి చీర( జించి యందు సొమ్ములు మూట;
గట్టి వారి యెదుట నట్జెవెచె.

వ. పీరయిన నా వార్త శ్రీరామున కెతీంగింపరా ! యని సీతాదేవి సామ్ములమూట
వారి యెదుట బడవెచె; నంత -___

తో; అంబుధి దాటి రయంబున లంకకు ననురేంద్రుడు చనుదెంచె౯; గంబుకం
ధరిని గడిమి నశోకవనంబు లోపలను నుంచెకా ॥ రా |

156 శ్రీ మోక్షగుండరాహయణము - హరికథ

వ. సట్టునిచీ త్రిజట లోనగు రాక్షసాంగనల; బెక్కం గావలియుంచి,

క. అతివేగ మారు సీతకు
హితవులు బోధించి యెటుల నెనను నన్నున్‌
నతత౦బు( గూడునటు న

మ్మతి( కేయం డగుచు మాటిమాటికి డెలి పెన్‌,
వ. ఈ పకార౦బున నౌజ్జాపించి రాక్షనుండు యథార్షి రీతిగా రాక్షన రాజ్య పరి

హెలనం౦బు( కేయుచుండె, ఇక్కడ శ్రీరాముండు

తో: మారీచుని దునుమాతి పర్ణకాల( జేర పచ్చుచుండగను, బారినడుమ ఖేదమున
నెదురిపడ. దమ్ముని గనీ యిట్లనెను ॥ రాదు ॥

భంకిరాషరణము, ఆదితాళము,

స్రీ లక్ష్మణ ॥ సుంద ॥

ప. అనిన లక్ష్మణుండు విన్న పొయిన మొగంబుతో నన్నకు నమస్కరించి,

శా మారీచుం డిల( నాలుకాలమున రామా నీవలె౯ నన్ను దా
జీరెళ నీపని మెంచి కోడుపడ(గా పీతమ్మపామ్మన్న నో
నారీ! రాశ్రనమాయలంచు( గెలుప౯ నామాట లాలింపశే
దూరెన్‌ మిక్కిలి; నెమ్మది న్వినువునన్‌ దుఃఖించుచుకా వచ్చితిన్‌.
వు అని తెలిసి యన్న పదంటులపయి వాలి.
క. 'నా ఏలన దప్పులే ఓ
నా ననదేవతలె సాక్షి; యన్నయ్యా! శీ
సేవకు(డ నన్ను దయతో!

ళ్‌

గాపు' మనుచు మఃఖపడ(౧( గరుకాన్వితు(డె,

వే. ల్రక్ష్మణు నూరార్చి లేవనెత్తి దేహంబు నిమిరి.

ఆరణ్యకాండిము 157

తో: తరుణి మాటలకు. తందర నొందుచు! దమ్ముడ నీవు రావేల! నరగున
దము చాన చెంత నెవ్వరు క రొళ్ళుతే వోల | రామ ॥

వ, అని యోజించుచు. దమ్ముని దోడ్కొని శ క భుయాసమ్మున వచ్చి పరశాల (జేరి

ణి

ఎరసీన నందు సీత లేకుంతీనం దలడించుచు మూర్చహాయి. కొంత వడికి దెలిసి దిక్కులు

545 జూచి ఫోకావేశంబున ----

తోడి : ఆదితాళము.
ఇకనేమి చేయుదు! నిక నెందు జూతును! అకట వీడి నొటుప్రీయ

నిక ॥ ఎవరు వచ్చినాలో ! యెవరు గొలపోయిరో | పివరించుసట్టివారి లెవరును గనరారు!

ఇక ॥ భువి మోక్షగుండ ధపుడనై యున్నను, నవిరళనుఖముఖ మనుభపింపగ బోనా!
ఇక నేమి ॥
ళో

పీ నీను. గూడి వీదారింవ ఏనవాన మాయాస

ముగ దోంపదాయెనే! ముద్దుగుమ్మ!
క

నీను గూడి భుజియింప పనీ! గంద మూలము
ష్మడసో పేతమే సారనావ్ష |!

నిను(గూడి శయనింవ( గను గుళా నరణంటబు
హ౦సతూలిక పొన్సె ఏ యబ్దపాణి

ఓను(గూడి వచీయింప దినములు 'గడీయలై

ఏడి! బర్వులిడిటున భమ్యవాఖి |!

గీ. కంటగింపుచు మాయామృగంబు రత
ఏచ్చిమారీచు! డెడిా సనీత మనల!
నాదుతల్మ వాత యెంత తకు లచ్చ!
నీంక సొంటిగ చెటు చ౦యింతు నిచట.
వ. ఇటు దుభించుచు సౌమిట్రిని గౌ(గిలించుకొని ;
తేవాాము: నమ్మి నావెంట వచ్చె నట్టడంలోన జొచ్చె దమ్ముణా! మెచటలేదు
స్ట 1. గి ఖ్‌
కరుణ గానంగరాదు ! సొమ్మసల

మేను చాలవోసమార్చలగంబాలా | చేమ్మదిని_ డెలీయనైతి
పేఅతుకను గోలుబడీత.

158 శ్రీమో క్షగుండరామాయణము - హరికథ

వ. రాము(డిటుల కోకించుచుండ లక్ష్మణుండును గొంతవజకు[ జింతించి విమ్మట
ధైర్యం బవలంబీంచి యిట్లనియె :

క. జగములు నీలో నుండును;
జగములలో నుందు వీవు; సర్వజ్ఞ! హరీ!
యగుణుండ వయ్యు | బకృతిని |
దగులుటచే నొదవెశోకదైన్యాదు లొగి౯.

ల-తో ; అజ్ఞానులవలె సడల నేల! మొాయంతవారిపనిగాదు యాజ్జోల్లంఘన
మాచరించి యెదురాడు వా రలను లేరు ॥ రామ 1 తమరు ధనుర్భాణములు ధరించిన నమ
యకున్నె |కిజగములు! కమలాక్షియు నెక్కడ నుండిన నొక గడియకు( దెలియదె చాలు | రా॥

వ. నావంటిబంటు మోవెంటనుండ నంశయ మేల! విపినంబున వెదకి జాడ!
గందము. పిమ్మట! గాగల కార్యంబు యోజింతము. లెమ్ము లెమ్మని పలికిన, తమ్ముని
సావానవాక్యంబుల రైర్యంబు.బూని యిద్దఖుగలనీ యచ్చ టచ్చట వెదకుచు =

జంయూటి ; ఆదితాళము.

కానరే నాప్రాణనఖిని ! ఖగమృగభూజములారా ! నేను వచ్చునంతలోన నెల(తలేదు.
హితులారా 1 కా 1 తానెచ్చటికైన బోయిదాగి యున్నదేమొకా ! యేనీచకర్ముడు వచ్చి
యెత్తుకొని పోయెనో! |; కానరే | _ మోక్షగుండహరిని నన్ను మోనగించి యెవ్వఢో
రాక్షనుండు వచ్చిచెలిని భక్షించి పోయినా(డో || కానరే |

వ. అని యివ్విధంబున( నవ్వనంబునC దిరిగి నందు గొందులు నూచుచు( వోగా
నొక్కచోట రథపతాకాదులు_ విఖీగిపడిన గుర్తులు కనబడిన, నిక్కడ! గొద్దికాలంబున
యుద్ధంబు జరీగినిట్టున్నే దని యెంచుచు. గొండవలె నచ్చట( బడియుండినజటాయువునుగని
రాక్ష నమాయగా నెంచి రాఘపుండు---

తో; ఒక్కరక్కనుం డున్నాడిచ్చట నుక్కడంతు సౌమిత్రి! యక్కజముగ విల్లమ్ము

లిమ్మన(గ నాళించీయ( గడుమైత్రీ గ రామ ॥!
ఉటా-ద్వివద.
చేజటాయువను మన్నింగా( దగుదు, నీజనకునకును నేను మితుండ ; రావణా
నురు(డు నీరామ నోరామ !! తావడిగొందోవ(దాకి నేవాని | రథమును హరుల సారథిని

ఆరణ్యకాండము 159

నడంచి | వధియింప( బోయినవాడు జిక్కకయె | ఘనఖడ్డమున నాదు కాళ్ళణెక్కలును |
దునిమినన్నిటుబడ దోచి తా( బోయె: | గొనప్రాణముల దన్ను కొనుచు నేమికు |
జనకజజాడను సరిగ( జెప్పుటకు | జీవించి యున్నాడ( శైడును దేహంబు, | దేవ,
స్పృశించి మోదివ్యధామంబు | ననువుగ నిచ్చి కృకార్థుని జేయు | మనివే(డి [పాణంబు
అంతట వీడీచె |

వ. అనీ జటాయువు మృతుండయిన రాముడు గొంతతడవు దుఃఖించి,

తో: పక్షివిభుండు మనపక్షము గలీగియు, రాక్షసపొధముని టోరి; యీక్షితీ(
గూలెను నితడు ధన్యుడగు నిక జా గేటికి, జేరి | రామ ॥

వ. కృతార్గుని జేయ దగును లక్ష్మణా యని యన్నదమ్ములిద్దలు( గొవంబులు
దెచ్చి యగ్నిచేతజవులు గౌలీఫీ యందు జటాయువు కశేబరంబు దహింప( కేసి తాము
స్నానయి జేసి,

తో: మృగమాంనంబు లిమితముగ( దెచ్చియు( దగ ఖండంబులు జేసి, యగణిత
మయిన చిహంగజాతులకు నాహారంబుగ వేసి | రా ॥

వ. ఇట్టతనికిం బరలోక క్రయలు గావించిన నతండు ధన్యు(డై, దివ్యవిమానంబు నెక్కి
పైకుంఠధామంబునకు. జనుచు దివినుండి శీరామ[బహ్మమును నుతియింప(దొడంగె.

జ౦షఘూటి : ఆటకాళము.

జయరామ ! దశరథరామ ! సీతారామ రఘురామా ! శ్రీరామరఘురామ ! నుత్రా
మనుతశామ ! | జయ 1 వాతల్లిదండ్రియ గురువు దైవము దాత వీ వనుచు, వెజదాత
వీ వనుచు! మదిం దల(తు నినుగనుచు | జయ ॥ భివబంధభయములు వాపుటీకు |
నాపొలీదేపుడపు ; నాపాలిటి | (పియభక్షఎరదుడవు || జయ ॥ పరమౌని హృద్ధుహలందు
దోచుమహానుభాపుతపు ; మహా నుజ్జా నరూవుడపు || జయ 11 నారాయణాహ్వయుదాన
నన్నుత తోయభవనయనవర తోయ భవనయన ; వరతోయ నిధిశయన 1! జయ ||

వ. ఇట్లు కొనియాడి యతండు బురంబునకు: జనియె ఇక్కడ వీరు సీత్రాన్వేష

అంబు వేయుచు దక్షిణాభి ముఖులయి పోవుచు.

రాము (డు-యదుకుల కాంభోజి, ఆటకాళము.
శ్రీకంఠువల్లు నే నీకొలికై ఏిథిచీ చేకొంటిగదె ! జానకీ | జా ॥ ననుంబాయజాలక

గ ల
అలి ఎంత చం చు mu, int, mn vd రల భాం ade ఆంటే డం rend

160 శ్రీ మోక్ష గుండరామాయణము - హరికథ

జొచ్చి తిప్ప లొదవెనె! జానకీ ॥ జా |; అవద లనికోవవాయెగూడ నీ పున్నందుచేతను
జానకీ || జాన 11 శ్రీమోక్షగుండశౌరిని నేనై యుండి నిన్నేమజితిని జానకీ 8 జాన ॥

వ. ఇట్లు మాటిమాటికి. దల(చుకొని దుఃఖించు చు ధైర్య 0బు నొందుచు[! బోపునెడ
నొక్కచో వికృతాకారంబున వచ్చి తనను(గూడుమని లక్ష్మణుని వేతన, నమయోముఖికి నసీ
ధారచేత. జుప్పనాతికంటి గొప్పసౌఖ్యంబు లిచ్చీ చనునున్న, నొకచోట_

సీ. ఉదరంబు నోరును నొకటిగా నొప్పియు
చాదముల్‌ శిరము జూపడ(గ లేక,
యోజనాయత మగు నురుబాహువులు గలి
యేది చిక్కినను బోనీక దినుచు'
నున్నకబంధుని యురుభుజమ్ముల మధ్య
రామలక్ష్మణులు దిరముగ (జిక్కి,
“యన్న, నే వీనికి నాహార మయ్యెద ;
నీవు సీతను జూడ. నే6ంగు' పమనుచు/,

గీ. దమ్ము( డన, రాఘవు(డు విచారమ్మునొంది,

ఖడ్గమున వానిద క్షి ణఘన భుజంబు

దైంచె; వామభుజంబు ఖ౦డించె ననుజు(;

డంత నాతండు మారెవ్య రనుచు నడుగ

ఫ. రాముని యాజ్జచే లక్ష్మణుడు దమ వృతాంతము. ఇప్పి నీ వెవ్వ ఈ
యడిగిన.

కబం--తో ; నే గ౦ంధర్వు,డ; నిఖిలమునీలద్రుల- నెణిగర్యంబున జెనక, యో
యొకడు శపియించె నన్నునిటు నుగ్రకోపమున దనుక || రా ॥ అనురుడ నై నే నమ
విభునిపయి నరిగిన నాతడు వడిగ, వెనదనవ[జము (వేసె నాశరము వీపులోదరము;
నడగ 11, రామ్‌ ॥

జర

వ. అప్పటినుండి _శరఃపాదపిహీనుండనై దీర్గ బాహుమధ్యంబున నంచరించుజంళ
పుల బీగ(బట్టి మిింగుచు[ గబంధుం డన నిక్కుడ నునా డే మావలన శాపవిముక్తి యగున
మున్ను మునులనుగిహించిరి. నా వికారశరీరంబు దహించి నను( గడతేర్చు' డని వేడిన

ఆరణ్యకాం డదు 161
వారటుల జినీరి, వాకు నజ పక్ళతిం. బడసి గంధర్వుడేయి మదున్మారంబున నిలిచి

యంబల్‌ విప్రండయి.

జు, ము ! మ . 3 va వజ క్ట జాని. * | se,
వామ! రఘురామ! రపకులాయబుధిసోదు! నీమహిమను చెలియనే నెకివాడను |

1; రామా | పంచభూతములు - బంచకో+ ములకు బంచవర్గములకు బరుండవు గురు

ఆ, తి న. లా క్ర టి జు

1 రాటూ ॥ పశదముగను జటుర్జిశభువనము అసప్యశ్‌ న్‌ముగ కమహామడుడు 2 నిటణె
ఇ శ యఖ 0 Nau a ey *న

రామా క శత్రీ మోక క గుండవాన! తుధవచిద్యులావ | భూమసారాయణదాన పోన!

శీ శ్రీనివాన! ॥ రామా ॥

లి టై ననా...
వ, ఇటు పాగడిన సంతోముంచి శ్రీరాముల డీటవిటు ;

గీ. వినుము గంధర్వ, నీసోోతమునకువేను
గ్య

సెంతసంచికి వీకలుషంబు దల;

దిప్యాయోగంబు నొంది మదీయ దివ్య

ధామమును బొందు మీక శాశ్వోతంబుగాను.

వ. అని యాజ్ఞాపించిన నొనండించి రామునకు రావణుని వృత్తాంతం
జాద్యంతంబు(జెప్పి, శబరి యోశ్రమంబునకు, బొమ్మని త్రోవ సూవీ యకండు( బరమ
పదంబున కరిగె; ననంతర౦బ =

తో. శబరియాశమన్టలమునకును రామసౌమిత్రులు హోవగిన్ను వ్రబలమోదమున(

|
బరికించియి వారిరాక కట్చి యెదుదగను ॥ రామ ॥
క. చనుదెంచి వారిపాదిము

అను భి కినీ గడిగి తజలందు శిరమునం

దనువుగ* నిడుకొనీ, యామ

మున కుం దోడెచ్చి పీఠముల నిచ్చి తగన్‌,

వ. మధురవక్వఫలంబులు సమర్పించిన భుజించిరి. వీమ్మట శబరికరంబులు
ముకుళించి;

శబర. భు 1 ప! పరంధామ మాదివ్యపాదాబ్ర స్సీవా

mM

bu

పరత న గ వప mw;
రత్వంబునస్‌ నీన్ను( (దారి గంటీన్‌

1600 గ రూ కొ గుండిరాహా" ణు = వాక థీ

వ్‌ - _నిరాలంబ మీరూవు నేం డిందు! గంటి౯;
దురంతంబులా నాదుదోప౦ంబు ళారె౯.

ప

శ్రీమన్నారాయగుండు సొశేతంబున రాముడై పుట్టి ద శకం కంఠలుంక నంపు,
జేయ పోపుదో లో ధీయాగ్రమంబున కనుజయుక్షంబుగ వచ్చి నిన్ను! గృకార్రనుః క తేయంగలః డనీ

2

మదురువ రుండగు మతంగ మహామునీర్మదు ఏ౦డు చెప్పియున్నందున?
గ

తో, ఇక్కడం దపమొన౦ంచుచు మారాక కెదురుజూచు చున్నాను; గ్రక్కున 2౫
ుహుకల్చం౦బులు నేటి కక్కజముగ। గన్నాను ॥ రా 1! నానంకల్బము సీధ్ధిట్‌ "ందినది; నో
కీమ్మీక్‌ నద్రతినీ, దానకోటులకు దానురాలనే దక్కువ జాతిని సతిని | రాదు |

వ. నిన్ను, గొనియాడు సమర్థ నాను, గలదా! రాహా యర పలీకన బని

దయారసం పొలుక రామచంద్రుం జేట్లీనియి :

జ౦ంయూటి ః ఆదితాళము.

నాభక్తి యొక్కటి చాలు శబరి ॥ నాభ ॥ పధోగంబులు వీడుగానేరరి డ్రైతీవత్స
నులిభంబుగం జరగ ॥ నాభ. జాతి నామాగ్రమలింగాదుల రీతు అడుగ వలప

దము

దేర వెనను సరి ॥ నాపి 1 బటూక్షగుండముని ముదమున వెలిగే యక్షయకేజమును వెలియం,
గనుగలయగ ॥ నాభ ॥

గీ. యజ దానముఖరబులినట్లికర్మ-
గ్గు థ్‌
. లెన్ని చేసిన నాయందు తిన్ననయిన
భ్‌ కిగుదురక శాశ్వత [బ్రహ్మవపదము
గడ(౧ సుఖయింప శక్యంబుగాదు శబరి.
గీ. “నీ వనాదినుండి నెలంత నావయి బి క
గలిగియుంటీగాన( గలుగుము' కి
_ పీత జాడ. నాకు జెప్పుము తెలిసిన

శబరి' యనుడు నామె నర(గ బలీ*.

ద్వి. నావల్లవిన గోరినారంతె కాని! దేపమారెజుగని స్లితియేద్‌ గలదు *! రావళి

నురుడు మొరమణి గొంపోయి | లావుచే[ చేరాను" అంకాపుర౦టు | భావర, యిటక్ట

ఆరణశాంలండము 108

దాపునను జంపా సరోవరంబున్నది రూఢిగా, దాని! కడ బుశ్యమూకాద్రిగలదు తద్ధిరిని !
గడిమిని వాళీతో గలప్రొంచి వచ్చీ! యున్నాడు నుగ్రివు తొనర మో రటకు! ఐన్నమా
తోడను నఖ్యంబుజేయు ! నతినిచేం గార్యంబు లన్నియు దీది. వెదకులాతగనేల* వెడలు
డచ్చటికి; ! చనుదును చేవతాశ నులోన జొచ్చి మనకాయమును బాసి కాంతు మాపదవి!

ననీ పల్కి పహ్నీని నటురదు: గోపీ! తనమటి, రామమంత్రమును జపీంది ॥

గమాచ్‌ : ఆదితాళము.
మాననమా ! మటువకె! ॥ మాన । ఆఅసద్భశ వరమానందమయుని ! ॥ మాననమా ॥
నిరంజన నిర్వికార ర తృత్యగ భిన్న బ్రహ్మా బును ॥ మా ॥ పండా ౦డ పవ్మోంటంబు
అలో నింత వెలుగు మోక్షగుంతటారిని ॥ టూ 1 ధారిణి దాఖ్ళార నొరాయణకిషి చారు

మనోబ విటోరుని నీశ ॥ మాస ॥

oO

వ అని వఏరంధాయుతం,ం దారికనామువి వడ్వరపరామున. పరాముని, దినిమూస

సంబున నిలిపకొని శబరి యగ్నం బత యఏిద్యాకిల్చీతి సూలకాపంబును దహింపము, ----
( | సె

క, శ్రీరామునికృవచేతను
జారువిమానంబు నెక్కి శబరి మహాత్ముల
నేపపున( బొందువదమును
నాధాఢినీ బొంది నీర్మలాంతఃక రణ ౯.

తో* అని తాళ్ళూరి నారాయణకవ రామాయణమును వారికథను, అనుపమరీతి
ళ్‌

నరణ్యకాండము౯ వనిచెనొల్క(గా నుధను ॥ రామ ॥

ఇది వినువారల 1[బాఫొభ్యంబులు గొదుపలేక చెకూలును; ముటిముసి, ది.దమును
ముక్లిలభించును మోక్షగుండ హారికృపను ॥ రామా రామా యనే శ్రీ రామాయణకథ
వినవే గౌరీ ॥ రామ ॥

నాచేత వైన కొలదినీ

జూచి రచించితిని దీని సుజనులు నెఅనుల్‌

దోచినయెడ దిదుదు

నాచితములోన సీర్మునా(త వవీతిన్‌.

శీ మోషిగండతరామాయుఅమునందలి ఆరత్యకొండిఘు

9
స్ట ష్కింధా కొం డము,
త్త ( ba
క. శ్రీరాము. డనుజయుతి దే
నారక పంపాసరన్సు సరగునం గనం గొ
గోర యరుదెంచి దానీ యు

దారమనోహరత (గాంచి తమ్మున కనియెస్‌.
వేహాగ్‌ : ఆదితాళం.

పంపానరోవరము గజియింప శేరితరము | సొంపుగ దీని పిక్షింపగ, నిందు!
(గీడింవ( గోరరే నిలింస శుధాంగనలు ॥ షం | ఇంపైన గాలీచే గుంపులై యౌనీటీ తుంపురు
కెల్ల బరంపరలుగ లేచె ॥ బం ॥ తమ్ములు గలువమొతమ్ములు జక్రవాకమ్ములు గోయన్టీ
కమ్ములు నలరాట్‌ ॥ ఏం & అంచిత కుక్కుట చాంన కార౦డవ [కౌంచనాదములవి 0చి
రహించు నీ పం ॥ మోక్షగుండపురాధ్యక్షుుడ నౌ నాకు నక్షిపర్వముగపీక్షింవ( గలను
1పం।

త్రో; మాననమును గంగానదియు వత దీనీకినరి రా వనుము; మారితముగ। (గో
మాత్రవినృృతంబైనెగడెను గనుగొనుము ॥

మత్తకోకిల,

ఈ నరోవర తీరవృక్షము లెంకొ! యందమిులెతగెళా;

ఆనతో( జిరుకొమ్మలందు భకాదులెల్ల(బియం౦బుగా (

గూసెడులా మధుమాసము౯ నమకూడె దేంటులు దుంకృతుల్‌

భానురంబుగ జేయ నెమ్మది పండువె కనుపటైడు౯.

(a లు

కీప్కింధాకొండము 10»

వ, మనోహ రంబయిన టూ నరోవరప్రాంతంబుల నిట్టి వనంత నమయంబుని

చిహరింపుచు సీ కాసతకో(గూడ (క్రీడించు భాగ్యంబు నాశెన్నటికి లభించును? లక్ష శతా!
అంతఃక రణాలంకృతవీక్షణా

కాంభోజి : ఆదితాళము
తరుణి. నెన్న(డు జూతురా | మరుబారికోర్వదరిము గొదేమిదేతురా ! విరహము
; మేను బరవళ మొందెను; గనుల ॥ దిటు ॥ ఓంటిగ నుండగ లేనురా! లక్ష్మణ
నాకు! గంట గూరుకు రాదురా! తుంటకిలుడు దూపు లంట వేయ(గ( బూనె 1 దరు ॥
పాతకు డింతచేసెను ! నానుదుటను విధాత యిటుల (వ్రాసెను భ్యాతిగ మోశిగుండ నేత
కెజుక యగును ॥ దరు ॥
గీ. జానకిని బాసియొక క్షణమైన నింక
నేనుబానంబులను నిల్బలేను; నీవు
తురలియు సయోధ్యశేగు లక్ష్ష్మణయటంచు(
బలుకు నన్నకు ననుజుండు తెలిపెలి నిటు.

తో: ఇంతిని గొనిపోయిసి వొనినీ పధియించి యతవిసాధించి, యంతట సుఖముల

నందవలెనుగాక యదియెల్లను విడిపించి ॥ రా ॥

వే, అవార్యశాల్య భుద్యులగు మోయంత వారికి న ధైర్యంటు నొందగాదు. ముందు
జరుగవలయుడానిని యోజింతము, మోకు చెలుపునంత వా(డనా |! యన్నా! యనిన, నలరి

రాముండు తెలీపొంది,
చ. పదపడి రామలక్ష్మణులు బాణధనుర్యుతపాణులె వియ
త్చదము సృశించు బుష్యగిరిపార్వ్యమున౯ ఘనశాంతి దాంతిన౦
పదనలరారుయోగితతిభాతి[ జరింప(గ వేగ(గాంచి నె
మది! గడుఖీతినొంది హనుమంతునితో రవినూను( డిటను౯.
శో

బేహాగ్‌ ; ఆదితాళము,
హనుమంత వారినీ బరికించి ॥ హను & ఎంతవింత, యంతరంగమున ॥ హా ॥
ధీరులుమౌనికుమారులవలెనే వీరు జటాధారకులె తీరుగుచున్నారు ॥ హనుమంతా ॥ నన్ను

166 శ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

బయింప మారన ఒరలను బస్సుగను బంపినటు లున్న చొలౌర ॥ హను ॥ మోక్షగుండ
విభు సొక్షిగి రాఃల లక్షణము కీయుభయఘనుల నొహ్పథ గలీగియున్నారు ॥ హీ ॥

లో,

వు కాక్కొండ నెక్కుటకు లీలులక నన్ను! గూలజేయు మని వాలి! బంప(గా
పన్ని కపటవేపధారులుగా నున్నవారు; కాకున్న దాపనులకు ధనుర్భాణముల ధరింపనేల !
సీపు వటురూపుంబునం జని _ వారీయామూలాగంబు విచారించిరమ్ము. అని నుగ్రీవుండు
న మంచీ చనీ తతణ౦బుసి ---
తో: వటురూపంబున వాయతినూజు:డువచ్చెను రామునికీడకు దిటవుగ వినయ
పిదెయు( డగుచు ముచ్చటలాడుచు సన్‌ సప్పుడు 1 రా ॥

ప మూ రెష్వరు మాయూటను

చేరును దెలుపంగఏలయు[ బియమున మీ యా
కారంబులు ను మొగములు

గాలుణ్యర సంబు!౧ గన్న గడు వెజిగ య్యే,

లై ॥ వం య. ౬ జు a చ జా
తోః హా రిటు: గనుగంగి. గారణ మా! మీముగప మదము సావ్వెజు!

న ణా | న్‌
అరత అటూ భారి పత సవతి చప్తినటు! దబ (రామ 1

ప. అఖిని శ్రురాముండు హొనుటుంతున కిప్టిసిలు ;

హిం, తో, ఆటతాళము.
అనఘ మాచరితంబుదెలిపెడ. నవధరింపుషు |పియమున; నినకులాధీపలము
దశరథ తసయులము డెతియు మనఘ ॥ నన ॥ అన్నదమ్ములమత(డు లక్ష్మణు డరయ
నేరాఘవు(తను; న్నను కానలకు నేజేరను ॥ నన ॥ కక్షగనీ నాయింతీ
ను రాక్రునుతు గొనిపోయెను! మోక్షగుండేపనకు నెటుకగు మోన నపుచ్చి పోయెను ॥ అన ॥

సీతను

4

వే. అట్టి వానిని వెదకుచు నీహ్రైంఠములకు వచ్చినారము, నీనుళద్దాన్విత వాగై ్యఖరి
విన్న నీషవ్యాక కరణ వత్త వని తోచుచు చున్నది. నీవృత్రాంతము! గొంత ముచ్చటింపుము
నచ్చరిత్రా అని పలుక(గా నాంజనేయుండు ___

గీ, వాలీ సు[గీవులను పేరి వనచరేర్మదు
అన్నదమ్ములు గలహించి; రందు వాలి

కీమ్కు౦0ధాకాండము. 167
దబుమ న్నుగీవునకునిల్య నీరొవు లేక

.

నలుగురాపులతోడ నీనగము6 డైరె

Ae లంటి లట న. యాల ల శ : yt టు Pe
ఈ: అతనన ఎసుంపను. బౌస్తుబుంహుండ్‌ను. నెనిలసందనుడ సను క్షితివర,
క సల షు రం? నగి an ల Pans
హాసు ఉంప ఘాస్థితి, చెలియ వచి చ్చినాను 1రా॥ అవదకి మా రిపు జలుబెంచిన

మూ కొనుకూలము! డే సెద్‌సు ను నుచరిక మానతిబొప్పు పెలియటకు, కోధించియి. వెజీగెదను
| రామ ॥ .
క, అనివేడిన తరాఘవు(

డనుకూలము నొంది యుటుల నౌగాక్‌ యనక,
దనరూపము( జూపియు ఘూ
పున వారిని మోచికొనుచు( బోయెను గిరికి౯

ఏ. ఇట్లు వారివి నెత్తుకొని కొంప జేర్చి యొకవ్యక్టంబు నీత్ర్తను గూర్చుండ(

౧
డ్య అము ర AR Rh
బెట్టి సుగిపునీ జెరబొయ,
By

వ్యాండున్వరము - ఆదిశాళము
మితకులపనీ తులు, ఛానత్రిశెల్ల మిత్రులు మ్యతఓఒ, రామ సౌమ్మిక్రులు పుణ్య
తరతులు దశరధథీపుతులు ఉగుటుకు ॥ మీ ॥ మిరు వారు శలిసిని మిలుకలుగు. దెలీసిన!
వారికార్యములు మారును పూపనీ వారును సమకూర్చి
కావసంబుపిం దరుడివాసి రయముస( గొండలు వనములు గుహలును వెదకుచునుండి వచ్చిరి:
మోక్ష దు Fu Gye dy "
మోక్షగుండెేప ॥ మతి 1

వ. వా రిచేరున నొక్క మౌరుహచ్చాయ సన్నవాపు. వారి చేరం బోదము,
నిర్భయంబున రమ్ము అవి తోడితెచ్చీ హసమంతుండొక్క కొమ్మవిణీచి దాని నమ్మువ్వురికి

పళఠంబుగా పచీ గూట్చుండ బెట్టిన.
_ టబ

"తో: అన్నయాజ్ఞ[గొన యల. లక్ష్మణు డొద్యంకము! దమ సంగతిని, విన్న
పంప న్ముగీవుండు నెమ్మది వికలంబొందెడు సతిని ॥ రాను ॥
గీ, PEE SpE డంతరాళవీథి
౧ "రమణీ నొశ్కతె( గొ నిచనునమయమందు

100 Wy CV AVEO యి యకం. 6 UO

క్‌

మూటదబ్బున(బడె బుఖ్యమూక శ్‌ఖురి
విలువమిగిలిన నగలందు విడుఏ(దో (చె,

ముఖారి : ఆటకాళము.

రాముడు 3.
అనుజా ! యేమందు! నీసొమ్ములు గనుల నెటుగయ | అ ॥

ran
వనిత న న్నెడం వాడుజాలక వచ్చినందుకు నోలుపోయితీ ! ననదినే €క్షించుకోలే
వెత నీందలం బోందితినో ॥ యను ॥ ఆమాయా మృగము. చింతకు మాలమాయెగది

f

నీబురాకృతంబున శేమిసేయిదు! భామ నను!

21

నిజము ! భూమిలో శ్రీమోక్షగుండస్వాషి
దానెమి టూరెనొ 1 మెంతవనరెసొ! ॥ యను ॥

వ. అని య జ్లసింతంబుగాం జింతినొందు. సీతాకాంతునకి_ నూర్మిళాళాంటం
డిట్లనియె.

గీ. ఇతనితో సఖ్యమొరించి, యతడు మనము!

తో: శ్రీరామా నాచెకీమి కేసీతే సీ
నరుదింతును జలపిట్ట్‌ ॥రా॥

వ. అనివరీకిన నందుకు రాముంతు నియికొనియె : నంత -__-

తో; హనుమంతుం డగ్నిని జ్వలింప జేనినం రాఘవు. డినజాండ్రు ననలుసాక్షిగ
మైత్రిని మిలగుడ బునీ యనుకొని రచ్చట మండు ౩ ఛౌ 1

ప, ఇట్లన్యోన్యంబు నభులయియుండుసటుల జౌన చేసికొని యనంతరంబు నుఖోప
విష్టలయయున్నె౦ంత : నుుగీపుంకు రమ యుడంతంబు శామునకుః తెలుప వార్‌ంభించి,

కమ్మి ౦ధాకాండము
క మాయావి యనెడి దనుజండు
మాయన్నను యుద్ధమునకు మార మ్మనుచు౯
గసూయుచు సచ్చిన( గదనము;

జేయగ నను నూడిపోయి చెల(గుచు! దాశె౯,

శీర్రన : ఆదిఠాళము.

en

ఉండు దానవా! హాొగిండు దానవా! ॥ ఉం ॥ ఉండుము పోక!
పరాకా! గుండెలుదాకొ( (గుద్ధెదగాక 1 ఉం | దైటుదగులును వీ పీపు పగులును! న
వోర(జాల వేర ! కాలికి జంగా జేతురాం! | ఉం ॥ ఉబ్బుసూనిపు ! నా దెబ్బగా
పన్ఫెల్లవీడు ! మాయావి నేడు! గొబ్బున గోడు సుడిపికు జూడు ॥ ఉండి ॥ భీమ్‌

శొటుంతి ధాముపే

/.

తినివిని పయ సుమ్ము నీ వేమజబునండ. వీదశంతునిండి
4 ఉండు ॥

ట్‌ ఇటు ORR) యొక (బదు సతి(థు సొజీసోయి తని నివాస
గుహణజొచ్చె, అంత నాతని పంటనంటి. టాయన్నయు. గుహలో |బ్రవేశింముటు
యుకిరినీ రాసు! జేయు క్ల సన్ను అదాపాకట( గావరీయుంచీ చనీయి; ఆ వెనుక

చ. సెలయగునంఅ శె నది నిల్చిత్‌ : చిమ్మట రీక్లథార
భులగపీ బాబి సంతిట విరోధుల నాక్చలు వీక్కు టిల్లగా
సలమిని వాలీ యా లెనని యెంచి ధరాధర యొక్క టిస్‌ మహో

బలీమిని దెబ్బ యాగహళు బై టను నడము (తోచి పచ్చితి ౯.
ఏ. సెట్టు పచ్చీ కషి ధీర.
గీ. వాలి వచ్చె నీసెడు వార్‌ నేం బెలిపిన
బంధు శెల( జింతి సొంది, పిదప
న.
నన్ను రాజు(జేయ( గ్రన్నినం గిష్కింధ
నేలుబుంటి నాట్‌గోలె నేను,
తో: అక్కడ వాలియ నామాయానిని నడచియ గుహవాకిటికి ! దక్కక?
దద్దిరి నవ్వుల! దన్నీపళ్ళె వెలుపటికి ॥ రా ॥

70 చ్రై మోక్ష గుండరామాయణము - వారికథ

వ, ఇట్లు గుప వ వెడలివచ్చి న న్నెంత పిలచిన, 'బలుకకున్న మహాగ్రహంబుసి
సను, వచ్చి రాష్యపాలినంమి! చేయుచున్న సన్ను రోషత్నామాక్షుండయి కాంచి,

లి
శ్‌
Pa

తొ: పరిదురాత్మక యోరినీచుడా క్రూరుడ వైతివి; నీట కూరిమి నిచ్చట
AS

మన న్నావా! చ ట్‌ డిపచ్చెనీచావు ॥ రామ ॥ తమ్ముడవని నిను నమ్మి దానఫుని! దలు
చు గుహ జొరగానె, నిమ్మర్కట రాజ్య మేల వచ్చితివి! యిటుల( జేయ మేలౌనే ॥ రాఘ ॥

ఓ

వ. అనీ పలికి పిడిటు నొక్క పెట్టున బొడిచిన నహింపలేక నే(బాజీన వెంట
టి
అలోకి బులు దీప్పె. అంత వేను మరల వచ్చి యిక్కొండ నెళ్ళితి ; ఇందు.
ణి

త్రో; వాలికి శాపము వచ్చియన్నదీ శెల మెక్కరాకుండ బోలగ సందున బోయె
రిల దెం బులికిడిరిగి రాకుండ ॥ రామ ॥

క. ఈ గతిని నగరు జేరియు
వాగుగ్‌ నాసతిని మను బలిమినిగాని తొ
ఫోగించుచు ధర నేలుచు
నాగుగ నున్నాడు నుమ్మిబరవనమలర ౯.

ప ఇది మదీయ వృతాంతం బన విని రాఖభువుండు--

దర్బారు ౩; ఆటతాళము
వాలిని గూలిచి - వాఎరిరాజయము.. మేలుగ నీచేత శేలింటు, జూడుము ॥ వా ॥
సువేంట ముట్టి నను వెళ క్ళోగొట్టి వనితను బట్టీ వలచి యున్నట్టి ॥ వా 1 మోక్ష గుండపురా
5 నానేను [(ద్యష్రడు గూడిన ఈ క్షణమందున 1 వాలి ॥

అః
వ. ఇది నీశ్చయంబోయి సుగేవా యనపుడు, వానరేండుం కీట్టనియె :
య

త్రో: వాలిబలము చుర్వారము దేవావళికిని శక్యము గాదు! లీలగాను గెల్బెదమని

సీ

ఏనెదిరు: చాల నమ్మకములేదు ॥ రా॥
ప. అళనియొక్క బలవిస్తారమును దెలిపెది వినుండు ;

ర. ముందొకపరి మహిషాకృతి
దుందువియను రక్కనుండు దోర్భలమున నం

1 కందన జుని( జంప(గ గి
షింధకు జని పిలువ వాలి కినిని వెలువడన్‌,

శిష్క 0ధాకాండము 171

గ.

వ, ఇటు చని కోపోరీపితుండయి వారి వాని బిట్టుధాశిన నొండొరులు ..-

ue ఆ

తో: పదతాడనముల బొహుయుద్ధముల బలుపిడిశిటిపోటులను |! వదలక శత నం
ఎల దాక్‌ వారు పోరి రాపలను ॥ రామ ॥

అంత వాలి వాని నపధీల? బెకొని

డంద( (దోచి చంపి కేక లిడుచు

నతని శరము; దన్న నది యూడి ర కంబు

నొక యోజనంబు చేరి ఓడియె.

తొ: అది మతింగమునియా శ్రమ పగుటను, నారకిము. పడి? సెదలో!

oe

, చదివేసిన వాణడెపిడో వాడికి వడి 1 రా | ఈ గిరిపూదికి నెక్ళిని సీల్లును

బు మనీ యనుచు, చేమ శాఫము వెటెను గాఫుసి సిం! దీజానను। చెలీయును పూ
|]

ప. అపి కొరణంబున వాలి ODED) Dt బక్మిటు గొని నే విందుంతీ కాలం

స్పృ్రచున్ని a

దుందుభీతల జూపుధు దొ
నిం దన్నుదు రేనిమోరు నిక్కముగా వా
లిం దునుమ( గలరటంచును
సందేహము మానియుంటు సారననేకా !

వ. అనుచు రాముని! దోడ్‌ జన చనీ దుందుధికి శోబరందు" జూటంచీన.
గిరిటోలిన శిరమును దన
థి
వెబగున స్యగీవుండు గ్‌న(
బటపిడీ నదివోయి పడియె. బదియో జన ముళ్‌.

వ, ఆది పరికించి నృగీపుండు రాముచంటున కిటనియ.

Lid ఈ మోక్షీగుండ రామాయణయి - వాంసథి

హంసధ్వని = ఆదరితాళ ము:
డినాధీశ వంకోదయా! ఖరహరణ దయామయ! ॥ దినా॥ మో రైర
బలము వెలమినీ గనుగొంటీని ॥ చినా ॥ వాళిదన్నిన పుడోలీ రక్రిమాంసాశమిళిత మగిచు
పరువై యున్నదినుమీ ॥ డినా ॥ పొలనజిశల్యా వశిష్టముగా నివు డలతల యెండినది కడు
జాలకన యగు గద ॥ డినా ॥ ఇలలో మోక్షపురీశ్వర తగ సీ ఐల మెన్కువ యనుచు నెటు

ఏల హుద్‌ దలతు! ॥ చినా ॥
ప. ఐన్‌ నింకొక్క పరీక్షయున్నది చూపించెదనని.

తో: ఏడుకాళ్ళపై కెగని యెక్కి మణీ యేకావర్తిగ వాలి! కూడి యూఫలను

| |

గోయిచు నుండును జూడు(డు నాభూజా భీ | రా ॥

న్‌ ఇ యొక్క+ రంబున మొ
రఒఢ్‌లను (పంచి వెచి నటులెనను స
న్యువబఅశాలి సట౦చును

నసిలి మనము నందు దలతు దశరథరామా!
వ. అన విని రామండు చిపసప్వొలయ నొక్కు యభాఘాస్థ్రంబు ఫనుపు సంధించి

పొతముపివీ బిగించి గుజిగా విడిచిన సచాణంబుదాశకి దశయోజన పరంతముస తొళం
భ్రైతేంయిర్ట బి ఫ్రీ |

ములు చకాక్ళతిగా నలరిన, గాంచి,

యా

తన పాదాంగుష్టముచే

ననుజాని పాదముల పైన నప్పుడు రుద్దం
గను తొళ|దుమములు పె

లున విరిగెిను భొనుజుడు పిలోకింపంగ ౯.

ఏ. అని తెలిపిన విని తక్కారణంబేషని వాళ్వితీదేవి యడిగిన సర్వేశ్వరుం

DODD ;
స

సురట ; ఆదితాళము.
ల

బాలికొతిలక ! వివరించెద నీ వాలకింపుషా ! నీ ॥ వాల ॥ చాలతాళఫల సప్తకమును-వాలి
రాచె నోలి నొకగువా ! ॥ ఓ వాలకా ॥ ఉరగ మొకటి యవి హరియింప(గ గని నరగ గనల్‌

రవులుగ నుండు మనీ బరువడ నొక శాపము చానీడె నురపరనీతనయుడు సు
ఇను మోక్షగుండర [సని సొరి యౌాపృక్తి హంతి

ర్‌ ( జ ఇ men
నొవొ॥ అక్ష క యమున నాయహివకీ బలి

యగు, పరునిజే నీకు 1క్రయను సని నీమ్‌ శిక్ష ॥ యూదా ॥
Soup seep py ఖా మఅందుకేడును. సరంబు పయిన: రుదు
వ్‌. కావున, నా భొపకారణంటుని( టే ఆలీ (1 Uy ay
లయియుండె నడి గుజు తెత్తీంగి.
జ్ర ఆదిశే షున౦* నవని బుట్టుట(జోని

లక్ష్మణుని చరణతల ంబుసోక (

గల(గెనాగ రాజు తాళ్ళదుపముంబులు

నొజగె నొక్క పెటీ నుర్విమా౭ద.
స]

నుగ్రివుండు ఏ హిందు-కాపీ; రూప

విను మనుకులా చం ద్ర! యొక్కషమనపి ఏనేసేదా = | వనుత 1! ముసుదపంబులేయు
మెచ్చుకొనుచు నప్పుడు కకత నొక్కొమాల ముని, ౧| సుశపదాటథు 1 పిను | అటి
పురందటునకు నిచ్చె నా మహాత్ముడు ; ముద యదవ. చొలికంఠిముందముసుంవి నాతడు
॥ విను ॥ వాళలీనీ గెలువంగ వెంతవారివశ ఊగు గళిటూలయున్న బాక్షగుండపా సీ

చి

ల

మగు 1 విను |
వ. అని ను'గీవుండు నుతీరున రాముల 4 మృతిముంటి నసర్చరాజుః గని.
పీ, వాలిశాపంబున( దాళభూరుహముల
నీటుమోచుచుంటివి యున్నీనా శ్ర;
తాళదుమంబుల ధరం గూల్చ నాచేత
మోచన మయ్యె! సెర్బ్చరొజు;
చక్యువకారంబు( బరువడీ జేయుము
చాలీదాల్బినక లఠ మా అ దమ్ము
పొమ్మన, శేవండు వోయి యానిశయందు

వాలిని దుంచెడు కాలతుందు

గీ. బాన్ఫు పెనున్న మ మూలీక వచన? దెచ్చి
యనజున కు నిచ్చి రామున శెజుక పటీచి

(4

న్‌

lit + శ్రీ హూక్షగుండరాసూయణము - హరికథ

భణీవతి యశేచ్భముగ( జ జనె, భానుజుండు

కంత సంబున రాముని సంనుతించె.

కల్యాణ్‌ ఏ ఆధితొళము,

మామ్‌ చాలయ భువనారీశ్వరా ॥ మామ్‌పా ॥
Wer a £౯ జ yf
ఈలోకంబుల నేలునుండే ! నీరీలలుం గన, నేర్తువా ॥ మామ్‌ ॥ నుతహితదారాన్విత
నంనృతిలో నకికింతువు : జీవాళిని ॥ మామ్‌ ॥ మాయాబద్దుని జేసోకు నను నారాయణకవి

స
హృస్మిచదిరా! ॥ హామ్‌ ॥ నాక్షటాప ! వరిమోక్షగండవురరక్షక నత్కరుణాక రా!
| మామ్‌ |

గీ. మఘరవాస్కులవేత రామాయటంచు
నిమిషమనియం చుదకు ధ్యానించువాడు
(బహ్మహత్యాదినర్వపాపములనుండి

శ్ర

ముకు లగుదుడ రామ నంపూజ్యనామ !

వ. కాబట్టి ఇడి మొదలు నన్ను నీ పార సేవకునీగా( జేర్చకొని ధన్యుని( జేయ

వలయును మహాప | ఆపచ్చాంఫవా! యని బహు! భంగులం బొగడిన మెచ్చీ రామ

విహారి యెప్రనలు :

త్రో కొట్టెడ వాకినీ! బట్దిము సకం గవెదవాన సరవర్యా ! యటహానమున నరీగిస
a ట ట్‌
యుద్ధమున కనీ విలువు పటుశౌర్యా! ॥రా॥

ప, అని పలికిన న్యుగివుండు శీఘంబున రామ-లక్ష్మ్మణయతంబుగాం. గిష్కింధ
సగరోపవనంబునకు ఏచ్చి వారి నొక్క పృక్షంబుచాటున నిలిపి, తాను బురద్వారంబు[ తేర
వోయి. యూకనంబు. ట్రద్ధలగునటుల నుద్దండంబుగ బెద్ద స్‌! పెట్టిన( దక్జ్రయు నొలీంచి
అమ్మని | యలం గని తెలిసి, వంహనాదమ్ము! కేయచు వెడలివచ్చె,

క. అక్షణమున నుగీవుశు
పక్ష నృలమగుల( బొడువ, వాలి యపుడు రూ
శేశ్షణముల( దనతమ్ముని
వీక్షించుచు! బొడిచె మరల వీరాంకుం డై.

వ. ఇట్టనో వ్యంబు నరానరి బోటునెడ వృక్షంబు చాటున నుండి రాముండు ---

కష లధాకాలటము 175

తో: ఒకబేవిధముగ నున్నారిద్ధిటు శకోటా ! నానాణంబు ॥ నీకనెవ్వనీ వధియించునొ

లని (వేయక యుండెను తశయంబు ॥ రా ॥

వ. అంత న్న గ్రీవుండు నిరాటంతంం యెటులసో ఉప్పంచుకొని 3 ౮ రీరమాత్యంతళ జ
గంపంబు నొంట మెల్లిమెల్లిగా నడచుచు తిరిగి తిరిగి చూచుచు .రామభ రుని జేర. వచ బ్బ
యిటనీయి.

౧M

ఎంతవాడపు రఘురామ! యంతమోనయు చేయనేటికి రామా! వంతమా నద్దుణ

ధాఘా! వంత సొందింప మూ వంటివారికి, దగునా! వింత వాలీని వధియిం పవెతీపీ యెంత

రక్షింతు సని పంవి ఇటుల మోక్షగుండేశ యసేక్షంు మేల? శక్షంపం దలచి బేల
|

యవ్రయముగ వాలి కప్పగించుటికంటి సొక్షార్తుగా నీవే చంపగ రాదా! ॥ యంత |

వ. అనీన న్ముగ్రీపునీ నిషురోక్సలు విని గాఢాలింగనము చేసి కన్నుల నీరంటి
(వాదరంబున నీటనీయి.
గొ
“ a 5
RULE ఆత(డు౯ నీవు సశాకృతిం సొలురి'
రీతి భావించి గు రింపగాలేమీ(గిం

టై

జాతమ్మతాత్మజా సంశయ గ నత,

నీతిచే బొాణము౯ |వేయ(గా మానీదీజ,
వ. అంకియేకానీ సరుగొదు, భానునందనా,
తో: నుమమారీక గంకమున ధరించీయు సమయ మేశీగి వీవతని! సహరంబిన
కసారనలీల పోరుము చూతుపు నాధ్యతి ॥ రా ॥

వ. ఇటు స్వాము యాజ్ఞాఏంచిన సోక పూమాల గళిలబుపు! జీహ్నాంటిగా దరంపి

౧ z ఖః
నుగీవుండు గిష్కంధ నమాఏంచి మహాట్రహానంబు చేసన, వాలీయు -=-
గి
తోః మ

ఏటి పచ్చెన వీ తఖీ వీతనీ నే పూర నీ తబుముచు ననుచు! బపు

CS:

బియెడు వాలి క ఢువరీ పలికె తార వదనుచు ॥ రా ॥
Y
హిందూ, కాఫీరాగమ్‌ : ఆదిలాళము.
వద్ధు ప్రాగెశ్వరా! యనీకి | పోవద్దు 1 ఈవణకు వీడోనోడి, యితడు మరల

నచ్చివా(తు ॥ హోపద్టు ॥ బలవంటు లెన్యారీలో సతు పడీయుందు శేరిదలో! లులను

ag MY Mu య be, నా

176 శ్రీ మోక్షగుంతరాదూయణము - హరికథ
ప, అప్పుడింద్రనందనుం డిల్లనుచున్నాడు,

క. పగతుం డాజికి( బిలుంవగ
మగువా పోవ ద్దనంగమది కొప్పునె! వం
తగ నతనికిబాసటయే
జగతిని న న్నెదురు ధైర్యళాలిమెవండో !

వ. అనిశం దార యిచీనియె,

కో: అంగదుండు తెలుపంగ వింటినా సంగతి వివరించెదను! రంగుగ రిఘుకుల
వుంగపులగు శ్రీరామలక్ష్య్మలులు దనను ॥ రామ ॥ తపణితోడ నీదండకాటివికి నరుదెంచిన
రావణుడు, వెజిగొనివిఅబిజ సీతను లంకకు కేర్చగ నా రాఘవుడు ॥ రామ ।

జ, తమ్మునితోడ(గాడీ వనితన్‌ బరికించుచు వచ్చిబు శ్యమూక
మ్మున ఖానుజాస్‌ గలసీ (గక్కున( వానలు సేసె నిన్నుయు
ద్లమ్మున గూల్చి రాజ్యము హీతమ్ముగ నాతని కిచ్చునట్లుగా :

నెమ్మది పంటి దీనీ వెద నిల్కడగా( దలపోయు మిమ్మెయి౯,

జే. ఇది యనత్యం బయిన నీచేత, దజుమబడిన వాని కింత, శార్యంబు తనంతట

గలునా ! శూజింపుము వాలే! ఏలవద్విద్విషారణ్యకీలి యనంత ధైర్యశాలీ !
గీ. యౌవరాజ్యంబు నినజున కీవయిచ్చి

నఖ్యమొన రించి రామలక్ష్మణుల గొలువు!

ము గలుగును; గులమును! సుతుని, నన్ను!
బోవు మని పాదముల (వాలీ లేవ కున్న.

బ్ర

వ, తీన్నగొః గరోంబుల( ; బట్టీ క లేవదీసి యాలింగనంబు' జేసికొనీ తార నూరాద్చతు
వాళి యిటనియె.
క. తెలీయుడు రాముండి రని
కులమున హరి బుటె నజుడు గోరిన తనకా,
(a)
బలవంతు(డెన రావణు

వొలిబుంపవ నరూవంతుందు. బొలతిగొ ఖీజమే.

కీ షీ 0ధాకాండ ము 177

వ. ఐనసమి! అమ్మహ నీయుండు నిరవరాధిని నన్నేల దండించుకారా ! నఖినీర్జిత

సుర్‌ ఆటతాళము.

టం
రాముఃడనగ బరంజాహు తు లోకాభిరాము(డు భో కికాము(డు 1 రా 1 తప్పులేకయ
నన్ను దండనిజేయునె ! చెప్పకు మిక రొ రొప్పకు ॥ రా ॥ నావా వెజివారలనుబేద మతని
కున్నాదటి! యద వాదిపి! 1 రా 1 సాళ్షచుంతహరి! (మొక్కుచు నుగ్రీషు ముటైద జాన
౮ యి
గొటెద 1 రా ॥
ట్‌

వ. ఇంతియే! కాచి యెంతమా (ఈము న్య గుది 8 మన్నీంపను.

తోహర : అని తారను సోడార్చి వాలి యొయ్యన యుష్టమునకు నడచి |! కనుగవ
గెంపులు; కదుర్‌గ సుగీవునీ పక్రించును గరసీ ॥ రా ॥
ప్రహగ్‌ ఏ; ఆదితొళము.
పోకురా పోకురా! సుగ్రీవా! యిక ॥ బోకురా ॥ భీకరముగ నిన్నుజంపి పీడ
వదిలించెదను ॥ బోకురా 1 లగశెక్కినట్లు నిన్న డగ్గిరి నీ వోడిపోయి సి
i భి ట్‌ ;
తగ్గక నెదిరించెదవు ! మొగుళేకి నిన్నుబట్టి మోక్షగుండి శౌ౦ిచూడ నుగునూచ జేతునీదు |
fr n ష్‌ "1
సగెపటాకుల పేరి 1 బోకురా ॥
ప

etn నం IU - |" కు! జ శ “ ~~

తోటారి ఏ అంతటి వినజుం డటిరోషమ్మున నార్భటించు ను వొడువ! బంకముత
నావాతముపప బలిమీనీ సదఎ నడవ ॥ రామ ॥

బ్ద .

వ. ఇటిటవుడు నమబిలులయి నఖానఖీ ముభాముఖి బాహాబాహి బిన(గునెడ

శ్రీరామచందుండు -- -
తో, బంద్రచాపమున నశ్రము దొడగియు నాకర్గాంతము దిగిచి, చంద్రయపడు
రాముచంయుయు పడ్తువగ నిరగుగ వాలిని గదిసి 1 రా ॥
క, ఉరమున గా(డిన నాతడు
నురుపడి నిల(గూలి మూర్చ నొంది వీదవ।
ప్పిరిలీ రవితనయ లక్ష్మ?

| టం ౯
గచ చం లం యమన గాన యత NYO Tm

178 శ్రీ మోక్ష గుండరామాయణము - హరిక్షచీ
రూపకము - భైరవి,
ఇది, మేరా! నానేర మే మున్నద్‌ రఘుపీరా! ॥ లది ॥ యెదుటికి రాగను జాగియ
నెద నాటగ( గదుపొక్కటి యిదే [వేయగ ॥ నిది ॥ భానుజుండు బంధుపు(డు నేనీసను బగ
వాడనె! వానరమాంనము గోరుటయే నీతియెయానౌ నిక భూనాథుల ॥ కది ॥ నాదాప్తను
మోక్షగుండనాఢ్‌, చేరి వివరించిన, నొదిను జుని వాదమ్ములతో, దన్నియ వీ దేవిని చేరేనా!
॥ యిది ॥

యందురు శా, స్ట్రజ్ఞులదియు | గురిగా నీవు గైకొనక కామమున6 | దమ్ముని భార్యను దగ
గూడినాపు తమ్ముని. బిరివెళ్ళం. దతమితిపీవు | ఇన్నియధర్మము. లెనసినీ యందు |
నున్నవిగాన చే నుర్వి( గూల్చీతిని ; | నీయధర్మమె నిన్ను నీజుగాపించె, బాయక మంచి
సెబ్బరలు పాటించి | $క్షించుననిగాదె శ్రితితలేసలకు! | పక్షవాతమునేల బంధింతునాకు !

అద ము

చాలింపుముని రామచందు(డు పలుక వాళి విజ్ఞానిటై వెరంబు నదలి ___
తోహర : ఆవన్నత నే వాడినమాటకు! గోపిందకు మోతాదు | నీ పరయుగ్మము,

నెటినమ్మితి మన్నించి (పోపు గుణధామ! ॥ రామ ॥

జంయోూటి ; ఆదితొాళము.

శ్రీరామ, నీవారినారాయణు,డవు త్రీరామామణిటు టూ - సీతాదేవి యప ॥ శ్రీ

రామ ॥ అవతరించితి రాపణాదులం జంప దివిజల మునుల మోదింబి రిక్షింం ॥ శ్రీ
అవసానమందు నిన్నరయంగ ! గలిగె! ననిసె నాదుష్కృతములు ; ప్రకృతి తలగ ॥ శ్రీ ॥

మోక్షగుండవాన మునిజనోల్లాన అక్షయనారాయణక వికోష ॥ శ్రీ ॥

క. అంగదుడు వొలు( డగు గా
నం గరుణింపంగవలయు ; నాయన యణ నా
యంగము నశించి నిర్మలు

నింగా నొనరించి ముకి నేం డొసంగు హరీ!

క. శర కీదన( బిడ(జాలను

సరగున నది యూడ6( దీయు నరణఖజ యనన్‌.

కిమీ 0భాకాలండ్రము 179

గరమున హృదయము నంజియు
శరమూశ(గబెటి* రామచంటు (డు కచుణ౯.

తో: రాముకరస్పర్శముశ బునీతుండె మహనీయులు గోరే! ధామమునకు గది

ననుషు విడిచి యూతారాపతి దాం చేం ॥ రామ ॥

ఊఉ. అంతటవానరుల్‌ చని రయంబున। దారను గాంచి “యమ్మ! నీ
కొంతునీ( జంప రాఘపు!జు గావున, నంగదు రాజు. జేయ నౌ
పితంగ; నాల్గు వాకీళుల (వేయగ. బ౦పుము! నూర్యనందనుం
డంతకు రాకముందె యని యేర్చడ( బల్కిన నామె చింతతోన్‌.

బో

ఆ on ల చు న టాం టట ట్య న. వః టా చ
స మూర్చీల్లి భూమి సెబి కొంతవడిఃి తేచి హనంబులచే $రోవవ్రంబులు మూదు

సంతు Cw ళ్‌
సొనుటు ఎసచరలం గనుంగొసీ.

న 4

oh 4 అభ ఖద ౮. జ a ట్ధి జు టి షక
కో: నానాథుడు లేనప్పుడు రాజ్యము. నంచనుండు నౌశేీల? మాన$ DG
సుర డువతీన కడ(గేసు పోదు ధీసేళా ॥ రామ ॥|

UD

వ, అనితతణంబున లేచి రోదనంబు జేయుచు వాలీనడి యున్న చోటికి శే

పదంబుల పయి(బటి, —

తోడి : ఆదితాళము,
నాప్రాణనాథా! యిక నా వేది దిక్కు కటా! పాపిప్తివిధి మనలవాపె చే మందు
బే
నల ॥ నాడా ॥ నే తెంత! చెప్పినను నీమది వెక్కదాయె! హీనవునోము గోచినా చేమొ
పూర్వమున 1 నాదా 1 కతముఖుతు/డనయి (ప్రతిలిన హపండవె క్షితి మానపునిచెత
జెడ నాయెః గడపట || నొ ప్రా | శ్రీమౌక్రటండపురధాము[జే. రాము! డని నముందు।

చెప్పలేదా ! నామాట వీనవైతి || నా ప్రాణ 1

వ, ఇటు వలపించుచు' దలయిత్రిస ధనుర్ధడుండయిన రాముండు చ్శష్టి గొచరుం

డయిన నీషరంబుగా ననుచున్నది :
క, వాలీని( గూల్చిన కోలను
గనాలిచీ నురపురికీ నతనీ(చూడ (గ నిన్ను౯
దోలుయు: నుఖింతు ; వాలీకీ

Sy, Vr, a Wr 9d. WM, Mes ఫాం ae |

180 త్రీ మోక్షగుండరామాయణము - వారికథ

వ, పత్నీ వియోగ దుఃఖంబున వేగించుచున్న నీ వట్టి మేలుచేసితివి. తత్చలంటు
శీఘంబ పొందగలవు! నన్నును నొక్క దాణంబున గూలీచి వాలి చెంతకు చేర్చుము
రామా! అని నుగీవుని, జూచి, -

తో: శ్రీరామునితో, జెప్పుము ; నన్నును - ?క్షింపింపుము ; వెనుక! నా ఉమక్రో
సౌఖ్యము ళొందుము ; నాపోరు లేకుండును గనుక | రామ ॥

వ. అనీ యిటు డిక్కుందోపక పలపించు తారకు వివేకంబు! గలుగ జేయ(బూని

శ్రీరాముడు —

క. నావిము( డనీ దిలపింజెదు!
శీవృ(డొ! దేతాంజొ ! తెలుపు చెలి వీభుం తనయగా!
భావింప భూతధాతుమ

యావిర్భపమును జడమ్ము నగు దేవా మీలా,

పుం శాత్మపయుడై వినుీధమున. నీవశ్వము నంటకను | దావెలయను
సద్దంబుగ, దేనికినీవు పగచెదవు తగను ॥ రామ ॥

ఏ. దేహంబు నప్తధాతుమయము; పంచభూతాత్మకము; ఐడన్వభావము; దుః
రూపము; నశించుచున్నది. జీవు!: డన్ననో | నిరామయు(డు; నొత్మరూపు(డు: లింగ
విహీను(డు; నంతః ప్రకాశ కుండు, - దేనిని నంటువా(డు కాడు. ఈదేహకీపుల రెంటిలో
నీభర్తయెవ(డు ! నీవు చింతించుట దేనిని గూర్చి తెలుపుము కాంతా ! నిర్మలస్వాంకా
యనిన కార కొంత యెబుక గలిగి,

క. జీవుడు చిన్మయు( డాయెను;
దేవర, జడనంవృతంబు దేహం బౌయెక
గావున నుఖదుఃఖ౦బులు
గేవలముగ దేని బొందు గృప( దెలువ( గదే!

ఆ. నన్ను! దెలుపు మనుచు, నాత౦డి యడిగితి;
నేను! దెలుపునంత దాననే! క
టాక ముంచి నిశ్చయంబు నిరూపించి
సనా Hh Kn) నను, Tae

కిష్కి ౦ధాకాండము .”. 181

- “1
7 tha
ఓ! Og RY fe నా ful ఢి (| |
వ. అనిన, దయార్యృచితుండై రాముండు తారను పీక్షిలి j
6 ee ane] | చ || గె |
స 5
Core
ఆరభి : ఆదితొాళము. లగ

తరుణి ! తెలిపెదను వినుమా! నీపశ్నకు నే ॥ తరుణి ॥ ధరణి జీవ: డేవజకు
నహంకృతి. బౌరయునొ ! యంతకు( దటుగదునంసృతి ॥ తరుణి ॥
తాత్పర్యము : జీపుం డెంతపర్యాంత౦బు నభిమానముతో( నూడి యుండునో యంత

పర్యంతమును సంసారము తఖిగిపోదుతారా.

a క ల యప అర. “a లప Ay wut _ ల ,
నర్తన: విషయానక్షిని పిడువజాలకయ మృష యగు సంసృతి మెలంగును. తీపుడు

తాత్చర్యము : జీవుం డనాదినంబంథధముచేత విషయంబుల యం దాసి విడుప
యపారమగునంసారమందు నిళ్చయత్వమబుర్ధితో మెలంగు చుండును,

కీర్త నః అశిలేందియముల నభిమానించుచు నుఖ-దుఃఖంబుల జొక్కుచు నుండును
॥ దరుణీ! తెలి |

తాత్చర్యము ; చతుర (14) శేందియములలో(గలసనీ పరమార్థముగా భోగించుచు
నావ్యాపారముచేత రా(బడిన సుఖదుఃఖములకు( దాను చాభ్యుడయి జీవుండు నంతోషంనంకతాపము
అనుభవించుచుండును.

కరన: మానుగ జగదభిమానము వదలిన, దానె మోక్షగుండధపుడయి వెలయును

తాత్పర్యము: ఈ (పకారమున నంసారవ్యామోహితుండయి యుండు జీవుం డొకానౌక
కాలమునకు నీప్రీపంచనుఖము లస్థిరముల ని నద్గుదకటొశ్రమవలన తెలిసి దేహేం[ద్రియములు
దొం గాక మోత్తగుండ మను నుమమ్నానొడి శి భఖామర్యమందు( గోటినూర్య[పథా భాసితుండయి
(ప్రకాశించు మఖ్యబింబపైన పరషాళ్మయం దైళ్ళ్యంబు నొంది తానే పరమా త్ము(డై ముష్తండగును.
సీ. తార! నాదెలిపినత త్వవిచారంబు
పద్ద మన ౦బు తో జూచుకొనుము
దుఃఖంబులెల( దొలగును; నంసార
గె

కర్మబంధము తెల (గాగిపోవు;

182 ఢీ మోక్షగుండరామాయణము - వారికథ్ర

నీవూర్యభవమున నిర్మలభకి నా
యందు నుంచికివీ; నీ కందువలన
దర్శన మిచ్చి యథారంబు(గజిపితి;
(హి

నాన్వరూ వందు మానసమునం౦దు

గీ. ధ్యాన మెనరింపుమూ సంతతము మటుక
మానితజాన బోధంబు మజవకుండు
ణా
బహముళభవబ౦ధభయిమును వాయడణేసి

శాశ్వత బహ్మపదవి సొసంగివా(డ,

వ. అని రాముండు బోధించిన తాలశోకంబుమాని మహానంద భరితురాలయి

శ్రీరాముని జగన్నాథునిగా: భావించి కరంబులుమోడ్చినుతింప( దొడంగి.

గమాచ్‌ = హపకము,

అంతు నెలియి. నెంతదానను భువనాధిపనీ ॥ యంతు ॥ అంతర్భాహ్యములందున
సంతంబుగ నలంెడు ॥ వీ యంతు ॥ పాఠరసురాము అరయ బాలి : సనకాప్‌మౌని వరులు
సన నెళు(గనేరప; తరజిని విదాహితను గుబుతపగను గుణహీనను ॥ అంతకు ॥
మానితనారాయణార్చిత శ్రీ మోవ్షగుండత్తీనివాన లోకివందితా ! మూనవు డనీ మది సెంచికి
గాని నిజము గిననైతిని ॥ యంతు ॥

వ. అని ఇట్లు స్తుతించిన సంతోషించీ యాదరంబున( జూచె. అప్పుడు రామ
బోధితమయిన బ్రానవాళ్యములను సుగ్రీవుండు. విని నిర్మలాంతఃకరుణుండయి. రాముని
సమాపించినం గాంచి,

యి

తో: అంగదుచే పొయన్నకు నంస్కారాటులు విధివంతంబుగ సాంగం బగునటు
సలీపింపుము వెలయంగ వీవు శీఘ్రముగ ॥ రామా |

వ, అని యిట్లు రాముం డాజ్జ యిచ్చిన మంచిదని నుగీవుండు వాలి కళేబరంబు
నలంకరించి విమానంబుపై నుంచుకొని వానరులు చేత మోయించుకొని యంగద తారా
సహితంబుగ( జని యగ్ని నంస్కారాది కర్మంబులు సౌంగముగా నెరవేర్చి స్నానంబుజేసి
మరల రామునన్ని ధానంబునకు వచ్చీ నమస్కరించి,

కష్కింధాకాండము 1883

తో: పాదసేవకు(డ భటుడను నేమి సోరరుబోలినవా।డకా | ఏదిచేయ మిద.
కశేయుదు నెల్‌ంగింపుము దయళతోడక ॥ రా ॥

రాము(డు ;---

హుస్ఫేనిరాగము : ఆధితాళము
వోయి యినజా ! రీవిగ గిష్కింధను నేల(గ ॥ పోవొయీ | నీవిరోధుని జావ
నేసితి నేవి లేపు | విమ్నుము లదరళ ॥ బోవో ॥ వాలి సుతునకు మేలు గలుగం జాల
యువరాజ్యంబును గట్టుము ॥ పో 4 వాన అడిగిన వానరులతో జానకిని గన(గా నరు డై
మ్మిక ॥బో॥ ఈమహో దిని (ప్రేమ నుంచుము; రాము మేము గ్రామంబులకు 1 బో ॥
పృక్షచర, సౌమిత్రి వచ్చును మోక్షగుండ రక్షకు( దలయచు ॥ బో ॥

వ, అని పలికి పౌమిత్రీని గూడ(బంపిన వారిని[గిష్కింధకు[ జేర్చి యొక్కపం
అగ్నంబున సుగ్రీఎనకు వానర రాజ్యాభి షేకం బొనర్చి యంగదునకు యువరాజ్యంబుగట్టి
వారిచే విశషనత్కారంబులు పడేసి లక్ష్మణుండు మరిలి యన్నను తేరి నమస్కరించిన
రాము౦ డిట్టను చున్నా(డు :

₹హానరాగము : ఆదితాళము.

వాసకొటు మునుకొనెను లక్ష్మణా, ఈ నగమందు గుహలో నిరుపుగ నుందామా
॥ వాన ॥ ఎల్లెడలను వాన జల్లులు బీక్కటిలై మెల్లన గొండలపై మేఘము, లావరించె
॥ వాన ॥ పగవారిపెనటోవు వని గా దీరెండు నెలలు; దగనిందు మోక్ష గుండధపు
గనుచుండుదాము 1 వాన ॥

వ. ఇటిిరువురు నాలోచించి మంచియుదకముఖు మంచిఫలములుగల యొక్కపో
గుహయొక్కటియండ వర్ష బాధానివృత్తికొఅకు నాగుహను శభ్యమం శేసికొని మసులబోలి
యందు నివసించి తత్వవిచారంబు( కేయుచుండిరి, అక్కడ నుగీవుండు రుమాకాంతా'
తారలతో! గలసి కామోపఖోగంబుల మైమజచియుండె నది గని యాంజనేయుండు _--

క, రామునకు( జెప్పి వచ్చిన
దేమా ! యదిమజచియుండు వేమా! యిటునీ
కేమతయుండిన మనవయి
నామహనీయునకు రాదె యాగహ మినజా!

194 శ్రీమోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

వ. వారిక. గోపంబువచ్చిన భరించువారెన్నరో ! చూడుమని ఏవనజుండు పలుక
జళివాంది నుగీవుండు --

లో: సకలరిశలకును జనుదెంచిని తరుచథలను బిల్వ(గంబంపు; మిక రాముని
పని శేగుద మన్నియు నేర్చాటులు గావింపు ॥ రా |

వ. అని యుతరు వీచ్చిన హనమంతుండు సమాచార మంపి డెబ్బదిరెండు వేల
వానర సైన్యమును బోగుచేయుచుండె, ఇక్కడ రాముండు ---

నాటకుర౦జి : తూపకము,

సీతజాడ ప్రీీతోడ నొతొజ్వ్బువా. రిల | పాఠకునిచేతనెంత ! _ బాధినొంది
జడలికదౌరి ! 1 పత ॥ నాతని రశ్చీంచుకొనగ. జేతగాళ బోయెనురా! యే తెఅంగునను
వలపు (దోతు నెటుల సెతునుర ॥ సీత 4 మాక గుండాఫ్యిక్రుతనయు( డిక్షుధనుపు నెరెనుర |
యక్ష యకునుమాశ్ర్రములు వక్షమందు నాట నేసెనురి ॥ సీత ॥

వ. నాయంగనను దొంగిలించిన దనుజపుంగ పునిమొదికి మనము మాతంగంబు
పయికిసింగంబు డెంగనలంఘించుధింగిగదీసిపొంగడంగ' జేయంగనలెనని శోధం బంత
రంగంబున నుప్పాంగుచున్నెది. రంగు మాజి నాజాత నెటుంగ(దేయునంగడికాండు లే!

నా

రాత! గదా తమ్ము(డా ! సౌమ్మత్ర | కసుగొంటిపిగనా 1 శతషశమి [తపు తునీమె క్ర,
పంచచామరము.
న్వకార్యమెన మా(ద నూర్యనంభవుం డహం౦కృతిన్‌ :
ఒకింత యెన( దొంగిచూడకున్న వాడు గంటివా !
యుశన్‌ నహింవరాదు వానిదేపు టాపుమాపీ తా

లికిం (బియం బొనరు నేండు తీలకోడ లక్ష్మణా!

వ. అనిన, లక్ష్మణుండు ---
భీటుండ నెన నేను వెంట( బాయకుండ నుండ మ
ర్కటాధము౯ జయింప మిరు రాగ నేల? వంపినం
తటన్‌ దటాన నేను బోయి తా(8 వాని. గూల్చి మి
ను). టంబుగా( బుర౦బునెల గొల(బెటి వచ్చెద౯.

శిష్ట ౦ధాకాండము 185

వ. అనిన రాముం డలరి లక్ష్మణుని; గాంచి,

శేదార : రూపకము.
సోదర! పోగదరా ! మోదముతో నాదిని మర్యాదగ నీ వాదరముగ నాతని గస
1 సోద 4 మునుముందుగ నతనిస్‌ తెనకకుమైో మనమేలును మజచీనగతీ గనబడినను
రునుమాడుము ॥ సోద ॥ అభయ మిడితి గానస్‌, ఉభయులకుస్‌ పభముగలుగ మోక్షపుర
ప్రభవ కటణ బడయ(గవలె ॥ సోద ॥

తో: పోల[గ సుగ్రీవుని రమ్మునియెను ! వాలి నతడు రాకున్న వాలిని, నూళ్ళిన

వొణము గల దని వచీయించియు రమ్మనినన్‌ Hoh

&

క కాలాగ్నిరుదు(డో యన
గేల ధనుశ్శరము లూని గమ్మింథధగు న
వెళ జని పురము వెలుకట(

జాల నిలిచి చేసె నపుడు జ్యానిన దో౦బు౯.

వ. అమ్మహోధ్యనికి విభాాంతులై కపిసైన్యంబులు కిచ కచ ధ్వనులతో జని
చూచి లక్ష్మణునీగా నెళీంగి పోయి యంగచున శెజింగించిన, నతిండు నత్వరింబుగా( జని
పాదంబులకు నమస్కరించిన సౌమిత్రి ఇ ఇట్టనియె :

తో: నీపినతండ్రికి _ గోపఘూర్థితుండ = నేను వచ్చుటను. పలికి! పొవుఘీజి
ణా
నావజకు( దోడ్కొనీరమ్మన సంగదు( డులిక ॥ రా ॥

వ, వేగ౦ంబున(జనీ నుగ్రీపునీం గని యక్షీణరోషకామాక్షు(డె లక్ష ్మణస్వామీ
వచ్చి తన నమక్షంబున కక్ష ణంబున్‌ నిన్ను! చిలుచుకొని రమ్మన్నా(డు. వృక్షచరాధ్యక్లా !
బు క్షకుంజరహర్యశక్షా ! యను వలుకులగు నులికిపడి న్యుగీవండు వానుమంతుని( గని,

me]

తో: అంగదుండు నీవు గడువడి రఘువుంగవుతమ్ముని। జేర ! పొంగుచు |మొక్కియు(
బురీములోకి( జేర్చంగవలయుషది(గోరి రా

వ. అనీ పంపిన వారు చని లక్ష్మణుం గిని నమస్కరించి “దేవా ! రాజభవనంబునకు
దయసేయవలయు రాజకాంతలు తమదర్శనము కొఅకు వేచియున్నారు. న్నుగీవుని యిష్టం
బిది' యనుడు, వల్తె యని వచ్చునప్పుతు మధ్యకశ్ష్యాంతరంబున( దార యెదుర్కొని మొక్కి

186 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ
శ్రీరాగము ; టావీకిము,
రామానుజ! రక్షింపుము 1 మామిత్సుని మితృనుతుని ॥ రామా ! మొమదిః

గరిపించి యతడు క్షేమంబినీ చేయును గద! ॥ రామా ॥ వనచరులకు వారబంపె; వతురు

అతి

శేహో! మాపో! పనులన్నియు మోక్షగుండ భఘనునాజ్జను నమకూరును ॥ రామా |

Vues

వ. ఇటు పొగిడిన హార్తించుచు నుగీవులి భవనద్యారము సమోపించె. అప్పటికి

ఉమాకౌంత చెంతనుండి లేచి రాకున్న( గోపించి లక్ష్మ్మలుండు ---
తో: చారగ. నినజుడు. స్వామిదోహుడు, సంపన్నమదాంధుండు, వాలిని

గూల్చీస పరిశర మెక్కడ బో బోలే దున్నది జ పండు | రొ ॥

వ. అను లక్ష్మణుని ఘర్థణవాక్యందు బులు విని కంపంబుసొందుచు నర్గ కసాద్యంబులు
గొని న్వుగీవుండు సౌమ్మితి నెదురేగి పూజించి నమన్కరించి తోడ్కొని పోయి. నింహోననా
పీనుంజేనీ కొరంబులు ముపళించి —

క, ననచర సేనల నెలను
న.
నొనంహర్చుకు నున్నవా[ఉ; నొగి రా నున్నా
రసఘా ! రామునిదర్శన
మునకేగుద మింక మనము మోదముతోడ ౯.

వ. అలి లక్ష్మణున కనురాగంబుగాంబలికి యిగద హనుమంత నుషేబ సల నీల

జాంపవంతాదులు వెంటరా సుగ్రీవుడు లక్ష్మణ నపిళంబిగా రామదర్శనార్గమై మాల్య
థి జ ్క

పంతంబున కరిగి రాముని పద౦బులకు (మొక్కి.

కల్యాణి _ ఆదితాళము.
దండము రవికులచం[దమౌా నీకు ॥ దండ ॥ కొండల వనముల నుండిన కోతుల
పండును గూషు స్నచు నుంటి ॥ దండము ॥ వానలు వెలిసిన వత్తుననుచును వే నుంటిని
సరుణించు ॥ రండము ॥ తడనీతి ననీ కోవ పతకు మోళ్షపరియొడయిడదానుంత నొడు
॥ దండము ః

వ. అను వినయోక్తులకు నలరి లేవ నేత్రి గాఢాలింగనంబు( జేసి కొని రాఘవం

శిష్ట ౦0థధాశాండము 18
ఆ. నాకు దాను(డవును నాకార్యవేరి(డవు
ననుచు గాగై నిన్ను నెనసినా(డ |!
నిప్పటిశ( బయత్న మేమిచేసితివయ్యు !
తెలియ; జెప్ప మనగ6 బలి నత(యు:

మధురగ తిరగడ,.

పల్లవి ॥ వచ్చిరి మోహేవకొటికె | పనచప లోడేవ ! పీక కొమాటంు
డంగదుడుగపయు(డు వీలుడు, గంధమాదనుడు | సుముఖుండు చేప

సలుడును చావక నయినుడు వారముయును | నంబురాశనుకు।
జాంబవతు(డును శతబరీ శరభుడు ! మెందుడు, మొదలగు మర్కట పకల

hl wow,

వంతులుళఖారులు యోధులు | తమతమ హితులును దమ్ములు దనిరులు! దిపుబంమన్నుక

ర న

దమతమ మనుమలు! చగ వెంబడిరా ఏరణి నిండయిన | నజ ల!

en Tey Aa se | “ag

యు ర్భటంచుచును Oa) రచ్చీరి 1
me 8 ie, అష డా WA. ae ete హా
తో; వీర వేమ గావింపంగినలినో విచరంపుము రఘవర్యా 1 సామ క

యోజ్ఞానుసారిముగ నిలీపెద ముందరి ధైర్యా! ॥ రాష 1
వ, అనీన, రాఘపుండు.
క. సీతను వెదక(గ వీరిని
(బీతిగ( బం౦పించు మోకప్మివవరి యెనన్‌
జేతంబున ముద మొందుచు
ఖ్యాతిగ నాతండు పంపె( గపి సె న్యముల౯.

యూ

పాచి బతీచి నుదీచిస

జూచుట శ వినతు నబ్లినుతుని సుషేణున్‌

ధీచతురుని శతబలి నటు

వేచను. డని లక్షలక్ష వీరులతోడన్‌.

తో, గజుని గవాక్షుని గంధమాదనుని గవయు నంగిటిని దారు | విజయిని ఏ
విభుని మెందు నలు ద్వివిదునిబవనకుమారు ॥ రా ॥ కని మోరలు దక్షిణమున కస్‌
జనకజటో(బడిజూడ, బనివడినెలలోపలను జూచి రావలయిను తప్పిన నీడ 1రా |

రర WV మం ళు ప — oJ Coy

. ABN Pp Me nes BRM మా న
ఏ. మిమ్ము సున్నించుటలిదు.. రాముని నమశ్రంబున శిక్షింటును పొండని సల

బ్యాండు ఏ ఆదితాళము.
పోదుమా మేము! సోదుమా మేము | హా దేవిని జూడనోరాము ! ద్వీపములెల్ల సు
డిరిగ చూచెదము! దేశము ములన్ని |దిమ్మరికాంతుము శ్రీ మోశ్షగుండపురీశ, భూపుత్రి జూడ
నెప్పుడు నూరీకరాము | పో ॥
వ. అనీ (ప్రయాణోన్ముఖు అగుచుండ నందజలో హానుమంతుని న్వకార్యనిర్వాహక

7 బ్య

ప్రస సెమనీగా బుద్ధ్‌నె టీ యొద్దకు వీలిచీ చీ ముద్దుముంగర మిచ్చి రాముం డీట్లనుచున్నాడు ;

క, ఈయుంగిరమును గొని చని
వాయుజ; జనకజకు నిచ్చి, వచ్చును రాము౦

న

సీయెడిము; యుద్దపయత్నము

వేయుచు నున్నా. డటంచు( జెప్పుము వభిముక్‌,.

ఏ. నీకు మేలు గలుగుగాకి; శీఘ్రంబున నడవుమని నాంజనేయం డంజలిచేసి
గంతులు. వైచుచు సంగుళ్యుంబు. శరసావహించి యంగదాడులతోం గలసి దక్షిబదిశళం

పోవ నుద్యోగించి.

తో. భానుజునాబను జటుతరవీంధ్య పప్రాంతంబుల వెతకుచును వానరులుండగ వారి
యెదుట నొకదొనవు డగపడి యునెను | రామ ॥

ఏ. మారీచుని కుమాదండ బౌటపశాలిని. మోరెవ్య్వరో కానీ నావనంబున శేల
దూజీపచదరుళ మి మిమ్ము (మింగుడు నన సంగదుండా (గ్రహించీ పిడికిట నడిచిన నొక్క
(గుర్దునశే పెద్దనిద్దురకైందె. అంతవారు వనంబున! దిరిగితిరిగి డస్సీ దాహంబు(గొని

ఫీలురాగ _ ఆదితాళము.
దాహమాయె! నయ్యో! తాళగలమే యిక ! దేహములుడస్సె! వైదేహి నెట్టుగాంచ
నగు ॥ దావా ॥ నీరు జూపు పుణ్యులేద లేరుగానీట ! దారిదోవదాయెను! నోరు లెండిపోయె
గటా! ॥ దాహ ॥ భూమి మోక్షగుండస్వామి కార్యమునకు( [బేమ వచ్చినారము ; విఘ్న
ములు గలుగ నేల ॥ దాహ ।

శేషమ్మ 6థఛాకాండ ము 18౪

వ. అని నీరవటుచేత మేనులు నుడీవడ వచ్చుచు జని వింధ్యపలి
టి

షే,
చిలముం గనీ జలవక్షులు తిరుగుచున్నంటదున నుదక ముండునని యెంచి యంధకారమ్ముగి

ద చం > Sw ళ్‌ Re ళ్‌
సుండు నా గుహలో వికి ధెర్యంబున( బోయిరి. అందు నాప(కటి విరిసీ (పకాశ మెస యొక

పురంబు గన।బడిన, నందు! జొ

జట్‌ ఆ

బు tm నా
చత Ct hor.

జొ

క, ఊాగుహయం దీనగరం

బేగతి రచియింపబశెనా ! యదితువ్వరిదో !
భోగవతీనగరంటో |

గుగ నున్నయది రీనిపనితన మహవా |

స్ట

ళ్‌

ప. అని వర్ణించుచు నాపురయులో,. దిరుగుచుండ నొక్కహో మీగుల. రదుకీయం

సాం ల్ల

ఇ ధ ట్ట, ప
బయిన సొధంబు గనబడిన నచ్చెరువంది---

అందమెన యామేడ నిందుంగటినట ఫ
మం టి

కు

ను లెవరో ! యెందుయూడ మిట్టిపనితనమును!
ముందెవరుకా బొందుగ నన వినము బలే! ॥ యంద 1 ఇందు కాంతవేదులు, గుంచనంపు
గోడలకు నిలిపిన నుందరంపు నిల్వుటద్దముల వనందు గన౯ దీం దగు జూవులకు బలే!
॥ యం ॥ దీక్షతో! దిక్సాలుర దిష్యమైనమాడువుల $ డగు మౌక్షుగుండ రక్షకున తెటుకగు

వీక్లితి నిం కవ్వరి కెబుగనగును బలే! ॥ యంద్‌ ॥

న. ఇట్లాశ్చర్యపడుచు నా మేడలో ప్రయంచి యందు. చపంబు కేయచున్న

యొక్కకనృియం గని మొక్కి వారిలో వానుమంటుం డిట్లనియె.

తో, ఎవరమ్మా ! నీ విచ్చట నొంటిగ నేల దపము[ జేబదవు? (ప్రవిమలాంగి !
యా భవనమెవ్వరిది ? వివరింపుము సొంపొదవు ॥ రామ |

వ. అనిన, నాతిపన్విని యిటీనయె.

తో, మయుః।డను వా డీమందిరమును నిర్మాణము జేనీయు నిందు | ప్రియ హేకు
సమాభిఖ్యతరుణితో వెలయజేసికొన ఏందు ॥ రా ॥

వ. ఇట్లుండ దేవేందుండు పచ్చి వానిం జంపి హమనుగొనిపోయ యామె తండ్రీ
యగు విశ్వకర్మకు నిచ్చి; వినుము --

190 శ్రీ యోశ్రగుండరామాసణదు - వారిక

YR

హేకుకుం బెలికతెను; నే

సనుంబున దవమొనరు నిరతం బిచట౯

ei

భూమండలిని న్వయం పభ
నావముముగలదాన నీదియె నాతెట( గరయః౯,

వ. మారెవ్వ 50 దేల వచ్చితి0 ? నావల్ల గా; దగిన ప్రయోజనంబే మనిన హను

దుంతుం డాబు శీటీనియె.
న

క. దశరథతసయులు!. బాండుర్‌
యశలును నగు రామలక్ష్మ ణాఖ్యు అడ వికి౯
విశద౦బుగ వచ్చినచో
దశకంఠుడు రాముతరుణిం దా గౌనిపోవ౯,

జ్య

వ, పండ డను వానరరాజుతో నభఖ్యంబి( న, నతండు: దనబంటుల మగు

నుదకంబు దొంపనేమో యని వచ్చినాము, మాదాహాంబు దీర్చి వెలుపలికి బోవు (త్రోవ!

గీ. అనిన ఫలము లిచ్చి యాకలీదవ్పలు(
బాయ జేసి, కనులు మూయబేని
బీలము బయటింజేర్చి పియమున రాముని
నాడ బోయె నామె చేడు కలర.

వ. ఇటు చని రాముని సందర్శించి న మస్కరించి యిట్టిని ప్రార్థించుచున్నది.

గ్గు

కీర్రన ౩ ఆదితాళము.
రామ భూమజామనఃకామా 1] సామజనుతనామ! ॥ రామ || జగదభిరామ!
దనుజవిరామ |! నుతనుత్రాము! నిరతము! నామనో బ్రసీమ నీదు తారకనామ మేమారక
తపము వేమరుంబేసితి ॥ రామ ॥ హృన్నభంబున నిన్ను( జిన్మయు నెన్నగ( గనుగొనకున్న
నద్దతి నున్నయనుచు నెన్నుకుతు అని బుధు లన్నవిన్న(, గన్నతం౦డ్రి, నన్నిక( బ్రోవవే
॥ రామ ॥ మోక్షగుండాధ్యక్ష సజ్జనపక్ష నురమునిర క్ష ణమునరు రాక్షనులను శిక్ష జేయు

“ఉరుకు పి Eg ml గయా అతులు లట | men |

కద) 0ధాకాండఉము 10]

రూ

మానిని, నీభ కక నే

మాననమున మెబ్చినా(డ; మణ్‌యేదరముర్‌
మానుగ( గోరెదవో యను

మానము లేకుండ నడుగుమా! యవపిీయుతు౯.

వ, అనీన, నామె యిట్లినుచున్నది.
భి

తోహార : దానురాలిపై దయఃంగలిగి కృతారత తేయ([ మదిసెంచీ, వీ నుదర్శనము
మా Gg
సేటి కెచ్చితివీ నిశ్చల తపము ఫలీంచి ॥ రామ ॥

కొమాచ్‌ రాగము : ఆదితాళము.
ఏవరంబులేలనొ దేవ రాఘవ యీపరంబు జాలు! మోనక్లమివె రాఘవా! శేవ
లాత్మమయు!డ వైన నీవు నీతమ్మునితో దేవితో వశ్రాాతమును భావమందు( దోవవే ॥ ఏ
వరంబు ॥ ఈక్షితి వీమాఃద జన్మమెత్త(జాలవు గాపునస్‌ మోక్షగుంతమందు వీనమక్షమున।
చేర్చే! 1d

బ్య,

గీ. అనుచు( (బార్జింవ సంతోషమం౦ది రాము

డనియె: “యోగిని బదరికాపనమునందు(

జేరి నానామజపమును జేయుచుండు ;

మంత్య మందెక్య మగుదు నాయందు నిజము.

వ. అని కటాక్షంచి నంత( దత్తణంబున నామ బదరికావనంబునకరిగి యచట
రామనామస్మరణంబు జేయుచు గొంళఠకాలంబుండి ప్రారబ్ధమోచననమయంబున శరీరంబు
దొజిగి న్వయంప్రభ న్వయంపభయం దెక్యం బయ్యె. ఇక్కడ నంగదు(తు దక్కిన
మర్కటులతో ననుచున్నా(డు.

వనంతీరాగము: అటతాళము,

ఎందు! వోపుదము సీతను గన | నెందు ॥ ఎందు! బోయిన గార్యమేమిలేదు ;
మన మందట మీచట మృతిబొందిన మే లగు | నెందు | అటుగాక నూరక నటు(టోవ
గాను మర్కటరాజుదండించు. గటగటా ! యి/మి/ద 1 చెందు 1 గురుతరముగ మోక్ష
సుండలివానుని HPS MS mm SM 1, Ph |

1Y2 శ్రీ హాక్షగుండరామాయణయు _ టారికథి
వ. అనిన గొందజు వానరు లిటినీరి.

క. సీత కనుపించలె దని
పోతిమయే నత(శు చంపు, బోవయా నేలా!
యాతరుతణి యున్న వీలమున

భ్యాతిగ నీవనీంత మదియు నతిగోవ్య మగున్‌.

వ. స్వయంప్రభ యుండిన యీబిలంబు! బవేశంప హరిహరాదులశెన నగోచరంబు
గాన, నందు దా(గియుందము. రండని యత్నించుచున్న వనచడల కాంజనేయుం డిటినియి.

ల!

తో. రాము డన(గా సామాన్యుండని మొ మనముల నెంచితి రో! కామజనకు(
డగు; గమలజ జానకి; భూమినయోధ్యావురిలో 11 రా 1 అవతరించినా రమపల!
పోవను, ననురుల దుంపను మనము భువి దదాజ్జదే( బుట్టితి మమరుల బూర్హాంశ ౦బుల
నిజము ॥ రామ |

ఎ

వ. ఆయనకు. దోడువడ( బుట్టిన మన మీట్లు దొగవచ్చునా |! అమ్మహనీయుని

ప్రభావం చెటుంగరా ! మనకు వాలీ మరణంబేసాక్షి.

కీరన్‌ 2 ఆదికాళము,
రామునిపీరపరా[కమ మెజుక యీమాడ్కిని బలుకుటమేలా ! యామేటికి భూమం
ఉలి నేమాత్ర మాటంక మేమున్నది ॥ రాముని ॥ కొండబిలములోన నుండుటకాదు ;
(బహ్మాండములో నెం రుండినను దండిగ నాతండు గన కుండునా ! శ్రీమోక్షగుండేస।డౌ
1] రామునీ H

శి

వ. ఆమహనీయుని కార్యంబు నజివేర్చకున్న మనకు నరకంబు దవ్చదు ; స్వామి
కార్యుంబునందు మెలంగుచు దుర్గటమైనబో మరణించిన వైకుంఠ వదవి కలదు. పాణములేల
దాపవలె ! రండని ధైర్యవచనంబు లాడిన, నందు లేచి క్రమముగా సీతపోబడి విచారిం
చుకొనుచు( గొన్ని దినంబులకు దక్షిణనము[ద్రతీరంబున నున్న మహేంద్రా|ద్రికి జేరి సము

(దంబును దిలకించి,

హిందుస్తానిభైరవి. ఆ టతాళ ము,
ఇది దాటుటకు నిం దెవరితర మగు నేమి దోషకయుస్నది యంతులేదు | ముదమున

కిమ్మీంధాకాండము 1

సులభముగ చెంట భానుజుఢంద నేతంచితి మిచటికి! శ్రీమోక్షగుండేపభామీని సాధి
లేము ! సాగర మరసిన నంగుకెరు ॥ యిది ॥
న, ఇట్రాలోచించి యధెర్యందటు నొంది నర్యిభ్రులయియున్న ననచరులకు వనుక
(న్‌ నర 9 చ్‌
తుం డీటనీయి.
క. నెలదాంటిన న్యుగసు[థు

నెలకొని దండించు; నునము సలలోపలనే
జలజాక్షి దొరకలే దని
మలయుచుం జని చెప్ప నతడు మన్నించు(జు(డీ!
న. అనిన, నంగదుం ఉటీనీయె ;
Ca)
గీ. తగినవారల వెలను దశ్షిఐముప

టప
గ

0

కంవియున్నా(తు చేతగాదనుచు మనము
పలి నంత నత(డుగొట(బంపు మనల
ట్ర

గాని మన్నీంప( పోడు నీక్కంబు వనుంథు.

hw

వ. రాముని కార్యంబు చెదిపేరు ననీ పలీకియన్నా(డు, కొన మనమోద
కరము కలుగదు. వానీమనోథర్మంమి[ తెప్పెదవీను.డు,

త్రో: తనయన్నను జంపిన రొమునకును దా నహాయపకునటుల | నని చని రా
మదాంధత్యంబున నవియి మభఠివడే యవల || రా ॥

వ, లక్ష్మణుండు యుర్ధంబునకు నచ్బినప్పుడుగదా నీవి వచ్చినాడు | ౨
కృతఘ్నుడో చూడుము మారుతీ.

Pad Ma న నః అట ఆం ఆ ten ww we ఇ Sa
తీ: వాలీనీ జంపియు వాన్‌ Peg వసీతను గూడను కొనీయి | శల
గ]

నున్నాడిబి మరాత్మున శెమికరుణమదివలయు ॥ ర |
ర్ట |

వ. కాబట్టి నొనిశ్చయము మా రందటు విను(డుం

జేహోగ్‌ _ ఆదితాళము
సేరాను శేరాను పొం తశ హీర || చేరాను ॥ నారీమజి జాడగననేరక యు
నటకు ॥ చేరాను ॥ పోయి వానీచేత శక్ష(దొంటు దానికంటె నిచట! బాడూపవేశము?

బాణము బాసినమేలు ! శ్రీయతముగ మో కిగుండనాయకుని పొద మాన ॥ చేరాను |

194 ఛీ మోక్షగుండరామాయణము - వారికథ
వ, అప్పుడు యువరాజు మనోనిశ్చయంబున కందటు మంచిదని యొక్కపో దర్భ
శయనంబు లేర్చజుచుకొని వానీ యందు జేరి (ప్రాయోపవిష్టులు గా(దలంచి యున్నంత
మహేందగిరిగుహనుండి జెక్కలు లేనీ యొక్క గద్ద వికృతాకారంబుగా వెడలి వచ్చి
వారిని( జూచి,
సంపా: తో: నా శర దొరశె యీనాంభికి నిక గొన్నాళ్ళకు భీకియె లేదు | చేకొని
నే భక్షించెద వనీ యది పైకిరాగనామిద ॥ రా ॥
వ, వానరులు భీతచిత్తులగుచు.
వాః ద్వి. అక్కటా ! దీనికి నాహారముగను
జిక్కుడటించు[వా సెనో (బ్రహ్మమనకు !
లేకున్న నిటిబ లిషవు గద
. స్‌ చ థి (a)
నేకాలమందెన నెటీగియున్నామె |!
మరణంబు గోరెడు మనకోర్కె( దీర్చ
పరభిగంబెమీతి వచ్చె(గొనోవు !
అదిరే ! బలవంతులను పేరు(గాంచి
గద్దకులో(బడ( గా నాయెడ( దుదకు(
గాకుత్సృకులమును గడవట మనల(
గెకవరం బిట్లు కాల్చుచున్న యది;
a గ
యని యిటు వగచెడు నొవానరులకు
ననియె ధెర్యము, నొంది యంగదుం డవుడు,

శంకరాభరణము ః ఆదితాళము.
ఇక వగపుజెందవలదు కవులార! యిక | వగ | తగజావ(గ/ (బయత్నము వల
దని యాభగవంతు(జె రీనిబంపె మేలామెనిక ॥ వగ ॥ రామకార్యార్థమై రావణుతో(
వోరి భూమి జటాయువు బొలియలేదే! యిక | వగ 1 వినుడు మోక్షగుండ విభుని
కార్యములో మనమును జచ్చిన మంచిరికాదే ! యిక ॥ వగ ॥
వ. ఇట్లు [వ్రస్తాపముగా జటాయువును [బశంసించిన నాలించి యాగ్మధ్రపతి వనచరుల
డగ్గరి యిట్లనియె,

కిష్కి0ధాకాండ ము 1995

సీ. ఆజటాయువు తమ్ము( డగునాకు; నాతని

నెటెబుంగుదురు 9? మొ రెవ్య్వరయ్య *
౧

టిహుకాలమునకు మద్భాతృవార ను వింటి;
మననుదినంబు నిక్కుంబు నేడు;

లై, (4 య క పా న వె చం న

హితులార, తన్మృత హాతువు( జెప్పుడ
నంగ, ఇప్ప! దొడంగె నంగ దుండు

విహగేంద దశరథవిభునీనూనులు రామ

అక్ష్మణు అనువారు లలన తోడ

గీ. దండకాటవులకు రాగ దశముఖుండు
వారి ప౦చి౦చి కొనీపోయె వనీత నంత
దారిలోనే జటొయుపు దాకి పోరి

డస్ఫిరావణుచేత నడ౦గ నతడు,

వ. తర్వాత నవ్వార్తయెటింగి రాముండు నచ్చి యతనిదహనంబు జేసిన, నతండు
గృతార్థుండయ్యె. పిమ్మట రాముండు నుగ్రీవునితో నఖ్యంబు(జేస్‌ వొలీని [0వ కపిరాజ్యంబు
నుగీవున కీచ్చీన నతండు రామునిభార్యయగు సీతాదేవిజాడ! దీయుటీకు వానరులమయిన
మమ్ము( బంపిన వచ్చితిమి.

తో. ఎక్కడ(జూచిన నింకిజాడ మాకెరుకపడదు గావునను, జక్కగ6 లంకకు(
జనవలె ననిమే మిక్కడ( జేరి యుండగను ॥ రా ॥

వ. అంకయెక్కడ నున్నదియు నెటుంగక, నమద్రంబుదా(టు _నదుపాయంబు
దొరకక, మరలిపోయి యధిపతిచే దండింపయుడుటకంటె నిక్కడనే 1ప్రాయోపవిమ్ణులము

కా(బోవుచున్నాము. దయానిగీ ! మొరెజిగియుండిన సీత పొలకువ సెలవియ్యవలయునన,
జటాయువు మరణవార్త విని సంపాతి నెమ్మనం౦ంబున----

హింఎకాఫి: ఆదితాళ0,
సోదర ! నిన్నికమోద( జూడరా యకటా ॥ సోదరా ॥ పోదుగాబహ్మ వాత !
పూర్వమందు మన మేకోదరులము కూడియుండి బాసితిమి హా! ॥ సోదర 1 అక్కట
న్వయంకృత మైన కర్మముచేత తెక్కులు గమలీ నే నిక్కడం జిక్కితి హా! | సోద | అహ

106 శ్రీ మోక్ష గుండరామాయణము - హరికథ

జ

రవహమును నిన్ననుకొనుచుంటి నీ మహానీయులచే మరణవార్తవింటి ॥ సోద 1 రాక్షన
విభునిచే రణమున( దెగితివి మోక్షగుండపతి మఖ్యవదము గలిగె ॥ సోదర |

é

న, గట్టు కొంతవజకు దుఃఖించి పిమ్మట గైర్యంబుదెచ్చుకొని వానరులతో నిట్లనియె:

wu

తో, అన్నదమ్ములము అరుణనందనుల మాజటొయుపును చేను; నన్ను నీటీబింళకు
గొనిపోయిన స్నానను గాదించెచను ॥ రామ ॥

వ. అనంతరము మాకోరిన సంగతులు! (బత్యుత్తరిటు! వొబ్బవ ననపు,డు మంచీ
దని వారంద అతని _ మోసీకొనీపోయి సము డయులోనికి పర్చిం. సంపాతిసొ సంస టే
జటాయవునకు జఠింబు విడిచీ థీరంబు! బేరి ..--

ఆ. నూబయోజనములదూరంబు వారిషోం
జే
బోవ అంక గలదు; రాపణు౦డు
జనకసుత నళోక వనమం౦ందు నుంచి యు

న్నాడు; దూరద్భషి నాకు( గలదు,
ళం టి

తో, కొన! నంతయును గన(బడుచువ్నది వేను బోవంగాగలను ! సూనుగ రావణు
మర్దించియ శే మానీని గొనిరాగలను ॥ రా ॥

వ. నాకు తెక్కలు లేనందున. గొంచెము ఛిక్కినాండ, పూరీ యనధి ధాణు సీతను

వీక్షించి వచ్చుటకు నమద్ధులరే కొని వ్యర్థలరుగారు, పోయి రండు, రామునిచే రావణుండు
దునియగలడు. అనిన, నంగదు౦ డిటనియి.

క. చక్క(గ6 బక్షులగలను

౧

తిక్కల యుండంగపలయు, వక్కలు వేమీఫ్‌

జిక్కువడినటి కార
ట

ణు
మక్కజముగ6 దెలుపన

వలయు సఖి యతుగుదీయుగా,
సంపా తిక ళ్యాబి.అటతాళ ముం
నాపూర్వ వృత్తాంత మాటట్లి, చెలివద్‌ : నాపటి నంపొతి నగచరవర్యా ! యేపుప
నాతమ్ము(డును నేను బౌపషమువే, పెెగని, విను ఏధికినీ వారంగను పోనుపోను రటీదావు

గలుగుటచేత జెక్కలు దగ్గమై పింధ్యాది(బడితీ ॥ నావూర్వ 1 మంక్షగుండేవని సొక్షిగస

కిష్కి౦ధాకాండము 197

మూర్భముని( తెలివొందితి మూ(తువాళ్ళకును ; బక్షములు లేనందువలనను నెగురంగ(
జాలక నీక్షితిని దొర్లాడుకొనుచును పోయి వోయి కడు దీక్షతో! జం[దము(డునా ముని దివ్య
మగు నా శమము!శేరితి ॥ నావూర్వ ॥

౧

వ. అవ్వు తమ్ముని వలభుండు నన్ను(జూచి యిట్లనియె.

mn

తో, ఎందుకు నీ కీ వికృతాకారం బేర్చడెనో ! సంపాతీ! క్రిందట ని న్నెటి(గిన
కతమున సడిగితి( దెలుప నరుణనూతి ॥ రామ ॥

జ

వ. అని యడిగిన నమ్మని! నాన్వయంకృతాపరాధం బంతయు( దెలిపి దుఃఫించుచు
నిటంటి,

cen

తొ, అమా! యావికృతలాకొారముతో మరియిందగనేజాల, మునివేర, యిక
? శీ

నీతనువును గొలిచి సను గడతేప్ప మివేళా ॥ రామా |
వ. అని కోశం దయామయుండైన యమ్మునివరుం డిట్లనియి,
బేటోగ్‌ ; రూనీకమ్‌,
ఏల జాలి సొండెదస్పు కాలగతిక! మానుము: చాల దుఃఖమునకు మేను మూల
మగును దొటము ॥ యేల ॥ కర్మము దేహంబునథ! గారణమని యెజుగుము ! కర్మ కహం
కార మగును గారణము టెలియము ॥ ఏల ॥ ఆ యపహంకారిం బవిద్య; యందు వేగ

PS

గలిగిను దాయ కందుమోక్షగుండ (ప్రభువు చాయ నిలిచెను ॥ యేల ॥
గీ. ఇటు తోంచినటి యాశ్వరచ్చాయను
a) (టు

జీవు( డనుచు బుధులు సెప్పుచుందు;

గినదినం బతండు చేహాత్మబుర్ధిచే

సకలకర్మములను సలుపుచుండు

వ. తనముూలంబు గుర్తిటుంగక విషయాసక్తుండ్రై పుణ్యపాప కర్మంబు లనంతంబుగా
నాచరించి, యూర్థ్యాధోలోకంబులకు నెడతెగక దిరుగుచు, నందు బ్రౌప్లించు నుఖదు$ఖంబు
లకు బద్దుండయి యనుభ పించుచుంగు ; వెట్టనిన--
ర క్రతువులు మొదలగు సత్క్రిియ

లతిభ కిని నాచరించి యంతంబున న

198 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ
ద్గతి కరిగి యచట సౌఖ్యము
అతులీతముగ( బొంది పుణఖ్యమడ(గ౧న మాదక.

తో, ఇందుమండలమునందు జేరి హిమబిందువుతో జతగలసీ | (కిందనుబడి యీ
&తి (అహ్యోదులయందు( జొచ్చికడు వెలసి ॥ రామ ॥

కీర్తన: ఆదితాళము
అరుణనుతా తరువాత? అది యన్నముగా మాఖు౯; బురుషుని గర్భము దేరున్‌ ;
పరరేతంబై యలరుస్‌ నతులుస్‌ బతులుస్‌ నురతంబునందు[ గూడగా జారున్‌ 1 అరు ॥
బుతురక్తములో గలియన్‌ హితసుగ నొక దినమునకుస్‌ క్షితి గలలమువలి( బొలుచున్‌, ధృఫి
బంచాహ్నంబులకుస్‌ దిరుగన్‌ నరగన్‌ మితమయిన బుద్చుదాకృతిని నిలుచున్‌ ॥ అరుణ ॥
పదునైదవ దినమునకు॥ా మృదుమాంసపు(బిండముగ౯ ముదమున( బొదలుచు నిది యల
రారు౯ ; మోక్షపురీథని కరుణన్‌ దల(పన్‌ విదవస్‌ బదినాళ్ళ కంకురంబు (బిభవించుస్‌
॥ అరుణ ॥
సీ. మెడయును దలయును మెడవంపులును పెన్ను
నుదరంబు( గలుగును నొక్కచెలకు :
బాణిపాద౦బులు పార్య్యముల్‌ కటి జాను
వులు మానయుగమున కెలమి(బొడము;
మూ(డవనేలయందు మొలచును దనుసంధు;
దలరు నాల పవెలయందు వేళ్ళ;
ముక్కు వీనులు న్యేతములు గల్లు నైదవ
నెలను; జీవుం డందు నిలిచియుండు;
"గీ. దంతవ జ్కి నఖం౦ంబులు( దగ జనించు;
నాభి గుదగువ్యాములకు రం|ధంబు లాజు
నెలల శేర్చడు( దలవెండుకలును రోమ
ములును నేడవనెలయందు మొలచు నవల.

వ. - ఎనిమిదవమానంబునకు నర్వావయవంబులు నంపూర్ణమగును. పిమ్మట మాతృ
భుక్రాన్నసారంబునాభి నూక్రాల్బ రంధ్రంబున( బరి గ్రహించి యభివృద్ధి నొందుచు గర్భస్థ
జీవండు జరరానలతదుండయి నకఇత కరంబును గుఖజించి యిటని చింతించుచుండు :

కిష్కి౦ధాకాండము 199
గమాచ్‌ : ఆదితాళము.
కడతేరే దెన్నడో ! దరి(జేరే దెన్నడో! ॥ కడ ॥ ఘోరమయిన యీకూపములోపల(
జేరితి! వెడల(గ దారి దొరకి ॥ కడతేరే ॥ స్వకృత కర్మమున సకలయోనులం దకటా!
పుట్టుచు నడ(గుచుంటి; ॥ గడతేరే ॥ న్యాయముదప్పి ధసంబు గూర్చి నిజజాయానుతుల కొనంస
చుంటి ॥ గడతేరే ॥ అస్థిరమగు దేహోది ప్రపంచము నుస్టిరముగ గని పొక్కుచుంటి ॥ గడ
తేరే | మోక్షగుండనతి ముఖ్యచింతనాపేక్ష వదలి నేపేలుచుంటి ॥ గడతేరే ॥

హో

తో; కావున, నే నీగర్భనరకమున గడువడి( బడియున్నాను, ద్రోవ దొరకి యిం
దుండి వెడలి తే నా వెనుక మఅవకయె ॥ రామ |

నర్వేపని నంన్మరణంచేయచును నంసారాంబుధి( బడక, నిర్వాణంబున కుర్వడి జని
నే నిలిచియందు నికం జెడక, ॥ రామ ॥

వ. అని చింతించుచుండు నంతలో బపమౌసంబులు నిండి (ప్రనవసమయంబు
(పొప్తించిన---

గ్‌. భూరిదుర్గంధయు తమైన వుంటినుండి

[కింద నరగున ( బడుసట్టి కమి విధమున

మోనియర్యత్మపపీడితు.డైన దేహా

మావితోం గూడి (గక్కున మహిని బడును.

వ. ఇట్టుయించిన మాయ గప్పుటచేం బూర్వజ్ఞానంబు సుజిచి బాల్యాదిదుఃఖంబులు
నర్వంబు గుడుచుచు, దేహమే నే నను భమవేజిక్కి వ్యర్థంబుగా గాలంబు బుచ్చుచు
దిలుమాలు. బుట్టిచచ్చుచు గిర్భనర కాద్యవస్థలు సారెసొరెకు ననుభవించుచునుండు. ఇట్టి
దుఃఖభాజనం బగు దేహంబు రాకుండ, జేసికొనవలయునది. ఎట్టులనిన :---

శహన : ఆదితాళము. (పురమునీలం) వలె.

“పుట్టుక లేసట్టివిధం బిట్టీది యెబుగదగదు' నేనీ పట్టున( దెలిపెద ॥ వు ॥ ఇట్ట
దట్టిదిం తిం తని యన రానట్టిదాని బూర్జముగను గాంచుటె! 1 పు 1 శ్రీగురుని వేగ గని
సాగిలి (మొక్కులిడి, యాగమతత్త్వరహస్యార్థమపిని, యాగయోగభోగాదులయందువిరాగ
చిత్తుండై యాత్మసు దెలిసి ॥ బు 1 క్రీరంబు?ా క్షీరమునస్‌, నీరము నీరమునకా, జేరుప,
నొకటిగ జెల(గిన విధమున వేటగాక 1శీమోతక్రగుండ రఘువీరునితో బావెలయః గలయుటే ;
॥ పుట్టుక | -

ఈ విషయం బిటుండనిమ్ము. జరుగబోవు కార్యంబు వివరింబెద.

200 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ
క, వగవ బనిలేదు (త్రేతా
యుగమున హారి రాముడి యయోధ
దగ నత డడవులకును రా
బగ( గొని రావణు(డు వానిపత్నిని గానిపోన్‌.

A]

గీ. అంత నుగ్రీవుతో( జేరి యతనిభటుల(
గపుఠల( బంపించు వెదుక నోఖగవరేణ్య !
తెటివువారికి జూపించి తేని నీకు(
బక్షములు వచ్చు; నిజ మని వల్కుటయును.
వ. అమ్మహానుభావునీక మొక్కి మెల్లగా నిమ్మహేంద్రగిరి గత్వారంబుం శేరి
బహుకాలమునుండి వానము( జేయుచు సంప్రాప్త భోజనుండనై మొరాక గోరుచున్నాడ,
ఇందులకు దృష్టాంతముగ ఒం

తో, ఇవిగో నాకును సెజికలు వచ్చెను నిక నే శెగిరెద ననుచు! డిఫికసి నెగిరియు
ధివ్యవాక్యములు దెైలిపెనువారిని గనుబు ॥ రా ॥

కీరన ఏ అదితాళము.

విను డిక వానరవిభులార? 1! నినిపించెద నోభునులారా ! ఘనముగ వారిధి గడిచీ
అంకకును జని రాలేమనినంశయవడకుడు ॥ విను ॥ త్రీనుహిళాపతీ నామము నిరతము
బామరులైనను బఠియింప శ్లేమంబుగ సంనృతిసాగరమును దాము దరించి కృతాద్ధలగుడుిల
॥ ఏను ॥ మోక్షగుండ పతిముఖ్యభక్రులై యీక్షితిలో జరియించెడు మొ కొక్తయబలులకు
నంబుథి దాటుట అక్ష్యమె యవలీలగ దాపెకరు | విను |

వ. అని తెలివి నంపాతి యిథేచృం జనియె. అంతవానరులధైర్యంబు వదలి
శతయోజన విసీర్ణమయిన నముద్రంబు దాటి లంకకు! బోవ నిశ్చయించి యున్నంత
సంగదుండు వానరులతో నిట్లనియె :

తో; ఎంతదూర మెవరెట్టుపజతురో ! మెజ్‌గింపుడు నాకోడ! వింతగ మొజవ

విధమును విని నంకోషింతునుజూడ ॥ రామ ॥

వ. అనవిని గజ గవాక్ష గవయ శరభ గంధమాదన మెంద ద్వివిద తారులు
(గమంబుగ( బరి యిరువది ముప్పది నలువది యేబది యరువది డెబ్బది యెనుబదియామడల
దూరము(హోగలమనితమగమన జవంబు కొలందులం బలికిరి, అంత జాంబవంతుండు,

కిష్కి౦ధాకాండము 201
హిం. కాఫీ ; రూపేకమ్‌
అంగద వినుమా! పొంగుచు నాబలము గనుమ! | యంగ ॥ చెంగున సీపొంబులు
లెగురంగల బూర్యంబున నే ॥ నంగ ॥_ తిరిగితి నిట్లు ద్రివిక్రమ దేవునిచుట్టుది0గితి ॥
ఇరువగియొకమాజు గిరులు విరిగి నొచ్చె జరణింబులు ॥ అంగ ॥ అది మొదలుగను నలసీతి
ముదునలిని నేను నదియయినను నిప్పటికదొంబ ! దామడల దాటంగ గలను ॥ నంగద 1
ధారుణిలోన నారాయణ కవిమనమున ॥ ధాడణి ॥ గూరిమి విహరించు మోక్షగుండవిభుని
పాదమాన ॥ యంగ ॥
వ. అంఠ నలుండు తొంబదియేడామడదడాల జవంబు దనకుగలదని పలికే, అప్పు
డంగదుండు.
క. శతయోజన మెగురునమ
త నాకును గలదు; మరల రారే నేమో
మతిసెంళయంబు గలిగెడు

గతియే మని పలుక భలుకవఘి ఏనియె౯.
౧

క నీవు యతారాజ తగుదును

కావున, మ్యగీపనమముగాదే మాకుల

సపకులము మే ముంత

నీవేగ(గవలెనె! వలదు నిలుపుమువత్సా!

వ. అని యిట్టీవారు మనవిచేయ నేమియు శకైప్పక యూరక గూరుచుండె
ఆంజనేయుని డగ్గి0 జాంబవంతుం డిట్లనియె.

బేహగ్‌ : ఆదితాళము
పవమాననందనుఃతపు నీవు; అనేమానబలుడ వన? దగినావు; అనుమాన మేటి! లేచి
రాపు* మౌొనమూన నౌనా! లేలెమ్ము ! చిన్ననాండే ఫల మని [భమఃజెంది కమలబాంధవు
([మంగ(పోయి కంది నిలువ నోడి యిలపైనీ బడి కుంది చూడ! జూడ వాడి జెడవు | పవ ॥
నీవంతు శ్రీమోక్షగుండకాంతు కార్య మంత దీర్చగ నని వచింతు హానుమంత నీ చెంత
మాకుప్పిగంతు లెంత ! వింత ! నంతనమున 1 బవమాన ॥

202 శీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ
వ. అనిన నుప్బాంగి బలిథ్వంననకాలంబున వామనమూర్తి వలె. బర్వతా
మఘహాట్టహానంబున బ్రహ్మాండంబు భేడిల్ల సింహనొదంబు( జేసి హనుమంతుండు
కార్య దుఠరంధరు(డయి యిట్లనియె,
హళాహళిక౯ ధరాత్మజాత నట్జె చూచి; రావణు౯
గళతప్యతబాంధవాదిగా వధింతు(! గానిపో
గళంబులందు( (దాడుగట్టిగట్టిగాను నీడ్చుచు౯
జెలంగి లంకతోడ వాని( జేరు రామ ముందట౯.

తో: ఈలవణాంబుధి గాలువ(బోలియు- నే లంఘించెర(జూడు ! ఆ
నాద్యంతంబును గాలి(చివేసెద నేడు ॥ రామ ॥

పంచ. సురాది దెత్యవీరు లొక్కబొప్పునన్‌ శరించినన్‌
హరా జముఖ్యులెల్ల వచ్చి యాజ్ఞ చేయ(బూనిన౯
జరాచర[పవంచ మొక్కసారి వచ్చి తా(కినన్‌

థరాత్మజాత జూడ (బట్టెదన్‌ శుభంబు వినెదన్‌
ప. అనిన, మహానందంబున జాంబపంతుం డనియె :

క. నీ వంతచేయునా(డవు
గావా! నీ కడ్డమేది గలదు ధరితిన్‌ !
వేవేగమె భూవుతిని
భావించియ( గాంచిరమ్ము పవనతనూజా !

"a

వ. అనంతరము శ్రీరామచంద్రమహో ప్రభువే నమన్త కార్యంబులు దీ
నీకు పభంబగు[గాక ! పోయి ర మ్మనీ జాంబవంతాదులు దీవింప( గైకొని
(ప్రయాణోన్ముఖుడై,
క. అంతట హనుమంతు(డు గడు
సంతోషముతో మహేంద శెల్మాగము పె(
బంతమున నెక్కి యిదియొక
గంతున దా(టం గడంగె. గగనాంభోదిన్‌,

ఏష్కి0ధాకొాలఉయి తుల
ఆశ్వసాంత్‌ = తోహర
అనితాళ్ళూరి నారాయణకవి రామాయణమును హరికథను, భునముగ జెప్పను
ద 1 గిష్కింధాకాండము జిలుకును సుధను 1 రా ॥ ఇది వినువారల కిహసౌఖ్యంబులు
ొద్రవలేక చేకూరును; ముదమున దుదకును ముక్తి లభించును మోక్షగుండ హారికృపను
రామ ॥
ర నాచేతనైన కొల(దిని
జూబి రచించితిని దీని నుజనులు నెరనుర్‌
దోంచినమెడ దిద్దుదు రని
నాచి త్తములోన నమ్మినా ననయంబుస్‌.

శ్రీమోక్షగుంతరామాయణమునందలి కిష్కింధాకాండము

సంపూర్ణము.
ణా

శ్రీరామచ౦ం(ద గురు పర(బహ్మాణే నమః

అవిభ్నుమన్లు

శ్రీమోక్షగుండ రామాయణము

నుందర కాండము

¥* x *

క శ్రీరాముని కార్యార్థము
మారుతి చనునపుడు తనప మంగళ మగు న
ట్లారూఢి( దల(చి మంగళ
హారతులను బాడి వేడ్క నారామునకున్‌.

కమార్‌ ౩ రూపకము.

స్పామి! పీకారాము బంగం! నిపలాక్షవినుతనామ | దివ్యధామ ! మంగళం!

నేవుంబున నీనామము గామించితి నామనమున ॥ స్వా ॥ భూతకోళాతీత ! మంగళం !

శ్రీమోక్షగుండ నేత! భక్షోపేత! మంగళం! భ్యాతిగ నారాయణకవి చేతోయుత !

జ్యోతిర్మయ! ॥ స్వామి |
లి

వ. ఇటు మంగశంబులువ
Ca

వించంబులు హృదయారవిందంబుని నిలిపికొనీ వానరులం గని యిట్టనియె :

ఊఉ. వానరులార, రాఘవుని బాణపరంపర నూటినేగు న
లేను వియత్సథంబున యథేచ్చ నమ్ముదము దా(టి పోయి, యా
జానకి( గాంచి మొక్కి వడిస్వామిని జేర(గవత్తుమోరలున్‌
బూనికతోడ( జూడు డి(క-బోయెద నేను గృతార్థు(డ కాజుడీ |

శి తనతండ్రికి నమస్కరించి, రాముని చరణార

సనుందరకాండము 20ః
గీ. ఏమహాత్ముని న్మరణన౦ంనృతి మహాబ్రీ
దాటి భకులు వరమవదమ్ము( గాంతు
రామహాత్ముని యాజ్ఞ నీయ బ్రీ( బిల
కొల్యవలె(దా(టి తత్కటాకమ్ము( గాంతు.

వ. అనీ పలికి తక్షణంబున హసుమంతు(తు --

Ee

అడుగులు నదిపె నిలిపి యంగము (గుంగ(గణేసి కన్నొమళల్‌
గడువడి నెతి నిక్కు నటు గర్హయుగంబును లేపి వార్టినె

లెడ6 గలయంగ( జూచి మెడ యెతియు దోకం గదల్చి నెమ్మది౯
యి అం

x fh

వడి చెడ చీక మారుతి జవంబున దా(టె( నమ్ముదమతతి౯

వ. ఇటు వీయన్మారుబున వాయువేగంబుస నముదంబు మొండగ( జనుచుం

దేవత లండటు ---
గీ. ఆంజనేయుని ధెర్యంబు నరయవేడ్క
నురగులం గన్నతలియౌ నురన! గాంచి
య

వవన జాన కడ్డవడి వానిబలము( దెలిసి

రమ్మునీ వన్న, వికృత దేహమ్ముతోడ.

తో. అడ్జముగాం జని, యహాహా! సే నీవు డాకలీగొని యున్నాను! గుడ్తురీతిగ
గుటుకున మింగుదు( గోరి నిను నే ననును ॥ రా ॥

హనుమంతుండు --

హిం, తోడి ; ధూవేకమ్‌,
అమ్మ! నేను రామునికార్యమ్మనకును, బోవుచుంటి! (గమ్మర సీతమ్మ నరః
నమ్మకముగను నేతెంతు ॥ నమ్మ ॥ ధారుణి శ్రీ మోక్షగుండధామున కీవార్త దెలిపి చేరవచి
నీకు నే నాహార పుగుదు(' దరలాక్షి ॥ య ॥

వ. అనీ సేడికొనిన నురన వినక =

VOL) ఈ బూక్ష యుండరాయోయిటణియి = బా౮5 థి

కమాచ్‌ : ఆదితాళము.

నీ మాట వినను; మో మోట మేలను మాటికి నీవీ బూటకములు నాతోటి ఫలి
కెదవు! పొటిగాదు ॥ నీమాట ॥ సామాన్యులవలె జౌకగ జూచితి వేమో ! చిక్కితి వికను
విడువ 1 నీమాట ॥ ఆకలిగొంటిని నారగించెదను గాక, వచ్చునందా'క నిలువ 1 నీమాట ॥
మోక్షగుండపతిసాక్షిగ విను నిన్నీక్షణముననే భక్షించెద 1 నీమాట |

వ. అని ఖండితంబుగ( బలికిన,

సీ, వనీతరో, నేను బోవలెవేగ నీనోడ
దెఖువుము తెటువుము పఅతు(దూథీి
అని శరీరం బొక్కయామడ పెంచిన,
నైదామడలు విప్పె నదియు నోరు;
పదియామడలు పెంచె(ం బవనుజు( డంగంబు;
నిరువదియామడల్‌ దెజిచెనదియు :
ముప్పది రెట్లుగా మొనయ నాతడు పెంచె;
నేబదియామడ లింతి దెబచె:

గీ, నంత న౦గుష్టమ్మాతు(డై యందు దూఖి
వెలుపలికి వచ్చి నిలిచిన వెల(ది మెచ్చి
విను( బరీక్షింవదేవత లనుప వచ్చి
నాను నాపేరు నురన; మంగళమునీకు.

తో, రామునిదేవిని రయమున గనుగొని రా(గల విక(ద్వరగాను! ఓమారతి |
నే బోమెద నని యాభామిని వేగమెచనెను | ! రామ ॥

వ. అంత హనుమంతుం డరుగుచున్న(గని నముద్రుండు మెనాకునితో నిటనియె;

జంరూటి _ ఆదితాళము,

మారుతి లంకాపురమునకు జేర(టోవుచు నుండెడున్‌; సొరెకునీవేగి కడువిశ్రాంతి(
జేయుము లెమ్మిక౯ 1 మారుతి ॥ సాగరముచే వృద్ధినొందిరి నగరులెల్టను [గ్రిందటి :
బాగుగ దత్కులజు. డగు రఘువరునికార్యము( జేయ(గస్‌ ॥ మారుతీ ॥ మోక్షగుండపురీన

సుందరకాండము Ur

కరుణా వీక్షణంబున జేరుము; ఈ క్షణంబున నీవు జేయుము దీక్షతో నత్కారము
॥ మారుతి ॥

వ. అని యిటు సముడుండు చెప్పిన మైనాకుండు నరాకృతీతొ బయికిం. బెరిగి

తో, వారిధివనువున వచ్చినాడ నాపే రిదె మైనాకుండు ! మారుతీ, కొంచెము
మారాయానము దీర్చిపంతునీటనుండు ॥ రామ ।

వ. నమన్ల వస్తువులు ఫలములును దెచ్చినా(డ, ఇవి [గ్రహించి కొంచెము విశ
మించి పోవలయు నని కోరిన, నతండు---

క. వారిధి మధ్యను నిలువక

చారెద నని శపథమూని నచ్చితినట మా

వారలతో; నటుగావున(

గూరిమీతో వ్మిళమింప( గూడునె నాకు౯?

వ. నీ యిష్ట పకారము వచ్చి నా హన్లమును మాత్రము 4ఖరంబున నుంచెద,
హన్తనృర్శముచేత నంతోషింపుము. అని యట్లుచేసి యవతల(బోవ దశయోజనంబుల
వెడల్పు నహనయోజనముల నిడుపుగల సింహిక యను ఛాయా గ్రవహాంబు వచ్చి యాంజనే
యుని [మింగుచుండె.

క్ర. జంతువులు పెన( బోవ(గ(

బంతంబున ఛాయ పట్టి భొశించియు దా

నంతట వారిని (మింగున
దంతయు దా నెజి(గి మారతాత్మజు( డలుకకా,

తో: అకటా! యిదియొక టడ్డము వచ్చెను నాశ్చర్యంబుగ ననుచు, బకటితముగ(
గ్రిందికి జని దానిని బదమున దన్నెను గనుచు,

చ, ఇటువలె దానిదన్ని మడియించి వియత్పథగామియె నము
త్కటబలు(డౌచు దక్షిణపుదట్టుగ మళ్ళియ బోయి పోయి యం
తటను దికూటవర్వతము, దానిపయి౯ జెలువొందు ,లంకయుకా
దటుకున( గాంచె మారుతి ముద౦బున డెందము పసొంగుదుండ(గ౯,

m0 Oy OV RD SMV OW టట TY న నక

వ. ఇట్లు గాంచి పగటిపూట లంకావుర ప్రవేశము జేయ గూడదని నువేలా ది పె
నివసించి, ర్యాతికాలంబున నుత్తర ద్వారంబున నూక్ష్మ్మరూనుండై (పమేంపథోయిన అంకికి
యడ్తము వచ్చి...

పూరికల్యాణి ; ఆదితాళ ము.

నీ వెవ్వడవురా! నీపే ర దేరా! వేవేగ( జేర నీవేళ రాకుపోర! ॥ నీవె ॥ నను
గెల్చి లంక(గన బొమ్ము చీంకము నడంతు నింకబొలియింళు గింక కంక ॥ లీచే ॥ అంకిఖి
నేను; లంకగాచేను, బొంకముగా నిీనుబోనీను మానుమాను ॥ నీవే ॥ ధర మోక్ష గుండసుర
హరియండ. జొరబోనీకుండ గొరుకుదు గండకండ ॥ నీవె ॥

వ. అనిపలికి కాలిలో; దన్ని పోనీక యాపిన. వొడగునం వటి. గ్రుడ్జెణ్తిెసి
యాంజనేయు(డు-ా

తో ; వెడదవక్ష మున నెడమవిడికటసు వొతిచిన రక్తము [గక్కి పుడమిమిద( బడి
పొరలి లేచి యాపడతి పలిశె మొక్కి దా ॥ రా ॥

వ. ఓ మహానుభావా! జగదేకలీరా ! రీకుజయ మగుగాక ! నీవు లంకరోనికి చోవల
సినది. పూర్వ మొకవరి బ్రహ్మనాకు జెప్పినది యేమనగా; నింక నిటవరి యెనీమిదప
పర్యాయము శ్రేతాయగము వచ్చినప్పుడు శ్రీమన్నారాయణుంగు రాము డన రఘుకులం
బున బుట్టగలడు. అతని భార్యయగు సీతను రావణుండు దెచ్చి అంగలో నుంచునప్పుడు
రాముని (ప్రేరణమున వెదకుచు నొక్క వనచరుండు రా|త్రికాలంబున నచ్చి నీచేత నావ(బథి
నిన్ను దండింపణగలడు, నీ వెప్పుడు పరిభనము బొండు నాటితో లంకయు ; నందున్న రక్క
నులును జిక్కువడి సంకు రనియె. అదినీజం బయ్యి, వినుము----

తో: రావణు డుండెడు రమ్యసౌధమున కావల గల దొక వనము; నావనమున
ఘనమైన శంపపం బనుచెట్టున్నది కనుము ॥ రా ॥ అందు ఘోరదనుజాంగన అలిజతి
నొందింపగ దైన్యమున గుందుచు నాతరుమూలంబున సీత వందురు గనువేగమున ॥ రా ॥

చ. జనక జవార్త రామునకు( జయ్యన 6 జెప్పి, దురం బొనర్చనా
ఘను నిటు( దోడితెచ్చి దశకంఠుని గూలిచి లోకజాలముకా
మనువుమటంచు( దెల్బు జనమాన్యునకు౯ రఘురామమూ ర్రి!న్‌
దనుజులు [గుంగి రంచు( (గమత౯ దలపోయుము వాయన౦దనా !

వ, అని పలికి యతని వీడ్కొని రామధ్యానంబు సేయుచు లంకిణి యథేచ్చం
జనియె. అంత హనుమంతుండు నూక్ష ్మతనుండయి లంక( బ్రవే?ంచీ.

నుందరికాండము 2()9

శీదార : దావకము.
దీనిసొంవు గానగను ఆ చిలింపులైన [భమపడరే ! మావనంమిలోన ముదిచొట
చెడు! శ్రీనిధిమై చెలగుచున్నది యక్వురా ॥ రిని ॥ మూడు ల్‌ కోక ములయయ జూడ దీలిజోడు
వురి కలదే! నాడెమెన మాడుకు జిత్రము ! వేడుకలో సెలయుచు నున్నది యవురా
॥ దీని ॥ 1 మోక్షగుండార్యప్ర. ౯. నగి గల్ల గాన, తనగరము రాక్షనుండు దీక్షగను శేలుచు

లో

నీక్షతి పైది నుఖివడగాం జాలింతు | దిని ॥

వ. ఇటువపి బురం ౦ బభీవర్లెంచుచు గూశపారుండయిచని,

మదురగతిరనగ డీ.

వెద బవననతు,డు ! లంకను క్షతికుమారి నప్పు | నర రథశాలలు వెభ్యశాల
లును, హరికరిగాలలునప్రశాలలును | వీరభటులుగల వివులశేవాములు | ఛూటులు నిలీచిన
నుందరగృహాములు 1 ఎధులు రిన్నెబు పదక ఫారములు 1 సౌధంబులు రచ్చ గోపుర
ములు | దేవాలయములు | రెలియనిగొందులు, నావడులును దుస్తరమగు నందులు ॥ చె ॥
వందిమాగధుల వానస్టలములు । నందము లగుగొాయథల గృాహంబులు | నార కామినుల
వరమందిరోములు । బౌరాణికసంభన్మందిరములు. | మంత్రవర్యుల నర్మలతరివనతులు |
తం|త్రజ్ఞాల నుందర నేద్మంబులు | గదినీ నుమాలాకాదులయి.: ఎడ్డుమే | బదబక చది బైవట్షుల
యిండ్లును ॥ వె ॥ కుంగశ్రవణునీగోస్యపు నెలవును | గుంబొచికుంచుల ఉధవానములును |
అతికాయుని దివ్యంబగు సౌధమును | బకిలేని యకంపసువి సొదమును గంపనునగడసు
ఖరనుతుభ వనము 1 డెంపున(జని యా డిశిరినిభవనము నక్షయు నలువగు హర్మ్యత లమ్మును |
నక్షయ మగు ధూమ్రాక్ష్రమందిరము | దూరి యింద్రజితుని గేహంబును ! దాడుచు దేనాం
తకు గేహంబును | నా మహోదరుని యతులనుందిరము | నామహాంగుశున్నట్టిమందిరము
సొరిది మహాపార్శు వనివానంనుశువరునను డె సార్మ్యుని సరితీలయంబును | గతల సెక్కు

రాక్షనులనదనములు | అడరులేక దివ్యాంతః పరిములు | వెదక బవననుతుడు ॥

వ. ఇటు వెదకి యెక్కిడను గానక a) రొదణుచి నిన్యసౌధంబురేర్సి
యందలి పనితనంబునకు నచ్చెరు వొందుచు* గాదళయున్న నోరలం ఎరికీబంచుచుః దిన్నినీ

2

PP “ స ఆ
నడకలతో నంతుపురంబు! జేరి యచ్చట.

ర న gs na!
ర్‌. చెలగి రావణుడు - చెలి దెచ్చినయాస్తు.ణ చ

అధ
| పమధిట ARS

లాలి Me ర orm నళ ఇ ఆ CW RL. , ent)

210 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

వ. కోకముడులు బిగించుకొనకయు. గంచుకంబులు మరల ధరింపకయు, ఏమా
నంబుమో(దనే యొరిగి నిద్రించు చుండు వారల గని యాళ్ళర్యకలిత చిత్రుండయి హను
మంతుడు ---

క, ఇటి నెరజాణలుండియు(
ళు
గటా! దళకంధరుంతు కాక్రుత్సునతిస్‌
ట థ్‌
నెటన జెజివటిను దన
శి యు

చెటతనందునన తాన చెడిపోవుటేే.
A) a
వ. అనీ కొంత చీంతించి,

తో, స్వామికార్యమును, నలువవచ్చి జవ్వనుల విలానముగంటి | రామునింట ఏటి
అలో వెదుకగ రాదు కళుషమును గౌంటి ॥ రామ ॥

వ. ఇం దుండ( దగదనియెంచి యవతలంహోయి యొక్కరళ్త వేదిక పె బువ్వువొనా
పున( బవ్వళించి ని[ద్రపోవుచున్న రావబుని( గనుంగొని యతనీ యుఫయ పొర్శ్వ్యంబుల -

తో, ఆడియు బాడియు నడపము( గటియ నాలవటములువటి ! వేడుకదోడుతి
లు ళీ యి

వింజామరములు ఫీచుచు నీదలు ముట్టి ॥ రామ ॥

వ. దేవ గంధర ్వదెత్య కాంతలు వా(డు నిద్రించిన వీమ్మట దమలేతీ సాధీగందులు
గౌ(గిలించుకొని మయిమజిచి నిదించుచుండ( జూచి రావణుని విభవంబిని కద్భుతవడి
తలయూచి యింతలో ===

తో: అతని గౌగిటను నలరి రతుల( బెలలసిసొలసి నిరుంంచు రతి పీలీన
౧

మండోదరి గను(గొని కుతుకమంది పరికించు ॥ రా ॥

వ. సీతను గంటి నని యాసనందించీ గంతులువెది వా ఇంది. డాంటించి
కంబంబుల కేగబాంకి జూతివికారంబులం గౌన్నింటి, నగపటిచి యనంతర ౦ఏ,-—

జంయూటీ ; తీశ్రజాతి.
నే నెంతో మోనపోతీ ! నే నెంత వెళ్టి నయితి ! యీనీచు తటజణిని. జూచి జానకి
యని తోచి భ్రమసికానక శలచితిని యా పతి వతాతిలక మన్యు గవయ గోరునే! మది

SAR nA, AVHRR CW A VY uU¥ hn

ఆజ వి

నుందరకాండము 911

యీరీతిని బుడమిజ మధు వాని చెడునా! తడబడి యెంచితిని పరమమూథు(డ ! బాపకర్శ
మొడి(గట్టితి | నమ్మ ల చేసితి ॥ నేనెంత |
వ. అనియిట్టు. ఓంతించీ యనంతరము మధుమాంనయుకొ౦బగు పానీయశాల
అరయుచుంగె ననీ చెప్పిన ఎని ఫాంకలీదేవి శంకరున కల్టీనియె ;
క, జానకి పత్మివతగ( దన
వాననమున నెటి(గి యండి మందోదరినా
వానరుండు గాంచినప్వుడు
దానేల భ్రమించె మదిని ధరణీజ యనుచు౯
వ. ఆ కారణంబేమో వవరంబుగనొకు సెలవిమ్మనీ ప్రార్థించిన శర్వాణి
శశ్వరండిట్టనీమె :
తో, సికిరూపసువలె వారిచే మందోదరి విర్మింవగబడియె౯, సికియంశంబున సీత
యవతరించినది, కాన నరిపడీయెస్‌ ॥ రామ ॥
వ. అది యెటు అనిన రిమాంశ సంఘొత పీతగదా ! మందోదరి జన్మకథ వినుము.
గి. ఘనగుణోపేత మాల్యవద్ద ర్భజాత,
పణుతకాంతానమేత రావణునిమాత
వీత పాతక దుఃఖ౦బు చేత జిత
మందు( బొగులుచు. దనయున కనియె నిటు.

ధన్యా? : ఆదికొళం,
ఓతనయా ! విను మొకదుఃఖము నా కొనగూడెను వేడు | ఆ తెల గే మని యడిగెద
వేమో! యీతరి నేవచించెద నర్వమ 1 నో ॥ శేషోచ్య్వానముచే నాలింగముచే
రసాతలము, శేషభూషణు భజించుచు నుందును నే నతతంబదె నిలిచి పోయె నిక ॥ నో |
ఇమ్మహి మోక్షగుండేవని గూర్చి తపమ్ముజేసి నీపు (గమ్మఅ నొకలింగమ్ము నడిగికొని
రము దాని నా కిము దరించెద ॥ నోతనయా |

212 శ్రీ మోశిగుండ రామాయణము = దారికి ధీ

ఎబులకు పళ యని రావణుండు ఎెండికొండకు ద్‌త్రణ rou

వ. అనినం పల్లవాక్య
వచ్చీ,
ts. ఉల్రము మోదమంద పినయోన్నతి నాదరి( జేరి (మేలా

తలి నాత్మలింగము హితమ్ముగనీమ్ము; గిరీశ, నాకు నీ
ల J

వలభ( బార్వతీరమణి( బత్నిగ వీ(గడెయంచు నాంభిత౦
a)

బలనదెల్బగా వినీ దశాననుకో నీటులంటి నంబికా.
రి

కీర్తన : ఆదితాళము. (ఓన్న మోనారాయణ) వలె.

రావణా! నీమాననంబు రంజిలకేతు, నేవరంబులనేని ఇత్తు నీకిదే ॥ రా ॥ ఆత్మళం
మిచ్చెద మాయిమ్మకు నడుము; అత్మపత్ని నీచ్చెద ప్రీ వట్టె3ైకా నుము ॥ రావ ॥ ఈష
లింగము మథి శేనుతీ వీపు పోవుపో భూమిని నుంవకోకు కొసలేవు ॥ రావ ॥ ఎంటి

స్థావితమోనొ యందు వసించు, నందముత మోక్షగుండ మంచు భాదింతు ॥ రావ ॥

“ల పబ ఒర ౪ ఇ /. అగ, స maa 4
ఏ. అను తెలిపిన మంచి దని దశోపదనుండు నిన్నును లీంగఒబుంగొనీ,

వ. చనునెడ నీవు విష్ణ మది సం న్మరియించుట(దా నేజీంగి చం
7

మున లక్ష్మబోలువనికకా రచియించి మయా ఖ్యనొసన్వనా

తనికి నొగంగ( బు|తీగ నతండు దలంచి రసాతలంబు వా

జేర్చి తాను. దనభార్యయు నక్మిలిం వెంచుచుండ(గ౯.

(a
౭న

పనమున(

ఒం శం,

ఏ. అచ్యుతు( డొక్కవిప్రహపంబున రావణున శెదురుగ వచ్చి యిప్టీనీయె :
టై

తో; ఎందుబోయి పనుజేంద్ర ! వచ్చెదనో ! యింతి యెవ్వరని యడుగ,

నిందువా ళీనతీ యీమె విభుండు నా గోచ్చె ననుచు దా నడువ ॥ రాటు ॥
వ. కపటవిప్రుండు నవ్వుచు నిటు వలుకుచున్నా (డు :

కీర్తన : దూపకతాళము. (ఎందుబోతివీయ్యా) వ

! రావణ ॥ మంచీ ॥ వంచన గావించె నీ

లో

మంచి చెడ్డ లిందు నీవు గాంచవెలిఏ !

గెంచవైలని మేమా (తము ॥ మంచిచెడ్డ ॥ శెలనుతన దాచెను : రసాతలమునను మయ
యింట, నోల(గ గవటంపు సతిని హేల నొనంగెను నిను గొను మనీ ॥ మంచి
DIS శోరముఖా శీ పఖుంగట MY కూ SoA TE Nn oT any.

గుండ రేససాక్షి మోగహోకుము ॥ దిశకంధర్‌ ॥

ఇ న... న Women
ప తపన నొమూాట ఉట రొండు EA జూసింబునకు ఏబ్బీ,—
_

4

క సింక6! కపట౦యున నీ

4 ww 0 on డొ

పంక జముఖినాకు నిచ్చీ బాతాళమునన్‌

శాంకరిని దాచితివి నే

సౌంకక్‌న టశేగి అచ్చికొ ఎదను గనుషూ!

ఏ, ఈక్మత్రటుకాంతను నీవే కొను పని పార్వతీ! నిన్ను నా కిర్చించి ఓింగముం
గొని ఉనుచు సందు ఏచ్చయిన్న పప్రనీతో। de,

తో: అల్ఫశంకి శే నగ వచ్చెదనొ స. దను తీయను! నిల్చుము వీక్షర

నీీంమున సవినీనుర యది పలుకిగను ॥ కా ॥

కీర్తన. ఆదితాళము ; (పగ పేటిక) ఏలె.

కిడ్రుపడింన. రాటలెను; గ్రక్కున నే జనవలిని, దితి వాగనిన లింగమును ధర
ఘోదను. వైచెదను | వినుము చనుము; వెడిపోవుగాదె ఆర్య చూవలను 1 కడు ॥
ఘటిశాద్వయి మగుదనుక గనిపింతును నావెనుక; యిట నుండను నె గనుక; నటుపయి
నాగ్రవాపడక : రమ్ము పొమ్ము త్రుటిలోన మోక్షగండపతిక్కపను ॥ కడువడిగను ॥

వ. అని న్పష్టముగా( బలికిన సమ్మతించి శింగంబు విప్రునీచేతి కిచ్చి మ్యూతని
పృత్తి కొజకు రావణుం డావల( జని ---

క మూత్రము విడుచుట ముగియక
ర్మాతించరు( శ నిన రీతి రాకుండిన నా
ధాత్రీనుడుండు లింగము

చ 4 + 4

ఛాతి నిడె౯ బశ్చిమాబ్లితటమున నపుడుకా,
థి

వ. ఇట్టుంచి నారాయణుండు స్వీయలోకంబునకు( జనియె.

సీ, రావణు? డంత యథావిధి మ్మూతీవీ
సరన కేసి యచ్చటి! నచ్చి
విపుండు లేకున్న వెదకి లింగంబును
గదడలింప నేమియు గదల కావు
చెవిబోలుగరంబు శిరమున నేర్చడ
గోకర్ణ మనుపేద పాఠకటముగ
గలిగెనా స్థలమున; కల(తఖిన్నమనన్సు(
డయి దశానను(డు నెయ్యమున బయలు
గీ. దేజి పాతాళలోకంబు( జేరి, యచట
మయగ్శహం౦బున నున్నట్టి మగొవ(గాంచి
డెందమందున మెచ్చి యానంద మొంది
యతనితో నీటు పల్కె స్నేహాంబు గదుర్‌

ముఖారి - ఆది? (వల దచటికి) వలి.

మయ! తనయ నిడుమయా దయజూడుమయ! ॥ మయ ॥ నయ
యజుండ రావణాహ్యయు,డ లంకాధిన,డ, ట్రభఖ్యాతియుతు:డ || మయ ॥
చెలినాక - మర్త్య - వరలోకములలో లెకయి నిటువచ్చినాను 11 మయి 11 లక్షణ
మునందే మోక్షగుండేపకృపను ముదిత నీ, దగును 11 మయ 11

వ. అని ప్రార్థించిన హరివలస నర్విము ముందే యెటింగియున్నవా
మయుండు మంచి దని కన్య నిచ్చి పెండ్డిచేసి,

తో, అరిభయంకరం బగు నొకళక నరణంబుగనరిపించి |! తరఠుణిని
వెంట దానరుగ( బంపె మోదించి 1 రా ॥!

క, మందోదరమున నొప్పుట
మందోదరి యనుచు జన నమాజమన(గ నా
నుందరి యొప్పెను రావణు,
డ౦ంద౦బుగ( జేరె లంక కతివయు దాను౯.

ఇట్లు అంకం జేరి యింట (బవేశించి,

తలీకడికు( వోయి, దండ మొన(గి,

యెలనంగతులను దెల్పంబుగా( దెల్బ

నాలకించి యామె యా[గహించి.

వ. అంగజవిభంగునడిగి లింగంబు దెమ్మనీ మెజుంగ జెప్పిపంప నానంగతి
పఅచి దొంగజాడల( జని యీ యంగనను దెచ్చి (ప్రనంగంబుం జేయ వచ్చితివి !
రువంటివంగడమున వెంగలిది పుట్టితివి, బేలా! నీకీ యధైర్యంబేలా! అని తృణీక
న రావణుండు లక్జించి

న

. తో, గోశర్టమ్మునకు నరిగి పద్మజు గూర్చి తపము చేనిను ఆ కమలజు తత్యంత
na ప్రత్యక్ష క్ష మెన (మొక్కుచును ! రామ 1!

పూరికల్యాణి : ఆటతాళము.
కంజోద్భవా ! కావవే! ॥ కం ॥ అంజలి జేసీ భక్తి రంజిలగ [మొక్కదను
జో ॥ నాకు( (డ్రిలోక పకీకర కైక బలాక్ళతి( గైకొనక ల్‌ లోశేశ్వరి చే చేకూర్చుము ॥ కండో ॥
గ వేం జిరకాలము లంకనునేలగ మోక్టుపురపాలనుత ! వర మాయుము ॥ కంజో ॥
వ. అని వేత పరంబులు వడసి వచ్చి దిగ్విజయం సేసి సర్వనుఖంబు లనుభ
ఏచుండె; నదికారిణంబున -_--
క, వెదేహి యనుచు నామం
దోదరి( గని (బమసె దైవ మొనరించె నిదియా
మాద హనుమంతు! డొకపని
మోదంబున జేసి చనియె మోనముకతనన్‌.
వ. అది యేమి యనిన మయునకు బంధువు! డగు గయు(డను రాక్షనుండు
ఇ్మను దపంబున మెప్పించీ వరంబువడపి పర్శాశక్రమవంతు( డయి వచ్చి.
క. రావణుననుమతమున లం
కావరనగరంబునందు( గావుర ముంశ్రైన్‌;
గావున నాతనివస్త్రము
పావని రావణునిశయ్యపె (బడవె చెన్‌.

తోహర : దశ వవనుని పస్త్రము పకీషణుని అల్ఫా పదా నుంచే | పికిదంబుగ

గపవీఠుం ఉడి దయొకపింత చేని యోరుదెందేజి

క. రాపసనగబ్ళు మొదలుగ
జేవారులయండు గలయం దరిగిన సతా

౧

దేవి కన(బడమి నెపుకుచు(
బాపటఎ దని నయ్యకగోక రపనముస కపుడు౯.

వ. లంలో నంతట డి0గి యెంషను గానక లంకిణి చెప్పిన గురు పకార మశోక
పగంబున కరిగి;

సొ ఠాణా ప్ప మృగికులలచు ససిరత్నస్తాపి తామూర్యసో

పాన భా జీతవాపియు క దుఖులపాసాదరమ్యుంబు నొ

—-

నాసి? నమమ? దతం; బసురీ దెత్యస్ట్రీసమూక్షీర్లము

ద్యానంబందున తాయుజాంతుంద కెన్‌ హూరంబునస్‌ జానకికి,

యి

పు ఇట్లు స్రుతివృక్రటాలంబు. వెదకుచుం బోయి. మణీమయశత సంభనంభరితం

ల

బెయసు సర్మహార్మ్యంబిను నిని యో స్పర్యెంటు నొంది న. సతిను గౌనకి నెమ్మదిని
లీ

శదెర్యంయు దొచి,

హిం. తోడి ౩ చావు తాళము,
ఎతజాడి నాకు నెందు. జీక్కిదాయెను | భాత్ర కందు చెంత కేటీ పోఖవాడన
॥ సీత 1 దాసవెళదుమందిరములోన జూచితి: వాని పృత్రులున్నియిండ్లు పూని చూచితీ
॥ సీత 1 నందు గొందులందు బోయ చాల జాొచిత; పొందుగ వనంబునందు( బొంచిచూ చితి
శీ మాశ్షగుండస్వామి దేవిని ఎక్కడి గన్బింవ దన్నియెత గంటిని ॥ సి

౮

॥ సీత ॥ చక్కగ

Gr

లీ uy ‘ec

ఈ: వవచరావపని వదిలీ సన్ను హరునిగా రాముడు మెచ్చె! జనక జపోబిడి గస
జాలుదు నీవనుచు నాసవాలిచ్చి ॥ రాము ॥ కానవచ్చితిని కార్యము దీర్చెడు వానిరీతి సే
డిచట మానినిపోపడి గాసరాటు పెమలు వెరకితి నేండకటా! ॥ రామ ॥

వ. లకణి పప్పనవధంబున సీయశోక ఏనంబిన నెంత పెరకినను సీత యుండుతాపు

దొరక దయ్యి డవమా!
My Wu | జ
భధ రాగిట] ఆటతొళిము,
ఇక సమిచేయదు నెక్కడ లేడు! ఇక్‌ నెందువెదుకుదు నింకికనరాదు ॥ యి ॥

, యనుటినిచే దప్పి యబినిబడెనొ 1 యి ॥ తనమావీ విన

కున్న, దాసవవిభుడు దునమనో ! దనుజము దినవారా కర్‌ 9 యి ॥ టల!

దాసి

న. శ ప
రావణుండు బరదేశములనుంప(బంపెనో సీతు | లు 1 భూమిజ జూడ

ee

ధామునికిడ నెట్టు దగం జేరువాడ ॥ యి ॥

క్‌

వ, నేను వృథాగంబని సీత దౌరిక్రలే టనిప ఫాన్యావియోగ్‌ మ?ఖంబువ వొగి

తత్‌ క్షణంబున --

ఖై CEG

తొ: చచ్చును రాముడు; ద లక వాల లా నరిపన నది విన్నంత వచ్చును
భరతుడు; శకుఘ్నుండును; వత్తురుపంధువులంత || రామ | ఇనకల మడగును;
నీటువలె సది గని యినజుండు జబ్బును పీ చప; హత అంచటు వరుసగ జత్తుగు ఓదిత్ర
తేదనుచు( దెలుప || రామ ॥

ల

ఏ. ఉధీయకుళంటుల ప్యంటి నీట పయటికయి. నేనచటకిం బోటుటి కన్నను,

క. వాన్నవనుని విధమన(
గాసఅనుం జేరి తపము( గాపింతును; గా
దేని జ=లధినీ చుయుకుటు(
గాని మెటస్‌ పహ్మిదొచ్చి కటునడ జతుల,

యు షు mn

ఆ vs . భా CaM Man eRe ap. gM AS
ఎ. అందరాని (వా ణంల బం యెటట తిరగ చెయి పందతియుందెలచి

దనీ కొంతపజకు, జింతించి కయద్‌! ప్‌సపతిప్‌ దొన ఫెర్‌ ఎమి ౬ ఒచుకొ న,
ఏటాప ఏ హలకముం

పూచుమునా కసక్‌ నేహాదునా 1 రామునికి మతొనాలము నాబూ[టను (బ్రనరియం;
వ. సెందుండిన బరకంపనే ॥ వ్పష్టంబుగ ఘాడాతను ద్శ్‌స్టినీ జూపంపుదనుచు
సష్టదిశాపతులను నే సల్లాడించెదిసుగాక ॥ వేమా ॥1 నుమ్మరిసారెవిధంబున, నిమ్మహి కుల
గిరియతముగ దిబ్ముదిపగ గిరగిర మని త్రిన్బాయ దెప్బలు పెట్టక ॥ నేటూ 1 నాలావున
మోక్షగుండనాథు'డు విని చయ్యనగసు 1 వీలంకా పురి ననుటలతో లవణాంబుధి ముంపక
॥ కేమా ॥

ప. ఏదోయొకవీటంబుల పీతిసుగాంచి దుజిదోదునుగాన. యలతిందోశి మారక
se | Sg ఇరగ ఆం తం Cray
వాదునా! యని నిశ్చయించి యతిలామపంబున నాటుతపే శర యుతల నీదానంబుగా

నుపలక్షించిన నచట.

చె

తో ఎండజి ొచ్చుటకు. నెడములేక గడుమెండును నాఫఘలుబలిసి, దండిగ గుబురె

యుంతన 4ంపరతరుమాలంబున సొలసి | రా ॥

p

క, దానుతరుణుల మధ్యను
దానును మలీనొందిరంబు భరియించీ తురిళా
దీన త్వంబున రామ

ధ్యానము నొనరించు భూనుత౯ గనుగానియె౯.

* ఇట్లు కనుగొని యావృక్షంబుపెక నెగిరి యాకులనతుమ న్వల్పరూపంబున(
హరంతి చూచుచు,

శీరన_ఆధితాళమ్‌

ఆనందం హృదయానందం పరమానందం నిత్యానందం । జానకి గంటిని జయము
చెకొంటిని_ ననుగృతాద్ధండ నిశ్చయముగను ॥ అనం 1 సీతకుశలమును శ్రీరాములితో(

చేత మలరంగను ఇప్పుటపఖ్యాతిగనాభాగ్యంబున గలిగెను! నాతప మెల నీ నాడే ఫలిం
చెను ॥! ఆనం ॥ వృక్షచరులు వే వేలుండ(గ వారి వీక్షింపకయి కటాక్షమున మోక్షగుండ
పతిముదికనాకును దక్షత నిచ్చెను ధన్యు('శ వైతిని | ఆనందం ॥

7

వ. ఇట్లానందంబు నొంది జనక తనయతో భొషించుటకు( దరుణంబు వేచియన్నంత;

రాముని యాజ్ఞచేత నొ నొక్కవనచరుంతు వచ్చి నూక్షటాపంబున వృక్షాగ్రంబున నుండ
వాచిసిటు రావణుండుగల గని తకణందిన లేచి,
లి చు
కొన్నీకలలు నిక్కువ మగుచుండును ; కొన్ని యబద్ధం బగును ; నిన్నిటికిని

నిది యెటు గన కనియెద నసి త్మీవంబునను ॥ రా 1 రాక్షపాంగనలు రయమున గాలు
వగ రావణుడపనీజయగ చెను దను, డగుచు రా దళవదనంబులు దగ నిరువది భుజములును
1రా॥
క, కాటుకకొండను బోలు నీ

జల

శ్రమునన్‌

లో

టీని గని వాయుతనయుం డా! కోల

ల

జా టగునటు లాకులగుమి

౬

ఏ. అంత రావణుం

వ్‌
జ
డని
(aa
౬
డా
C
ల
ర
ఆ]
జ్ర
ఠా
౪
Ei
జ
ద
[అ]
©
ER
Er

ఫరజు ః ఆదితాళము,
నామాటను మొరకు నలినాశ్షియింకి ॥ నామా ॥ వేముజుగానన సీమల దిరిగే!
రాముడు లంకకు రాగలడా! యింక ॥ నామా ॥ మూయ లోకముల నోడక నాశెదు
రాడువారు లే రని చూడు నీపు ॥ నా ॥ దాసవకులనేతను _బలపంతుడ నైన నన్నుబో
నాడకుమ యింక ॥ నామా ॥ రమణి, మాక్షగుంజరిమణుని పె నీంతభ్రమనొందిన దానఫల
మేమి? యింక ॥ నామా ॥

వ. నిరంతరము నితాంతానంత శీమంటు(డనై దిగంతంబుల వంతనౌం౦ది౦చి
సొధించీన బలవంతుని నన్నునావంతర్రైునమంతనంబున: జింతింపక ; యెంతయు డస్సి
యొక్కబక్కమానపుని పయి నింతభాాంతి నొండెదపు పంతమా ౪ ఇంతట నయిన నొయుదీ౦
తంబు విని కంతుకే*యోందు నాయంతరంగంబును సంతసింప జేయుము! నీ శేలయింత చింత!

తో: బాశమిటి దిక్చాలుర నెలను బంటులజేసెద నీకు: దాలిమితో: దత్కా౦ం

తలు బానినతన మొనర్చెదరు నీకు ॥ రామ 1 ఈ రాక్షనరాజ్య మిచ్చి నీకు నీయిస్ట్‌
ముబౌప్పున నుంతు : దిరుగ బట్టీపుదేవిగ నీన్నీడి మేరవిడుచు నేలింతు ॥ రామ |

వ. అనీ యాసిర్భాగ్యుండు గర్భని ర్భేదనకరములగు టర్భాషలాడీన దుర్భరం

(a
బనక నిర్భయంబునర త్న గర్భార్భక తృణంబు చేబూని వాని దృణపాయుంబుగ్‌. శెంచుచు
సధోముఖియై ప్రత్యుత్తరం విచ్చుచున్నది.
కళ్యాణ్‌ ఏ ఆటకతాళము.

ఓరిరావణా | యాడువారిముందర విట్టిపౌదవములు (పలుక ఫలమేమి చూడు |
భారుడవు నీవయిన రామునితో నెదిరించి నన్ను జేరితివా | నీవు ధరతతో ఘనము వినుము
రఘువీరు. డేషల్‌ యున్నదొంగిలి పాజివచ్చుట బంటుతనమా ॥ యోరి ॥ సాగరశయనుని
సాగిరాకుండ నీసొగర మేమాత్ర షాపును వినుమా ! వేగళర వహ్నులను నింకించు : లేకున్న
సడముగా[గ సేతుపుబెరయ(గట్టించు ; వచ్చు/జొచ్చు నీనోగములు నీపురము నిన్నును పుత్ర
మిత్రులతోడ( గూలుచు | నోరి 1 ధారుణి? దాళ్ళూరినారాయణాళ్మ నివార డౌ మోక్ష
గుండాధీశ్వరుండు గోరితమ్మునితోడ నిను గదినీ దల లన్ని యిలపై( గూల జేయు వాడుగా
తెలిసి! మొగు తగ్గు గనువారిశే మెజుకౌను నిదవుర తారతమ్యము చెప్పవలెనా ! యోరి-

గి గ్‌
గీ. అనిన జానకి పరుషవాక్యముల కలిగి
కనుల నిప్ఫకలొలుక రాకాసిటేండు

తజ దూ ఓ ఈ OV OSES ఈ ఆఆంలం0ంం "SY Vol

ఉఊశ్‌మిచూచుచు నామె పెకుర్‌ పడింవె
4

తాలుజళిపీంచీ తననతి వలదనంగ.
స. మజీయు మందోదగి యిట్లనీయె

r

కీర్తన ౩ ఆదితాళము

ఇదేమి పరాక్రమము ! నిదానించి యోజింవుము ॥ ఇదే 4 అదేమి యాడుదాని
పైకి దూరిపోయె దౌ బళా! ఇదేమంచిదా సెమ్మదిస్‌ దెల్పెద౯ ॥ ఇదేమి ॥ నురాంగనాడి
రామల౯ వరించి ఊొందరాద యూనరేందీవరాక్షిణ చెర౯ బెట్టగా ॥ నిదేమో 1 కరంబు
మాక్షగుంత నత్చు రేశ్వపండు రాము(డౌ వరాకొచిరాకా పరంవెంచవా 1 ఇదేమీ ॥

తో: అల్బభోగమునశెబెడ నేటికి నతివలు వీ కో లేరా! తెల్బుము మజియొక

తత నీకోరిక తీరదేమొు 1! యిదిమేరా ! ॥ రామా !

వ. నీయందు బియంబులేక విముఖురా లయియున్న యూపతివతను ఒలాత్కాం
ముచేయుట మర్యాదకాధు. పరాంగనానంగమంబు పొపంబుగ నీ వెటుంగవా! నిన్ను!
గామించియున్న మాపల్ల నెల్ల సౌఖ్యంబులు. దెల్లంబుగ( బొందవాదా ? చాలదా ౪ వాణి
నాయకా. మానుము. స్రీహత్య చేయక ఇంటి రమ్ము ; నామాట! (ఓ Fs.

ఒర

ప. అనిన మందోదరి వాక్షంబు వినీ సీతను జంపుటుకిగి యిరువది కన్నులనగ్ని
కణంబు రురుల నుతీమీ చూచి అయోముఖ హేమాగ్యహారిజఏ (త్రిజట మహౌొదర్యాది
రాక్షసాంగనల( దక్రణంబునటిలిచి,

బేహాగ్‌ః ఆదితాళము.
మోట గంటిరా ! వింటరా ! చెలులారా! కలకంఠిమాట యెంతకరిన మారా!
వెంటనంటి భయ నయములుఖోజ వాలుగంటిని దో డ్రెండు నన్ను(జేర ॥ మాడ ॥ ఇక రెండు

నెలలు జెప్పిననుగాని వినకుండెనేని పిమ్మట దీని. గోసి కండలు గినుడు పంచుకొని, మోక్ష
గుండహరి యడ్జుపడిన గొని ॥మౌా॥

క. రావణు డనురాంగనలకు

నీవిధమున నౌజ్జ యిచ్చి యంటి॥] జన (గా
నావెల(ధులు భీకరముగ

భూపరనుత జేరి తెలుప( బూనిరి బుదుల్‌
ధి

నుందరకా౭డము 221

పంచా :- అరణ్యమందు నిన్ను రావణానురుండు బెచ్చుపో
దిరంబుగా నెబుంగకున్న దినమాన వుండు నీ
వరుండు వానిటా(ద నింక వాంఛ మాని, రావ్లసే
శ్వరుక వరింపు మెల్రభోగకాలి వౌదు వంగనా !
వ. తమ్ముండు రాజ్యం బపహకింప నవనవోలె నీమగండు. వనంబులః గృధించు
చున్నాడు. మారాపణుని బ్రకాపంబు వినుము.
హిం. కాఫీ ఆదితాళము.
జగదేకవీరుడు వద్మజాతకులనంభవు(డు నగజావతి సేపపయు; నవమన్మథనుంద
పండు & జగదేక ॥ మించి గిగ్విజయము గాంచి తున్నీటిని సాధించి యీలింకను బాలించి
గీడిడా గాంచినట్టి ॥ పగచేక 1 ఎందు. జావులేకుండగ ముందు బక హ్మచేత వరమందినాండు,
వీచహాడునుఎవరిదె వెఖోగిము ॥ జగదేక ॥ భూలోన మోక్షగుంతధాముశగు రామవయి!
(బేముమూని రావణునీం గామంపుము కాంతామణి 1 జగ్‌ ॥

వ. మలు 0 టి
యీ! స పులి

గ
wow De Cred

జ్జ
3
ce

లో: సూమాటలు వింటె మంచిది నీ

భౌ
మజినీలుపున, గోయుచు భక్షించెటెము ॥ రా ॥

ల

వ అని యిటుచుట్లుకొని నాధించుచున్న రాక్షసాంగసి. సిర్ణక్ష్యముగి.. వీక్షించి
డ్‌ బు haa

కాంగన దీనత్వమున,---

po

౯

హిం. కాఫీ? ఆదితాళము.

ఇంఠపంత మేలనమ్మ యింతులారా మానరమ్మ ! చింతదోయ మేలటమ్మ ! చెలగి
కడణజూడరమ్మ $ యింత ॥ బలములేసి మనుజు! డైన బధిరుడైన నంధు(డైన; తెలివి మాలి
నట్టిండయిన కెటపుని పిడనాడనౌన 1 యంత ॥ భూమిలోన మోక్షగుండధాము(డయిన
శ్రీకోదండరాము (డే విభుంతనుచు నుండ; నామది వే రౌనె పొండ ॥ యింత ॥

ఒక

వ. అనీ వేడుకొనీన రీనాలాధంబు లాలింపకి భీకరంబుగ్‌ గేకలుచేయుచు--

తో: చెప్పిన పీన రిచేడెను నజికియు నివ్పగె రక్తము పేల్చి । చప్చరింతమా !
సరగున గండలు చదీచూచెదనూ | నిల్చీ ॥రా॥

ఇక గొన్నా చ్శారక చోధించుచు. నీటులనె చెదరితామా ! యొకటి రెంట గని
ahs, తాం సాన మంచాల Bree | yom py

222 శ్రీ మోక్ట్షగుండరామాయణము - హరికథ

వ. ఈ ప్రకారంబున మనఃశ్షోభంబు జేయుచుండ( |దిజటమాత్ర మది నహింపక
వే జొక్కచో శయనించి నిదురించి కల గని లేచి రాక్షసస్త్రీలను బిలిచి యనుచున్నది ;

నవరోజు : ఆదితాళము.
కల గంటి సే నొక్కకల( గంటిని; కలలో ననేకములు గనుగొంటిని | కల |
రాము డేనుగ నెక్కీరా( గంటిని; సౌమిత్రి వచ్చిన యట్టి జాడ( గంటిని 1 కల ॥ అంక
కొచ్చి రావణు గూల్చ(గ గంటీవి; లంకను విలీషణు! డేలంగ( గంటిని ॥ కల 1 రావణుని
వకు లెల్ల జావ గంటిని ; వేవేగ దక్షిణడిశకు నేగం గంటిని ॥ కల ॥ భూమిజ నమో

ధ్యకు గొంపోవం గంటిని శ్రీ మోక్షగుండేశ్వరునిం జెలనం గంటిని ॥ కల |

వ. అని తననస్వవ్న వృత్తాంతంబు( జెప్పిన నాలించి ఛీతచిత్తలై సీతమ్మను వదలి
మొక్కపో నందలు( బడి నీదురించుచుండిరి. సీతాదేవీ విలాపంబున----
ఖీ (4

వ. వీ ట్లు (కొర్యంబు జూవుచున్నాట! దైవమా! దిక్కులేసిదాన నైతిని! ఈ

కషం బెటుల సొరింప నగును!
ఉట

జండూటి ; రూపకము,
అంతవాని భార్య నయ్యు నడలవలసెను ! జింతతోడ వీరిచేత( జిక్కవలసెను నే
1 నంత ॥ తెల్లవార నన్నుబట్టి తిందు రందటు( బిల్లీ చిలుక చందమాయె ! భీతి నొంతురు

1 అంత 1 మోక్షగుండరామవుడు పేక్ష జేసెను! రాక్షసుల బోనులోన రాటు పెట్టెను ॥ అంత ॥

క, అని కోళావేశంబున
గనుగవలను నీరువరదగా6 గాజట నా
వనజాక్షి శింపపాతరు

చ

ఘనశాఖను జేత నూతగా. గొని లేచె౯,

వ. ఇట్లు లేచి నిలువంబడి దిక్కులు పరికించి చూచుచు,

వసంత . అటతొళము,
వీరిసేతలకు బడజాలనే ! పీరిచాధలకు క్యూరరాక్ష నులచే( గూలుటకన్నను, వీర
వనితనై భువి వీడుట మేలగు ॥ వీరి ॥ వేవేగ మెడకు నాచేణి యురివెట్టి యీవేళ నిచ్చట
జీవము విడిచెద ॥ రి ॥ భూమి మోక్షగుండధామునకుగాని యీ మేను నిలిచిన నేమి

సుందరకాంలంఉము 2283

వ. అని మరణంబునొంద నిశాయించి తసజడను గంఠంబునకు నురివె ట్లుకొన
చి

నిశ్చయించి యుండిన, జానిక్‌ విపత్తును దీర్చుటి శైదియక్‌దా తముణ౦ బనీ యెంచి కటున్నంద

నుండు సీత వినునట్లు నూక్ష శన్వరంబుతో నిట్రనుచున్నా(డు;

ద్వి: అపనీతిలక మయోధ్యాపురి నున్న! రపికులుం డగు దశరథరాజమబికి !
వరరామలక్ష్మ్మణ-భరత శత్రుమ్న | నురుచీరనాములు చుళు లుదయించి; | రండు వ్య్యేష్టం
డు రామాఖ్యుండు తమ్ము(డుందరుఖియనుదోడుగరాగ. దండ్రి! పనువున ద౦డకానని
కరుదేర ! దనుజాధ ! ముం డగు దశవరనుండు! చని, రాము గట లేని సమయింబు
నందె | జనకజం గొనిపోప, జాడదీయుచును | అలజటాయును సెప్ప ననుపు | లెజింగి |
కల(తల బుళ్యమూకమ్మున విడిసి ! వాలి నుగీపులు వడ గలహింద | వాలిని జంపి త్మీవ
మున నుగ్రీపు( | గపిరాజ్యమున కధికారిగాం జేయ! | గపిప వతియాజ్ఞదే( గదలి మిర్కుటులు |
గీక్కుదిక్కులకు వైదేహిని జూడ | (గ్రక్కున బోయి రిక్కడికి సేనోక డో | శతయోజనమ్ములు
సందమ్ముదాటి | ప్రతిలెని లంకా పురంయిను జొచ్చి | పుఠమెల వెదక గొబ్బున వనిమందు |
ఆరుతడి. వొకశించపామూలము. ను | సందు ఖకలితయు యున్న సశమ్మ | సరసితి
ఉన్యు। డనైతి నే ననిన.

«

వ. ఆవాక్యంబులు శ్ర విణానందంబులైన। చన యుత్యమంబు మాని చెటున ఇగ6
డుం అ

జూచి, యెవరుం గసబడనంచున తెష్మనంబున---

జంయోూటి ఏ; అటతాళము.
డారౌర యిదియెంతో వింత! కారణ మెరుగను గానినుమంత ! లేరెవ్వ రితరు
తీచెంత ; వారక నాకాశవాణివలీకిను ! లేక ఘూరరాక్షనులే! యిట్లూరక యనిరొ! స్టే
1 శౌరౌర ॥ కలయేమో! చత్తవికలమో కల యెక్కడిది! నిదగాన నిశ్చయమో ! తెలివీలో
(భమరాది దేమో! యిల నారాయణకవి వేలు మోక్షగుండు నిలయుని సెలుకగు నిశ్చయ
మెటుగ నే ॥డౌ ॥

||

వ. అని యిట్లు జోలాయమాన మాననయె యిటీవియె.

క్ర (శవణానందముగా రా
చ మస అగ ఓ న వెణా mt
మవుకథీ వ్నాక్రుచ్చినట్లి ఘను లెడ్యార్‌
(పవిమలముగ దర్శన మిడి
వివరింప6గరాదె యెల్ల వృత్తాంతంబుల్‌.

ళ్‌

శద
వ అని మనోభావంది వెల్లడిచేసిన నానంది౦బి జిట్టెడు పొడుగున ల వాగీరాశ్ళక 8

YL. Ronan Wy tn a Md inf) oy తలు MESS వాసుకి నీటినొంది.

22.

శ్రీ మోక్షసండరామాయణఘయు - హరికథ
ల. జవ ఆ న
తొ: వనచరరూపంబిన దానపు( డెవ్వాడొ ! రావణు డను
మాయ. అటంచును దఠచియు గనుగొనక 4 రా 1

బు కటట,
ఎలు అయ్య

Dp యూరసుుంతిన నొంజకేయుం ఓీటిని యె

కాఫీ: అటతొళము

నాజాండు : వానరజన్ము[డ ; మాయలుగా విని: మానుము శంక
భ్యాతిగ నుగ్రీపుదూతను నచివుశ : మాతిరో నే హనుముంతాభిఖ్యుడ | వా ॥ ద
ండ రామునికును దానుడ ననమ్ముము ॥ వా ॥

“మోయ వానరులు

“లు; మోకును వారికి
ఇనా! స్నేవాముగలిగెనొ ' చెప్పుము

నెటుల | 3
న. అనిపి, హవానుమంపం డిదీసియె;
నిను బాసీ వెదకుచు భరబుష్యమూ
కాదిచెంతకు రాగ నర్కినుతు(డు
నగవు డనువా(తు చూచి యచ్చెరుటంది

చేరువకరుదెంచి చెలిమిచేయ,

కను గొన్నవాలీని వధియించి

కిష్కింధ నీచ్చె న్నుగీవునకును,
|బత్ఫ్యుపకృ్ళరతి నాచరింప(గ6 బూని
నినుజూడ బంకించె వనచరులను ;
గి. వారిలో

బ్బ
ఆ
న

నత(డ్రు

నన్ను! బిలిచి నీవల్లభుండు
గుటుతుగా నిచ్చె మదుటుంగర ము డీని

వీయునికి నారయచమ జడ

జఎనీధిదరించి,

నచ్చి న్‌ న్శిందు( గంటి వ మద్భాగ్యవ*త.

నుందరకాండము 225

కీర్తన = ఆదితాళమ్సు

రాముము ధిక గొనుము ! రామము[దిక రామనామాక్షరములున్న రమ్యము ద్రిక
॥ రాము ॥ నిన్నాసంగెడునాడు _ నీదుజినకుడుపన్నుగ నల్లునకు నిచ్చిన భద్రముద్రిక
॥ రాము 1 భానుతనయు(డు మము బంపు నప్పుడు నొనవాలు రాము డచ్చి నట్టిము దక
॥రా॥ అక్షయంబుగ గడు నసర్తి మెతగ మోక్షగుండదేవు (వేల మురియు ముద్రిక 1 రాము
ముదిక |

వ. అని యర్చించిన, నయ్యంగుళీయకమును గైకొని కన్నుల సర్దికొని యానంద
బాష్పములు రాల ని ట్రనుచున్నది.

తో. [పాణదొన మొవరించితి వన్నావవన నందనా! నాకు దీనవైన నేనేయువ
కారము బూనిసేతు నీకు 8 రా |

తో: బుద్ధిమంతు(డవు, వుణ్యపురుషు,డవు, థద్ధమనన్కు(డ వనమా ! యిద్ద
చరిత |! నొయిడుమలెల్ల నీ విపడు గంటిగద నరగ | రా॥

హీం.తోడీ? ఆరితాళము.
మారుతీ! శ్రీరామునకు నామారుగా వచియింపుమా ! చేరిదనుజులు బాధచేయ
గృశించె నని వచీయింపుమా | మా 1 రెండునెలలగు నంతకును మని యుండు నని యెజీ
గింపుమా ! మొండిరక్కనీ మూకచే దినగండ మని వచియింపుమా! 8 మా 1 జాగువలదని
పలుకుషూ ! వేవేగ ర మ్మని తెలువుమా ! బాగుగా నీరావణుని వైభోగమును వినివింపుమా
1 మా 4 రాక్షసేంద్రుని తలలు ధర( బడ రాల్బుమని వాక్రుచ్చునూ ! మోక్షగుండపురీ
నీకును (మొక్కెనని ప్రకటింపుమా 4 మారుతీ &

గీ. నేర్చివేరమి నెగ్గులునిన్ను బలికి
యనుభవించితి తత్సలం బదియు మజిచి
యన్నతో( గూడి వచ్చినన్నాదరింవు
మనుచు నాముద్దుమజది తో ననుము వత్స!

వ, అని కడులినయంబున నుడివిన బుడమికుమారి నుడువులకలరి
యాంజనేయుండు.-

వ్‌

226 ఈ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ
బేగడ ; చావు.

నంశయింపకుస్వాంతములో నీపు ॥ సంశ ॥ వింశతిబాహునివి[క్రమ మదియెంత
1సంశ 1ని న్నెగ్గులాడుట[ విన్నా నేనప్పుడే; తన్నంబూని వెనుతగ్గితి; సెచితి 1 నంళ |
ముల్లోకములకు( దల్లి వౌ ని౯ దెచ్చుటెల్లప్పు డీలంక యేలంగనుట శేన ॥ సంశ ॥
శ్రీమోక్షగుండ శ్రీరాముని లక్ష్మణు వామాక్షి, డోడెచ్చి వాని. జంపించెద ॥ నం ॥

తో: పుత్రా త్రహితముఖ్యులతో దెగుమొఅకుడు రావణు(డు ధాత్రి నయోధ్యకు
ధవుడును నీవును త్వరలో జేరుదురనుడు ॥ రా |

సీత - తో: మంచిడి రాముడు మలి లక్ష్మణుడును మర్కట సైన్యములెల్ల |
నెంచక వారధి నెటులదాటగల రెజిగింపుము విలనిల్ల 1 రా 4

వ. అనిన,

హక. రాము నిసెన్యయుత౦బుగ

నామూపున మోసికొని ఘసంబుగ నుదరిన్‌

భామిని, యవలీలగ నే

ధీమతి దాటింప(గలను దివిజులు మెచ్చన్‌.

వ. ఇంకను గార్యంబులెల్లను న్వల్బకాలంబున నెజివేర్చ(బడును ముద్దుటుంగర
మిచ్చితిగధా ! మరల రామున కొనంగుటీ కొక్కయానవా లిమ్ము' తల్లి! భక్తజన కల్చవల్లీ!

క. అని పలికిన ముదమందుచు(

దనజడలో నిమిడియన్న తలమానికము౯

హనుమంతుని యంజలినిడి

జనకజ వెండియును బలిశె శంకాన్వితదై.

వ. అనంతబలనంపన్నులగు రాక్షనుల నింత న్వల్పశరీరంబుగల మిోరెట్లు

జయింతురు * అదియొకగొప్ప సంశయం బనిన, జనకినందనతో( బవమాననందను౦
డిటనియె,

తో. పూర్వరూపమున బొడగిట్టెదనో | పొలతీ, కనుగొను మనుచు | బర్వతా
కృతిగ( బావనిపెరిగిన బరికించి భయంపడుచు ॥ రామ ॥ '

ను౦రదబ౦కా6ండయి

వ. జానకమ్మ కనులుమూనుకొనిన నతం డెప్పటివలె నూక్ష్మ రూపంబున నుండె
ప్పుడు కనులుదెరచి.

కళ్యాణివ:దూపక ము,
పవనతనయ, రాముజేశ బయనమగుమికవివరంబుగనావార్తను వినిపింపుము దయ
డను ॥ పవన 1 నీజవంబు వింటి: నేడు నీబలంబుగంటి : ఆజికీ జాలిన మేటివి యువు
"సరి యతివేగమే 1పవన॥ మోక్షగుండపతికి నీవు ముఖ్యభటు(డవెతి వీక్షణమున
ాభీక కము హృవయేనన కర్పింపుము ॥ పవన ॥

వ. ఇదిగాక యింకొక సమాచారంబు బెప్పెదవినుము,

ar

శ్రీరాము(డును నేను జిత్రకూటాదియం
దుండ6గ వంచించి యొక్క కాకి
న న్నంట, నలిగి తృణం బొంగు వెచిన,
(బహ్మోస్త్రమై వెంట(, బడి జగత
యంబు |దిప్పిన, శరణం బెందు( గానక
కావు కావు మబటంచు( గాకిమరల
వచ్చియు( దనపాపు( జొచ్చిన, దయగల్లి
యొకకన్ను న స్ర్రంబునకు నొన౦గు.
గీ, మనుచు రక్షించె, నట్టి దయా౦బురాశ
రావణు౦ డిల్లి కూంరకార్యం బౌనర్చ!
నూరకుండుట కిపుడు నానేర మేమొ !
చాలవి నివింపవయ్య వాతూలతనయ'!

వ. అనిన వనుమంతుం డిట్లనియె;
క, అమ్మా యి(క ద్వరలో( గా
ర్యమ్ములు నకలంబు దీరు నాకలి( గొంటిన్‌
నెమ్మది నీవనమందు ఫ
అమ్ములు దిని పోవ(గా సెలవు నా కిడుమా.

228 శీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథి

వ. అనిన మంచి దటుల( జేసిశ్వరగ( బొమ్మన వల్లెయని జానకికి వందనం
బొనర్శి కదలి తాను వచ్చీ పోవుట రావణున కెళుక పజుచువా(డై---

తో; ఆ యశోకవనమందు సీతయున్నద్ది చెట్టు దక్క(గను | జాయక యన్నియు
వాయతనూజు(డు, _పడ(దోసెను చక్క(గను ॥ రామః
వ. ఇటు చుట్టుముట్టి వనం బంతయుః బెకలించీ యార్ని పేర్చి యెదిరించిన వన

పాలకుల నెనిమిదివేల మందిని యొక్కపెట్తున, గూల్చిన, రాక్షనస్త్రీలు ని వ్వెరగంది
సీతను గనుంగొని,

కమాచ్‌: ఆదితాళము,

అత( డెవరో! జానకి! &యత 1 వివిధవృక్షముల, విజచివేయున 1 నత।
వనచరుని రూపము ! గేనరిపతావము | ఊరుబలవీరుల [నుక్కడంచె 4 నత ॥ నిను గాంచి
పలికెను; యిటనుండిపోయెను | యెంచ మోక్షగుండేనని చెలి ॥ యత(డెవరో ॥

వ, అనిన నామె యిట్లనియె.

తో, శోకముచేతను (స్రుక్కుచుంటి నిట నాశెటు చెలియను నదియు! బాకటిముగ
మోరాక్షసమాయలు మిశే తెలియగ వలయు ॥రా।

వ. అనివలికిన వారు భయంబును బొందుచు ద్వరగాంజని రావణు! గని (మొక్కి
యిట్టనుచున్నారు,

కీర్తన; ఆదికాళము.

మీరు గృహము జేరిన మొద నచట జరిగిన కాడబారులిప్పుడు గరుణ( జిత్త
గింపుడు 1మారు ॥ కోతి-యొకటి వచ్చెమ; సీతతో భాషించెను; భీతి మేను బెంచెను;
బిట్టువనము ద్రుంచెను |మోరు॥ రాక్షనులను గూల్చెను; రమ్యహర్మ్య మెక్కెను; మోక్ష
గుండహరికిని ముఖ్యుండంచు( దో(బెను ॥ మొరు।

వ. అని పలికిన రావణుండు మహా ర్యశోపంబులు పెన(గొన, _ నెనుబదివేల
రాక్ష సదళంబులబలవంతుల: బం'పె. వారు చనిరి. అంతలో సూర్యోదయం బగుటయు,

సీ, వం కికంళుండు దనపర్యంకమున నున్న
' కటిబంధనము గని, గయునిదిగను

నుందరకాండము 229

గురించి, తనపత్ని( గూడినా( డని యెంచి
ఖడ్ర౦బు గొని చంప! గవిసినంత
స్రీహత్యవల దనిచెలులు నివారింప
నుడిగి యా గయునింటి కురువడించి
- వీనిచే మృతి విధి వానికి లిఖియించె
గాన నిదితుని ఖడ్ర మున( దునిమె;

గీ. నంత(6 దన పొన్చుపై నున్న యంబరంబు(
గని విభీషణుం డన్నదిగా( నెజీంగి
నరమను వధింప( జందహాసం౦బుబూనె;
వలదు స్త్రీవహాత్య యని స్త్రీలు దెలుప మానె,

వ. అది మొదలు రావణుని సాంగత్యంబువదలి యెట శేనియ(బోవ సంకల్పించు
చుండె. ఇక్కడ రావణ,పేరితరాక్షనదళంబులు జనుదెంచీ,

తో; తోరణకంబము తుది గూర్చుండిన మారుతిపై బాణములు | సారెకు బటిపిన,
నరకుగొనకదా నరగజేసె శకలములు 1ర॥

వ. ఇటు శకలంబులుజేసీ వారిపయికి గుప్పించి దుమికి క్షణ మాత్రములో
నందజను ముష్టీట్టనలచే [మందించిన హతశేమలచే నవ్వార్త తెలిసి యచ్చెరువొంది
రావణుడు వ[కనానుండు, _బింగళాక్రు(డు, దీర్గజిహ్వు(డు, నళ్మవక్షు(డు, శాధ్దూల
ముఖు(డు నను చేరులుగలయైదుగురు సేనాధిపతుల( బంపిన, వారు చని-.

తో: శేకలువేయుచు మూకలుగట్టి శరాళి ద్మీవగతి |వేయ। శీకరముగ గవీ
వీరు(డు బెదరక, తోకతోడ( బొడిసేయ 1 రామ ॥

వ. వారును బోక చుట్టుకొనిన దోరణస్తంభముచేత నొక్కొక్కని మోది చక్కాడిన,
నది కెలిసి దశకంఠుడు రక్తరోమ శతజిహ్వా రుధిరలోచన సనితహన్త శూలదంస్థ్ర దుర్ముఖ
వ్యా[ఘకబళులను నేడుగురు బలశాలుర( బంపె వారుం జని

కీర్తన : ఆదితాళము.

ఎక్కడికోతివి యెజటిగింపు నీడొక్క చించెదము సెరింపు | మిక్కిలి నీమెల - మెచ్చులు
నూపక 1 యెక్కడి & త్రొక్కిన (తొక్కుకు - ముక్కున నోటషగక్కున నెత్తురు - [గక్కెదవు

230 శ్రీ మోక్షుగుండ రామాయణము - హరికథ

॥ యె ॥ కండలుబేవులు గుండెలు చీలిచి వ_డి తిందుము వల్చిడిగ 1 యె ॥ మోక్షగుండ
పతి రక్షించినను రాక్షనులను జేర(గ దరమా | యెక్కడి ॥

వ, ఇటు ప్రగల్భంబు భాడుచు బాణపరంపరల ముంచిన హనుమంతుం
డట్టహానంబున,

తో: ఉరగంబులపె _కుఠికెడుగరుడునికరణినిబెబడ దూకి | కరిరథహయముల
నురుముచేసి యమపురి జేర(గ వారి నూకి ॥ రామా |

వ. భుజాస్సాలనంబు జేసి నిలిచిన, నదివిని ప్రహస్తునినుతు(డనంత వ్రతాపనిర్ణి
తాంఛమాలి యగు జంబుమాలి రావణానుజ్ఞ చే(వెడలి వచ్చి “ వేదండతుండనిభంబగునుద్దండ
భుజాదండంబున (బ్రహ్మాండంబుననుండిన కొండనైన( బిండిపిండీగం జేయ(జాలిన దండి
మగండనగు నాదండకు బుండరీకాళ్టండైన రా నోక[డు, నీకండ లొకకుండ కయిన జాలవే !
మంచి దుండుము ! భండనంబున నీగుండెను ఖండించి దండధరుని యండకు బంపెద
మొండీ ! నామాట బహుఖరాఖండీ ” యనిన, విని యాంజనేయుండు - “ ఖండేందుమో?
కోదండంబు( బిండిచేసిన కోదండపాణిభటుండ ! చండాంచ్‌ నుతునినచివుండు | నాంజనే
యుండ ! భండసభీముండ ! గుండెగల భూడండ వయిన నిండుకేత్కతో రారారండా!
ఇప్పుడే! మోయింకు నీముండ ! చేసెద మరలమాట్రాడకుండ | ” ననిన,

తో: జంబుమాలి రోషంబున బటుబాణంభుల పెబడవైవ 1! డంబుకెడక సాలంబు
చేత ఖండంబు జేసికడుజేవ ॥ రామ ॥
వ. పయి బడ(దుమికి రథరథ్యంబుల( జూర్జంబు జేసిన,

తో: అడిదము( బలకయు నతడు! బూని “పైనడరిన నంతటి లోన | బిడియ
బొడిచిన బీరముచెడి వడి( బడియె నాత(డిలపైన ॥ రా ॥

వ, ఇటు జంబుమాలి యీలిగిన, నావార్తవిని చింతించి రావణుండు విరూపాక్ష

బ్యాండు ఏకతొళము.
నూవనంబు వీకివైన నీ వెవుడవు? పోవా! లేవా! మోవిధిక జావగ౯ దేవు(డు

నుదుటీ౯ దిరముగవాసె౯ గావున(దెగువన్‌ * మా ॥ లేరారారా! చేరగ౯ బోర(గ౯
భారుడవెన౯ ! ఘోరశరములుకా సారెకు వెడలె౯ 4 మావనంబు 1 చుటుకుటు వటగణ

నుందరకాండము 291

గట్టిగ న్‌ నెట్టిలాగ(గ౯, జుట్టము లెవరు తట్టున బాప౯ 1 మావనంబు ॥ మోక్షగుండా
ధ్యక్షుని పక్షమై రాక్షనులపయి దిక్తుత వగుచు౯ దండు వెలితో ॥ మావనంబు ॥

వ. అనిన నాంజనేయుండు తగ్గుమొగ్గుతెలియక నెగులాడుచు నాదగ్గర (జేరిన రక్క
నులు నుగ్గునూచమయిరి. మోడునిగ్గుళేక. పెగ్గెలు దీయచు.. నగ్గలంబుగ( జుట్టుమట్లితిర.
ఇప్పట్టున మోపొట్టలు పగులగొట్టి తట్టున బౌద్దుపట్టి పట్టణంబునకు నెట్టకున్న శేజెట్టీనా !
వట్టిదిగా దట్టిట్ట(పోక దిట్టంబుగ నిలువుడు రాక్షసాధములారా ! అని పలికి,

తో: వారిపైన గడువడి( బడ దుమికియు వారిబాణములు గొనక 1 దోరణకంబముతో
నొక్కొక్కని( దునుమగడంగె నటు వెనుక ॥ రామ ॥

వ. ఇంతయువిని రావణుం తక్ష కుమారునింజూచి.

తో: వనచర మొక్కటి వచ్చి చొచ్చిమన వనమెల్లను బెకలించి దనుజుల
జంపెను! దగ( జని గూల్చుము తడవుసేయ కెదిరించి ॥ రామ ॥

వ. అనిన మంచి దని యక్షకుమారు(డు బహుసెన్యయుతంబుగ రథారూఢుండయి
నడచితోరణన్లంభంబుపయి |పళయార్కుని పగిదినున్న హనుమంతుని గని,

పంచచా ॥ దురంబునందు నెంతవానితోడవైన వోరి బర్‌ పరాక్రమంబు( జూపు
నట్టి వం కికంరపు[తు(డ౯ ! బరాకుమాని యిందు నిల్వు పారిపోకు] వచ్చెనా | శరంబు
లక్షయంబుగా ! వశంబు గాదు చూడుమా!

వ. అని సెక్కమ్మ లొక్కుమ్మడి వైచిన.
హ : పంచచామరము,

పరేశ(జైన రాముదేవి( బట్టతెచ్చినట్టియా | దురాత్ము నట్ట (తుంచుతెంపు తోడవచ్చి
నాడ నీ | శరంబు ద్రుంచి నేడు విందుసేకు భూతపాళికిన్‌ | దర౦బుగాదు నన్నువీ(క
దా(ి మళ్ళిపోవ(గన్‌,

వ, అని పలికి పైకి లంఘించి యతండు వైచిన బాణంబులు చూణ౯ంబుశేసి,

తో. హుంకరించి వానీయరమున రాముని కింకరుండు సొడువగను | బింకము
చెడి విలవిల దన్నుకొనుచు విడివెను దనపప్రాణమును HO?

వ, పిమ్మట! గాల! జేత మట్టి యతని సైన్యమును, బిలుకు మార్చిన నక్కుమారుని
మరణవార్త హతశేషులవలన విని రావబుండు నిర్విజ్ధుండయి.

22 శ్రి మోక్షగుండ రామాయణము = హరికథ
పున్నాగవరాళి ౩ ఆదితాళ్లము,

నను బాసి పోయితే! నిను గోలుపోయితిన్‌ ! అక్షతనయ! ॥ నను ॥ వనచరు

డెవ్య(డో ! చనుదెంచెమృత్యువె! యక్షతనయ! ॥ నను ॥ బలశాలి వనుచును
బరికించి చూతును అక్షతనయ! 1 నమ 1 శ్రీ మోక్షగుండ శ్రీరాముడు పంపెనో యక్ష
తనయ! ॥ నను ॥

వ, ఇట్లు విలపించు తండ్రికి నిందజితు [మొక్కి యిట్లనియె;

క, నీశనయునిచావున శె

యూతీపన దుఃఖపడిన నిది మే లగునా!

నాత౦ డీ సెల విచ్చిన

నాతని నే(బట్టి తెతు నరనిమునమున ౯.

వ. అనిన ధైర్యంబునొంది,

తో: నురపతి( గెలిచిన -జోదువు నీ వతి చారుడ వగుదువు కాన 1 సరగున
నావనచరుని బట్టి నానన్నిధి కి(క దెమ్మునిన ॥ రామ ॥

వ. ప్రళయకాలాఖీలజాజ్వల్యమాన మహానలంబు చందంబున మండిపడుచు దండి
భటు లనేకులు గొలువ రథారూఢుండై చని తోరణన్తంభాాగంబున నుండిన మారుతి, గని
కోపాటోపంబున---

శ్లీర్రన;ఆదితాళము.

ఉండుండు ముండుమురా! కోతివాడ! ॥1యుండు॥ ఊం డుండు బహురణ
పాండిత్య మున్నట్లు మెండుగ దిరిగేవు! తుండెములుగ(జేతు ॥నుం॥ శ్రీమోక్షగుండేనని
నతతము సేవించువాడ వని నామదికిని దోచె! న న్నెదిరించుము! వే మేఘనాదు(డ!
నీజిడ్డు వదలింతు ॥ నుండుండు 1

వ. అని పలికిన హనుమంతుడు
తో; రామునిదూతను రాక్షన వినరా-భూమిజ పొడగన వచ్చి | వేమళు నిచ్చట
విహారించితి నావి క్రమంబు గన(బబచి ౩రాః

వ. ఇదివజకు వచ్చిన మోవారలలో నిను గలిపెద రారమ్మనుడు, మేఘునాదుం
డతని శరీరంబుపై బాజవర్గ౦బు సరిపీంచిన, లక్ష్య పెట్టక దత్రణింబున( గ్రిందికీ వచ్చీ

తనలావు మెజయ--

నుందరకాండము 238

తో ; అతనీరథంబును నవనిగూళ్ళి మళీ యశ్వములను మడియించి 1 ధృతితో
భటుల వధించిన మఖియొక తేరు నెక్కి యెదిరించి | బ్రవ్మాశ్ర్రంబును బరువడివైచియ
బవనతనయు బంధించి |! (బ్రహ్మాదులు విభమవడ రావణ|బహ్మ చెంగ టికి మించి! రొ!

వ. అనేక విధంబుల( గౌట్టుచు' దిట్టుచు బాధించుచు దోడ్కొనివచ్చి రావణుని
యెదుట నిలిపిరి. (బ్రహ్మచే మన్ను వరము( గొనియన్న హనుమంతుని బ్రహ్మో
మేమియ బౌధింపదయ్యె. అప్పుడు రావణుని యౌజ్ఞచే( బ్రహన్తుం డిట్లనియె;

దర్బారు : అటతాళము,

ఎవ్వరివాడవుర ! మెతీంగింపు 'రాజుతోడ ! నివ్వీటి కందు కొఅశేతెంచినావుర
॥ యెవ్వరి ॥ వన మెల్ల బెరుకగ దనుజుల దునుమ(గ బనియేమి నిక్కముగ బలుకు వీపే
రేమిర | యెవ్వరి ॥ వెబవక ఈలంక పురిని; జొచ్చుటకును హరిహరులకు నైన నలవిగా
దంచెజు(గవ 1 యెవ్వరి ॥ ధారుణి మోక్షగుండధాముడా ! శంకరుడొ.! సారనగర్శుడేమొ!
సరగున బంపిసది ॥ యెవ్వరివాండవుర |

వ, అని యడిగిన నాంజనేయుండు రావణుని దిక్కునభిముఖుండయి యిట్లనియె.

క ఓరీరావణ ! వినరా!
ఈరేడు జగ౦బులెల్ల వేలడు మ
న్నారాయణా౦ంశభవు( డగు
(శ్రీరభురామునకు నేను భృత్యుండ నుమ్మా.

గీ. జనక సనందన నెమకుచు వనుల వెంట
సలజడుల రాఘలక్ష్మణు అరుగు దెంచి
బుళ్యమూకాది( జేరి న్ముగీవు జెలిమి
గనిరి, నన్నంవిరిటకు జానకిని గాంచ,

తో, దశదిక్కులను దరణినందను(డు దతిమెనుగపిసెన్యముల | విశదంబుగ
నేవెడలి జానకిని వెదకుచు నత్వము మిగుల ॥ రామ |

వ. నముదంబునొక్క కాలువంబోలెదా(టి నీనగరంబు? బ్రవేశంచి వెదకుచు
నశోకవనంబు(జొచ్చి, శింపపొవృత్తంబు క్రింద గూర్చుండిన---

234 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

తో: సీతను గని రాముక్షేమము జైప్సితి( బ్రీతిగ నుంగర మిచ్చి
నాతెఖగంతయు వివరింవ(గలో(దలచి 1 రామ |

త్రి,

ఆ. వనము ద్రుంచి, వేగ వనపాలకుల( జంపి
నీదు సేననెల్ల నీలు చేసి
పరగనిందజితు బహ్మాస్త్రమునకును
జిక్కి నీదుకడకు( జేరింనాండ.

తో: చావను బ్రహ్మోన్రంబుచేత నటుగావున జిక్కితినేను;
బాధ పెట్టగా రావణ, వాయునుతుండ ॥ రామ |

కాఫీరాగము ; ఆది తాళము
దానవ, రామ ప్రతాపము నీమదిగానవు నీ, వటుగావున ద్రుళ్ళాద
నిన్నుజయించిన ! వానిని వాలిని వధియించె జూడుము 1 దానవ
కోదండము విటిచెను; దండిగ భృగురామదర మడ ౦చెను;
ఖరముఖులనుమోక్షగుండ విభుని పయి! [గూరము మానవు ॥ దానవ 1

ఉ. ఉత్తమభూనురుండవయి యు తర దిక్పతి సోదరుండ వై
బితజవైరిబంటవయి, చిత్తము నత్యము నత్వనద్దుణా
యత్తము( జేయలేక యనయంబునC దామసివె చరింత
ద్వృతిని మించి; యింతయవివేక పరత్వమె పం కిక

కిర్తన : ఏకతాళము.

మాయానిర్మిత మగును గాయము నపాయం బందు ధాతుమయవ
వనితలున్‌ దనయులున్‌ ! దనువులుస్‌, ధనములున్‌ దనవి యనుచు గన
జలమందు( గలుగు బుగ్గలరీతిన్‌ బ్రీతిన్‌ దోచి యడగును ॥ నిజ ॥ ఎ
న్నెత్తి యుంటిమో ! యిక నెన్నితనువు లిల సన్నగ దిన్నగ బన్నుగ సే
లేకుండు నుండు లేకుండు | [బాకటకాముదిపగిదిగను 1 నిజ ॥ కలలో
గానుపించుచున్‌, ' ఆలోన౯ ఎటుబోనోయద్భశ్యము లౌనటుగా నెంచుము
గుండవరపు రాధకు? డీతనువులస్‌ సొకియెరీక తోరగనుగొనన్‌ | ఇం

నుందరకాండము 235

తో ; ఆకాశమువలె నంతట నిండిన యచలు(డుపరమాత్ముండు [బెక్చతతనువుల
బటుజీవుం డన( బరగి నూక్ష్మముగ నుండు 1 రామ ।

గీ, అట్టీజీవాత్ము(డీ శరీరాభిమాన
మునను, దేహంబె! యాత్మగా బుద్ది నెంచి
తనర న౦సారవార్టిలో మునిగియాత్మ
కర్మఫల భో కై యెహికమున( గడవు,

వ, ఇట్టుండి శాలాంతర౦బున --

తో: తను విం కొక్కటి దాను ధరించును దృణజలూకమును బోలి | కనుగొన
నెన్నటికినినాద్య౦తము గన(బడకుండునుబొళి | రా ॥

వ. కాంబట్టి వివేకవంతుడు నిత్యానిత్యవస్తువుల విచారించి యనిత్యంబులయం
దాసరోసి, నిత్యమయిన యాత్మ నెటింగి యాత్మ యందు! గలినినగదా జన్మరాహిత్యంబు !
రావణా ! యట్టి యాత్మ న్వరూపు( డీరాము(డని కనరాదా !

క్రీర్రన : అదితాళము,

పురాణపురుము(డవ్యయుండు రాము(డు, వౌనిమానసాబ్దనంస్త్థాన ధాము(డు, తానే
తానై తనిరునాతడు 1 పురా ! అనంతనామరూపములు; నీయంతయై నంతతంబు జేసి
తాను నంతరాత్మయై, శాంతిదాంతి వంతుం డయి తగు 1 పురా ॥ అజాండకోట్టయందు
దా నఖండుడై చండకిరణురీతి మోక్షగుండనీలయు(డై, దండినిండి యుండునచలుండై
॥ పురాణపురు ॥

వ. అట్టి పురాణపురుమ(డు దుష్టుని (గ్రహ శిష్టపరిపాలనకొజికు( |బితియుగ బున
నేదేనొక రూవంబున నవతరించు( గొన, నట్టి యవతారమూర్తి యీ రాముం డని తెలియము!

గీ. ఇంతటను నయిన యమ్మాల్యవంతమందు
రామలక్ష్మణు లున్నారు; రాక్ష సేద,
సీత( గొనిపోయి యిచ్చి తత్సేవజేని
కులము నెల్లను రక్షించుకొని తరింవు,

వ. అటు లొనర్చక గర్వించి తేని వినుము

236 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ
హిం కాఫీ : ఆటతాళము,
భండనభీముం డగుకోదండఫాణి యే తెంచును! నిండుగౌార్యముతోడ నీదువుర
ముట్టడించు ॥ భండన ॥ ధాటిగ నా కన్నను మేటియగు కవిసేన కోటానకోటులు దను

గొల్బుచు వెంటరా(గ | భండన 1 ఖండితముగను మోక్షగుండవతి నీ తలల జెండా
డుగాదా నీకు( జెచ్చెఅను దెలిసెకిని | భండన ॥

వ. అని ఖండితంబుగ( బలికిన వానరేంద్రుని వ్యాకంబులు విని కోపోద్దీపిత
మాననుండయి కన్నులయందు నిప్పు లుష్పతిల్ల (బహస్తాది మంత్రుల దిక్కు జూచి.

తో. వింటిరె మొరలు వీనివతాపము వీనిప్రగల్భము లెల్ల 1 నొంటిగ నుండియు
నోడక నాశెదు రొడ్డి కూసెడిని బెల్ల! | దిక్కుల గెలిచితి; దిళ్చాలురునను, దేజిచూడ
వెజచెదరు; చక్కగ మనుజుని శరణు(జొచ్చు మని నరిగా వీ( డిటు వదరు ॥ రామ ॥

వ, కాబట్టి వీనిని గట్టిగా( బట్టీ పొట్టకొవ్వు( గరగించి దిట్ట తనంబున మట్టి
(వేయు(డు మంత్రులారా ! నమన్తకార్య న్వతంత్రులారా ! అనిన వారందునకు నన్నద్దు లగు
చుండ బుద్ధిశాలియగు విభీషణుం డన్ననన్నిధికి వచ్చి నమన్కరించి యిట్లనియె :

నవరోజు ; ఆదితాళము.

నరిగా దీపని రావణా ॥ నీకు నరిగా దీపని ॥ సరగున దూతల దరుణుల బాలుర
ధరజీనురులను జంప 1 నరి ॥ దూతలు దమ తమ వేతల యనుమతి(దొడరి చేయుదురుగాదే
॥ నరి 1 ఊరక విడుచుట, కొప్పకున్న నొక తీరుగ దండన జేయు 1 న ॥ గుండెగలుగు
హరుండవెన మోక్షగుండ విభునిపై కేగు ॥ సరి ॥

వ. ఇట్టు బోధించిన విభీషణుని వాక్యముల కామోదించి హనుమంతుని జంపుమని
చెప్పిన తలంపును వదలి మంత్రులకు మరల నిట్లనియె :

తో: వానరులకు లాంగూలమె మూలము గాన వీనితోకకును, నూనెగుడ్డలను
మానుగ జుట్టియ( బూని కాల్చి వీడు డనెను ॥ రామ |

వ. ఇట్టుకరినంబుగ నాజ్జ యిచ్చె. రావణుని శాననంబున రాక్షనులు చెలరేగి
యాంజనేయుని బాళబద్దుని కేసి యింటింట(గల గుడ్డలన్ని యుం చెచ్చి నూనెతో. దడిపి
తో(కకు జుట్టి నిప్పంటించి వాద్యంబులతో కూడ నపహాస్యంబు( జేయచు.

తో: దనుజులనందలి( దజిమియు గజచిన వనచరకీటకమిదిగో ! మనచే దొఅశెను
మరింపుం డని మటుచు( గొటుచుబగతో | రా &

బు౦దర౦కొం౦డేమి ఒలo/

వ, పురవీథులెల్ల గలయ( ద్రిష్పి పశ్చిమ ద్వార౭బుకడకు( జేర్చిన నింతలో(
గొందజు రాక్షసాంగన లావార్త యెజింగించిన సీతవగచుచు,

హిం. తోడి: ఆటతాళము.
ఎంతకష్టేము వచ్చెను! నేమిచేయగ వచ్చును! ఎంత యని విలపింతును ! జింత
యెటువలె |ధోతును 1 ఎం ॥ మాయవాది దైవము; మాకు నీవు సహాయము జేయ నోరువ
డాయెను | జిక్కులే కలిగించెను ౩ ఎంత ॥ సౌక్షియెన నారాయణ శర్మను రక్షించిన
మోక్షగుండ దేవుని ముఖ్యభక్రుండ వయిన సీ శెంతక్షష్టము ॥
వ. అనికొంత చింతించి యనంతరంబు ధైర్యంబున నేగ్నిని గూర్చినమన్కరించి.

ర, అనిశము నిజనాథుని పద
వనజమ్ముల నాత్మ( బూజి బఅపురునేని౯
అనలు(డు శీతలత౦ చొ
వని నంటక కనికరించి భద మొన(గుత౯,

వ. అని నియతమై యగ్నిని (వార్జింప, నమ్మహాపత్మివత వాక్కుల కలరి జాత
వేదనుండు శీతలభావమున నాంజనేయుని బాధింపపండె, ఇక్కడ హానుమంతుండు..._

తో: జారా న న్నీయగ్నిదహింపమి కారయ! గారణమేమో ! శ్రీ రఘూధ్వహు(డు
నామెడ జిలిశెడు కారుణ్యామృతరనమో ! ॥1రా॥।

వ. పతివతారోమణి యగు సీతాదేవి యమోఘాశీన్సుగా నుండవచ్చు సీతారాము
లకు నమన్కరించి (బహ్మమంత్రంబు పరియించిన మా|త్రంబున (బహ్మాస్త్రంబు వదలిపోయె,
ఇంతలో నినుం డన్తమించుటయు; |

గీ. పర్వతాకారముగవాయు పట్టి పెరిగి
చుటుముటిన దనుజుల నుక్కణేసి

(స) టు
క్షణములోపల నాకాశమునకు నెగిరి
వజికంఠునిమేడ పెం బరగ దుమినె.

తో: అతని నగళ్ళను జతికిలదోయుచు, హనుమ అనలమంటించె; ! హుత
వహుండు పురినెల్ల కడల( దనయు గాకృతి. బఅపించె ! రామ |

288 శ మాక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

వ. ఇట్లంజనాపుత్రుండు విజృంభించి వాలంబుపెంచి లంకానగరందు. విభీషణ
గృహంబుదక్క(, నలుమూలల గాల్ప్సె, పలాయనమగుటకు శకి చాలని స్త్రీ బాల వృద్దా
దులు దేహంబులు గాలుచుండ నొకరి నొకరు గౌ(గిలించుకొని.

శంకరాభరణము : ఆదితాళము

అయ్యయో | చూడరే; యెంతయన్యాయము గూడెనో ! చయ్యన రావణునకు జా వే
మైన మూడెనో !॥ అయ్య పరకాంతను బకివతను బెజిబట్టి తా డెచ్చెను | బురముగాలె!
దత్సలము( బొందువేళవచ్చెను ॥ అయ్య ॥ నుతులన్నదమ్ములు హితులు బతులు సతులు
ననుచును వెదకికొనంగ వ్యవధిలేదు। [బతుకు దూర మాయెను ॥ అయ్య ॥ మోక్షగుండ
రాఘవునివై( గక్షకట్టకుండిన, రాక్షనవరుల కాపురములకు జే టొదవునా! 1 అయ్య 1

న. ఇట్లు పురజనులనెల్లం జీకాకువడ (జేసీ నము[దంబునందు వాలంబు( జల్థార్చు
కొని హేమవర్ణంబుగ నలరాట లంకానగరభూమిని గని హనుమంతుం డాశ్చర్యందు
సొందెనని చెప్పిన శివునకు భవాని యిట్లనియె,

తో. హేమవణ౯ముగ నేటికి లంకాభూమి యలరె విన నెనయస్వామి, తెలుపుమన
హైమవతికి శశిశేఖరు. డనె నిటు లౌలయ.

క. ఉరగుల కమృతము( దెచ్చుట
కరుగుచు గరుడుండు( గడు క్షుధాతురు(డైశి
హరిని గని (మొక్కి యా(కలి
దొర(గు తెజం గడుగ నాయధోక్షజు( డనియె,

శహనీ ఏ ఆదితాళము - (వనమునుజూడ౦గ) వలె,

విను వినతాపుత్ర ! నీకు విస్తరించి తెల్చెద౯ా ; మునుకరి మకరము లెననీ బోర(గరి
నను నేడగ మకరినినేరునిమితి + వీను ॥ కరీందు(డవ నాశరీరమును కేదొరంగి శాపము
దీఠగ౯ దిరంబుగా( జనె; ధరిత్రి నవి యొక నరోచరముకడ జాల నున్నయవి 1 విను ॥
ఘనంబు గను దత్కళేబరంబులు దినంగ నాకలి దీజును, చంపగ నగు మోక్షగుండపతి
యాజ్ఞ నచ్చటికి నీక్షణంబులో నిక ॥ పిను |

వ. ఇట్లు తెలిపిన హరి యనుమతి వడని తార్ద్యుండు తత్తణంబున నావుణ్య
నరోవర౦బుకడకు( శేరీన,

నుందరకాండము 239

క గజన క్రక శేబరముల
భుజియింపగ వచ్చియిన్న భూభంగుని ద
ద జన్మకంబుల(లైకొని
భుజగారి వియత్సథాన( బోయె యఖేచ్చ౯.

వ. భూభంగనామగ్శ ధ్రపతి గరిమకరములను రెండు పాదముల దగిలించుకొని
భక్షించుటకు విశాలిస్టలం బరయుచు( జనిక్లీరనముదతీరంబున నున్న నహనయోజన
పరిమితిగల జంబూ వృక్షశాఖమో(ద గూర్చుండిసి

తో; గరుడునిభారము కడుదున్నహమై తరుశాఖ తునుంగగను ధర బడకుండగ
దానిముక్కునను దగ గొని నెమ్మనమునను ॥ రామ ।

హిం. తోడి. ఆటతాళము.

ఏమితో(వ దెందుబోమిద ! నిది యెచ్చో( బారవైచెద ॥ నేమి ॥ దీని భూమిపై
నుంచిన భూతకోటులకు వేమరు( గీ డొదవు ॥ యేమి 1 అందు మునీందులు యెందలో
గలరు ॥ యేమి ॥ బొందుగ వారి తపోభంగమైన నేమందురో | శపియింతురో ॥ యేమి ॥
ఆకలినిల్బ లేక హరి దెల్బ వీనింజేకొనిపోయి భుజింపగ బోయిన నీ కొమ్మ విజిగె నయ్యా!
॥ యేమి 1 శ్రీమోక్షగుండస్వామి నాయుదు లే డేమొకో! యాపదలేతెంచె! బాపగ
నెవ్వరగవడరు ॥ యేమి |
వ. అని యిట్లు ఫేదపడు చు. బోయి యొక్కటో( దపంబు చేయుచున్న కశ్యప
మహర్షిని( గని వినయంబున నిట్టనియె :
మ. జనకా! యీతరుశాఖ యెం దిడుదు? నీజంతుతయం బెచ్చటక౯
దినినే(టోదు ననంగ నర్యము( దపోదృష్టిన్విలో కించి యా
యన 'వత్సా! విను, నూబుయోజనము లీయంభోధి లంఘించిన ౯
గనువట్టు న్విజన (ప్రదేశ మగు లంకాద్య్వీవ మం దొప్పగస్‌.
వ. వీనిని భక్షించి యీకొమ్మయం దుంచి పొ మ్మని, దీవించి పంపిన వేగంబున
నచ్చటి శేతెంచి.

ద్విపద 1 ఆజంతుపుల దిని యని చయంబు | రాజితముగ మూడు రానులు చేసి |
యామీ(ద( దరుశాఖ నమరంగ నిలిపి । ధీమతితో వైనకేయుండు చనియె, '! నది (త్రికూటా

240 శీ బాక్ష గుండ రామాయణము - హరికథ

చల మన నలరారె; ; బదవడి యందు దపం బౌనరించు, | వాలఖిల్యాడు లర్వది
వేలబుషులు | పోలంగ దపములు పూర్ణమె ముక్తి | పొందిరి యంత జంబూఫలసొర |
మందు ఘనీభవమె పాచిపట్టి | యుండెనాపై బుకంబొండు నిర్మించి | యుండిరి రాక్షను
లొగి గాపురముగ; | హనుమంతు డది కాల్చనా రాళ్ళుకఅగి | కనబడి నాభూమి
కనకమయముగ.

వ. అంతట హనుమంతుండు మరల సీతమ్మ నన్నిధికేగి యిట్లనియె;

తో, తల్లి నేను వనమెల్టను బెటికితి ; దగులబెట్టికిని పురిని; ! అల్రాడించితి
ననురుల ; సెల విమ్మరిగెద నే నిత్తజిని ॥ రామ |

వ. నీభర్తను నుగ్రీవాది వనచరయుతంబుగా( దోడి తెచ్చి నీయిడుమలు నివారింప(
జేయుదు. _ధ్రెర్యంబున నుండు మని చెప్పిన సీత యిట్లనియె :

తో, రామువార్త కర్ణామృతముగ నీచే మారుతీ! నే వింటి నీ మీదను | నేనిక్కడ
వగపున నెటుల గడపుదును సొంటి 1 రామ ॥

ఆ

వ. అనీన హనుమంతుం డిటినియె :

తో: విను నాభుజమున నెక్కజేసికొని వనధి దాటి శీఘమున | దినక రాన్వయుని
రాము(జేరు రమ్మనుడు పలికె నెయ్యమున 1 రామ |

ద్యాండున్వరము ; ఆదిళొళము.
మారుతీ! యిీరికిరీరత( జేయగ శారు వగురువునుమ్మా నీవు! నీరావణు

శ్రీరాముడు కేరివధించు నిక వెన్నడు ॥ మా ॥ శ్రీమోక్షగుండ పురీపని కీర్తి యీభూమిని
స్థిరముగ బొదలగవలదా ఆమాన్యుని సౌమి క్రిని కిమీల దోడెమ్ము శీఘముగ ॥ మారు ॥

వ, రాము డవతరించి రావణవధ చేసినా డనుయశన్సుభూమి యందు స్టీరముగ
నుండవలయును గాన, నీవు ద్వరగాంజని వారిధి దాటి రామలక్షణు లిటకువచ్చు
నన్నాహం౦బులు జేయుము,

తో; ఈము[ద్రిక శ్రీరామచందునకు( (బ్రేమ మలరనిమ్మనుచు భూమిజ యిడీ యక
బొమ్మన మారుత పుకు డామె పీగ్కొనుచు 8 రామ |

వ వేగంబున వెడలి నువేలాద్రిపయి శెక్కియావలిదరికి నెగురంబోవు నంత :

అట (౧ Wow ari

గ. హనుమంతు(డు లంకాపుర
మున జరివిననటన నర్వమునువానిముదం
బున రాముని కీ మ్మని పా
వనిచేతికి నిచ్చె [బహ్మ బరమ పీతి౯,

వ. ఆకమ్మ గైకొనీ యానందింది (బ్రవ్మా సెలవు(బొందిమారుతి కుప్పించి యెగసి
యుదధి మొంద వచ్చుచుండ ముపష్పడియామడలదూరంబుననుండి వినంబడెడు ధ్వని విని
యాీగట్టున నున్న యంగదాదు లుప్పొంగుచు,

తో; కృతకార్యుండై శేనరిప్కత్రుడు శ్రేమంబుగ వచ్చెడిని | ధృతితో నటుగా దేని
యింతధ్వని దేనివలన గలిగెడిని ॥ రామ ॥

వ. అని నిశ్చయించుచుండిరి. అంతలోనాంజనేయుండున్వకృత కార్యనిర్వాహక
(ప్రభావంబున భావంబున( గించిగర్వనమావేసండై వారిని లక్షింపక వేగంబున( గొంతదూర
ముత్తరదిశకు( జని, యందు( దపంబొనర్ను మునివరేణ్యుని వురోభొగంబున ధరాతలం
బదర దుమికి నమస్కరించి యనుచున్నాడు;

శీదార ; రూపకితాళము.
మునివరేణ్య వినుమా, నను(గృపార్థదృష్టిని గనుమా ॥ ముని ॥ జన కాత్మజ
యుండెడుజాడను నే గని చనుదెంచితి ॥ ముని | ఆహా దాహం బాపగ జాలను ॥ ముని 1
వీఠంబు౯ (గోలంగణ జారుజలాశయం మో చేరువునుండిన జూపుము 4 ము ॥ ఆలన్యము
వలదు! చాలాగ్రమపడుదు ! బాలింపగ దగుదు! శేలాగున జనుదు ! యేలవే దయాలవాల
1 ము ॥ శ్రీమిఖ౯ మోక్షపురస్వామిని గన నే జనవలె 1 మునివరేణ్యా ॥
వ. అనివేడిన నమ్మాని మౌన మూనినవానివలె నరోవరమున్న దిక్కుతర్ణనితో(

జూపిన నెటింగి; యుంగరమును గమ్మయు?రో మణియు నచ్చటనుంచి దాహంబుదీర్చుకొని
నచ్చులోపల ---
గీ, ఒక్కకపివచ్చి రాముని యుంగరం౦బు
మునికమండులువందుంచి చనియె నంత
నాంజనేయుండు (గమ్మట నరుగుదెంచి

యంగుళీయక మెందున్న దనుచునడుగ.
16

CA TA WwW 0) టంట యి ుయియం ~Y UD
వ. మునీందుండు భ్రూనంజ్ఞచే( గమండులువు( జూపె,
తో: అందు గన్నరామాంగుళీయకము అగణితముగ గనబడిన | నిందలి ము|దిక

అవరివి నాయది యందున్నది యిమ్మనిన ॥ రా ॥
వ. మునీందుడు చిఖునగవు గదుర నిట్లనియె :

బిలహరి: రూపకము. (ఘోరపొ) వలి.
వినుము దెల్చెదను వనచరోత్తమా ! నర్వంబును ॥ వినుము ॥ ఇంతకుమును పెంత
మందియొ ! వింతగ హనుమంతులు సీత నెంతయు( జూచి యేతెంచుచు నా చెంత జేరుదురు
॥ వినుము ॥ అచ్చట సీత యిచ్చిన ముద యిచ్చట నుంప, నింకొకకపి మచ్చిక నీ
కమండులువున హెచ్చితావైచెను ॥ వినుము | డీక్లతో నీవు దెచ్చియుంచిన మోక్షగుండేస
ముద్రిక యోదోవీక్షించి దాని వేగగ్గకొను వృక్షచర్శాగణి ॥ వినుము |
వ. అని తెలిపిన నొశ్చర్యంబుతో నాంజనేయుండు--

చ. 'మునివర సీతనాకిడిన ముదికయిక్కుడ( బౌరవైచి రా
మునికడ కెట్లు బో నగును మోదముతో? విపరింపు' మన్న నో
వనచర, యీకమండులు వవళ్యము భోధనజేసి నీవు దె
చ్చిన మెవారుంగరమ్ముం దగ: జేకొని రాముని జేర(బోవుమా!
వ. అనిన మంచిదని హనుమంతుం డంజలితో( గమండులువు నందున్న యుంగ
రంబు వెలుపలికితీయట కారంభించిన నంతము లేకుండ వచ్చుచుండె నప్పుడు---

తో, అన్నిటి నరసిన వందు రామనామాక్షరనహితములగుచు | నున్న గనుంగొని
ఇన్ని యందులోనుంచి యిటనుచు దలచు ॥ రామ,

కానడ: చబాపుతాళము.

ఎందజై రొకొ! ముందు నావంటివా ॥ రెంద ॥ నందియముదీరె డెందమునకు
1 మున్నెందటై 1 ఎందతోహనుమంతు లేతెంచి యుండగ నిందులో నాదేటిగణన యగు
1 నెంద 1 నేని దేరురభిమానముతో నుంటి(గాని న్వత౦త్రాధికారము లే దౌర 1 యెం |
మోక్షగుండేపని ముదిక లెన్నగ నక్షయ మగుటయె సాక్షియౌ నీవర ॥ ౫ెంద ॥

వ. అనియాలోచించి గర్వంబు నర్వంబు విడిచి మునికి నమన్కరించి వీడ్కొని
శిరోరత్న లేఖనముల మాత్రము గొని.

నుందరశాండము 248

గీ, తతణం౦బున నచటికి దక్షిణమున.
గలమహేందగిరి ప్రాంతముల వసించి
అతురత(దన రాకకు నరయుచున్న
యంగదాదుల కడకు నెయ్యమున( జనియె.

వ. అట్లరుదెంచిన యాంజనేయున శెదురుగ! జని యంగదాదులు గాఢాలింగనం౦ంబు!
జేసికొని నుఖాసీనుం జేసి.

జంషూటి ; ఆదితాళము.

వాయుజా ! పోయినకార్యము కాయో! పండో! కడువడి దెల్చుము ॥వా ॥ చేయగ
నీచేతగా దీ యవని నేదికలదు ! పాయక బలవంతు(థవు ॥ వా ॥ ధారుణీతనయను గనుగాని
జేరి మిగుల భాషించితివా? తీపు ॥ వా ॥ నూరతను జూవితివా 9 కోరికతో మోక్షగుండ
శీరామునీ జేరరమ్ము ; వాయు ॥

వ. అని యడుగుడు,

తో: కాంచితీసీతను ; [దుంచితి వనము ; భాషించితి రావణతోడ మించితి లంక
దహించీతి నిటి కరు దెంచితి రామునిజూడ ॥ రా ॥

వ. అని థయందభు(. గలసి రామదర్శనార్గము( జనువారయి యత్సాహంబుతో(
గదలిపోయి కొండొక దూరంబుననున్న ను|గీవుని మధువనంబునకు( జేరిన నప్పుడు,

తో: ఆకలిదప్పులు నడ(గ ఫలంబులు నారగించి తేనియలు, కేకొని పానము
జేతుము సెల విచ్చిన నని యవ్వనచరులు! ॥ రా

క, అంగద హనుమంతుల నడు
గంగావారియ్య కొనుచుం గానిమ్మనుడు౯
వాంగుచు వనమున వానర
పుంగవు లటుబొచ్చి కొల్ల పుచ్చిర కడిమి,
వ. ఇట్లు ఫలంబులు తిని తేనెలు ద్రావి కొమ్మలు విజిచి కొలకులమునింగి యిచ్భా
విహోరంబుగ వానరులు వర్తింప వనపాలు,డగు దధి ముఖుండు కోపోర్టీపికుండయి,

244 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

తో: ఎవ్వరియాజ్ఞను నీవ్వనవాటిక - నిపుడు జొచ్చితిరి మిరు? క్రొప్వసెశగ
చే(గొట్టిన నడ్డంబెవ్వరనుచు పలుమారు ! రా ॥

వ. వారిని మర్గించిన, వారు పోయి పనిచేయ హనుమదంగ దారులు దధిముటులి
గుంఠె అవియనటు నిలిమిన, భయపడి వాండు వాపోవుచు నుగ్రీవుని జేం నమన్మ్కరించి,

ఫీల్‌ రాగము: ఆరితాళము ;
కపికులనాథా ! కపీకులనాథా ! కృప జూకుము నను గపికులనాథా ॥ కపి ॥
అంగదుండును హనమంతుడును పొంగుచు గొల్లపుచ్చిరివనము ॥ కపి ॥ వ దని నేను వారి
నినాగ. గ్రర్ధిరినన్ను (గుడైల్ల గాన ॥ కపి ॥ శ్రీమోక్షగుండ ధామునీయాన నే మికు దెలుప
శేతెంచినాను ॥ కపి ॥

వ. అనిన నత౦డు మహానందభరితుండయి శ్రీరామునిడగ్గటి,

(నగ్విణి ; జానకి౯ గాంచియుక నంతనం బందుచు? | వానరుల్‌ (గమ్మణ౯ వచ్చు
నట్టున్నదౌ ! 1 కానిబో గేళికాకాననం బందునెంతేని వర్తింతులే ధీడులై దేవరా!

వ. సీతజాడ దొరకకుండిన దీనులై వత్తురు గాని ధీరులై వత్తురా! మధువనం
బంతయు నిర్మూలంబు జేయుదురా ! దాశరథీ ! సంత్కృపాశరధీ! యనిన రాముం డటెన
వారిని. ద్వరగాం బిలిపింపుమనుడు, దధిముఖునిగాంచి న్నుగ్రీవుం డిట్టనియె ;

తో: రామునికార్యధురంధరులై చని శ్రమపడి వచ్చిరి కాన 1 నే మన గూడదు,
ఇక జని వారల నిటకు దోడి తెమ్మనిన ॥ రామ ॥

వ. అతివేగంబునం దధీముఘం డరిగి హనుమదాదులకు (మొక్కి న్ను గీపునాజ్ఞ
చెలుప నందబు( గదిలి మహానందంబువం బోయి నుగివ లక్ష్మణయుతంబుగనున్న శ్రీరామ
[వ్రభుపునకు సాష్టాంగ సమస్కారముచేసి వాగియనుదుతంబున నందటు నాసీనులయిగి.
అప్పుడు రాఘవుండు వారలం గని;

క. మీ రేగినకార్యము నేటి
పేరినదా! యనుచురామవిభు( డడుగుటయ ౯
ఉఊరక్షయుండిరి యందబు;
మారుతి యిట్టనుచు( బలికె మన మలరంగస్‌

[NY

నుందలళల కాండము
శదార : ఏకతాళము.

వొంచి ఏట్బితీ, గనులారా 1 గాంచి ॥ మించి నంవ"తి మెజిగించి ఏంట
అంఘించి, లఅంకకోధించివివరించీ భావించి సేవించి ॥ కాంచి ॥ భూరిమలినాంబరధా
మోక్షగుండవిహారు౯ బొగడెడీక్ళృళ శరీరక సువిచారక గతధీరళ శ్రీమాటి౯ గాంచి ॥

వ అని విన్నవించిన శ్రీరామమూర్తి యాదరంబున( గాంచి యిట్లనియె ;

తో: ఎటువలె బోయితి! వెటుల గంటివి! యెటువలి కృషించితివి! | కుటిల
నీ శతి(గించీన ముచ్చటలు దెల్ఫుహితమతివి ॥ రామ 1

వ. అని యడిగిన నాంజనేయమూర్తి యిట్లనియె !

గీ. స్వామి, మోయాజ్ఞ దల(దాల్చీ జనినమేము
ఘనుడు నంపాతితెలుప మార్గంబు వెలిసి
వరున నూ రామడలుగల వార్డి నీదు
దయను వనచరు లరయ(గ దా(టినాఢ

వ. ఇటుల దా(టి రాప్రీకాలంబున లంక బవేశించీ రావణ కుంభ కర్థాదియె'
గృిహొంబులెల్లి నరిసి మోదేవిని గానక యశోకారామంబులోనికిం జని బరిశీలించీన నొకశిం
వృక్షంబు క్రింద---

తో; దీనాననయె దివ్యముగా రామ ధ్యానం బొనరించుచును | దొనవకొం
దనజుట్టును జలమూని నిలువ నొప్పుచును ॥ రామ ॥

వ. ఉండగా! గాంచి సీతగా నెజీంగి తదీయవృక్షంబు పె సూక్ష్మడదాపందున |
తథివేచి,

త్రో: తమకథ యాధ్యంతము నుడివిన విని, ప్రమదంబున ననుజేరి | క్రమ
నంతయు గిర్జానందముగా వచింపు మసజే | రామ |

వ. మాకును మాకును గలిగి సాంగత్యవివర౦బును మావలన. బంపంబటి
జనుటీయ లోనుగా నర్వంబు! దెలీపీ తమ ముద్దుటుంగర మిచ్చిన,

శ. కనులను బలుమజు నదుచు

దనతలమానికము నిచ్చి తగ( బొమ్మనుచు౯

246 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

నను బంపించెను మీతో
ననుమనె నొకకొన్నిమాట లా శితవరదా |

జ౦యూటి ఏ; ఆటతాళము.

పదినెల లాయెను బతిబాసి యనెను; మదిలోన నిక దనను మజివ వద్దనెను.
॥ పది ॥ రెండునెలలకు రాకుండిన నికను ఖండించు నీదశగళు( డని యనెను ॥ పది ॥
కూరులపాల్‌ చేసి యూరకుండినను వీరధర్మముగారు వినిపింపు మనెను ॥ పది 1 రాక్షనులను
జంపి రశ్షింపు మనెను మోక్షగుండేశ్వర , మొక్కితిననెను ॥ పది ॥

తో; కడువడితో నను గాము జీరినం గర మలిగెనుగద మునుపు | ఎడబౌాపెను
నను నీరక్కనుపై నేల గినియ వని తెలుపు ॥ రా ॥ ఆ లక్ష్మణుతో నను మనియెను బర్గ
శాలచెంత( దా ననిన | బాలవాక్యములు భావింపక దను( బాలింపగ వేగమున ॥ రామ ॥

వ. అన్నతో! గలసి వచ్చి పుశ్రమిత్రాదులతో. గూడ దశకంఠుని నులిమి తన
చెబబాపు మన్నది; ను గీవునితో( దన కష్టంబు దెలిపి చాల యడిగితి నని చెప్పుమన్నది.
యంత నామెచే దీవన లంది సెలవు( బౌంది.

కనే వచ్చి పోవునంగతి

రావణునకు( దెలువ(గో0 రయమున వనము

వేవేగమె పెకలించియు

దేవారుల గొందటిను వధించితీ నలుకక౯,

వ. అంత రావణుం డింద్రజిత్తుచేత నన్నుబట్టి తెప్పించి యడిగిన సాసంగితి
యంతయు న్పష్టముగ' జెప్పిన విని యలిగి నావాలంబునకు నూనెగుడ్డలు జుట్టించి
కాలిపించిన వాలంబు(బెంచి లంకావురముతయు( గాల్చీవేసి సముద్రములో ముంచి తోక
చల్లార్చుకొని,

తో: వారిధి దా(టియు వానరులను గూడివచ్చితీ మోనన్నిధిక । వారక యిదియే
వార్తయనుచు నానవాలిచ్చిన గొని యులికి ॥ రామ ॥

«

వ, నుగ్రీవుని( గని రామచందుం డిట్లనియె :

కాంభోజి ; ఆటతాళము.

ఈమానికమ్మునే నెటులను వీక్షింతు? నేమిచేయుదు భానుజా ! కామించి మాపెండి
కాలంబునందు మా మామకూతున కిచ్చె మంగళ ప్రదముగ 1 నీమానికము ! అప్పటినుండి

నుందిర శాండము 247
తసకొప్పులో ధ౦ియించే; నిప్పటి కిటుబంపెను । యెప్పుడో మోక్షగుండేశుడ నో శే
నాయొప్పుల కుష్పను దప్పకగాంతునో ! ॥ ఈమానికమ్ము ॥

వ. అని పగచుచుండ,
క. వగవ దినిలేదు రాఘవ
మిగిలిన కార్యమున కింక మేకొనీయనిలో(
బగతురను జంపి చెబిచా
పగ దగు మోకేవికదియ (వకృతంబగుటక.
వ. అని నుగీవుండు దెలిపిన దుఃఖంబు విడిచి ధైర్యంబు( బూని యాంజనేయుని
గొఢాలింగనంబు జేసికొని,
తో: శతయోజనవిస్తారం బగునాసాగర మెటు దాటితివి? అతి ఛైర్యంబున
నాలంకాపుర మరసీ యెటుల వచ్చితివి Mo
వ. అనిన హనుమంతుడు _-
క. శాఖపెనుండి మతీయొక శాధిపయికి
నెగురుశాఖామృగంబుల సంతశకి !
తలప నిరుమారు లానముదంబుదా (టి
వచ్చుటెలను నీవభాపంబగాదె!
(se)
వ. అనిన రాముడు --
తో: అంతమంది యోధానుయోధు లా యనురులు గనుగొన హెచ్చు | చంతంపక
గాల్బితివి లంక యిది యెంత ధైర్య మనవచ్చు 1రా॥
వ. అనిన దానికి నాంజనేయుండు ---
తో: జానకి నిశ్వానంబున నీకోపానలమున నాలంక | కానకముందే కాలిపోయి ;
శే గాల్బ గలనె యకలంక ॥ రామ ॥

వ. అనువాక్యంబులకు శ్రీరాముండు పరమానంద భరితాంతః కరణుండై,

248 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - వారీకిథ

గీ. ఎంతకార్యంబుడేనితి విద్దచరిత !
పరమబంధు(డ వగుదువు పర(గ మాకు!
నరయ మత్సద మిచ్చెద! నంతకంటె
నన్య మేమున్నదయ్య నీ కనుచు( బలిశే.

వ. అంత హనుమంతుండు నయ వినయ భయంబులు దోవ శ్రీరామచ౦[దునకు
సాష్టాంగనమస్కొారం౦బి లొనరించి యంజలి బద్ధుడై యనుచున్నా(డు -__-

శహన్‌ ; ఆదితాళము,

రామా భానువంశజలనిధిసోమ ! భభామలకామా ॥ రా ॥ హైమవతీజనతిదివ్య
నామ! నుతామరక్షేమదా! ॥ రా ॥ నే మది దెలియగ నేరక దనుజవిరామ, యొక్కయపరాధ
మొనర్చితి ॥ రామా ॥ జనకజ నీ కమ్మని యిచ్చిన పావనముదిక యొక మునితాగైకొనె
॥ రా॥ అమ్ముని యెవ్య్వరొ! కృమ్మఅయియ్యక పొమ్మని బంపెను బొనగమోక్షపుర ॥రా ॥

వ. అని పలికిన వాక్యంబులు విని రాఘవుండు నవ్వుచునిట్లనియె.

తో: నేనే మని నై నిలిచితి నక్కడ నీగర్వం బుడుప(గను వానరవర ;
యెవ్వరిపనిగా దది; మానుము సంశయ మికీను 1 రా | ఇదిగో జానకి, యిచ్చిన యుంగర
మిపుడు వేంల దాల్ఫీతీని, ముదమున గనుమని ముదిక గనుగొని మిదిలొ గర్వము

మౌని ॥ రామ ॥

వ. శ్రీరాముండు సొక్షాన్నారాయణుం ఉ3 యాత్మనెంచి హనుమంతుం. డిట్లనీ
పొగడుచున్నాడు :

కీరవాణి : రూపకము.
తపనకులజ ! వాశరిథీ యఏరాధిని గాపాడు ॥ తపన 1 అపరిమి తానుపమవచో
నిపుణ దీనపాలక | తపన ॥ నిగమజాలమైనను నీ నిజము దెలియదినుచు విబుధు
అగుణునిగా దలపోసి యథిలమునను గాంకురు నే నగచటు.డ మూఢుడ దెలీయగ నేర్తునె!
మోక్ష గుండనగరనిలయ నారాయణనామశర్మవినుత రామ ॥ తపన కులజ ॥

వ. అనీ యనేక విధంబుల బౌగడిన త్రీరామచందృమహా[వభు! డానంద
వార్థినోలలాడి హనుమంతునియందు పరిపూర్ణవాత్సల్యము చె.

ముందస శాంఠతిము 249
ఆశ్వాసాంతము ; తోహర,
అనితాళ్శా౦ం నౌరాయణకవి రామాయణమును హరికథను | మనమున జబ్బును
నిది యిది నుందరికాండము చిలుకును నువను ॥ రా ॥ ఇది వినువారల శవాసొఖ్యంబులు
గొదవ లేక చేకురును ! ముదమున దుదకును ముక్తి లభించును మాక్ష గుండహరికృషను ॥
రామా॥ రామా ।

క. నాచేతనెనకొల(దిని
జూచి రచించితిని దీని నుజనులు సటనుల్‌
దో(చినయెడి దిరుదు రని
(టి

నాచితములోన నమ్మినా ననయంబు౯,

మోక్ష గుండరామాయణము = హరికభ యందు సుందర కొండము
ల్‌ Ca బి
స౦పూ ర్జ ము,

Ge

శ్రీరామచంద గురు పర(హ్మాణి సమః

అవిఘ్న మనస్సు.

శ్రీమోక్షగుండ రామాయణము

రిక థ.

యుద్ధకాండము

* * *

ర్‌ శ్రీరామమూర్తియటుల న

పారకృపారనము చిలుక( బలికన వలుఖుల్‌

ధీరుండై వాయు కు

మాప(డు వొగడంగ6 దొడ(౧ మన మలరంగ౯.

తోడి: హూపకము,

శౌరి కో౦ భజియింతు సారసాక్ష ! సేవింతు! మారకోటిమంగిళ నుకుమార ! జి
హార! మేరుధీర! ౫ శౌరికోరి 1 మోక్షగుండభేల! వృథువక్ష హేమచేల! పతిః
మదవిఫాల ! నిటలాక్ష వినుతశీల | గుణజాలా ! శ్రితపాలా ! బుధరక్షక ! నారాయణ
పక్ష ! వరకటొక్ష | నమదరాక్షన నిచయాధ్యక్షశిక్షదీక్ష మోక్షదక్ష ॥ శౌరి ॥

క, అని కొనియాడిన రాము(డు
మనమున నలరారి యపుడుమారుతి ఏన (గా
నినజుని గనుగాని పలికెను
అనఘా యి(క(జేయవలయునది యెటు లౌక్కో!
తో ; వారిధి మన మెటువలెను దాటుదుము! క్రూరిరాక్షసావళినీ | పోరి దొ
జంపుదుమో! మన మెటు భూనుత గందుయు లలిని ॥ రా ॥

యుద్ధకాండము ' 251

ఏ. మహాదుర్గట కార్యంబు పచ్చంగదా యింక నేదీగత యనిన నవ్వుచు నితం

వేహాగ్‌ ; అదితాళము,
రఘురామా | మిబోటులుచింత చేత బాయరులరీతి బలుకుట వీంత ॥ రఘురామాొ ॥
తలపుగలిగినమా[తములోన సవజలధుల నింకీంప( జాలుదు కాన ॥ రిఘురామా ॥ మోక్ష

అత

గుండపురీశ | మిశెందు భూమండలమున నడ్డ ముండదందు ॥ రిఘరామా ॥
వ. అని పొగడిన ధ్రైర్యంబు బూని యాంజనేయునిం గాంచి,

గక. నను మోతల్‌పోవునంతటి
పను లున్నవె జలధి నాదు బాణాగ్నులచే,
గను మిపుడె యింక! జేసెద
నని రావణుతలలు గూలు నట్టు లొనద్తన్‌.
వ. అయిన రావణుని బలాబలంబులను విశదంబుగా సీపు టూచినిమట్టుకు వివరింప
మన హనుమంకుం డిటనుచున్నాడు.
క. అలరును లంక (తికూటా
చలశిఖరముమి(ద, లపణజలధికి నడుమ£౯;
బలు వైనకోట లేడును
గల వంబరచుంబితములుగాజెలు వొప్ప౯.

తో: తేటనీటిచే దేజరిల్లు నలకోటయగడ్తలుగలపు | కోటి వార్టుదిక్కుల వాకిండును
వానిచెంత సొంపొదవు ॥ రామా ॥

వ. పశ్చిసుద్వారంబున గజారోహకులును, ఊత్తరద్వారంబున నశ్వారోహకులును,
దూద్చుద్వారంబున( గాల్బలంబులును, దక్షిణద్వారంబున రథారోహకలును, గణనాతీ
తంబుగా గొచియుందురు, మధ్యకక్ష్యంబున జతురంగబలంబులవారు లెక్కకు మిక్కుటంబుగా!
గాచి యుందురు.

ఉ. బంగరుమంటపంబులును, బంగరుగోడలు, రత్ననిర్మితో
తుంగ కవాటముల్‌, విమలతోరణవపబ్కులు( జారువేదికల్‌

బన్‌ శ్రీ మోక్షిగుండ రామాయణము - వారికథ

రంగు జెలంగు గేహాములు, రమ్యపనింబులు మెటబొవులుః
గం

బొంగుచు నొష్పులంకకును బోల్పయలేపు వురంబు లీయిల౯.

ఏ, ఇట్టియసాధ్యంబగు అంకానగరంబు( దమ కృపారనందుబే నుకిరంబుగ( |బివే
శించి సీతాన్వేషణంబు.జేని వచ్చితి రావణుని జనందులలో జతుర్థాంశంబు నాచెత హతం
బయ్యె, |పాకారమంటపాడల( గొన్నింటిని గూల్చి పురంబు దగ్గయికేస్‌ వచ్చితి. మహా
(ప్రభో! యాలన్యంబు వలదు,

ఇక చండు వెడలు రాభువా! కపిముడలితో రాఘవా! ॥ ఇ ॥ దండిరివుల
రాఘవా ! నీవు చెండగలపు రాఘవా! ॥ ఇశ 1 ఇ(క జాగువలదురాఘవా ! సేన రాగ!
బంపు రాఘవా! వారిసాగ(దోలు రాభువా! కొనసాగుబనులు రాఘవా! ॥ ఇశ ॥ ధర
మోశ్షగుండ రాఘవా! నీకి మొక్కు లిడ్రురు రాఘవా! తమరీక్షణంబు రాఘవా!
నన్నెక్కి కదలు రాఘవా! ॥ ఇక్‌ ॥

న్‌

వ అనీ ఆంజనేయుం డుత్సాహంబున! (పోత్సాహా౦బు చేనిన నుప్బొంగి రాఘ
పుండు నుగీవునీ గని యిట్లినియె.

న్న

Wet

ఇది మంచిముహూరం బగు
నిదయా! యాలగ్నమందు[. జని అంకకు వొ
చ్చెద సుతహితబలయుతముగ;
ఎదలించెద రావణాదివీరుల నెల౯
toe)
వ. కావునంద్వరగా గజ గవయ గవాక్ష గంధమాదన మెంద ద్వీవిదాదకి పిసెస్యంబుల
సల యుర్ధయా(త్రకు వెలువరింపుము. నుగ్రీవా యను రాముం డనుజ్జయిచ్చిన హార్షించి
నుగ్రీవుండు సెల వొనంగిన మాత్రంబుక.
తో: తారకలను సికత:యిను వస్ణవుఢారలనైననిణింప( । దీపగానీ కపీపగులసనల
దీజనువో లెక్కింప ॥ రామ |
క. పదులును నూరును వేలును
గా
బదివేలును లశ కోటి వదికోటులు స.
ర్చుదములు స్యార్బుద ములుగా
గొదువలు లేకుండ వెడలె గోతుల గుంపుల్‌.

యుద్ధకాండము 20d

తో: చెట్టులనుండియ గుట్టలనుండియు గట్టులనుండియు( గచలి | పుట్టిబగిలి నట్టిట్ల
హోసమున: బొదలుచు[ జేరెను బలి 1 రామ ॥

వ. ఇటు వానర సేనలు నేల వింగియు దిశలను బట్టకుండ ననంఖ్యాకంబుగా!
గిచకిచధ్వనులచే దిగంతరాళంబు భేడిల్ల( జేయుచు వచ్చిన, నంతసించి యద్ధయాత్రకు
సాగ దోలు మని నీలున కాజ్ఞాపించి, రాముండుచూనుమంతుని, లక్ష్మణుం డంగదుని,
ఎక్కి నుగ్రివుండు దోడరా :, [బ్రవాహం బుప్పొంగి పాజీనట్లు గతిపయ |వయాణంబులి
నచ్చినము[దతీరం బగు మహేర్మదాదిక జేరి రాముం శనుచున్నాడు.

కళ్యాణ్‌ : టాఫకతాళము.

వనధి దాటి లంకజేళ వశమె మనకును! వానుముంతుం డెటుబోయెనో ! మనమున
కాళ్ళ్చర్యం బగు ॥ వనధి ॥ నింగి ముట్ట వెడలు తరంగంబులు నుడులు రంగుగ వెంబడి
వెంబడి( పొంగుచునేతెంచెడు నీ ॥ వనధి ॥ ఫీకరమకరములు, బలు రీ కగుమినములు
పాకటముగ నపుడపుడు వైకిని బొడగట్టి మునుగు ॥ వనధి ॥ ఎంతదూర మరయ దీనికి0దు
నేదు కెలీయ! నంతతమును మోవ్షగుండకాంతు(డు వేనైయుండిన ॥ వనధి ॥

వ. అనీ శ్రీరాముండు డోలాయమానమాశనుం డగుచుండ అక్ష్మణుండు ---

క్ష. శ్రీరామ వీదుసేవా

పారీణులె దా(టుచుందు బీవసాగరమున్‌

ఊరక బలిశెదుగా శీ

వారిని యన నెంత నీకు వశమణగు టరుదే!

వ. అని పలుకుచుండ నింతలో నూర్యానమయమైన మఘైన్యంబులెల్ల నియామక స్థలం
బుల వీడీసిరి. రామ లక్ష్మణ నుగీవులు గాలోచిత కృత్యంబులు దీగ్సి యొక్కపో శయనించి
జానకిని దలంచుకొని రాముడు —

తోడిరాగము ; ఆటతాళము.

ఎన్నడు గాంతునొ ని న్నిక జానకి! కన్నులకు బొడగట్టుదు నక్కట! ॥ యె ॥
ఒ౦టిగ నుండ(గనోపని నీ టువంటి విపర్దళ వచ్చెనె భామిని! 1 యి ॥ బాపురె! మనలను
బాపిశక్రూడుని నావగదీటగ రూపడగింపనె! ॥ వె ॥ మోక్ష గుండపురాధ్యక్షండనయ్యును
ర్యానమాయకు భమపడిపోయితి ॥ నెన్నడు- |

న. ఇటుల విలపించుచున్న రామచం్యగున కుషచరించుచు లక్ష్మణ నుగీపు లిటు
లనుచున్నారు.

254 శీ మోక్షగసండ రామాయణము - హరికథ

శా. నిక్యానందమయుండ వె తనరు నీనేర్పుల్‌ విమర్శింప(గా
నత్యాధీవన కైన దీజ దనుబో, నర్వేళ, మే మెంత! నీ
వత్యంతంబును దుఃఖ మొందెదవు జాయా భాంతి లీలార్థ మై?
(వత్యతంబున వెల్లు నీచెయిదులు౯ జోద్యంబులౌ నీశ్వరా !

వ. లోకవిడంబనార్థము అవతరించినా(డవు గాన లోకానుగుణముగ నటించుచున్నా(
డవు. నిదురింపు మన్నా అనీ పలికి యందలు నిదురించిరి. అంత నుదయంబయిన
నిక్కడ లంకలో రావణానురుండు గొలువుకూటింబు జేరి మంత్రుల నందజి రావించి యిట్లను
చున్నా(డు

ఆ. మంకులారా, వినుడు మర్కటం బొక్కటి
లంకిణిని జయించి, లంక( జొచ్చి,
వనము బెల్‌! వెచి, వెదేపొ బొడగాంచి,
పురము గాల్చి దనుజవరుల( [దుంచె.

ల

తో: మనచే జిక్కియు మజీ వంచకుడై వనధి దాటి వేగమున జనియె: రామ
లక్ష్మణుల గవుల జయ్యన( దేజగ మోదమున ॥ రా ॥

వ. చనుదెంచి సము[దతీరంబునం విడిసినట్టు చారులవలన సే వింటి నెటులనైన
రాముండు వారధి దాటి రాకమానడు. దిని శేదేని నదుపాయంబు మూజించి తెలుపు! డని
పలికిన మంత్రు లుద్దండంబున బొబ్బ లిడుచు నిటు లనుచున్నారు

శేదార: ఆదితాళము.

ఏల యిట్టులడీ లవడియెరవు రాక్షనరాజ! ॥ యేల ॥ చాలగా దిక్సాలుర నవలీల
గెలిచి నట్టిబలశాలివి శాత్రవగహనకీలివినీవు ! బేలరీతిబలుక కింక(జాలు మమ్ము బంపిన
నీవేళబోయి వగతుర గీలాభీల మొనరింతుము ॥ యేల ॥! ఖండితముగను మోక్షగుండ
శ్రీకోదండపాణి దండ(జేరి దండికోతిపిండుతో గూడ! జెండి పంచుకొని మేమువండి కడుపు
నిండ దిని, నిండువేడ్కతోడ వత్తు ముండుము నీ డెందమున ॥ నేల ॥

వ. అని మంత్రులు పలుకు నంతలో నింధద్రజిత్తు [ప్రహన్న శతమాయ మహాకాయ

అతికాయ మకరాక్ష యూపొశ్ష విరూపాక్ష ధూ[మాక్ష కోశితాక్ష ఖడ్గరోమ వృశ్చికరోమ
సర్పరోమకంపన అకంపన కుంభ నీకుంభ మహోదర అగ్నికోవన దుర్ముఖ దేవాంతక

యుద్ధకాండము £00

విద్యుజ్జిహ్వాదిరాక్ష నవీరు లక్షయబలశౌర్య ధైర్యంబు అవార్యంబు లగచుండ సింహనాదభుజా
స్పాలనంబులు చేయుచు రావణ[బహ్మకనుచున్నారు.

బేహాగ్‌ : ఆదితాళము.

ఇక మానుము మానుము నీ వీచింత ! టూమానవులు వానరులన నెంత ! మనము
చూచి చూడకుండ విడువ నా(డు వాడు లేచి తప్పించుక పోయినాడు! మే మేచి వెంబడి(
బడి నేండు వారిపీచమడంచి వచ్చెదము చూడు ॥ మిక | పటుశౌర్యవిక్రమధారు లనుచు,
బహువార్య శస్యొన్తునిపుణు లనుచు, _గనకాహార్యనమధైర్యపరు లనుచు, నసుర వర్య,
మావ్రతాపములు గనుచు ॥ నింక ॥ పెద్దకొండలు విండిచేయుదుము ! అఖండలాదుల దోలె
దము! కపితండముల నుగ్గుకేయుదుము ! మోక్షగుండహరిని బట్టి కూల్చెదము ॥ ఇకమా |

వ. ఇంతలో గుంభకర్పుం డాదినంబున నిద లేచీయండియన్న డర్శనంబునకు
విభీషణయుతంబుగా వచ్చిన, గారవించి వారికి దగిన వీఠంబుల నివసింప ననుజ్జయిచ్చి,
రావభుండు కుంభకర్ణున కిట్లనియె :

క. తమ్ముడ, నీ వెటుగవు; చి

(తమ్మగు నొకవార్తగలదు; రాము డనంగా

నిమ్మహి( గల డొకభూవతి

సమ్ముదమున వానిభార్య జాన! యన (గన్‌.

వ. దండకకాననంబున వారిద్దణుండ(గా నతని నేమజ(జేసి యా సీతను, దెచ్చి
కూడయత్నించుచున్న నొప్పనందున రాక్షస స్త్రీల గావలి పెట్టి,

తో ; మనయశోకవనమున ' నుంచిన, రాముని (పేరణమున మొన్న వనచరు(
డౌక్కడు వచ్చి చూచి పురమును దహించి తొజన్న ॥ రా ॥

వ. వా(డు జాడ జూపించగా ననేకవానరుల( గూడి రామ లక్ష్మణులు వచ్చి
నము[ద౭బున కవ్వల నిడసి యున్నారు. దీనిశేది యోజన యన, నవ్వి కుంభకర్గుండు-

జండూటి ; ఆటతాళము,

రఘురాముని సామాన్యనరు డని రావణా యనకు ఓ రావణాయనకు ! నిర్లక్ష్యముగ
గనకు ॥ రఘురాముని ॥ గోవిందు(డేయత(డాయె; లక్షి ,నుందరియే సీతాశ్రీనుందరియేసీఠా
వరనుగుణవిఖ్యాతా ॥ రఘురాముళ ॥ ఆధునునినతి జరబిట్టుటే రాక్షనులు చెడిగనుకో !

200 త్రీ మోక్ట్రగండ రామాయణము - హరికథ

రాక్షనులు చెడిరినుకో ! ధరమనుటలే దనుకో ౩ రఘు ॥ శ్రీ మోక్షగుండ బురీశ్వరునిల
గక్షయేటిక! (బ్రతికక్ష యేటికి! నరిగాదు మాటికి ॥ రఘురాముని |

వ. అని కుంభకర్గుం డనునంతలో మహాపొర్మ్యుం డను రాక్షనుండు రావణునితో
నిటు లనుచున్నాడు.

క, సీతను గూడుటకే నీ

వీత్రీగున ఛీతినొంద నేలా! బలిమి౯

బీతిగ( బట్టి రమించిన

నాతెజవ మ తేమిచేయ నయ్యా! యన(గన్‌,

వ. అమ్మాటకు మనంబున నానంద(బుసొంగి మహాపార్ము్యుని జూచి యసుమంత
దీనల్వంబుదో (స రావణు! డిట్లనుచున్నా(డు.

జంటూటీ : ఆధితాళము.
వినరా మహాపార్మ గా, వశ దముగాను! మును [బహ్మనభ శేనువోపు చుండగను
1వ ॥ పుంజికస్థల యను పుష్వుబోణిని రంజింప బలిమిమై రమియించితిని ॥ వినరా ॥ అది
విని మోక్షగుండారిశ నుతుడు సెదలో గినిసి శపించె నాయజుడు ॥ విన ॥

వ ఇది మొదలగు మది నొప్పని మదవతుల గదిమి మదన కదనంబున( బొద
లించితివేని నీపదితలలు పదిపదులతునియలై పుడమిం బడుగాక యని వనజభవుండు శపించె
గాన, మునుపటివలె విచ్చలవిడి మచ్చకంటుల జోలికి బోజాలరా! యనునంతలో నుగుణ
భూషణుండగు విభీషణుండు మృదుభాషణంబుల నన్నకు నభిముఖుండై యిట్టనుచున్నా(డు.

హిందూస్థాని తోడి: ఆటతొళము.
అన్న! నే నొనరించు విన్నప మాదరింపుము రావణా | తిన్నగా నీ మంత్రివర్యులు:
దెలుప నేరరు రావణా! ॥ అన్న ॥ సీతను దెచ్చుట నాశనహేతు వనుకో రావణా! నీతి
మాలి జరించుటే కడుపాతకంబగు రావణా ! 1 అన్న ॥ రాక్షనులను నమ్మి మది గర్వంబు
నొందకు రావణా! మోక్షగుండాధీవ నెదిరి మోహరింతురె ! రావణా! ॥ యన్న ॥

వ. అని నుడువు విభీషణుని దూషణ వాక్యంబులకు రోదించి భీషణంబుగా నవ
లోకించియశ నిపాతనద్భకళంబు అగు సరుషవాక్కులతో నిందజిత్సు గదించి కొలువుకూటంబు
దర్దరిల్లునట్లుగా నిట్లనియె :

యుద్ధకాండము 257

అళాణ ః ఆదితాళము.
నన్ను! బేలగ గంటివా! నన్ను - గన్నతండినియంటివా ! నీవు ॥ నన్ను ॥ పిన్నబ్బ
యని యూరకున్నను గాని లేకున్ననోరుకునే నీవన్న మాటలకు ॥ న | గీరి జగడము చేయం
గోరి మేతెంచి నభవారిముందర యేమో దూరి తెలిపేవు నీవు ॥ నన్ను ॥ భీమబలమున
నుతామాదులను గెలిచి యామహి నింద్రజిత్తు నామము దాల్చినట్టి ॥ నన్ను & మోక్షగుండే
శ్వరుని పక్షముగాను నిలిచి రాక్షసవీరుల నుపేక్షగా నౌడెదవు ॥ నన్ను ॥

కో: వంచుదు నాదిక్సాలకులను ! దొర్గించుదునొ కులగిరుల ! దంచుదునా
దిగ్గంతుల బట్టి కలంచుదునా యంబుధుల ॥ రా ॥ కొట్టుదునా యుడుకోటులురాల(గ ! మటు
దునా యురగులను ! బట్టుదునా శశ్చిభాను బింబముల ! నెల్టుదునా ప్రమభథులను 1 రా ॥

వ. వీరందణు వినగ నాముందర రఘునందనుని వందిబ్బృందంబులచంద౦బున
నభినందించెదవు తొందరపడకు కపి సందోహంబుల( జీందరవందర( జేసి యమ్మనుజుల
(మందించి మాతం డ్రిడెందంబునానంద౦బు నొందింపకున్న నే నిందజిత్తునా ! విఖీషణా !
అపృచ్చనంభాషణా ! యనిన పలుకులు ములుకులవలె( జెవిసోకిన నులికివడి కనుకొలకు లు
గెంపులొలుక నలుకతో విభీషణుండు ---

కళ్యాణి : ఆటతాళము,

రణభీషణుడైన రాముని విక్రమ మణుమాత్రమును నెఖుగ కాడెద నిటుల;
ననిమిషేందు జయించునటుగాదు దహనాంతకానురు' డనుప పవనుల గెల్ఫినటుగాదు !
ధనదేపలను భై కొని నదా బె దరించినటుగాదు! నీ శెబుక లేదు! దనుజులను బొలియింప(గా
నా వనజనాభుడు రఘుకులంబున జననమొందెను రాము( డన(గా; మనుజ మాత్రునిగా
దలంతువొ ! ॥ రణ ॥ పుడమి నా రావణుకడుపు జెడ బుట్టికివి నాకొడుకవు గా వీవు!
కులనాశకుడవు చెడుగువనులకు( జెడ్డ వయినావు ! నీకూతలకు లోబడినను దళకంధరు(డు
చెడిపోవు ! శ్రీ మోక్షగుండ యొడయ( డెక్కువ యనుకొనగలేవు మొకిక జావుతడవుజరుగదు |
గపులగూడియు వెడలి రాము(డు లంక జొచ్చియు గడియలోపల మృత్యువాతను బడగ
'జేయక యూరకుండడు ॥ రణ ॥

వ. ఇట్లు పలుకుచున్నంత రావణుండు నితాంతకుపితస్వాంతుండయి దిగ౦త౦బులు
ఘూర్జిల్ల నిట్లనియె :

17

258 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

క, మానవులను వానరులను
బూనికతో( బెద్ద జేసి పొగడెద విచటకా
మానవభోజను లగునీ
దానవులను నరకుగొనవు తగునా నీకు౯!

ఊఉ. రాముడు దైవ మంచును దిరంబుగ( బల్కెడు! దైవమైన దా
భూమిజ( గూడి కానలకు( బొక్కుచువచ్చునె ! నేనువేగమే
రీమతి నేగి సీతగొనితే నెదిరించి జయింప కుండునే!
నీమది( గానలేక మము నిందయొనరువుగా వీఖీషణా !

తో: దాక్షిణ్యంబున దమ్ముడవని యీతప్పును గాబితిగాని, కక్షగట్టి పరవక్షము
లాడిన శిక్షంతును దయ మాని ॥ రా |

వ. అనిన విథభీషణుండు --

| తో; ఈ రొక్షనకుల మెందుకు జెఅతుపు? ఏలనీవు జెడియెదవు ? శ్రీరామునకును
సీత నిచ్చి రక్షింపు మనుము 'బ్రతికెదవు ౪ రా |

పఫరజురాగము : ఆదితాళము.

రామామణి నిమ్మల రామునకు నిశ 1రామా 1 నా మాటలు వినినను
బ్రతిశెదవు ! నీ మతమును మానిన మేలు నుమి 1 రామా ॥ రాము(డు నీదు శరంబులు
వడిగా భూమిని గూల్చక ముందుగను నీవు ॥ రామా 8 తరుచరు లంబుధి దాటి వచ్చి
యాపురమును జెఅపక ముందుగను నీవు ॥ రామా | పుడమి మోక్షగుండ, యొడయని
తమ్ముని కడుకోపొగ్నులు వెడలక ముందే ॥ రామా |

వ. ఇట్లు నొక్కి చెప్పిన రాక్షనరాజు కోసోర్టీపితుండై దిక్తటంబు లటునీటు!
జలీంప(, బెటబెట( బండ్లుదీటుచుం గుంభినీ తలం బద్రువ(, గుంభీంద్రుండు ముగ్గ
నంభోనిధు లింక(, గుంభినీధరంబులు సెదర విజృంభించి యిది యొక విలయకాలం౦టో !
యని నభానదులు భయథభ్రాంతస్వాంతు లగుచుండ దిగ్గన గద్దియడిగ్ల నుజికి వేగంబ కర
వాలంబు జశిపించుచు భీషణంబుగా విభీషణువేయ( బోయి, మాని, వక్షస్థ ్సలంబు పయి
నొక్కతన్ను దన్నిన వజనిహతం బగు గిరింబోలె నేలంబడిలేచిన తమ్ముని జూచి,

యుద్ధకాండము 259

ఫీల్‌ ౩ ఆదితాళము

పోరా! పోరా! యిక లేచి సోరా! చాలును ఫోూ! భఛీయటు ॥ పోరా ॥ పోరా!
యిక మాపురిలో నుండక, పోరుమానికాషురములేచి ॥ పో ॥ పట్టుగ రాము(డు జుట్టమైన
నీపట్టున జని మొజివెట్టుకొనగ లేచి | ఫో। తమ్ముడ వని నిను నమ్మ దగదు చిత్తమ్మ న

దెలిసితి ! దాయాదివి లేచి పోవా 1 మోశ్షగుండకమలాక్షుని నిన్నును శిక్షింపక నే నీక్షితి
విడువను ॥ పోరా |

వ అని ఖ౦డితముగా( బలికినవిభీషణుండు రోషించియనలుండు నలు(డు,
హరు(డు, సంపాతి యనునలుగురు నచివులతోడ( [బయాణంబయి కాకుత్‌స్టుని కొలువునకు(
జనువా(థయి,

తో: నీకు హితమ్మును నే నెటిగిచిన( గైకొనవైతివి నేడు; | తాకి వచ్చినంతట
వై నను జిత్తమున దలంతువునాడు ॥ రామ ॥ ఇదివబికే నిను విడువ దలచి నే నేమో
నిలిచితిగాని | యిదిగో పోయెద నినరులేస సేనించుటకయి మది బూని ॥ రామ |
వ. అని తత్రణంబు లేచి తనతల్లి మందిరంబునకు( జని నమస్కరించి యిట్రను
చున్నా(డు.
క. అమ్మా రామునితో న
ఖ్యమ్మున మను మనుచు? బ జ్లీక౦రునితోనే
నెమ్మది బోధించిన (గో
వమ్మున నాయెడద( దన్ని వరిభపపజిచెన్‌.

వ. ఈ దురాత్మునిం గనుచు నే నిం దుండజాల కరుణాశరధి యగు దాశరథి
మలుగు( జేరెద, సెల విమ్మ మాకా! త్రైలోక్యవిఖ్యాత ! యనిన గైకసి చింతాక్రాంతయయి
కొంతవడికి వివేకంబు నొంది యిట్టీనియె :

బ్యాండు స్వీరోము ఏ ఆదితాళము.

పోయిరా విభీషణా! యిశం బొమ్ము నుగుణభూషణా! పాయక శ్రీరామభ ద్రుని
కృపను ధీఘాలయురారోగ్య మహైశ్వర్యములు గల్లు ॥ పో | నిన్ను జేరదీయును; శర
ణన్నవారి గాచును; మున్ను నీతండిచే విన్నా: నయోధ్యలో వెన్నుడు రాము(డై వెలయు
నటంచును ॥ బోయిరా | మోక్షగుండవాను(డై మునిముఖ్యహృదయ భాను(డై రాక్షనులను
గూల్చి, రావణు వధియించి, యీక్షి తి లంక నిన్నేలించు నిజముగ ॥ వోయి ॥

260 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ
వ. ఇట్లు దీవించి పంపిన నామె సెలవుగేకొని, మంత్రులు దానును బయాణంబయి,

తో: రావణదనుజుని ప్రాణపంచకం బీవిధి జను నన్నటుల । వేవేగంబున నెగిరి
వియతలవీథిని బోయిరి యిటుల | రామ 1,

క, అంబుధిని దాటి వారలు
నంబరపదమునను రాగ, నది గనిగపి సె
న్యంబులు భానుజునకుదెలు
పం బరికించియును రామభ్యదున కనియె౯.

కమాచ్‌ : ఆదితాళము.

పచ్చేవారెవ్వరో | పరికిపుము రామ! 1 వచ్చే ॥ హెచ్చుగను కెచ్చెరను నిచ్చటిక
విచ్చలవిడిగా ముచ్చటలాడుచు 1 వచ్చే 4 దనుజపతి యనుమతిచే మనపయికి( జనుదెంచు
నరాశనవడలేమో ! ॥ వచ్చే ॥ మోక్షగుండాధ్యక్ష, మమునీక్షణమె దీక్షతో బంపిన శిక్ష
యొనర్హుము । వచ్చే ॥

వ. ఇట్లు వీ రాలోచించుచుండ దివినుండి విలీషణుండు --

లే

తో: రావణు ననుజుడ దావకభక్తుండ నేవిభీషణాఖ్యుడను ! దేవరవారికి దేవి
నియ్యుమని తెలిపిన వినమని దాను 4 రామ |

ఆ. నన్ను న్నుగదృష్లి గ్రన్నననారసి
ఈన్నె( గొలువులోన దానవేవ(
డంత నతని విడిచి యాపమంతుల( గూడి
వచ్చినా నీదు ప్రావు(ోరి.

శేదార : దూవకతాళము.

దేవ దేవ! సేవకుండ( గావు మింక నన్ను! గరుణాకర నీవు దప్పరశ్లకులు
లే రిక; భావములో భావింపకుమా వేజుగ 1 దేవ । అక్షయ నారాయణదా సాఖ్యమనః

కంజవరనదనా | మోక్షగుండవాన ! శశివదనా! రాక్షను(డని శిక్షింపకు రక్షింవుము
1 దేవా 1

యుద్ధకాండము 261

వ. అని పలికిన వాక్యంబులకు రాముం డాలోచించుచుండ నుగ్రీవుండు (గమ్మబ
నీటనీయె,

న్య

తో, అనురులమాయల కంతులేదు మీిదెనకు వచ్చుచున్నా(డు ! పనమిజిగ(గా
పొడ దగున చంపగ దగునా! యననపడు ॥ రా ॥

క, శరణన్న పగతునయినన్‌
ఖరకరకుల నంభవులకు( గాచుటీయ (వతం
బరియగురావణు తమ్ముని
నరయుదు సౌమిత్రి బోలె ననుజప్రేమన్‌.

జ

వ. అట్లయిన వీ(డు వంచించునని భయుపడుదు వేమో |! న్నుగీవా!

తో: క్షణమాతంబున జగము నృజింప(గ బెనువ నడప నోపి తనరు కర్తనగు నను
జెనక(గ నెటుదనుజుల కగు రేపి ॥ రా ॥

bd

సం. వ, అనుచుండ నాంజనేయుం డిటనియె.

ముఖారి : అదితాళమ-(వలదచ) వలె,

తగదు వీనీపై నలుగు శ్రీరామచంద్ర 1 తగదు ॥ పగవానిగ(దలపగ వల(దీత(డు
నుగుణాథ్యు(డు ఘను(డు దగునీతిపరుండు ॥ తగదు ॥ దూతను జంపిన దోషమనుచు జ్యేష్ట
(భాతకుదెలిపె నాడు ; విడిపించినాడు ॥ తగదు ॥ మనపక్షము నగుమాటలు బోధించు మను
జాశనపతితో వెటివక ధృతితో ॥ తగదు ॥ మోక్షగుండేశ్వర, మోనము రా ధిక దీక్షగ
నభయ మిడుము ॥ తగదు ॥

వ అనీ తెలిపిన హనుమంతుని పలుకుల కల౦ జలిబొప్పే కులుండు జలజాప్రన౦ద
నున కిట్రనియె :

తో: అభయం బిచ్చెద నావిభీపణుని నరనీతోడి తెమ్మనఘా ! నభయుల నెల్లను
నమ్మానించుట |ప్రభువులపని పొమ్మనగా 1 రా

వ. వల్లెయని నుగ్రీవుండు పయి శెగిరి విభీషణుని మంత్రి యుక్రంబుగా గొనివచ్చి
రామునిం జేర్చి నంత (దక్సాదారవిందంబుల శరంబు మోపి సొగిలిపడి.

262 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ
బిలహరి ః ఆదితాళము.
శరణు దివాకరకురిజా ! చరణవినిర్జిత వరజలజ! ॥ శరణు ॥ ఇతరము నే నెబుగ

నయ! గతి నీ వనుచును గనినాను ॥ శరణు ॥ అక్షర, నాకభయమిడి మోక్షగుండాధిప,
బోవు వడి ॥ శరణు ॥ శ్రియుత నారాయణదాసాయతహృదయ విహార నదా ॥ శరణు, ॥

భుజంగ ప్రయాతము : నమోనంతరూపా! కనచ్చకక్రదీపా ! నమోవేదపాదాను
నాదానుమోదా ! నమాలోకనాథా ! ఘనజ్ఞానబో ధా 1 నమోభూతరక్షా! ననందొదిపక్షా ॥

కీర్రన : ఆదితాళము.

నీమయ మంతయు రామా! రామా! యేమిలేదు గద రామా! రామా! ॥నీ।
సోమనూర్యులును, నురలు దిక్సతుబు, భూమిముఖాఖిల భూతచయములు 1 నీ? మును
లును బుధులు, |దిమూతుళ౯ాలు గ్రహములు, దనుజ-మనుజ-మృగతరు విహగములు ॥ వీ ॥
నిగమాగమములు నిఖిల విద్యలును నగములు వార్థులు నదులును, నిధులు ॥ నీ ॥ మోక్ష
గుండమున సాక్షిగ వెలసిన యక్షర, నారాయణకవి వినుతా ॥ నీ ॥

వ. అని పొగడిన యానందించి శ్రీరామమూర్తి కృపారనం బొలుక యిట్లనియె :

తో; దానవ నీప్రార్థనను మెచ్చితి గాన, నీదుమదిలోన | దేనిగోరి నను దాని
నిచ్చెదను దెలుపు మన(గ నత( డనెను ॥ రా ॥

క. నీవరరూపము గంటిని
గావున నావంటి వచియు ఘను(డును ధన్యుం
డీవిశ్వంబున( గలడే!
యావే నీధ్యానమును వివేకము ముక్తి ౯.

కాంభోజి : ఆటతాళము (నిన్ను నమ్మి) వలె.

కోర నేర వేలు కోరికలు మది; జేరి నీదుసేవ జేయుభక్తి దప్ప 1 గోర ॥ ఘోరదు,
ర్వార నిస్సారనంసారాబ్థిదూజి మునింగెడు వారి సాంగత్యము । గోర ॥ నారాయణశర్మా
ధారా, మోక్షగుండాగార, నీదుకొల్వుకన్న నన్య మేమి ॥ కోర ॥

వ. అని వేడిన రాముండు నంతసించి.

యు ద్ధి కాండము 203
ఉ. నన్నుభజించుభక్తుల మన౦బులనే వీహరింతు సీతతో
నెన్నిక నీకు భక్తునకు నిచ్చితి గామ్మభయంబు నింక నీ
యన్నను బిల్కుమార్చి నిను నాదృతి లంకకురాజు చేయదు౯ !
నన్నుతి(గన్న భానుకుల జన్ముల ఖ్యాతికి వన్నెవెట్టుదు౯.
వ. అని తెలిపి హనుమంతునిచేత నినుకతో లంకాపురిని నిర్మింప(జేసి యందు

విభీషణుని గూప్పండ(బెట్టి లక్ష్మణుని వలన సము[దోదకంబులు దెప్పించి యతని కభి
'షేకంబు జేసి,

కీర్తన : (తీశ్రజాతి - (సంతతంబున) వలె,
ఓ విభీషణా! యోవరభూషణా ॥ యో 1 నీవు మనుము చిరంజీవి వగుచు నిక
నావచనమ్మున ॥ నో 1 ఎందాక రవితార శేందులునుందురో యందాక లంకారాజ్యం చేలు
చుండుదు ॥ వో 1 ఎందాక నాకథ యీ యుర్వి నుండునో యందాక లంకొరాజ్యం బేలు

చుంతుదు | వో 4 మోక్షగుండేవని ముఖ్యభక్తుడవగు చక్షయలంకారాజ్యంబేలుచుండుడు
1వో।

వ. ఇట్లు విభీషణునకు బట్టంబుగట్టి దీవన లిబ్బిన పిమ్మట, నుగ్రీపుండు
విభీషణునితో-

తో: రాము(డు నీకును రాజ్యమొనగె గద 1 రావణవధకును నీవు! స్వామిపనిః
బానట యయి నిలువగ వలె ననగను నుగీవు ॥ రా ॥

వ. కనుంగొని విభీషణుం డిట్టనుచున్నాడు;

కీర్తన : రూపకము,
అందటికిని దో డగునానందమయునకు నింపొందగ దోడ్సడగ + క్రియున్నదె
మనకు! ॥ నందతి ॥ మి నమానముగను నేను మెలగ నేర్తును రామదా(నుడనై, యెపుడు
సేవ దవిలి “సేతును ॥ అందటికి ॥ ్రీతిగను మోక్షగుండవిభుని పనులలో నేను జేతవైన
రీతి దిరిగి జేతునవనిలో ॥ నంద ః

వ. అని యిట్లు చెప్పుకొనుచుండునంతలో రావణుని పనువున శకుండను చారుండు
వచ్చి యాకాళ వీథిని నిలిచి యందలు వినుచుండ నుగగ్రీవున కిట్లనియె :

206-1 శ్రీ మోక్షగుండి రామాయణము - వారికిథ

తో: రావణు డెజుకపలువు మనువాక్యము నీవిధమగు విను మినజా! వేవేగమ!
కఏవీరుడవె నరు సేవింపగ నేల యనుజా! ॥ రామ ॥ నన్నుజేరుమా, యన్నివిధంబుల
మన్నన శేసెద నేను; గ్రన్నన నీలంకకు. జనుదేఖుము కపిసెన్యంబులతోను ॥ రామ ॥

వ, అని తనమాటుగా' బలుకుచున్నా( డను నంతలో వనచరులు జుట్టుకొని యొక్ట
తన్ను తన్నిన, దూతను పరాభవించుట నీతిగా దని రాముం డుడిపె. అంత వాడు
మరల నుగ్రీవునితో రావణున శేమి చెప్పుదు ననవుడు,

కీరన : ఆదితాళము.
అన్న వాలి నాకు; నతడు మొన్న రామునిచేత( జచ్చె | నన్నను నేననెడుమాట
యధమ 1 మానరా! ॥ యన్న ! లంకకు రమ్మని యక లంకముగ( గోరినావు; లంక 'కేగు
దెంచువీధము లలినివినుమురా ॥ య ॥ మోక్షగుండవిభుని మోనవుచ్చినావు కాన నిన్ను
శిక్ష జేయ రాముగూడి చేర వత్తురా ॥ యన్న ॥

వ, అని చెప్పుము పోరా! రాక్షసాధమా! యని పలికిన, వా(డు చావుతప్పించు
కొని లంక కేగులోవల శార్లూలుం డను రక్కను వలన గపియైన్యంబుల బలంబును రాముని
(ప్రకాపంబును వినికొలువు చాలించి రావణుం డంతిపురి కరగ. ఇక్కడ రాముండు నము
(దునిం గదిసీ,--

వూరిక భ్యాణి : రూవేకము.

దారి యొనగరాదా! వారినాథ ! సనరులేద! ॥ దారి ॥ పోరిజగత్కం౦టకు డగు
క్రూరుని దశకంత ద్రుంచి ధారుణిభారంబు బాపగోరితి; అుకకు జేరగ 1 దారి 1 నకలపుణ్య
వాహినులును బికటంబుగ నేలోపల నొకటిగ జేరగ గైకొని యకలంకుడ వగుదు! నాకు

॥ దారి ॥ వెలయ(గ నారాయణకవి వినుతుండయిన మోక్షగుండ నిలయునకును గూ(తు
నీచ్చి చెలగిన శాంతాత్మ నాకు ॥ దారి ॥

వ. ఇటువలె రాముండెంత (పార్థించినను సము ద్రుండు మిన్నకుండిన న్యాగహించి,-

తో: విను, లక్ష్మణ, వీ( డెంతదురాత్ముడా ! విశ్వనింప డెంతయును ! ఘనముగ
నిప్పుడె గ్రాగించెద గనుగొను నాదు (ఫకాపమును 1 రా ॥

వ. అని పలికి తమ్మునిచేసున్న విల్ల్వమ్ములు చేకొని బ్రహ్మాన్త్రంబు నంధించి.__

యు ద్దకాం ఉము 265
పంచబామరము ;
అహో నముద కొంచె మైన నాదరంబు లేక నీ
వహంకరించి యున్నవా(డ ! వెననేమి! యుండునా !
ము హో[గకాండవహ్నిచేత మారణంబు చేసెద౯!
నహింపు మంతె చాలుధైర్య శాలి వెన నిచ్చటన్‌.

వ, అని యస్త్రంబు విడువ నుద్యోగించిన , నతనికోపాగ్నికి జగంబులు గడగడ
వడంకె, హొద్దుదా(టి సాగరోదకంబులు యోజన మ్మాతంబింక. తిమితిమింగిలములు
జం3. అయ్యవనరంబున;--

క. రత్నాకరుండు రవికుల
రత్నమునకు బహుమతులుగ రమణీయములౌ
రత్నంబులు గెకొనుచు (ది
యత్నంబున వచ్చె దివ్యమగు నాకృతితోన్‌.

వ, ఇట్లరుదెంచి యాశరధి దాళరథికి నమస్కరించి యుపాయనంబులు నమర్చించి,

హంసధ్వని: ఆదితాళము.
కల్యాణగుణగణమ్‌ నమామి || కల్యా | కమలదళాంచితఘనమ్మృదు చరణమ్‌ కల్మష
హరణమ్‌ కరుణాభరణమ్‌ 1 కల్యా 1! కటితటరంజితకాంచన చేలమ్‌! కుటిలమదానురకోటి

విఫాలమ్‌ 1 కల్యా 1 మోక్షగుండనత్సురవిభు మఖిలాధ్యక్షమ్‌ నారాయణకవిరక్షమ్‌
1 కల్యా |

ఈపగిది[ (బార్థించిన శాతుండయి నీకాకాంతుండు నరిత్కాంతున కిట్లనియె :

తో; నే దొడిగిన యోనిశితసాయకం బేదిక్కుకు వై చెదను | పోదు వృథా
పొథోధినాథ ! తెల్చుమునా, నత డిట్లనెను ॥ రామ॥ ఉత్తరదిక్కున నున్నకిరాతుల
నుక్కడంచు రఘువీరా | పొత్తుగలిగి యెప్పుడు నను బాధింపుచు నుందురు రణఖారా!
॥రామ॥

వ. అన, మంచి దని; నముద్రునిబాధింవుచున్న యాభీరుమండలంబువయి నమ్మ
హనీయాన్త్రంబు. (బయోగించిన, నది వారిని దునిమి పొది. జేరె, పిమ్మట నము[దుండు---

266 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - తారికథ

జంషూటి ; ఆదితాళము,

వారధి గట్టిగ నీకపివీరుల బంపవె యోరఘుకులవర ॥ వారధి ॥ ఓరుపుతో నేరు
పుతో భూరుహభూధరములు జేరుతు రపారముగ 11 వారధి || దీనికి విశ్వకర్మవరనూను(
డయిన నలు డౌను సమర్ధుడు దీనికి భూనుతమై మానితమై కానవచ్చు, మోక్ష గుండశ్రీనాథ,
వానితో ॥ గలిసి |

వ. ఈ నలుండు చేతముటి వైచిన నెంతభారమగువన్లువైనను నీటిమి(ద( చేలును.
పిన్ననా(డు గణ్యమహాముని వలన నిత[డట్లు వరంబు వడసియున్నా(డు కాబట్టి యతనిని
సేతువుగట్టు పనికి నియమింపు(డు తక్కిన కవు లందలు( బర్వతాదులు దెచ్చియిత్తురు,

క, ఈ తెజ(గున వినిపించిన
సీతాపతి యలరి నలునిచే నీటిపయి౯
సేతువు( గలట్టింప(గ(దా(

జేతంబున( దల(చి యిటుల( జెప్పె నతనికి౯,

వ. ఇటు నియమించి నవపాషాణంబులకా నవగహముల పూజించి యచ్చట!
దనపేర లింగస్టావనంబు( జేయ(దలంచి హనుమంతున కిల్లినియె;

కానీడ : ఆదితాళము=(నజరబిర) వలె,

పవనతనయ! యిక లెమ్మా జవమున గాశికి జని రమ్మా ॥ పవన ॥ లింగద్వయ
మును దెమ్మా! శివలింగము మంగళకరముగ మా కిమ్మానీవు ॥ పవన ॥ తడవులేదు
లగ్నమ్ము ! ఇక వడి వడిగా రావలెను నుమ్ము నీవు ॥ పవన ॥ చాలభక్తితోడ నుండు నీవు
జాల నిన్నేలుమోక్ష గుండేసండు నీవు ॥ పవన ॥

వ. అనిదెలిపిన రామాజ్ఞ శిరసావహించి వాతూలనుతుండు (వపయాణంబయి,
క. ఆకాశమారమున( దీ

|వాకారత(బరువువాణె వారాణసికిక;

శ్రీకంఠుని విశ్వేశని(

(బాకటముగ నభినుతించె (బవిమలభకి క్‌,

వ. ఇట్టు పొగడిన సంతసించి యాంజనేయునిక( బత్యక్షంబయి యతని
యభిమతం బెలీంగి రెండులింగంబు లిచ్చి నే నిట్టంటి;

యుద్ధకాండము 267
క. మును కంభనంభవున క
చ్చిన నొవాక్యమును దీర్చ శ్రీరాముని ద
రనమున కిదె దక్షిణదిళ
క్షనిలసుతా, వత్తు( బద|పియంబున నింక౯.

వ, అనిన హనుమంతుం డిట్టనియె :

తో; మును పిచ్చితివే మని వాగ్ధానము మునివర్యున కని యడుగ౯, హనుమం
తుని కిట్రని యాకథయాద్యంతము దెలీపితివడిగ౯ | రా ॥

కీర్తన ఏ ఆదితాళము. (వగ పేటిక?) వలె,
విను, కడచిన వృత్తాంతమును దెలిపెద హనుమంత! మును, వింధ్యనగము
చెంతకును నారదు డత్యంతవీణా గానమునమగ్నుడౌచు జేరతానంత 1 విను ॥ అమ్ముని
చంద్రుని గాంచి, యగ్రీవండుమోదించి సమ్మతి నమ్మానించి, సాష్టాంగము లర్చించి!
యెంచి మించి నెమ్మామునందు బాణి జోడించి ॥ విను ॥ మోక్షపురీవనికరుణ౯, మునివర,
నీవరుదేజ౯ ఈక్షితి బాపము లాతెన్‌; ఇదె శుభమును జేకూరె౯ మో రీ దారి లక్షి౦చి
వచ్చు టీల ననుజేర౯? ॥ విను ।

వ. అని వింధ్యా[ది పళ 0సీ0చిన.

క. నిట్టూర్పు విడిచె నారదు(
డట్టియెడ౯ గారణం బహో యే మొక్కో
గట్టులయెకిమా డన( జూ
పట్టితి నే నవనియ౦దు( బరికింపంగ౯.
వింధ్యుండు
శహవన : ఏకతొళము. (కామినిసామినివలె).
ఏధరణీధర మోడగు నాకీధారుణి ॥ నేధర ॥ సాధువరా మిపద సాక్షిగ నే
నౌడెద 8 నేధర ॥ అల్లకోర్వాణి తన యాత్మజయగుట 4వు( డల్లుడై రంజిల్లుటను శీక్నాది
కొంచెము బేర్కొనంబడె ॥ నేధర ॥ మేరుగిరి న్వర్గమయమై రంజిలు నని దేవాగార మని
ప్రఖ్యాతి నొందెను; గాని నాతో సాటి యగునే | ఏధర ॥ కొండలెన్నియొ లెక్కకుండె; నవి
యేల! మోక్షగుండపతి కృప నిండ, నే నొక్కండ దండిమగండ( జూడవే ॥ యేధర ॥

268 శ్రీ మోవ్షగుండ రామాయణము - హరికథ

నీ. ఉదయథరాధర ముదయాశిత౦బు; మం

దేహ్నాది దేహనందోహ మరయ;

నీషధ్యాది నోవధీ నీచయంబులే వయ్య;
ననమిత్మపభ ల న్లగిరిని

నీలకాంతుల( బౌల్పు నీలమహి|ధం౦బు;
మందాక్షనహితంబు మందరంబు;

మలయాచలంబున వెలయు బాములగు౦పు ;
రెవతకా ది నిర్గనముగాదె!

గీ. మాటమాతంబు లగును |దికూట హేమ
కూటములు భారమును [మోయ నోటువడును
నహ్య కిష్కింధ; క్రొంచాది శెలపతుల
కన్న నేబొల్లు మేటినై యార్యవినుత.
వ ఇట్టు దుర్వారగర్వంబున నప్పర్వతంబు పలికిన సహింపమి
మనంబున

తో: 4ఖరదర్శనముచే మోక్షంబిడు శ్రీ శైలాదులు వెలయ, ! నఖిల
డేవమానించుట యాశ్చర్యం బగు దెలియ ॥రా॥

వ. అని యెంచి యతని గర్వంబు బొవువా(డై---

కానడ : రూపకము.

ఏది నీసాటిశెల మొజగంబున ! నే(గాన ॥ నేది ॥ ఆదిత్య ముఖగహ
యింతు రను నటంచు మోదంబున మేరునగము ముఖ్యంబుగ నిక్కు గాని ॥ యే
నిదె నను బోలదు వింధ్యశెల మని యెప్పుడు ని న్నవమానించుచుండ ని!
విడిచితి 1 నేదీ 1! మావంటివారికేల మదియందున నుండనిమ్ము ! పోవలె శ్రీ
దేవుని సేవింవగాను 1 నేదినీ ॥

వ. అని యిట్రుపలికి కలహాశనుండు యశేచ్చం జనియె. అంత
ధరంబు

యుద్ధకాండము 269

శా, జారా! మేరుధరాధరంబు గడు గర్వాయత్త చిత౦బుతో
నీరీతి౯ నను( దూలనాడె నట! కాని మ్మెంతదో తత్స్రతా
పారూఢింగని నంతసింతునెద 1 నూర్యాదిగహాళుల్‌ తను౯
జేరణవచ్చుట దెట్టు లొక్కొయనుచు౯ జిత్రంబుగా నత్తటి౯.

వ. అని నిశ్చయించి తనళ రీరంబు రెండువేల యిన్నూట రెండు యోజనంబుల
పొడపు(బెంచి నూర్యనంచార మార్గంబు నిరోధించిన నదియొక విలయకొలంబై,

తో: పూర్వోత్తరముల( బొల్ఫువారి కెప్పుడు నంతాపముగలిగె | పర్విననిదల(
బండగ దక్షిణ-వళ్చిమన్థులకు గలిగె! రామ |

వ. ఇట్లొప్పిన నమన్తయజ్జాది క్రియలభావం బయిన దేవేందాది దేవతలు (బ్రహ్మ
నహితంబుగొ వారాణసికి వచ్చి న న్నిట్టు ప్రార్థించిరి.

ఫీల్‌ రాగము : ఆదితాళము (కాముకుని) వలె.

దేవదేవ రావె! నీవదిక్కుకావవె! శేవలాంధకారమె యీ విధంబు దోచె నిదే
* దేవ 1 కాల మెటుంగలేని కారణంబుతో జనపాళి నర్వకర్మలు నోలి మానియుండి రల
॥ దే ॥ హవ్యములు లేక మే మకట! యెట్లు నిల్లమో యవ్యయ! శ్రీ మోక్షగుండాధినాథ
మ మ్మేలవే! ॥ దేవదేవ 1

వ. అనీ బహుభంగుల ప్రార్థించిన దయామయహృదయుండ నై వింధ్యాదికి గుకు
వగు నగన్య మహామునిని వీక్షించి యిటంటి.
క లోకోపకారమున కై
యోకుంభజ! దక్షిణాళ కురువడి జని నీ
వాకుధరెందుని గర్వము.
బోకార్చుము కాశి నుండ( బోలదు నీకున్‌ !

వ. అనిన వాక్యంబులు విని దుఃఖా[కాంతు డగుచు నగన్త్యుం డిట్లనియె.

హిందు: కాఫీ? ఆదితాళము, (ఈ వివరీత) వలె,

కాశిని బాసి విశ్వేశా! పొ మ్మన నగునా! ॥ కాని ఓివా! నీదుకడ నుండక
నొదక్షిణాశకు బోవ గాళ్ళాడునె నాకిక ॥ గాని ॥ ఇమ్మహాస్థలమున నెమ్మేను బాసిన

దళ శీ మోశ్రగుండ రామాయణము - వాం

గ్రమ్మఅ జన్మము గలుగ దందురు గదా! ॥ కాకిని ॥ ఖండిత ౦టుగ
మేమి ! మోక్షగుండ నాయక చెంత నుండ దగనే శవా! ॥ కాళిని ౫!

వ. అని నగచుచుండిన నగన్యునకు నే నిట్లంటి :

క. ఈవారాణసీ, నీగం
గా వాహినితటము, డుంఠిగణవతిపదముకా
దేవివిశాలాక్లి౯ నను
బోవిడువం జాలకిటుల( బొగులుదు వనమా !

గీ. పొమ్ముపొమ్మల్ల వింధ్యాదిపొడ వడంచి
ద కి ణ(ధువమున సేతుతటమున౦దు
నిలుము! శ్రీరాము పూజమన్ని౦ప వత్తు;
దర్శన మ్మిత్సునీ కగస్తా ॥ మునీం(ద్‌,
వ. అని యొడంబటీచిన, మంచి దని యగన్యముని లోపావ
గౌశిం బాసి దక్షిణాభిముఖుండై వింధ్యగిరి నమిపించి వచ్చిన

గ. ఇనమండలవర్యంతం
బును బెరి(గిన వింధ్యశఖరి మునివర్యుని రా
కనిరీక్షించి యెదుర్కొనె
మనమున భయభక్సులొదవ మటిఖర్వుండై..

వ. ఇట్లు [కుంగిన రూవంబుతో నమన్క0ంచి వింధ్యుండిట్లనియి.

కల్యాణి: ఆదికాళము, (మనవినీచే) వల,
శరణు కృపాజలధీ ! గురువర | & శరణు ॥ ధరణిని తమనంద!
ఉవైనాను ! గురువర ॥ శర 1 మావంకము జన్మము గేహంబును బా,
గురు ॥ శర | ఏమికోరి మో రేతెంచితిరో స్వామి! నచియింవు! గ
మోక్షగుండరాముని పదాబ్ద్రముల సొక్షిగ నవరింతు | గుగవర ! ౪ శర

వ. అనిన వింధ్యగిరికి మునివర్యుం డిట్లనియి.

యుద్ధకాండము 271

క, ఈనానతితో దక్షిణ
కోణమునకు( బయన మయితి; గురుతర భకి స్‌

మానితుండ వగుట, నుండుము
ఆనతి మామరలివచ్చునంతకు వింధ్యా!

వ. అదిమొదలు గర్వంబులేక వింధ్యుండు గుద్దరూపంబుననుండి పండెం డేండ

కొక్రపర్యాయము మునిరాక( గోరి నిక్కి చూచుచు. రాకుండిన యథాన్థితినుండుచు గాలంబు
జరువుచుండి.

తో: అప్పటినుండి నిరాటంకంబుగ నర్కుండు విహరింవగను | ఎప్పటివలె
నైమిత్తీకముల జనులెలమి కెటిలీ వర్తింపగను 1 రామః

వ అట్టు లోకోవదవం౦బు( బాపి కుంభసంభపుండు దండకావనంబున నిలిచి
నొరాక నీరీక్షించుచు' దపంబు' జేయుచుండె గావున.

హుసేని : ఆదితాళము ( ఈరాజా ) వలె.

నే నేతేరెదను, నీ వరిగిన వెనువెంబడిగను 1 నేనే + మౌనివర్యుని మాటదీర్పగ
జానకీ మానక జూడగ 4 నేనే 4 లింగములు రఘుపుంగపుకునుజెలంగ మంగళంబుగ
నొన(గుము & నేనే । మోక్షగుండాధ్యక్షునకు బ్రత్యక్షమె నిరీక్షింపగ నిక ॥ నేశే |

వ. అని చెప్పి వీడ్కొలిపిన, నాంజనేయుండులింగంబులు గొని వాయువేగంబున(
గించిద్ధర్వ, నమావృతుండయి వచ్చుచుండె. అది యెలీ(గి రాఘవుండు నుగ్రీవుని( జూచి,

తో: వాయునుతుడు రాడాయె ముహూర్తము వోయె నటులుగావునను | యీయెడ
దడయక నినుకలింగమును నెలమి బ్రతిష్టించెదను.

వ. అని నర్వవానరులు గనుచుండ మునులనమక్షంబునసెకత మయలింగంబును
(బితీష్ట౦జేసి,

తో; తన కౌన్దుభమును దలచ వచ్చెను దపనకోటిభావమున, మనుకులుండు గని
మన మలరగ నమ్మణిని దాల్చె (గీవమున 1రామ॥।

వ. ఇట్లు మణిని ధరించి తన్మహిమచే. గల్చింప(బడిన ధేనుధన వస్తాభరణాన్న
దానంబులచే నభ్యుల! దృప్తులం జేసి పంపిన, వారు స్వాగ్రమంబులకు( బోవునెడ మార్గ
మధ్యంబున ---

VIPs శ్రీ మౌక్షగుండ రామాయణము - వారికథ

తో: మారుడి యెదురై వారిని గని యెవ్వారివలనబూజితులై వారలు మిరన నవుడ
తెలిపిరా పొలులు ముదమున మేదినీనురులు నతులై! ॥ రామ |

క, రామేశ్వరమ్మువిన౯ రఘు
రాము(డు లింగ ప్రతిష్ట రహి( జేయుచు మ
మ్మామాడ్కి నత్కృతులచే
ధీమతి వీడొలువ వచ్చితిమి కపివర్యా!

వ. అనిన విని కోహావిష్టుండయి రాముని యెదుట భూమికయి బదద్వయచిహ్నం౦బు
లేర్చడ దుమికి యా_జనేయుం డిట్లనుచున్నా(డు.

కమాచ్‌ : రూపకము. ( వేటాగథువలె )

నన్నెజుగ వహో! రామ! ॥ నన్నె 4 మొన్న లంకశేగి దనుజముఖ్యుల నే
నరకుగొనక యెన్నగ సీతావార్త నమున్నతమతి నెలిగించిన ॥ న & వ్యర్థంబుగ( గా? శేగి
వచ్చితి లింగము గైకొని సార్ధక మేమయ్య వృథా శ్రమపడితినిరఘునందన ॥ న & ఒక్కటి
నీకై తెచ్చితి, నొక్కటి నాకొటికు దెచ్చి; తెక్కడ(బడవైతు జెప్పుమివి మోక్ష పురాధిశ్వర
॥ నన్నెటుగ |

గీ, ఇంత త్వరపడువా(డవి బేల నన్ను

(దిప్పితివి కష్టతమదూర దేశమునకు !

జెలగి యోరీతిహాన్యంబు( జేయుటకునొ !

దొరల మాటల శెదురు లేదో తలంప ।

వ. అని నిష్టరంబుగా మాట్లాడన పవనతనయునకు రవికులభవు౦ డిట్రనియె :

మత్తకోకిల.
నీవు పల్కినపల్కు లెల్లను నిశ్చయంబగు( గావునన్‌
బావనీ | యిదిమత్స్రష్లి తభవ్యలింగము ; దీని నీ
లాభమై దొల(గించి నీవు చెలంగి తెచ్చిన లింగమున్‌
ధీవరుల్‌ మదిలోని మెచ్చ (బితిష్టచేయమ [కమ్మలన్‌.

వ. అని నయంబున వాక్రుచ్చిన నమ్మతించి యమ్మేటి లేచిపోయి.

న we ర UW UN lV
ఛి

తో: లింగంబును గదలింపగ బోయిన లేశము గదలకయున్నన ॥ లాంగూలము
మెల్లగను జుట్టి తనలావున లాగుచునున్నన్‌ ॥ రా ॥ వాలము మూలమువఅకు దునిగి సరి
వారుగనగ నొలోన ॥ నేలబోరగిల(దూల మూర్చితుండై లేవక పడియున్న ॥ రామ ॥

వ. వానరులు హాహాకారంబులు చేయుచు మూ(గి సేదదీర్చి లేపిన, గొంతపడికి
లేచి దురభిమానంబు వదలి శ్రీరామభ'ద్రుని బర |బ్రహ్మంబుగా భావించి, సాష్టాంగనమస్కా
రంబు అనేకంబు లర్చించి కొనియాడు చున్నాడు ;

పూరికళ్యాణి, ఏకతాళము : (జానకీపతీ) వలె,
మైథిలీవరా ! మన్ని౦పుదేవర ! ॥ మై ॥ సొధుజనాధార ! సత్యవాక్యసార ! మైథిలి ॥
మంచ్చిపోడ వంచు వేడలేక బమించినా(డ ! నెంచిచూడకను నను కొంచెకా డటంచు వీడ
కిక గరుబించీజూడ . మించంజూడ్ర( రగు ॥ మైథిలీ 7 పిన్నగొవ లన్న పొ పృడచి సాయు
న్నతప్పదెన్న జెప్ప బోలదు !-విన్నుదప్ప నన్యు నెప్పటికి నేనన్న సెప్ప నన్ను నొప్ప(దగు
॥ మైథిలీ 1 మోక్షగుండరక్షకుండ ; వఖిలాధ్యక్షకుండ ; వక్షరుండ వనుచును దీక్షమెండ
పేక్షయండ, నిడితి బరీక్షనిండ ! లక్షదండములు ॥మైథిలీవరా 1

వ. అని యనేకవిధంబుల( (్రార్థించిన, నానందించి దయాకలిత హృదయుండై
రాముండు-_
గీ, “వినుము నీ వేగి తెచ్చిన విశ్వనాథ

లింగమును నిల్చు రామేశ లింగమునకు

నుతరంబున, నన్ను, నట్టొప్బ నిలువ(

గాంచినంత నమంది రాఘవుడు వలిశె,

హిందూ కాఫీ : ఆదితాళము : (వందనం చతు) వలె,
చెప్పెదన్‌ పవనాత్మజా ! యిప్పటినుండియ. జరుగు నిచ్చటి యేర్చాటులు ॥ జె ॥
ముందు నీలింగమునకు పూజింపక, నాలింగము నిందుబూజించినపూజలెల్ల నిష్ఫలంబులు
॥ చెప్పెదన్‌ ॥ నాకు దెచ్చినట్టిలింగ మోకోవెల యందుండును గాక ! కాలాంతరమున గావింతు
దకిష్ష ॥ చెప్పెదన్‌ i చిన్నపుచ్చగుప్తపాద చిహ్న మున నీవిగహ మెన్నటికి జెడకయుండ
నిమ్ము జనులు నూడగ ॥ జెప్పెద౯ 1
వ. అని యానతిచ్చిన నటులనే తెగినదోశ యు గుప్తపాద౦బులు గలిగిన హను

మద్దిగహమును నిజాం చేనిర్మించి వానుమంతుం డందు నిలిపిన గాంచి.
18

lt క SE క న స న. ననన న స | నన

తో: శ్రీరాముడు (పేరేవగ నచ్చట మారతితీర్థంబనగ | మారుతి తగ నిర్మాణము
జేసెను మహనీయులు మే లనగ ॥ రా ॥ రామతీర్థమును లిక్ష్మణతీర్థము లామిదను
గావించి | రామూ(డును ధర నతిపావనములు నగు ననె రాముడు గాంచి ॥ రా |

గీ, అచట శ్రీరాఘవుండు నిజాంశవలన
సేత్రమాధవు( డన వెలసియు( బ్రనన్న
మూర్తియె పవనజుతో(క ముట్టినంత
పూర్వరీతినె దృఢముగా బౌల్పెనంగె.
వ. రామేశ్వరుని మన్తకంబున హనుమంతుని తోశ జొట్టిన రీతి చివ్నాంబుగా

నీలిబి గుండె, కాశవిశ్వేశ్వరుండు. శ్రీరామ ప్రతిష్టీత 'సెకతలింగ౦ంబున నావేశి౦చి యిట్లను
చున్నాడు : క

7హన్‌ : వికతాళము, (పురమున లం) వలె,

తరణికులాభరణ ! బుధాదరణ ! శుభాచరణా ! శ్రీకరముగ వినుమిది నరిగ విప
వేషమున బూర్వ మొకపరి భిక్షార్థము దిరుగుచు నుంటిని 4 తరణి ॥ మునికాంతల్‌ నను
వింతల్‌ గనుపడ మోహించి । వెను వెంబడిగను విడివడి వెడలిరి 4 మునికాం & కనలిత
త్పతులు గని నీలింగము దునిగి పడును ధర' నని శపియించిరి | తరణి | రంగుగ
రత్యంగము మల్లింగము దెగివడియె౯ : అంగన లెల్టను నది గని తొల(గిరి ॥ రంగుగ |
ముంగల విను మది మోక్షగుండ రఘుపుంగవ, పెరిగెను భువి దివి బట్టక 11 తరణి 1

వ. ఇట్లు మల్గింగము మహాలింగంబై వెలసె; అది యళాలప్రళయంబై యుండ
గని చతుర్ముఖుండు దానియాద్యంతంబు గనగోరి,

తో, కోటి వర్గములు గోరి వెదకి కనుగొన జాలక |గమ్మటను | హోటీకగర్భుం
డరుగుదెంచి న న్నరసి యెలీగి యిట్లనెను | రా |

క్ర. లోకభయంకరముగ నిప
డేకాకృతి లింగ మొకటి యేర్చడె దీనిస్‌
బోకార్చి వభము జేయుము
శ్లీకంఠా యనగ గరుఇచే సేనంతస్‌.

యర కొ౦డయి lO
వ, |త్రిహాల౦బులచే నామహాలింగమును వం|డెండుభాగములుగా ఖండించిన నవి

జ్యోతిర్మయంబులై ఓంకారేశ సోమనాథ (త్యంబక మల్లికార్జున నాగేశ వైద్యనాథ విశ్వనాథ
శేదారేశ మహాకాళేశ భీమేశ ఘునృణేశ గంధమాదన-నామంబుల లింగంబులై యొ ప్పెనంత-

మాచ్‌ : ఆదితాళము. (ఇటురమ్మా) వలె,
రఘువర్యా! వినుము తెల్చ్పెద ఆర్యా[పియు( డని యంతట నమ్మునివర్యులు నాని
జవాత౯ దెలిసి 1 రఘువర్యా । క్రమ్మటలింగము గలుగు ననుచు శాపమ్మును (దిప్పిరి
భక్షిచేత || రఘవర్యా 1 అప్పుడు మోక్షపురాధిపలింగము నెప్పటివలెనే యేర్చడెనో
1 రఘువర్యా |

సీ. గంధమాదన మను కడవటిలింగంబు

కనకా|దికీశాన్యమున రహించి

(పళయానిలముచేత (బడి |వవాహము వెంట
దక్షిణాంబుధి(జేరి దరిని నిలిచె;

రామ, నీగూర్చిన రామేశ్వరస్వామి
నీశాన్యమున గల దిదిగొచూడు

మింతపర్యంత౦బు నెవ్వ రెఖుంగరు :
దీనీయం దలరు; మ త్తేజ మి౦క

గీ. రామలింగేప నందుగర౦బుజేర్చి
యిందువనీయించు జనులు రామేశ్వరమునె
పూజసేయుదు రిదిమొదల్‌ పూజ్యమనుచు(;
బదియు రెండవ లింగమె పర(గు నిదియె.

తో: కలళజునకు వాగ్గత్రముజేసితి గావున, గాశిని విడిచి | యెలమిని వచ్చితి
నిందువసించెద నీలింగంబున వెలసి 1 రామ 1

వ, ఈ స్థలమునకు వచ్చి మన్మయం బగు నీ తేజో లింగంబు నర్చించు వాడు
(బ్రహ్మహత్యాది మహాపాపవిముక్తుండు కా(గలడు. రామా, నీవును నిమ్మహాస్థలమునకు
వరంబు లియ్యవలసిన దని వుండు దెలిపిన శ్రీరాముం డిట్లనుచున్నా(డు.

20 ప్రై ఎలెన్‌ ఆ రౌయోయిణబు - బా౦ం5థి
కీర్తన ఏ హపకమ- (మంగళ మగు) వలె,
విను శంకర, పను శంకర, వివరించెద నెంచి! మనుజులు చయ్యన నిచ్చట
చుజన మొనరించి ౩ విను * నంకల్పము సలిపి యిచటి సెకతమును - గొనియ బొంకం౦బుగ
బర్త నిండ( బూరించుక జనియ 1 వి 1 శ్రియత కాళీస్టలమును సేవించియు ముందునా
యనుక( బ్రయాగనంచి యక్కరండమందు & విను ॥ గంగాంబువు గ్లెకొని యాలింగము
కడ్తజేరి, యంగంటున విభిషేకము నటుజేసీయ వారి 1 విను 1 భారంబును వారిధిలో(

బడఫడిచిన సంతవారుందురు మోక్షటుండవక వానునిచెంత ॥ విను ॥

వ, ఇడియునుంగాక,

yx

ఆయనువున సంకల్పము
చేయక రామేశ్వరంబు( జేరదుగంగా
తోయం బది యొకకతమున(

దాయక చేరినను బూర్వభవకృతమ యగు౯,

వ. ఇది నిశ్చయం. బపుచు రామచందుండు వలిక. అచటి కగన్త ్యముని

యేతెంచి కచరాములప బణామంబులాచరించి,

తో: నీకటాక్షమన లీకాహుని వేడు గంటి రఘురామా! | నా ౩ కొలంత
లీనాజికి దిజెను. నాశేశ్యరనుతనామా! 1 రామ

వ. అని పొగడి శ్రీరామ శంకరులచే ననుజ్ఞాతుండై యగస్యే శ్వరమను పేర
నొకలింగంబును రాచేశ్వరలింగ౦దిన కాగ్నేయదిక్కున స్థాపించి యందు బురాతనముగ
నున్న గంధమాదనలింగంబునుదర్శించి సేవించి వారినివీడ్కొని యగన్త్యుండు నిజాశమంబున
గరిగ; అంత ===

క. నలు(డును రామాజ స దన
జః

దలమోచియ చార్తిగట( దలపడి కపు లి;
(a)

గ
రూ

చ్చల చెచ్చెడు కొండలు ది
చ్చలవిడీ చే నంది గర్వసకండ గుచు౯.

ఏ. కట్టుచున్న వైఖరిజూచీ శ్రీరామచంద్రుండు దనమనంబున.

క
న!

యుద్ధకాండము 277

తో. తస కొక్కని క్రీపని నియమించితి ననీ గర్వంబున వీడు 1 వనచరావళల
నీర్గక్ష్యముగా(గని మెలంగుచున్నా(డు ॥ రామ ॥

వ. కొవున దానినడుప( దగు నని యెంచి,

ద. ఒకశిల నీట నిల్చి మజియొక్కటిదెచ్చెడు నంతలోన వీ
చక లటు(దోవ(గా( దొలగు జేతికి జిక్కగ; యయ్యవన్దచే(
గళవికలొంది యానలు(డు గర్వము నర్వము దక్కి, రాముచెం
తకు( జని తత్ప్సదంబులకు దండమువెట్టి వినీతీ నిట్లను౯.

బిలహరి ? రూపకము, (ఏమి సేయు) వలె,
ఏమికారణమో ! కామించి కట్ట [బేమతోం గట్టీ, స్వామి, నియమించితి రేమి ॥
శిల లిందు వేయ నలల త్రాకు నటునిటు బోవ నలవియె కట్టుట ॥ కేమి ॥ వార్థి మోనమున
వ్యర్థపుచ్చగ నర్ణి నెంచెనో ! నిర్ధారణ దోపద 1 దేమి ॥ తామసింపకయ శ్రిమోక్షగుండ
రామ! యుపాయ మేమైన సెల వొనగు మి ॥ దేమికారణమో ॥

వ, అని (పారించిన నంతసించి జానకీపతి యిట్టనియె ;

తో. రామనామమును రాతి రాతీకినీ |వాయుచు నతికించినను 1 శ్లేమంబుగ సవి
వెదరకుండునటు చేయు మనుచు చెప్పగను ॥ రా ॥

వ. నలుండు రామధ్యాననిష్థాగరిషండయి తదాజ్ఞాపకారముండె, అంగద
హనుమంత నీల నుషేణ మైంద ద్వివిధ శరభ శతబలితార గజ గవయ గవాక్ష గంధ
మాదన దధిముఖ జాంబవంతాదులు లగ్గల కెక్కినట్టు చెల(ేగి,

రగడ
వారధి గట్టగనె బూనిరి వానరు లందఖును
వింధ్యపర్వతము వేదాచలమును
గంధమాదనము గరుడాచలమును,
గాంచన శై లము గైలాసంబును
(గౌంచాచలమును, రె వతకంబును,
శి గిరివర మును సింహాచలమును,

278 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

నాగోవర్థన మస్తాచలమును,
నరుణపర్వతము నాహిమవంతము,
నురుగశె లమును నుదయవర్వతము,
మలయపర్వతము మాల్యవంతమును,
నలరుచున్న [దోజా[ది యంజనము;
హేమకూటము మహేంద శె లమును,
సామజశై లము నహ్యభూదరము,
మందరశె లము మాల్యశె లమును,
సుందరమగునా శోభన నగమును,

జీ తకూటమును క్షీర శె లమును,
జిత్రపునీలక్షి తిధరవరమును,
మొదలగు పర్వతముల శేతెంచియు,
వెదకిశిఖరములు వే(బెకలించియు,
గొని వచ్చిరి కపికోటులు కొందటు(;
గొని వచ్చిర్మిమాకులు మతి కొందటు;
గాందజు మూవుల( గొందబు శిరముల;
గొందజు భుజముల గొందజు కరముల
నెత్తుక నెగురుచు నెలమిని దెచ్చిరి
మొత్తము లగుచును మోయుచు వచ్చిం
చేరువ దిరిగియ, జెచ్చెర దెచ్చిరి,
దూరమునకు జని తొలగక దెచ్చిరి
వంతులు లేకయు వడిగా దెచ్చిరి,
గంతులు వెచుచు (గ్రక్కున దెచ్చిరి;
యిటువలె తెచ్చిన యిన్నికొండలును,
నిటువలె దెచ్చిన యిన్నిమాకులును,
జేరి నలుండును జేతులనందుక,
శ్రీరామునినుతి( జేయుచు దడయక,

యుద్ధకాండము

బారావారము పైని పసందుగా,

గూరిచి కట్టగం గూర్మిని బొందుగ,
నాపనితనమ్ము నారసి మెల్లగ;

జూపరు లిదె మెచ్చుచు రంజిల్ల(గ
వారిధిగట్టగను బూనిరి వానరు లందటును.

దా

. మొదటిదినంబున ; బదునాలుగామడ,

లిరువదియామడ మటజుదినంబు,

నిరువదియొక్కటి యెస(గమూ(డవనా(డు,
పిదపదిన౦బీరువదియు రెండు,

పంచాహ్నమున నిరువదిమూడు, నిటువలె
శతయోజనంబులు చాపునందు,

దశమా౦శము వెడల్చ్బు( దగియుండ సేతువు
గట్టె నలుండు లాఘవము మెటయ,

గీ. నంత రామవు( శూర్మిళా కొంత రావ
థాను జార్కజ వాయునుతాంగదాదు
లసునరింపుచు రాగహరాబి(దేలి
షధ
గట్టు పై నంచరించెడు కాలమందు.

గూ

తో: ఉడుతయొకటి చీవ్వున నేతెంచి మహోదధిలోపల మునిగి తడియా!
బొడియినుకను దా(బడిపొర్లాడియు జలగి ॥ రా ॥ కట్టి పయికి జని|గక్కున రా
(గమ్మట నటులనె నలుప | నట్టెకాంచి సీతాపతి యారవిపట్టితోడ నది దెలుప ॥ ౮

క, ఇంత బలవంతులకు నిది
యెంతయు దున్తరముకార్య మిట్టుండగనీ
జంతువు న్వీల్పం బయ్యును
జి౦తింప(గ భక్తిచేత( జేయుచు నుండె౯.

280 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

వ, అంతియేకాని యామహాకార్యంబున నిది చేయనహాయం బెంత | దేవరవారియం
దింతభికి దీనికి గలుగుట జన్మాంతర సుకృతంబుగాదా ! శ్రీరామభదాా ! అనంతదయా
నముద్రా! యని కొని యాడిన కాము డలరి, సుగ్రీవా! దాని నిందు గొని ర మ్మను(డు,

గీ. భానునందను( డరుదెంచి దాని(దెచ్చి
రామునన్నిధినుంప హర్షమున నత(డు
మూడువేళుల దానివీ(పుననునిమిరె,
రమ్యముగను |దిలేఖ లేర్చడియె నంత,

వ. చందన మందార పనసామ్లాదిదివ్యతరుశోభితం బగునొక్క వనమధ్యంబున
ఏడిపించు నట్టాజ్ఞయిచ్చి పిమ్మట శ్రీరాముండు --

ర మునివేషమ్ముల నమర
మునక రుగుట యొప్పదని సముదు(డు, మణిహో
రనికర మంబరములు నిడ
ఘనముగ నవి దాల్చివెడలె. గదనంబునకుస్‌.

కాంభోజి ; రూపకము. (భామిపాలనము) వలె,
దండు వెడలెలంకపయి కోదండరాముడు సొనుజుడయి ॥ దండు ॥ నీండిడెబ్బది
రెండువేలల దండికపులు దండములై తనుగొల్వగ ॥ దండు ॥ భటులచటులార్భటులకు
దికటము లదరగ దశవదనుని పుటభేదనిమున ననేక కుటిలభయోత్కటవిపరీతమును గలుగ

॥ దండు ॥ శరణు మోక్షగుండనిలయ శరణురాఘవా! జయజయయని నురకిన్నర వరు
అంబర చటలె నుమభరితంబుగ వర్ణింప 1 దండు ॥

వ. ఇట్లు సేతువుమి(దుగా నడిచి మనుకులుండు నువేలా(దికిం జేరి సైన్యంబుల
నక్కడ విడియించె.

తో: అంతట గపుల మహారావములు దిగంతంబులు భేదించెస్‌; బంతితలలదొర
బాగుగ విని తన మంత్రులతో యోజించె౯ ॥ రామ ॥ కట్టా! రాము(డు గపీకోటులతో

ముట్టడించె మనపురము ! | నెటుల జేయద మిక ననుచుండగ నింతలోన వేగిరము రామః

వ. రావణునితల్లి “కైకసి తనతండ్రియగు మాల్యవంతునితో( గూడి రావణుని

కొలువుకూచం౦బునకు వచ్చి వానిచే నత్కరింపబడి యుచితాసనంబున( గూర్చుండి యిటు
లనుచున్నది.

యు ద్ద కాంటము 281

జంషూటి : |త్రిశ్రజాతి,
నొమాట మాఖవద్దు / నాపట్టియనుచు బుద్ధు లీమాడ్కి చెలుపగాను నిదె వచ్చి
యున్నాను మాను! నీమేలు గోరెదను ॥ నామాట ॥ రామునిదేవీ, దెచ్చి కామించి

చెజిలోనుంచి, సామాన్యులనుగానెంచి, సాధి౦పగను దలచినావ _ నెమ్మదియోజించి
॥ నామాట ॥ రాముడు మోక్షగుండ శ్రీమాధవుడు గాడా ! భూమిజ కమలగాదా! యేమియు

నెటుకలేదా ! వాదా! భామను విడరాదా ॥ నామాట | లా మతం వనర

ర.

క, నీదొడికోర్వ్యం జాలక . op యె ౯

యాదేవత ల్మాశయింప, నభయకరం బా an te ENE
డ్రీదయితు( డొన(గి, నరు(డై (|

మేదిని జన్మించె నిన్ను మృతినొందింప౯. 1. ము
౮.

వ, జగదీవని యానతీచే దేవతాంశముల( గపిసెన్యంబులు _ గలీగెగోక "ఇంత
బలపరా[క్రమ౦బులు గల కో(తుల నెన్నండయిన[ గంటివా ! కుమారా!

తో, మనుజు డనుచు నీమది నిర్లక్ష్యముగను భావింపకు వినుము | నినుగెల్బిన
వొలినీజంపిన హూరునీగా నెద(గను(గొనుము ॥ రామ ॥

వ, ఆమేటి సామర్థ్యంబునకన్న నీమగంటిమే మెక్కుడయిన నామనుజుని భామినిని(
దెచ్చుటకు నెదిరించి పోగూడదా ! యేమథించి తెచ్చుటకు భయపడికాదా! పత్తా!
దేవతాజైత్రా ! రాక్షనకుల పవిత్రా!

తో; ఏటికి జెడియెద విక నయినను నామాటను దోయకు నేడు ॥ తాటక హరునకు
దరుణి నొసంగుము దయనిను[బోచునుజూడు 1

వ. ఆదయానిధి శరణాగతుల( గాపాడు బిరుదుగలవాడు కాన నీయం దనూయ
నాందక జేర(దీయు. అతని సేవకన్న శభావహములొండు లేవు: వా మ్మనుడు : నప్వి
యతం డిట్లనియె :

శీమాచ్‌ : దావకము
మాటాడకుమూ నాతో ॥ మాటా ॥ హోటీకచేలుడు రాముం డయ్యెను సేవీంపు

మనుచు మాటికి బోధించెదు నీమాతమునే నెఖు(గ నేమొ! ॥ మాటా ॥ హేయం బగు
నీతనువున నాయన నర్నింవజాల; బాయకయని జేసి యొడలువాసి వరమునందు గొలుతు

282 శ్రీ మోక్ష గుండ రామాయణము - హరికథ

॥ మాట ॥ ధారుణిలో మోక్షగుండ శ్రీరాముని నీపిన్నకుమారునితో జేరి కొలిచి మని
యుండుము. చిరకాలము 1 మాటాడ ॥

వ. దిగ్విజయుండనయి బహుకాలం బిహలోకసౌఖ్యంబు లనుభవించితి ఒకరికి
వెజిచిశరణుకొచ్చియెజు(గ, దురంబున నతనిబొదిగొన లేకున్న నాళరీరంబు దొట(గి
పరంబు గాంచెద. స్రిరంబుగ ధరాతలంబు విభీషణునీచేత సేవింపుము. తల్లి! మఠఅ
నాతో దెలుపకుము.

తో; అనవుడు; విధికృత మనుభవింపు మని చనెగైళసితన యిచ్చకా, మనుమని
గనీ యమ్మాల్యవంతు డిట్టని బోధింపగజొచ్చెక. రా॥ సామాన్యునిగా రాముని గని
తద్భామీని జేర బట్టితివి! నేమముగల రజవీచరకులమును నీలులేయ బూనితివి ॥& రామ |

క, నారాయణు(డే రాము(డు
శ్రీరమణియె నీతయగు; ధరితినివారల్‌
కారణజన్ములు; నిర్జర
వెరుల(దునుముటయ వారి వతముకుమారా !

శ్రీర్రన: ఏకీతాళము,

నిర్నిమిత్రవైర మేల నీకురావణా! _ దుర్నిమిత్రములుజాలదోచెరావణా ! ॥ నిర్ని ॥
సామజాళిసత్వములు నమసె రావణా ! హోమధూమములుగ్రుంగె నేమొ రావణా! ॥ నిర్ని !
గుంపులైవజళ్ళుగ పిసి కూసె రావణా! సొంపు పెంపు లడిగె రాక్షనులకురావణా ! ॥ నిర్నిమి ॥
వేడిమి నెత్తురులు గురిసె వేగరావణా! జూడ నుల్క తెల్లరాల(జొచ్చెరావథా ॥ నిర్ని 1
మోక్షగుండకశౌరిమిద ముట్టిరావణా ! రాక్షనులు జెడుదురు - దిరయబురావణా ॥ నిర్ని ః

గీ. సీత నర్చించి రాముని సేవజేసి
ల౦కబాలింపు మెల్లకాలంబు! జెల(గి
యనిన నమ్మార్యవంతున కాగహించి
పటుభయంకర మూ ర్తియె పలీకెనిట్టు.

కీర్తన : ఆదితాళము,

మాతామహు డని నిన్ను మర్యాదగ జూచుచు౦డ నీతిమాలి మాలాలాడేవు ॥ ఓమాల్య
వంత | లీతిదెలి? వైదరించేవ | హీనమానవని సేవళశేను ఫోపదునె కులసానపాపషముణ

యుర్గకాంతిము 283

నెంచవు & ఓమాల్యవంత ॥ కానీపోని వెల్ల నెంచేవు ॥ నన్ను జంప మోక్షగుండనాథు(
డవతంరిచి శరణన్న నెటుల( జంపకుండును ॥ ఓమాల్యవంత 1 ఉన్న కర్మ మెటులమానును ॥

వ. కా బోవునది కాకమానదు. క్షణభంగురదేహమును శాశ్వతముగా నమ్మి
కానిపోనిపనులకు నే నేల బొత్తు! పలు పలుకులుడుగు తాతా! దానవకుల |ప్రదాతా !
అనుచుండ.

క, ధానవపతి యానతిచే
భానుజుకడ శేగి భకు(డు వరువడి మగుడు౯
దానరుగుదెంచి (మొక్కిద
శాననుతో నిటుల; బలికె నతిమోదమున ౯.

తో; విను రావణ నే జనీన విభీషణు( డనువుగ దెలుపుటచేత ! నను జంవగ
వానరు జతనపడ మనుకులుండు దయచేత | ॥ రామ ॥ దూతను జంపినదోసమంచు నన్నా
తటి విడిపింపగను భీతిలేక నే నేతెంచి గడునీతితోడ నిను గనను ॥ రామ ।

వ. అనంతనత్వసంపన్నులగు కపిసెన్యంబుచే వారధి గట్టించీ దాని మో(దుగా
వచ్చి సువేలాద్రిమోద రాముండు సేనాపరివృతుండై యున్నవా(డనిన నాశ్చర్యపడి
రొవఖుండు---

క, శకుండును నచివులు గొలువ(గ
నొకప్రాసాద్యాగ మెక్కియురువడి గని యో
శుక్ర! నీవెలు(గుదువుగదా |!

(పకటంబుగ( దెలువుళ్నతుబలములవరున ౯,

రావణ - చీకనంవాదము కీర్తన,

1 రా 1 మేలైనచూవుల మిటుమిట్టుగొలుపు నానీలాంగు డెవరుపకా !

1 చ ఆలలితాంగుడే యనురేం[ద! రామభూపాలు డగును దేవరా!
1 రా ॥ పొందుగా నాతని ముందర నిలిచిన ముగు రెవ్వరోయిళకా !

1 ఏ ॥ విందుగ విను రవినందన లక్ష్మణ విభీషణులు దేవరా!

॥ రా ॥ మోక్షగుండేవని మొనలను పేర్కొని ముదమున జూపుపకా !
1 థ 1 అక్షయమైనట్టి యవి యెన్నెదరమె [బహ్మాదులకును దేవరా!

వ. అయిన నే నెజింగినమట్టుకు( [బధానకవుల వివరించెద రావణా !

284 శీ మోక్ష గుండ రామాయణము - వారీకథ
గీ. లక్ర్షమర్కటు లెపుడు జెలంగి గొలువ
ఘనపుళిందానదీతీరమున వసించి
యుండుమేటిబలుండు నీలుం తతండే
సవితృనుతుదళవాయి నిజ౯రవిరోధి.
తో: వేయికోట్లక పివీరులు గొలువగ వేగవంళు డనువాడు పొయకి యుద్దము చేయ
యత్నపరు(డై యున్నా(డదే చూడు ॥ రా।
క, గుపతరవింధ్య నుదర్శన
గిరులకు నాధుండు ఘనుడు గీశేశనఖుం
డురుర ణకౌతుకవిపులో
గరణనమారంభుడ త(డు రంభుడు గనుమా!

హిం, కాఫి ౩ ఆదితాళము, (రామున౦పిన) వలె.
వా(డే కను మంగదుడు | వాలినందను డల్పవాడే ! వీడు వాలికన్న మొనగాడు 1

పనీవాడు గద ॥ వా(డే ॥ ఏకాదళశశతపద్మపాకట మర్కటు లతిభీకరముగను గొల్వ( దోక

గదలించుచున్న ॥ వాడే ॥ తానొక్కడే మోక్షగుండధాము కార్యముదీర్చువాని వాలెనుత్సా
హము బూనియుప్పాంగుచున్న ॥ వాడే |

చ. ఘనముగ([ జందనాద్రికిని గాంతు[ డన౦ దగి వేయికోట్ల పై
నెనుబదిలక్ష నంఖ్యగల యెలకపుల్‌ దను న్నాశయి౦వ6గా(
చనరి, ఖరారియానతిని దాః దగ గట్టెను నిన్న సేతువున్‌ ;
కనుగొను మాతడే నలు! డ ఖండబలుండు ! నురారిశేఖరా !

తో, నలుబదిలక్షల నాల్లువేల వానరులు గొల్వగా( దెలుపు ! బలమును జూపుచు
బర గెను శరభుం డలవాండే పరికింపు ॥ రామ ॥
క. కుముదుని శాత్రవమానస
కుముదుని దశకోటి పవగ గురునరననర 8
'కుముదుని రామవకార్య
(వమదుని నంకోచనాది హొతినిం గనుమా !

యుద్ధకాండము 285

తో, కోరి యెపుడు బదికోట్లమర్కటులు గొలుచుచుండగా నెగడు ! | పారియా త్ర
గిరిభర్త యగును నాపననుని గను మల్గత[డు 1 రా |

గీ. కోటిభల్లుక వర్యులు గొలుచుచుండ
దమ్ము డగుధూము డత్యంత ధెర్యళాలి
తనకు( దోడ్చడ మనదిక్కు గనుచునుండు
జాంబవంతుని జూడు రాక్షనవరేణ్య !

క. డెబ్బది డెబ్బది లక్షల
నిబ్బరవుంగవులుగొలువ నేర్చరులె తా
ముబ్బెడు కోధనగవయుల
నబ్బా కను(గొంటె! రాక్షసొధిపీ వారిన్‌ !

వ, మణియు నింద్రజాల గజ గంధమాదన గవాక్ష శతబలీ మైంద ద్వివిద
నుషేషణ దధిముఖ నుముఖ విముఖులు లోనుగా(గపీందు లనంతదలనమన్వితులగు మర్కట
బలంబు అసంఖ్యాక ంబుగా( గొలువ యుద్దనన్నదులయి కొలు ద్రవ్వుచున్నారు. చూడుము
నిశాచరేంద్ర !

శీదార ; ఆదితాళము, (కోరియం) వలె,
చూడు! మాతని౯ | దనుజేశా! చూడుమాతని౯ | నాడు లంక శొచ్చినొడు
నగరము గాల్చినాడు! యోడక దిరిగినాడు! చనినాతు మొనగాడుగద నేడు ॥ చూడు |
మేరుభూధరనమధిరు౯ణ మారుతవర కుమారుకా సారపిశంగాకారు౯ రణహరు౯ మణిహారుకా
గబివీరు౯ ॥ జూడు ॥ మోక్తుగుండ పురాధ్యక్షుణ దీక్షతో గొలుచుధ్రక్షుణ యక్షగజ
హర్యక్షుణ బృథువక్షుా రిపుశిక్ల౯ ఫలభక్షుణ ॥ జూడు

స్రీ వేయుకో ట్లొక సంఖ్య వెలయ(గన వీల క్ష
కోటు మహానంఖ్య కొమరుమిగుల
నవిల క్షయగుబృంద; మవిలక్షయగు వద్మ
మవిమహాపద్మాఖ్య యగును లక్ష

206 శి మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

ఆ

యవి లక్షయగు ఖర్వ; మవిలక్షయగు మహా
ఖర్వ: మవియు లక్ష కడునముద

మవిలక్ష యయిన మహానముద౦ బగు
నవిలక్షయగు మహదాఖ్యయవియ

గీ. నూబులక్షలు గలవు భానుజునిముఖ్య
సేనకడమవి చెవ్ప(గా జేతగాదు;
ఇటిసేనల( గూడుచు నినకులుండు
(A)

లంకపయి దండు వెడలె నిశ్శంకతోడ,
వ. ఇంకొక విధంబు వినుము.

సీ, పది వేలకోట్ల ప్రవంగము లొకగంతు,
గంతులు సొహ్మనగణనము గమి;
యాగమికోటి కోట్లగు నొకమొత౦బు:
శతకోట్ల మొత౦బు జగతి వీడు
వెలయ లక్షక్లోణి వీడులైనను సొదు;
సాదు ద్వి నవక సంఖ్య మూక;
శతకోటిమూకలు న౦గడినా(జెల్లు ;
నవియను నూరుకోట్టగును దట్టి;

గీ, దట్ట లొకయాలు గూడిన( దగును వెల్వ
నిండివెల్వలు డెబ్బదిరెండు గొల్వ
రామచంద్రుండు నీతోడ రణ మొనర్చ
నరుగుదెంచి నువేలాది యందు విడిసె,

తో: కావున నాతరి( గదిసి పోర శక్ష్యముగా దో యనురేందా! నావచన
నమ్మితివేని ఘనంబుగ మనెదు జితేందా? ! ర

క, జగములకు( దలిదం|డు ల
న(గ( దగువారివయి నలుగ న్యాయం బగునా!

యుద్ధకాండము PAY

జగతీతనూజ నొన(గియు(
దగ రాముని శరణు జొరుము దయ మన్నించు,

జంధయూటి : ఆటకాళము.
శ్షణభంగుర దేహమును నమ్మబోకు ! మనమున నింక నేమటీ యుండబోకు ॥ క్షణ |
నులమూ|త్రములకొంప, మలినయుతంబు, మజ్జాస్థి శోశితమాంనపూర౦బు ॥ క్షణ ॥ మటీ
యిట్టిదేహాభిమాన మేమిటికి! మచి మం దెలు(గక మురిసే విప్పటికి ॥ క్షణ ॥ ధర
మోక్షగుండేస దరిచేరితే నీకు బరమపదం బిచ్చి భయము దీర్చును 1 క్షణ |

వ. అని పకచాడుండు బోధించిన( గుపితస్వాంతుండయి చుజి జుజి( జూచుచు,

తో: ఓరిదురాత్మక, చఛారు(డ వని నిను(గోరి నేను పంపగను | వారక శాత్రవ
వక్షమూని గూకాణులు బలికెద వగును ॥ రామ | నిన్నివ్వుడు మన్నింపక జంపక నేడు
మదిని దలచియును (గన్నన నీ పూర్వస్థితి దెలియదు( గాన విడిచితిని నేను ॥ రామ |

వ. ఇ(క బొమ్మనుడు నతండు చనియె పూర్వంబున వకుండను నుర్వీనురుండు
గీర్వాణులు వృద్ధియగుటకు! బూర్వగీర్వాణుల గర్వంబు నశించువీకు నంకల్పించి పెక్కు
(క్రతువులు చేయచున్నంత-

తో; వచ్చెరాక్షను(డు వజదంస్టు డనువాడు మోసగింఫగను | విచ్చలవిడిగా
విహరించుచు దటి వేచియుండు ముదమునను ॥ రామ ౪

వ, కుంభనంభపుండు ననుదెంచీ యన్నం బడీగి స్నానంబున కరిగిన రాక్షనుం
డగన్ల్యుని రూవంబున వచ్చి,

మత్తకోకిలం' మేకమాంనము బెట్టు నాకును మేదినీనుర ' యన్న, శౌ
గాక నౌ వకభార్యరూపము గ్రక్కునకా ధరియించియు౯

బాక మొప్బగం జేసీ యమ్ముని వచ్చినంతనె పెట్టె దౌ

జో(కతో నరమాంన మన్నమునూపశాక పదార్థముల్‌,

వు భుజించి శకుని పై గనలి యయోగ్యం బగునరమాంనంబు నాకు! బెట్టించితివి |

నీవు రాక్షనుండవు కమ్మని శపించిన, నతండు నేను నిరపరాధి నని వేండె. దివ్యదృష్టి
చేత నది రాక్షనకృత్యం బని తెలిసి,

£00 ఈ బూక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

సురట : ఆదితాళము,

సరే నరే నిను శపంచితిని నిరపరాధి వనుకోక ; మదిలో: బరం బెఖుగ తేక |
మదీయ వాక్యము వృథాపోదు ; నెమ్మది దెలిసికొమ్మ? ఇదితప్ప దంచు ననుకొమ్మ |

నురారిరూపము ధరించి దళకంధరు౯ గొలుచుచుండు, మిశ ముందరణ మేలు
గూడు | ధరణ మోక్షగుండరాఘవుని సోదరాన్వితంబుగను గాంచిన హరించు శాపమును |

ఉ. వానరసేన( గూడి రఘువర్యు(డు తమ్మునితోడ లంక పై
డా నరుదెంచినప్ప నముదారత వారిని. జూచి వచ్చి యా
దానవ భరకు౯ దెలిసి తత విచారము బోధ చేసిన ౯
మానెడు శాపమంచు( గరుణ౯ గలకోద్భవు(డానకిచ్చినః౯,

వ. ఆప్రకార మాచరించి శుకుండు శాసవిముక్షండై చనియెం- వార్వతీ ! 'యంళ
రావణుం డెప్పటిచోట! గొలువు దీరయుండె అక్కడ రాముండు లంక _చతుర్ద్వార౦బుల(
గపులు ముట్టడించునట్లు చేసి యుద్ధమునకు ముందొక్క బుద్ధిమంతుని నంధికిం బంపిన
బాగని మయెంచినీతి కుశలుండగు నంగదునిగని యందటు విన నిట్లనియె :

గక, అంగద, రయమున రావణు
చెంగటికిం బోయి భీతిచెందక నీ వు
ప్పాంగుచును గొన్ని ప
నంగంబులు జేసి రమ్ము నత్వరయు క్రి౯,

హిం. కాఫీ: ఆటతాళము,

ఇనకులుం డగు రాము డిదె దం డెత్తినా డను మంగదా! నిను నుకామాత్యాళి
డోడను దునుమ గల డను మంగదా! ॥ ఇనకు ;

ధాతచే( గొన్నట్టివరములు దప్పె నను మహోయంగదా! సీత నిబ్చియ శరణు
జొచ్చిన ఇట్రుపురాదను మంగదా! ॥ ఇనకు |

పోరి తలుమగ దేవమౌనులు గా రటం చను మంగదా! గారవించి విభిషణునకు(-
గట్టె లంకను మంగదా! ॥ ఇనకు ॥

యుద్ధకాండము 289

హోాక్షగుండపురీపతో( ప్రతిక క్ష వద్దనుమంగదా ! దీక్షతో! గార్యాంతమున జింపింప

వద్దను మంగదా! | ఇసకు ॥
అంగదునీ రాయబారము

ప. ఇట్టుతెల్చిన నంగదు( ఉత్యానందభరితుండయి. శ్రీరామునకు నమస్కరించి
న్ముగీవాదుల దునుమతంబు వడిసి పళ్వతొకారుండై. లంక( (బదేశించి పుర శ్శంగారంటు
దిలకించుచు( బోయిపోయి రావణు: = లువుకూటంబు జేరిస, గాంచి.

క. ఎవ్వరివాడవు వానర?

యెవ్వరు పంవంగ పచ్చి తిప్పుడునీ * విం

పచ్వరితో( బనీయన్నది 9

య్‌ సరు నీ తల్లిదండు లెతి(గింపు తగ౯

వ. అనిన, వతం డీటనియె :
ఛా

వినర రావణా ! రఘువీరు' డంపినట్టి భటుడను నే॥ వినర 1 నిను జలంబుమౌోట
వాలముస నిను గట్టి వార్ధులందు ఘనత ముంచినట్టివా లికిని నుతుండ నౌదు; | నంగిదు
డను ॥ వినర ॥ గట్టిగా నిను౯ జయించినట్టి కార్త వీర్యుజంపిసట్టి పరసరాము గెల్చినెట్టి
వేటిహరు డగు రఘుపతి ॥ వినర | మోక్ష గుండ దేవనాజ్ఞి దీక్ష నీత మాలలాడ రాక్ష
నుండ వచ్చినాడ రాజనంబుతోడ డెలుపుదు నిక 1 వినరి ॥

వ, అని పఠికిని విని రావణుడు దుర్మాగహుండై యిట్లనియె ;

చ. మును పొక కోతి వచ్చి తనముచ్చట లెల్లను జూవీ తానున
మ్మనుకులదూత నంచు హనుమంతు(డ నంచు వచించి మేము దం
తన మొనరింవ సిగ్గుపడి నాటికి బోయెను ; వేయడు నీవు రొ
మునకును దూతకంచు ఘనము౯ దలపోయుచు వచ్చీతో బిళీ!

క. ఆ కోతికి పభమే! గద!
నీకథ లేవియొ వచింపు నేర్పుగ నీచటన్‌
మేకొని దూతల జంపంగ
రాకునికిన్‌ [బేలెదడు వరాకున మారళ్‌

10

290

©

వ. అనిన నవ్వి యంగదుం డిట్లనియె :

తో: రావణునకు సోడ రయమున వచ్చితి వీ వని కపులందటును | నావనచము
నపహాన్యము జేయగ నత(డు చనియె(ధందరను || రా || వానిని నన్నును భానువంశజున
సేనలలో నినజుండు | హీనబలుల మని యెంచి యిట్లిపను లైన( జేయుడనుచుండు ॥

గ్‌

వ. కాబట్టి వచ్చుచున్నాము, తక్కిన విషయము నీ శేల: వచ్చిన ముచ్చట
టి
యుచ్చరించెద6 కెచ్చెర వినరా! రావణా!

తోడి: ఆదితాళము.
ఓరి రావణ! చూడుమురా ! [ప్రియమున నాలింపర 11 ఓరి | లోకంబులకును డళల్లీ
జనకనుత నీకు దల్లిగా దటర దురాత్మక ! ,ప్రాకటముగ నీకులము జెటచుపేకు చేకొని
వచ్చియు డెఅెట్టికివట 1 ఓరి ః నీదు వ్యతమిత్రాడి బలంబులు నీల్లకముందే యెటుకగలిగి
యమ్మేది నినుతనిడి మోక్షగుండపతీ పాదపద్మముల [ప్రాపున జేరుము ॥ ఓరి ॥

తో. బలవపదై్వరము బాగుగాదు చలపాదితనంబును మాను | అలవిభీనణునివతెనే
రాముని నాశయింపు మేలౌను | రామ ॥ విను నాబుద్ధిని ; వినకుండిన నీవు మనుట
యబద్ధము ధరను! అనుగు వెలుల( జొట్టాల! జూచికొవు బుణము బొయుముందరను
1 రామ ॥

వ. శ్రీరాముని కోపాగ్నికీ సెదురులేదు, నిర్భయంబున నుండకు రా డౌర్భాగ్యా!
కార్యాంశమున, ఎంతించి ప్రయోజనము. లేదు. అని నుడివిన, నంగదునివయి. నలిగి
రాపణుం డిట్లనియె :

కీర్తన ఆటతాళము. (కలియుగ) వలె
(తిజగద్భృయంకరు ఉని, తెలియ వేమీర నన్ను ॥ (తీజగ |
నిజముగ నిర్భయముగ నిలిచి మాట్లాడెదవు 1 తిజగ ॥
శైెలాన మగలించితి! దిక్చాలకుల జయించితి !
పాలించితీ బహుకాల మెదు రేమి లేక | తిజగ |
వేధోదత్తవరమున సాధించితి లోకములు!
బాధీంచితి మునుల, నరాధము లెంతటివారు ॥ డజగ |
జాను నీతండిపగ యైన దలంపక నీవు
వాని. గూడినావు! నిను నే నటుల జేయుదుసె | (తిజగ ॥

యుద్ధకాండము 2

అ౦గదా, నాముందర బొంగి మోక్షగుండరము
వుంగవుని భట్టు వలె( బొగడెదవు నిగ్గుమాలి 1 (తీజగి ॥

క, పగవా(డు దండు వెడలిన
జగడమునకు దీటుకొనుట చదురగు; నిటులస్‌
జగతీశలెల నవ్వ(
గా |
మగ(టిమిచెడ నంథఓచేత మగతనమగునే.

తో, నగుబా టనియెన్నక నాతమ్ముడు నౌకువలీగి యటు జని చెగడున రామ
శరణుజొచ్చె నీ ఉగప్పుచోలు(టోవోయి! ॥రా॥

అంగద - రావణనింవావము
సురటి + ఆటతాళము

అం- రామ|పకాపము రాక్షన యినుమంత నీమది దెలియ వే ॥ మది ॥
రా- రాముసామర్ధ్యము నాముందు వర్ణింవరాకుము పలుక బోకుము ।
అం- వేడుకతో చీన్ననొండె తాటక, జంపినాడురా ! విడువ బోడురా
రా- ఆడుదానిని జంపీనట్టిహరశ్వము లడకు- యిచట వేడ్రకు ॥
అం- నీ వెత్తలేనట్టి నిటిలాక్షువిలుయుంచె నేర్పుగ కడునోర్చుగ ॥

రా- ఆవిర్లు మో పెట్టు టడియెంత ! ప్రొకది యౌనుగా విరిగిపోవుగో 1
అం- పరపరాముని బాహుబల మడగించిన బంటురా యేలక౦టురా |
రా- ధరణీసురుని ద్రుంచుదర్చము, కెప్పకు! తాళురా యికజాలురా
అం- మోక్షగుండేపడే ముదమున నీను ఇంప బుల్లైను పడగొట్టును !
రా- ఈక్షికిని నెటులైన మోక్షము దప్పదిం శేటికి దెలుప మాటికి ॥

క. బలవ౦తుడెనవాలికి(
గలిగిన వీయంతవా(తు కడునీచముగా
బలహీను లయిన నరులను

గాలువ(గ ఫల మేదిరోరి కులనాశకు(డా!

చోడ ఈ మాక్షిగుండ రామాయణము - హరికథ

తో, వెరిదప్ప నెవ్వారు దొరలు భువి లేరా! కొలువొనరింప వేరణు రాముని
నేడు విడిచీ యిశ రారా నను సేవింప ॥ రామ ॥ వచ్చిన నీకును వానరరాజ్యం వచ్చెద
వారిని గెలిచి ఇచ్చగ నుఖమ్ముగ నీరువుర ముందము ఒకీగించికి డయుడలయు ॥ రామ ॥

వ. అనిన, నంగదుండు---

కీరన ఆటతాళము, (రామక్ఫ్‌ప) వలె

చాలుర చాలుర చాలుర రావణ! మేలుగ నీ యనుకూలము నాశ ॥ చా॥
కాలము దీతెను గావున నీ పిటు (లదు పిల్లలు వెద్దనుకొనక ॥ జాలుర 1 తల్లియ( దండ్రీ
యు దాతయు దైవమునెల్లరు శ్రీరఘువల్లభు(డే యగు ॥ జా | మోక్షగుండేవనిపె క్షణమున
రొక్షస చెడెదవురా ముమ్మాటికి ॥ జాలుర ॥

వ. అనిన రావణుండు కోపోర్టీపితమాననుండయు రాక్షనులంగని యాపరపక్ష పాతి
నీక్షణంబున బట్టి కట్టుండని యానతిచ్చినవారు ఇైబ్రరేగి మూ(గిన దనలావు గన(బలుచుట
కయి యంగదుండు జిక్కి పిమ్మట ---

తో: అకాశంబున కప్పుడె మెగనియ నటు నీటు విదలింపగిను, నేలంగూలిరి
పదిచేలరాక్షనులు విగతానువులెధరను 1 రా |

గీ. రావణుని కొల్వుచవిక వేరమున(గూల(
దన్న నది శిథిలంబయి ధరణి(గూలె;
నలిగి దశక౦ంట( డ౦పగా ననురవడులు
నరి మురి౯ వాని ముటి మటొడ( దొడ(గ.
శు చట

వ. వారి నందలీని [గ్రమంబుగ జముమందిర మునకు( జేర్చి వెగంబున రామచం

(దునిం జేరి నమన్కరించి యిట్లనియె,

బేహోగ్‌ రాగము : ఆదికాళము

రఘువంశశేఖరా | రణరంగభీకరా ! యఘదూర! శ్రీకరా! యమిత కృపాకరా!
16 1 మియాజ్డి నెజివేర్చ( బోయితి; నాతడు వేయేల నంధికీయకొనననెను ॥ 6 ॥
చావ(గ(దెంపుగావించి సొంపుజేవయుకెడడు; చెప్పినవినడు ॥ ర ॥ శమోక్షగుండధామ
కోదండరామాయితండు రాజికి రాడు ॥ రామ"

యుద్ధకాండము 298

వ. అంత నువేలవిడుదలలందు యుద్ధనన్నాహంబు. చుఖుకుగ సాగుచుండే.
అక్కడ రాక్ష సభీటులు రావణుని జూచి,
ఊ. దేవ ! పరాకు ! వానరుడు కేశువ దానవసేన( దూ(టి తా(
బోవగి మన్నకుండితివి; పొమ్మని మాకు ననుజ్జి యిచ్చిన ౯
లావు జవంబు మొజి( గవుల౯ మనువం'ప్యల( టాల్చి వత్తుమో
రావణ! పంపు మంచు వివరంబుగ( బల్కిన నాత( డంతట౯__.

వ. ఇట్టు తన వైభవంబు రామునకు, గన(బజుప(దల(చి దివ్యవస్టా భరణం౦బులు
ధరించి నమన్తపంచాఠకు లుపచరింప రాక్షనగణ పరివేష్టితుడై చని యుత్తరగోపురంబందు(
గొలువుదీరిన( గాంచి విభీషణుని వలన రావణు(గా నెటింగి రాముండు వాని గర్వం
బడంచువా(డై,

తో. అనుజునిచే విల్లంది దానియం దర్భచంద బాణమ్ము ! ఘనముగ దొడిగియు

"(గి వితువ నది చని కిరీటదశకమ్ము ॥రా॥ &తి(గూల్చియు బొది; జేర, రావణు(డు,
సిగ్గు బొంది కడుసోలి ! యతివేగంబున నాత్మఫవనమున కప్పుడె చనె ధృతిదూలి ॥ రామ ॥

వ. ఇట్టింటికి బోయి రావణుడు మరల( గొలుపు(దీరి రాక్షనులంగని రాముని
బలంబులు నాల్గుద్వార౦బుల( గవిసి పురంబు; (బవేశ0చుచున్నవి కొ(బట్టి, యోక్ష ఇంబున-
హూరికభ్యాణి : ఏకతాళము - (అమితోగ) వలె.

అనురేందులారా ! యాజికి మొర లకి శౌర్యమొప్ప నరుగుడింపారం జేర ॥ నను ॥
అరులసు ముట్టి, యురికీనబట్టి, ధర బడగొట్టి, నుజుముడు మట్టి మల్టీ 1 యను ॥ పగవారి

మూ(క భయమేమిలేక దగవచ్చెగాక తజమనౌ గాక వీక ॥ యను ॥ ధరమోక్షగుండవరుని
కోదండహరుని రాకుండ నాగుడు లెండ పొండ ॥ యను ॥

వ. అని పురిగొలిపిన నవకపరాశ్రమంబులు మోజి_ వీరావేశబున( (గూరరాక్ష
నులు లెక్కకు మిక్కుటంబుగా సమరనన్నాహ కుతూహలుల భేరీభాంకారరవంబులు(,
గరులఘీంకార ౦బులు, ధనుష్టంకారంబులు దిగంత౦బులు (పతిధ్వనులీయః గదళి భుజాస్పా
లనంబులు చేయుచు,

న. యద్దారంభము 1

తో. నాలుగువాకిండ్రను మూ(గిన యా నగచరసేనల దగిలి, చాలుగ యుద్ధము,
నలుపగ బూనిరి నమరళారులై మిగిలి ॥ రా |

9294 శీ మోక్ట్రగుంత రామాయణము - హరి శ్ర

వ, మేఘనాదు. ఢంగదుని, (బజంఘు?డు శంపొతిని సతికాయుండు వినత
రంభులను, మహోదరుడు నుషెణుని, మహాకాయుండు జాంబవంతుని, విద్యుజ్లిహ్వుండు
శతబలిని, _విక్రమధనుండు బలిని, గుంభుండు ధ్యూముని, దేవాంతకుండు గవాక్షుని,
సారణుండు వజనాభుని, డెశికుండు శరభుని, నరాంతకుండు పననుని, అకంపనుండు
గుముకుని, దూమాక్షుండుగేనరిని, మవోపార్మ్శ్వుండు గంధమాదనుని, కంపనుండు నలుని,
జ౦ంబుమాలి హనుమంతుని, మ్మితఘ్నుండు విభీషణుని, |వహన్లుండు నుగ్రీవుని, వజముప్పి
మందుని, అళనిప్రభుండు ద్వివిదుని, నికుంభుండు నీలుని, విరూపొక్షుండు లక్ష్మణుని;
నుప్తఘ్న - రశ్మి కేతువులు, నగ్ని - కోపాగ్ని కేతువులునలుగురుశ్రీరాముని, మజీయు ననేక
వానరయోధులతో ననేక దానవదళంబులు దలపడి [పథమ యుద్ధంబున శరవర్ణంబులు
గురిపించుచు' దరుశెలపాషాణాదులు వైచికొనుచు ముష్టియుద్ధంబులకు( జొచ్చుచు ముసల
ముద్గర హైనవర చ భిండివాల తోమరంబులచే నడిచికొనుచు నంకులయుద్ధ ౦బునకు(
దగుల్బడిరి పోరు ఘోరం బయ్యె ! నప్పుడు ---

తో: రాముని భటుల వరాక్రమమున కల రావణసైన్యము లా(౧ | యేమాతము
సహీంపగజాలక భూమిని గూలిరిలో(గి ॥ రా 4 కొందలు దగిరి; కొందఖు ఇచ్చిరి; కొందటు
భయపడి చనిరి; కొందబు సందుల గౌందుల దూత్‌రి; కొంద టెమరలే మనిరి ॥ రా ॥

వ. తస బలంబులు నశించి ఫరబలంబులకు జయము గిలుగుట(గాంచి యిందదొజిళ్తు
యుద్ధంబు మాని నవనిశాల కరిగి హోమంబుజేసి యజ్లేశ్వరునివలన దిష్యరథి = రథ్యంబు
లును దివ్యాస్త్రకవచ - కిరీటాదులును [గ్రహించి యుద్ధమునకు వెశలె, ఇక్కడ రాక్షన
కాంతలు

జంయూటి ; (త్రి(శజాతి,
ఇ(క్‌ నేమిచేయిదమమ్మ ! యిదేమికాలమమ్మ ! యీపోరు మానరైరి! యిలమో(ద
మనవారి బతుకు లేమా నిజములేదు! ఎవరు దెలిపిన నంతమాతి మెటుగ నొల్లడే!
యెంతమూఖు౯డే ! ॥ ఇ 1 చలపాదిదశకంళుడు గెలువగ దలచినాడు ! అలమోక్షగుండ
విభుని బలవిక్రమముగౌన(డు! అకటా! కులనాశకుడు వీడు నిలుపరెరిగా! జలజమ్మితు
డన్లమించిన గానీ మానరు 1 ఇ 1

వ. ఇట్లు చింతించునంతలో సన్తమించి చీథట్టు (గ్రమ్మిన నింద్రనీల మేఘంబుల

చాటున నిలిచి మాయాయుద్ధంబు జేయచునొరుల కగపడకుండనున్న నతని; గను(గొని
యుద్ధంబుజేయ వానరులు నమర్గులుగారైరి.

యుద్ద" ౦డము 295

గీ. వానరుల నెల్ల బటుబాణవర్దమునను
ముంచి నాగపాశముల బఎధించె నపుడు
రామలక్ష్మణులను బర్నాకమము మెజయ
నిందజిత్తు మహాగ్రహం౦ బినుమడింప !

వ. శరీరంబు ధరించినపుడు హరిహరాములకయిన(బురాకృతం బనుభ వింపకపోవునా!
ముందు బలిని బంధించిన కారణంబుసి రాముండు నాగపాళబద్దుండయ్యె అంత నిందజిట్తు
తన వీజయంబు( దండ్రి కెటింగించిన నంతసించి రావణుండు |దిజటను బిలిపించి,

కీర్తన : తిశజాతి (వనమును) వలె,

సమరము జూపు రిమణీ! కమలాక్ష! సీతకి నేడు 1 సమర ॥ క్రమముగ
గిపులు రాక్షసానీకము జేయు ॥ నమరము ॥ ఒడబడదాయె దరుణి గడువేడ్క నాతోడ!
గాడ! నొడబడ! వడినాగపాళబర్ధుడై శ్రీవాముడున్న 1 నమ ॥ ధర మోక్షగుండవిభుడు
డనుజులగెల్వలేడు ! ధరనో విరిటోణీ యానవిడు మంచు బోధింపుము ॥ నమరము |

వ అంతట,

గీ. (తీజటీ లోనగు రాక్షన స్రీలు సీత
నొక్క పుష్పక మెక్కించి యుక్కు మెఠిని
నంగర స్ట లి( జేర్చి ప్లవంగవిభుల
రామలక్ష్మణులను జూప రమణి గాంచె.

వ. కాంచి జానకీదేవి ఇటు వగచుచున్నది.

ముఖారి: ఆరికాళ ము.
నీకు బ్రహ్మ యిటుల వాసెనేమో! శోకము నిలుప(భాలను రాఘవ! ॥ నీ ॥
|పొకటతల్పము - పావ మని యందురు | నీకుబంధకమాయెను ! రాఘవ! 1 నీకు బ్ర!
వెలయగ _ గార్ముకవిద్య యేమాయె! దైత్యులకు లోబడవలసెను! రాఘవ! ॥ నీకు 1
దనుజుల( బొడిచియు నను జెజిబాపెద వనియుంటి నది తప్పెను ! రాఘవ! ॥ నీకు ॥ నాకిక
యెవరు మోక్షగుండనాయక 1 వే నకటా దురదృష్టురాలను ! రాఘవ 1 నీకు బ్రహ్మ ॥

వ. అని బహుభంగుల విలపించు సీతను గాంచి తీజట యిట్లనియె :

£390౧ శ మార యు రాయూయిణయి - తలని

చ. భయపడనేల నీఫతికి( (బొాణభయం బిసుమంతలేదు; ని

శృయముగ రాక్షసాధిముల( జంవే(గ బుట్టిన మేటి మెవ్య రెం

తయు, జెనకంగ( బాల్వడరు! దానవమాయలుమాపి నిన్నునీ

(ప్రియః డనురకి( గౌగిట భరించెడి; సెపుము తలి ! మేలగు౯.

వ. (ప్రాణంబులు వాసిన వనచరు లింత చింకదక్కియుందురా. కర్మనంచిత
మిట్లుండి శాంచెము చిక్కువడిరి! కాని వెజవవలదు. అని సీత నశోకవనమందు( జేర్చె
నిక్కడ రాముండు గొంతవఅకు గన్నులు దెజచి పాశబద్ధు( డయియున్న తమ్ముని విగత
విపునీంగా నెంచి.

ఆసావేరి : ఆటకాళము,

కొమ్మను సాధించుకొన వచ్చె ను(గ్రీవ! తమ్ముని గోల్పోవలసె(గా ! నేనిచటి సమ్మతీ
నాసేవ నలుపుచు జనుదెంచె! సౌమిత్రిసణ మెన్నేజాల యావేళ ॥ కొమ్మను || తల్లి
నుమిత్ర నాతనయుడేడని యడుగ నల్లన వామి శేమందు | నెట(గందు | నల్హమోక్ష గుండ
వల్లభు నాజ్జను నొల్గమనుచు? (దోయువారు ధర లేరు | కొమ్మను ||

తో, లక్షణయుతుడగు లక్ష ్మణుబాసి యరక్షిణ ముండిగ జాల! | నీక్షణమ్మున౦
దమ్మునివెంటనే ఇహము దొజంగమిమేల 11 రా |

వ. అనంతరము రావణుండు మిమ్ముబౌధించు( గాన, నంగద యుత.బుగా నీపు
శేష్కింధకు! జనుము నుగ్రీవా ! యనునంతిలో --

తో. ననచరయూధము వగవ విభీషణు: డనుకాపమ్మునగాంచి అని మొన
మార్కొని వెనుకను! దగ్గట యను వధైర్యమటుడించి Won

ప. ఇది యుద్ధకాలంబుగాని కోక కాలం౦ంబుగారు. జయాపజయంబులు దైవాధిన౦
బులు లెండు లెండు! మేఘనాదుండు వెండి యుర్ధంబునకు వచ్చియున్నా(తు. అనవు(డు,
వాలీపుతుండు --

తో: జాను మిత! నీవన్నమాట సత్యమ్ము రామలక్ష్మణుల బూని యేమఅక
(బోవుతు; నే జని పొలియింతును రాక్షనుల రా ||

వ. రాక్షనక్షియంబుసేసియా శక్షమాపుత్రిని ఈశ్షణంబున( దెచ్చి రామునకు

ఇచ్చెద. అటుగాదేని ప్రాణంబులు దానవుల కెబి(జేసిలక్ష ్మణుని వెంట బోయెద ననుచుండ,
నుషేణుండు ---

యు ద్రకాం౦ తము 297
క. వెఅవకు(డు నొగపాశము
నురల(గ ద్రోణాద్రియందు నున్నవి మందుల్‌ !
గరువలినుతు నంపుడు వే
గిరమున నవి దెచ్చు మసక.( గీడు దొలంగు౯.
వ. అనుచుండ నింతలో వివంచిని ధరించి నారాయణధ్యానంబు కేయచు నారద
మౌని వచ్చె ఎటులినిన ---

హీంస్‌ ధ్యని : ఆదితాళము
కోదండధృతకరిమ్‌ భకేహమ్‌ 1 కో వేదవేద్యము విరాధహమ్‌ || శ్రీకో ||
సాగిశహృత్పంక జనదనమ్‌ వరశశాంక నన్నిభమృదువదనమ్‌ యోగిపాలనమ్‌ బోగిశాయినమ్‌
నాగభూషణమ్‌ నతజనావనమ్‌ |; కో || ధారాధరశ్యామలగ్యాతమ్‌ నారాయణకవివినుత
చర్మితమ్‌ సారన నేఆ మీకజ్ఞసిమిత్రమ్‌ ధరాస్తోతిమ్‌ దితినుతజైైత్రమ్‌ | కోదండ || పక్షీంద
గమనమ్‌ నురపాలమ్‌ | మోోగు_డనత్స్చురవర ఖేలమ్‌ అక్షరశలమ్‌ ఆ|శితజాలమ్‌ అనుపమ
ఫాలము అబ్లాలోలప్‌ 1 కోదండ ॥

ద్విపద: అని బుట్టు చనుదెంచి యానారదుండు
మనుకులపళకి నమన్క్మృతి(కేసి,
దేవరి వరికి దెలియినిదేది |
రాషణు జంపు కొరిణమున ధరణి
నిరు(డవె పుట్టిన నారాయగణు(డను
కర్ర మర్ణ నజ్ఞానికరణి బల్కెదవు!
ఫోక్రలచిక్కులలో ( జిక్కు(బాపు
నీకు జిక్కులు గలునే మేటిమాట!
అదె చూడ నీయవయవములయం౦ందు
పదునాొల్లు భువనముర్‌ [వపబలియున్నయవి !
నర్వంబునీవె నిశ్చయ మగునుమ్ము!
వూర్వపువాహనంబును న్మరియింపు

298 ఢి మోక్షగంండ రామాయణము - హరికథ
వెనలేయు(డు దాను వచ్చినంతటనె
యూనాగపాళం బు శెలను వదలకు

౧
నటుచేయు మనిచతురాన్య నందనుడు
పటుమతి దీవించి పొతెను దివికి(
బీమ్మట రాముండు వెనుకటిరూపు
ఎమ్మది(దలపోని నిక్క మూహించి, _-
తో: గరుడుని దలచిన క్షణమ్మాత్రములో నరుడెంచియు వారలను | స్థిరముగ
బంధించిన యురగంబుల? దజిమి దా(టె మేరలను ॥ రా ॥
క. అంతట వానరు లెలను
గా
సంతనమున మేను మజచి చారులపలనన్‌
వింతగవినీ దశకంఠుడు
పంతంబున ధ్యూమనయను( బంపె( గలనికిన్‌.

వ. రాక్షనభటులు లకోపలక్షలు గొలుస భూమాక్షుండు తతణంబుస రావణానుజ్జచే
యుస్థయయినకు వెడలి.

ధూఘ్రాక్షయద్ధము :
తో: పటపటార్భటుల దిక్తటములు బెటిలి పడగ నరదంబు | దటుకున( బఅపుచు

బటహభేరితమ్మటమృద గొరొవంబు ॥ రా ॥

వ. చెవులు వీవలువాజ (మోయుచుండ రణభూమికి( జేరి వాసరుల(బొదివి,

కీర్తన : ఆదితాళము. (మాతామ) పలి,
మానపుల గూడి మిరు మమ్ము గెలువ వచ్చినారు! శానిలే చూతము రిం డిక్‌
1 ఓకోతులాఠా ॥ మానుగ నాపెకి లెం డక( గొండలు నడవులు దిరిగి పండ్లు కాయలను
దినియుండినట్టి పనులుగావివి ఓకోతులారా 1 గుండెపగులు యుద్ధభూమిది ॥ మోక్షగుండ
దేవుడైన మన్నింప(గలడె మమ్ము! రాక్షను లనుచు దెలియరో! | ఓకోతులారా యీక్షితీ
గూలుట గానరో.

యుద్ధకాండము 299

వ. అని పలికి శరవరంపరలు పజవిన, దరుచరులు నరకుగొనక దరుగిరులచే
వానిని విరిగింపుచు వీరు వారు' బోరుచుండిరి. అంత హనుమంతుండు ధూమాక్షుని
గదిసి శంఖధనుష్టంకార మొనర్చిన, బ౦ంకవొప్తకులుని కింకరులమగు మావంకకు నిశ్శంకుండ
వయి వచ్చి పెం3తనంపు అంశెలేల! బింకంబు మాని లంకకు( జేరుము. వంకరటింకర
మాటలాడిన నీతల పె0కులు పెంకులు చేయుదునురా కుంక ! యౌరౌర! నీ కింతమంకా!
అనియొక్క మొత్తుమొత్తిన( దతరంబు నొందక---

తో; గదచే మోదిన జెదరక మారుతీ కరమున నొకగిరి బూని । గదిసి వైవ
రాక్ష నునిమన్తకము పిదిలి కూలె ధరపైని ॥ రా ॥

వ. అంతకుముందే వానిభటులు వానటలచేత( జచ్చిరి, హతశేషులవల్లన నీ
వార్త విని రావణుం డకంపనుని బంపిన,

అకంప నయుద్ధము,
తో: విలయకాలుడౌ! యిత డని వానర వీరులు గనుచుండగను | బలముల
గూడుక పరతెంచె నకంవనుడు రణముచేయగను ॥ రా ॥ వచ్చిననాతని భటవర్గ౦ంబు బు
చచ్చిపడన వానరులు । చెచ్చెర మోచుక వచ్చియు వైచిరి హెచ్చుగ దరువులు గికలు
1ఠా॥
గ, ఉప్పరవీది!ి వెగయుచు |

నప్పు డకంవనునివయికి హనుమంతు(తు దా(

గుప్పించి దుమికి పొడిగా

గుప్పున రథరథ్యములను గూలిచి పలిశెస్‌,

వ. నిలింపులగుంపులు గుంపులుగా దణిమినట్టితెంపు( జూపింప జంపులు చేయుచు
వచ్చితివి. _ నీసొంపు వదలించి నీన్ను( జంపిదక్షిణంపు సామి కొంప జేర( బంపనా, వీ
దుంప దెంపనా! యోరి యకంపనా | యని యొక్ట కొండతో మోదిన, గుండెపగిలి యతండు
గూలె. అ సంగతి యెలీంగి దశముఖు(డు---

మహాకాయుని యుద్దము
ర. తనతనయు మహాకాయుని
నని కేగు మటంచు( బంప6 నాత(డురోపా

300 త్రీ మాక్షగ.త రామాయణము - హరకథి

నను( డగుచు భటులు మంత్రులు,
దనవెంబడి( గౌలిచీ రా నుద్మగత వెడ్‌లెన్‌.

వ. ఇట్లు వెడలి మహాకాయుని మంతులగు రుధిరాశస వజనాభ కాలద౦ష్ట
కాలకల్ప పాపక శతమాయి ధ్యూమ దుర్దరులనువాకు [గమంబున బృథు వనన మేఘపుష్ప
గవాక్ష బుషభి గజ క్రోధన శతబలి తారుల( బొదవి,

తో: శరివర్గంబులు గురిపించుచు శీకరముగ సమరము జేయ | నరిమురి నవి
లక్ష్యము వేయక తరుచరులు గిరులు గొని (వేయ ॥ రా;

వ. రాక్షస మంత్రులు చీరంబులు సెడి యిల గూలిరి. తక్కిన భటులు వానర
సేనల శెదిరించి హతులయిరి. అది “ని మహాకాయుని తమ్ముడు మహానాథుండట్టహానంబు.
జేసిన, నాని చెబ్బలకు వానరులు ఖీతిల్లిరి, అప్పుడు నంగదుం డెదిరించీ,

కీమాచ్‌ : రూవకము, (చేటాడడు.) వలె.

వడి జూపకుమా నీదు వడి ॥ వడిజూపకు మర్గీదెమోవారలగతి జూచుచుం౦డి
మిడతలు వౌవకునిమోద నడచినగతి నరుదెంచితి ॥ వడి ॥ శిక్షింపగనూ మోచేగా దికను;
మాక్షగుండదేవు కృపావీక్షణమున సంతత రణదక్షుల మగుదుము; బోరగ రాక్షన నీ
పెంతర! నీ ॥ వడి

వ. అని పలికి ఫీకరమగు నొకమాకు చేకొని యొక్క దెబ్బ ధీసినం గేకవేసి
యతండుకూళ. అంత మహాకాయుండు దమ్ముని చావు గని రోషానల జాజ్వల్యమాన
మానసుండయి కపిసేనపయి రథమును బజపె.

పంచబానురము,
అరణ్య భూములందు( గాయ లాకు లారగించుచు౯
జరించువానరుల్‌ నకి దిశనవీరు లట్లదీ
వరంబుగా రణంబు6 జేయ వచ్చినారు మేలునా

శరాళికోర్చి యుండు డంతె చాలు మెతు మిమ్ముల౯,

వే. అనిన వానరలు-__

యు ద్ద కాండము 301
చ త్సా హ్‌,

మిట్టిపడ సోదరుండు మృత్యువాత. జిక్క(డే |

టట డడ
వటిపొట్ల క్రొవ్వుమాట వాంగ వీరధర్మమా |

టు ను
గట్టివా(డ పయిన నిలువు కదన రంగమందు నీ౯
మటిసేతు మొక్కసారి మర్మము౯ గలంచుచున్‌.

ద ర

వ. అనిన వాడు మహాగ్రహ సమగ్ర వ్మిగహుండయి పెక్కమ్ములు పప్రయోగించె.
కొంచము సే పోర్చియు సైెరింపలేని వాజగుల నిలువరించి యంగదుం డొక్క (గురు గుద్గి-

కీర్తన ఏ ఆదితాళము. (నీ వను) పలి
నిను మడియించెద నిలువుము! ఘనముగ నావడి( గనుము కనుము ॥ నిను ॥
దనుజుడ మితండిని మాజనకుడు మును వార్డులలో ము౦చెను గదరా | నిను ॥ అటువల
నావాలా[గంమిన ని న్నిటు బంధించెద నిలవయి మోది ॥ నిను ॥ మోక్షగుండపతీ ముఖ్య
చటుల మని | లక్షింపక యేలర చెడిపోవ ॥ నిను ॥

వ. అనిన దానపుం డా,గహించి గదతో బొడిచిన గదాయుద్ధంబున. గొంతవడి(
దమలాఘవంబులు నూపి యంతట( బోక మల్గయుద్ధంబుశకు( జొచ్చి పెనంగుచు దానవుం
డెన్నిమాయలు సేసినను లోబడక వాలినండ గుండు-

తో: కడుబెట్టిదిముగ వీడికట. బెడతల నడచినమాత్రమె యపుడు | దడయక
దల బద్దలుగా బగిలిన( బడీయెను నా రక్కను(డు 1 రా ॥

వ, అనంతరము వానరులు జయజయశబ్ధ్దంబుల సంగదు నగ్గించి రాముని? జేరి
నమన్కరించిరి. రాముండు గౌగిలించుకొని దీవించె అంత హతశేషులవల్ల విని కొడుకుల
మరణమునకు రావణుండు మిగుల చింతించి భైర్యంబుబూని యేగిన పిదప బ్రహాన్తుని
బీలిపించి యిచ్లనియె

కరన: ఆటతాళము.
రామునిసేనల రణమున నెదిరించీరారైరి మనవారలు ! యేమి యోజించెద! నిక
మోద యుద్ధమున శేతెంచె దేహరులు ॥ కలన నీవును నేనుఘటకర్ణుడును దక్క నిలిచేవా
రెవరూ నఖా ! నెలకొని తమ్ముడు నిద లేవడాయె! నీవు నే నున్నామిక 1 దీక్షతో నీ

302 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

వేగుచెంచెదవో ! నే వేతెంతునో ! తెలుపు మక మోక్షగుండేపని మొనలతో వోనీక శక్షిం

వతామిదె, !

వ. అనిన నతం డ్లిట్టనియెః
శా నే నేతెంచి విరోధియాథముల భండీంతు౯ విచారింప(గా

దెనన్‌ నే నొకనీతి( దెల్పెదను నీ వాలి౦ంపు మే లౌత! మి

బో నాజానకి నిచ్చితేని గదణిచుల రాము? డ! ట్రొప్పదే

నా, నాత౦డది కారుపొమ్మన(; [బయాణంబై బహనుండొగిన్‌,

వ. (పచండవేగంబున వేదండ తురంగ తండంబులతో గదలి కోదండంబున
గాండంబు లఖిండంబుగా. దాల్చి సమద్ధండద౦డి రండుమంబోలె భండినమండలంబు: జొచ్చి
కపిదండ.ల బెండువడ(కేయుచుండ. నీదండిమగ. డెవ్వం డని కోదండరాముం డడు?
విఫిషణు. డిట్రినియె;

తో: రావణుమాళులు! డీవచ్చెడివాడు. రామ! [ప్రహన్తుండితడే! | వావి!
దద్భటవర్థమునకు దళవాయి యగును నీఘను(డే ॥ రా!

వ. అని తెలుపుచుండ నతండు వానర సేనలను మార్కొని తన మం|తులు భటుల
మృతినొందుట( గాంచి యలిగి యందజ'పెన్మిగమంబున బాణంబులు పజపి పేర్చియార్చుచు,

వ. అనిన నత్యాగహంబుననీలుం డెదిరించి యిట్టీనియె.

పంచచామరము,

ఆహా! రణంబులందు కాత్రవాళి దాకి పోరుదో

సహింపలేని వీన్నవారి(. జంపీ పెంపు జూపుచు౯

అహంకరించియన్న వార లట్టుగాదు హూడండా

వహను( డీత( డడ్డ గించి పాణిపోక నిల్వుడీ.

పంచచామరము.
అర్మేసహన ! నిన్ను నీవె యాత్మ మెచ్చుకొంచు ఛీ
కర౦బుగా[ గరంబు న్మీపగల్భ జాల మాపు! నీ
తర౦బుగాదు రమ్ము న్మీపతాప మెల్ల నొంచి ను
స్థీరంబుగా యమాంతికంబు( డేర్తు నోరు నేం డిటన్‌,

యుద్రకాండము 303

ఆ

వ. అనవుడు వాడు వా(డిగలబాణ౦బులు బయోగించె వాని దిప్పించు!్‌ ని,

తొ: నీలుడు రక్కనునెతిన బడ నొక శైల మెత్తివేయగను | గూలెను భరవయి
సేయుచు మేలని నుంలిన్నగను ॥ రామ ॥ అదివిని రావణు(డద్భుతపడి
తనవమదిపో వగచియ చెల్‌ని | కదినమునకు నేం గవలి మానవుల మద మడగించెద( గదిసి
1రా॥

గూతలు

వ. అని నర్వాభరణభూపితుండయి. ప్రయాణం బగుచు.డ మందోదగి కొలుసు
గూట౦బునకు వచ్చి భర్తకు సమగ, రించీయిట్రీసియె,

జంయూటి ; |క్రిశ్రజాతి. ( ఎవ్వాడుకొని ) వలె,

నీ కింతపంత మేల నోకాంత ! రఘువరు( జాల శ్రీకాంతుడనుకోవేల; దుకాంతమున
చేల జానకీకాంత జెరబట్టుట ! ఇటుల నా కొడుకులు దెళ్ళి రక్కటా ! భూమిపై నీకు సెల్వ
జాలగా ॥ నీకింత ॥ (ప్రకటించి చనినవారు నొకరైన దిరిగి రారు! ఇక బోయ (ఒతుకువారు
ఓందెవ్వకును, లేరు! చెప్పుటకు భయపడుచుందుము. మనను వికలత నొందింపబోకుము;
న్నిగా యోజించి చూడుము ॥ నీకంత ॥ ధర మోక్షగుండివిభుడు నటు డెన్నటికిగాండు;
పరమాత్ముడనుచుజూడు ? ధరణిజ నిడి వేడు నీవు శర ఇణన్న రక్షించును, కెడినతరువాత
చాగొనెబాలును ! ఇప్పుడే శోక మార్చుము ॥ నీకింత |

డ్‌

వ. అని బహుభ గుల |బారించీన ఏనక కోపించి రావణుండు.
©

గీ. కో(తులను గూడి నచ్చిన రోతనరుని
గౌలువగా(బొమ్ము పొ ష్ముని పలుకుటెంత
పలుచదన మగు! నానేర్చు చెలిసియు నిటు
వరుల నాముందు గణియించి పలికె దహహ!

చ. నురలను గెల్బినట్టి రణహారుని న౯ బెదిరింపనేల! నొ
నరుల విభీషణు౯ దరణినందను మర్కటుల౯ జయించెదన్‌
వెబవకు! గెల్వలేనియెడ వీరరణంబున( బోరి చచ్చి యా
పరమపదంబు( జూజ(గౌని భవ్యయళంబు గడింతు భామినీ!

వ. అనిన, నతని నిశ్చయం నెటీంగి విధికృతు బనియెంచి ; ఆంతఃపురమున
శ్లేయుయ( దోడినఖులతో నిట్టనుచున్నది,

304 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

హిం.తోడి ; ఆటకాళము.

ఏ మని పలుకుదు! నెవ్వరి వేడుడు! కామిని! చెడిపోవుకాలము వచ్చెను 1 నే |
నామజగామని, పైపజాల తొలిబాముల నోచిన నోము ఫలంబున 1 కే మని ॥ తగ మోక్ష
గుండధామునితోడ' బగ బూనినాడు బతుకగ నౌనటే !

వ. అంత రావణుండు యుద్ధనన్నద్ధుండయి-

రావణు నిపక దుయద్ధ ము వం
క, పదితలల. గిరీటంబులు

రొదలగ శసాం స్ర్రన మితి హెందుగ( దనయి

ర్యదికరములందు! దాలిచి
ముదయార్క (భల వెలుగు నొకరథ మెక్కెన్‌.

వు ఇటుల నెక్కి చతురంగబలనమన్వితుండయి. చనునప్పుకు,

తో; కరిబృంహితములు దురగఘోషములు నరదంసుల రావములు | మురజపట
హళీకర కాహళరవములు సద్భటరావములు ॥ రా 1 కలిసి దిగంతంబులు భేదించియు!
గమలభవాండిము ఏగిలీ | చెలగ రణన్థలి! జేరి రావణు(డు నిలిచెను ధైర్యము మిగిలి 1 రా |

వ. అతని విభవంబు( గని యాశ్చర్యంబున నిత(డెవ్వం డనియడిగిన విభీషణుండు
రాముని కీట్టనియె ;

బొం_ కాఫీ ; రూవీకతాళము. (ఇంతిరో వినే) వలె.

రావణు డత(డే! రాఘవ! మాయన్నయయిన ॥ రావ ॥ దేవతలను బాధించుచు
చిగ్విజయము గావించిన 1 రావ 1 పాతకు( డత(డు ; నీకి యింతయెజు(గలేడు ; ఖ్యాతిగ
మి మ్మేమరించి సీతనువెబిబెట్టి నట్టి | రాప॥ ఈక్షితి వీని శక్షించిన వెనుకను గానీ
మోక్షగుండవాన లోకములకు మేలుగలగదయ్య 1; రావ ॥

వ. అనితెలుపుచుండునంతలో రావణుండు వానర సెన్యంబుల పయి దీక్ష బోనింబులు
వెడపక (వేసి చిందరవందర చేయుచుండ, న్నుగీవుండు రోషించి

క. ఓఒకకొ౦డ యెతివెచిన(

బికిటితముగ దాని నడుమ బొణంబులచే(

యుద్ధకాండము

శకలములువేసి మజీ వే

జొకశరమున నినజు మార్చ నొంద(గపసె౯.
వ. అది గని హనుమంతుండు రోషకా మాక్తుండయి గథంటు పయికి లంఘి

వంచచామరము.

ధరాకుమారి జూచి |కూరిదానివాళి( ద్రుంచి చ్చే
వుర౦బుగాల్చి నిన్ను: జంప( బూని నా(డుహానితీజా
శిరంబులల డుల నేడు చేతు (బ్రహ్మదత్రమ
౧ గు -
వరంబులెల నీదినంబె వాం;యపాలు గావలె౯.
గా
వ. అని బెదరించి వటుతరముష్టిబ్‌ వక్షంబున వొక్క పెట్టున బొడిచి |
పయి మూర్చిల్లీ వెంటనే తెప్పరిల్లి మబిచుజ( జచుచు,
తీ: కడువడి మెచ్చితి గదరా ఏలవంళు(త వనీ చశముటుం డడీపం।
ఏగు తన పిడికిటిపోటున( గడియెనుమూర్చిలి దిగువ | రా ॥

వ, హనుసుంతుండు మూర్చ వోయిన రావణుడు వీలులమిందికి రథంబు. |

వంచచామరము.
తటాన నన్ను దాకిపోర దిర్భకారికైన మ
ర్కటాఛమా ! తరంబుగాదు రమ్ము పా జిపోకనీ
పటుత్వమెల్ల గాంచి రామభ్యదు(జేర( జోయిది
కటంబు లార్వ నేడు మత్ప్రతాప( మెల జొ పెద ౯
వ అనీన,
తో: నీలుడు కోపాన్వితుండయి. యొకమసశైలశృంగయును వేయం! పోల
దశముఖు(డు నడుమనే పొలియ(శేసిపయి(డాయ.

వ. పెల్లార్చి నీలుండు రావణురథంబుపయి. శెగిరిమగుటంబులు పరగు
ఛత్రచామర౦బులు చూర్ణంబుంజేసిహరం బులు దెగనేసి రథంబువిలు(గునట్టు గ
యనేక విధంబుల భోంగవజీ చిన గోపించి,

~~

306 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హారెకభ

తో: అనలవాణమున నాతనివైచిన నదికగిలిన మాత్రమున! మునుకొని నీలుండు
మూర్చిల్దుట గని కనలి లక్ష్మణుడు కలన ॥ రా |

లక్ష్మణ-రాపణ సంవాదము: పాట; హపకము.

ల: నన్ను గెలిచి పోవరా! దానవకులాధమా ! ఫన్నుగనాబాహుబలమి. బరగ(
జూడుమా ॥ నన్ను ॥

రావ: పిన్నవాండ వెదురలేవు బీర మేలరా! అన్న మజు(గు జేగము నీ కంతె
బాలుర | పిన్నవా(డ ॥

అల: వాడిగలుగు బొణముము వచ్చె నిలువుమూ ! యోడిపోక నీష్బరముగి నుండ
శక్యమా | నన్ను గెలిచి ॥

రావ: నేడు టాక్షగుండవిభుండు చూడ డాసద౯లమోడీచేసి చాణవహ్ని ముంచి
వేసెద౯ ॥ పిన్నవా(డ ॥

వ. అనిన, గోపోర్టీపితుండయి లక్ష్మణుండు నిలువరింప నశక్యంబులగు బాణం
బులు రావణుపయివైచీన, నతండు వెజి(గంది బహ్మదత్తం బయిన మొక్కవాం బెక్కువెటి.

తో: ఉరము దాకునటు గురిగా వైచిన నరిగి తగుల లక్ష్మణుడు! సొరిగి లేచి
బిరబిరరావణు విలు నజికి భయదమై నెగడు ॥ రా ॥ మూ(డమ్ములు దళశముఖుని వక్షముని
గాడ నేయ మూర్చిల్లి ! వా(డు దెలిసి త్మీవంబగు శ క్లిని వైచె లక్ష్మణుని మళ్ళి॥రా॥

ఆ. శ కదా మూర్చ సౌ మితి ముని(గిన
నెతబూని దనుజు( డెత లేక
యద్భుతంబు నొంది యట నున్నహనుమ౦తు(
డ౦తమూర్చ దెలిసి యాగహించి
తో: వచ్చి రావణుని వక్షము పసలగ వడిగా! (గుద్దుటవల్ల | చెచ్చెజి నటు
మూర్చిల్లి పడియె సుర లచ్చెరు వందిరి మెల్ల ॥ రా 1
వ. ఆంజనేయుండు రామభక్తుండు గాన జులకనగా లక్ష్మణు నెళ్తుకొని పోయి

రామునిముందట( బెట్టె రాముని తేజః (ప్రభావమునకు( బరాజితమై శ కిదొలగె, లక్ష్మణు(డు
మూర్చ దేజె మజియు;

యురకాండము 307

J
క, రాపణు(డు మార్చ డెలిసియు
వేగమె కవుల పైకి వెడల(గ, వారల్‌
చేవచెడి యురక( గని సీ
తావిభు[ డదలీంచి పలికె దశముఖుతోడ౯.

రామ. రావణుల (పభమయుద్దము ,
రారా. కీరన : ఆదికాళము. (భీకరగతి్ర) వ
ఓరోరి రారా కోరికదీర దీరగ దినుబోర నేరపుమిజగ నేటికి నమకూరె | బోరున
ముట్టిధీరతబట్టి సారెకు గొట్టి చంవుదు జలపట్టి | యో ॥ భండననిపుణ కోదండాదిదీళ్ల
పండితుం డను, మోక్షగుండ విభుండను, దండిగ నీతలల్‌ ఖుడింతు; ననురుల దండింతు;
గండలు వెండింతు; రణభూమి నిండింళు రకము ॥ ఓరోరి 1
వ అనుచున్న నమయంబున హనుంతుండు నరంబులు ముకుళీంచి.

తో: రాఘవ! దనుజుడు రథము నెక్కియు రబ మొనరింపనురాగ | లాఘవమున
గాల్నడ నుండుట పోలదు నన్నెక్కుమువేగ Mea

వ. అనిన హనుమంతునిపె నెక్కి రామ-రావణులు గోపాటోపంబున! బరన్నర
బాణ[పయోగంబుల(దమ నేర్పులు గన(బబుచుచున్నంత,

తో: ఓక్కబొణమున రక్కనువిల్లు బుటుక్కుని విరువగ నతడు ; దక్కక మజియొక
ధనువున శరనంధానము జేసియునవుడు 1 రా ॥ తటుకున ననిలజు నిటలము దాకగ దద్దియు
వైచిన గాంచి | చటులాగ్రహమున జానకీవడొకశరమును వడి నంధించి | రా ॥

వ, రావణు కోదండంబు ఖండించి రథంబు నుగ్గుసేని రథ్యంబుల జంపి సారథిని
గూల్చి,

తో: అనువుజూచి శర మనునంధింపగ నతని మకుటములు విజిగి | తుని(గి
కిరీట స్థగితమణులు ధర(దొరగిన నాతడు గలిగి 1 రా॥'

వ. అప్పుడు రామచం౦|ద్రుం డను చున్నా(డు.

క, రావణ, నీ విక నింటిక(
బోవుము! వానరులతోడ( వోరి బడలియు

308 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

న్నావటు గావున జంపక

వే విడిచితి నన్న, నత(డు విన్నందనమునన్‌.

ప. పాదచారియె వానడులు నవ్వచుండ। దలలు వంచుకొని గరుడునివే విరువ(
బడీస యురగేంద్రుని పగిది అంకలోనికిజనీ కొలువుకూటంబు(జేరి భేదమందుచు. రాక్ష నుల
కిట్లనుచున్నాడు ;

హిం-తోడి : రూపకము,

ఏమిచేయుదు నకటా ! యెటులనోర్తును రాముని వశముగాదు ! తల(వగ ॥ యేమి ॥
వన్నెగాంచిత బ్రాభపమున మించితి ! నన్నునెదురలేరు |త్రిభువనములు వెదకిన ॥ నేమి |
నాదుశౌర్యము నే;డు నాదుధైెర్యము మేదిని బడిపోయె దెలుపరాదు నిక్కము ॥ ఏమి |
ఒక్క నరునిచేనసయ్యో! చిక్కగవలసె 1 నెక్కడినపండు మోక్షగుండారీపండు !
దెలిసి! ॥ నేమి ॥

వ. బలవంతులయిన ప్రహస్తాదులు మడిసీరి! ఇంక నామానవుల నెదిరించు వారె
వ్వరు? కుంభీక గుండు తొమ్మిది దినంబులనా(డు లేచి నాతో(గొంత పనంగించి మరల నిదు
రించినాండు. మోరతని లేవుకొని రండు! నాతమ్ముండుగాని వారల జయింవడు పొండు
అనవుడు,

త్‌; కుంభవుగూళ్ళను గునుమగంధములు గొనిరాక్షను లరుదెంచి | కుంభ శ్రపి
ణుఃడు గూరికియుడిన గుహూలోన (బవేశించి 1రా॥

వ. గంధపుష్పాక్షతలచే నతని( బూజించి ధూపదీవంబు లిచ్చి, కాము గొని
పోయిన వరాహమహిషాది మాంనంబులును షడసోపేతాన్నంబును రానులుగా' బోని,
యిం [దాదులనెల్ల బౌలియించుచున్నట్టు గలకని కలవరించుచు మహత్తరమైన యుచ్చా్వాన
నీశ్శ్వానంబులతో భయంకరాకారుండై పడియున్న నతనిగాంచి, యక్కటా! యింతబల
వంతున కిబై నిద్రావస్థచే మునుంగ వలసినట్టు విధాత లిఖించెగదా! ఎంతయన్యాయ మని
దూబజుచు జయజయశబ్ధంబుల నగ్గించుచు నందజొక్క పెట్టున జగంబులు దల్లడిల్లునంత
ధ్వనులు గలుగ నజచుచు, -

కీరసన : ఆదితాళము (ఓరామ రామ) వలె.

లే లమ్ముకుంభకర్ణ లెమ్ముదేవరా! నిద ॥ లేలె'॥ ఆలమ్ములో నమరాళ దిక్కుల(
(దోలి కలంచియ | సోలించునంతటి మేటికవూరవరుండవు 1 లే 1 అన్న రావణు(తు బిలుపు

we tt న న న్‌్‌ ల్‌ తో.

మన్న వచ్చినాము ; లేచి వన్నుగ నాస్థాసమునకు బడుముదేవరా! 1 లే ॥ మాక్షగుండ
స్వామి వురియు ముట్టీడించియున్నవాతు ! దళ్షుండవై పోయి వాని. దబుముదేవరా!
॥ లేలెమ్ము ॥

వ అని వేడిన మిన్నకుండి,

త్రో: సారమైన నిస్సాణపటహములు భేరులు గడు వాయించి | చారుతరం బగు

శంఖంబులును దుతూర లెలమీ బూరించీ 1 రా ॥

వ. నిద్దుర లేవకుండిన! బట్టిన భిండివాల గదా మునల ముగ్ధ రాదులు గొని
య:దబు మూగి యొక్కవరివిసరి వేయుచు(, బదివేల కుంతములచేతం బడులకు బట్టించి
పొడుచుచు, గొప్పకొండ అనేకములు! దెచ్చి వైచుచు, మోదికెక్కి నత్వందు మెపయ!
గాళ్ళలో( దొక్కుచు, వేధించియ మేలుకొలుపలేక, పిమ్మట -

తో: సింహనాదములు సేపిబిట్టుగా! జెవులు పగులగా నిఅచీ | సింహగజాదులచే!
(దొక్కించియు జిందజివందజి బటిచి 1 రా ॥

వ. కోలాహలంబు గావించిన నాధ్వనికి లంకగగ్గోలు పడియె. వానరు లంద
అదివిని భయభ్రాంతచితులె యుండిరి. అప్పటికిని లేవకుండిన---

తో: కొందజు గర్జములందు దూజీ చెవి గూబల( బండ్లను గజిచీ ॥ కొందబు
గరముల( గురులు పట్టి లాగుచు గాల్‌ సేతులు వీటిచి ॥ రా ॥

వ. అమితముగా బాధించిన నెట్టకేలకు గొంచెము కదలి యాపులించిన మహాగ్ని

కణంబు లపరిమితంబుగా వాగ్గ్యారంబున వెడలె. నది గని రక్కసు లొక్కరితో నొక్క
రిక్కరణి ననుకొనిరి.

కఘాచ్‌ : ఆదితాళమ్‌,
చాలింప(పోకుడు సారించి లేపుడు॥
మించి మనము బోర్లించి లేపి కదలించుటచే నాపులించినాడు 1 జాలింప॥ క్రమ్మణ
నిద్దుర గ్రమ్మిన లేప దరముగాదు కార్యమ్ము చెడును ॥ జాలింప॥ ఈతని లేవక యేగితేని
మనయాతుధానపతిచేత మాట ॥ చాలీంప॥ కదనంబున నీఘను(డు మోక్ష వురనదను నెదుర(
గల డిది నిక్కము ॥ ఛాలింప।

వ. అని చెప్పుకొనుచు నలనటలేక యినువమోకులు డెచ్చి కీలుకీలు విఅచికట్టి,

క, వేయిఘట౦ంబుల తెలము/
బాయక దెరలంగ( గాచి వటుకాపలచే
నాయతబలు రైవట్టుక
పోయియు( జెవిగూబలందు( బోసిరి నరగ౯.

వ, ఇనుపగడ్డపారలు చెగ( గాలిచి ముక్కురం|ధంబులకొప్బించిరి. ధణధగణి
ధ్వనులతో ననేక భేరులువాయించిరి. కిల్లోలంబు గావించిరి. అతండు శేషాహినమానో గ
కరంబులు సాచీ నీలిగి వికృతంబుగా నోరుచెచి యావులించి,

గ ఈ నీదయేల రాముని
నే నెదిరించినను దీర నిదానుఖమున్‌
దాననుభవింప( దల(పే
మో నా, నవ్వా(డు నీదుర ముదమున లేచెక్‌,
ఏ. ఇట్లు లేచికూర్చొని ప్రళయకాలాగ్నితో నమముగానేత్రంబులయందు( గెంప్ప
గదుర నిట్టూప్పలు విడుచుచు దానవుల గాంచి,

కీరన : ఆదితాళము-(ఏదిరామూ0) వలె,
ఎవరు లేపిరి! నన్నెవరు లేపిరి | దివిభువిపగుల దిక్కులువొగల, ఆవిగూబల గల
రవములు మిగుల ॥ నెవరు ॥ మొన్ననే లేచి మాయన్ననుజూచి, మన్నన వడసి మణిని ద్ర
మురిసి పన్నుగ వచ్చి పండితి సాలసి॥ యెవరు! ఏమికార్యము మా కెంత ధైర్యము !
శ్రీమో క్రపురస్వామితో వైర మేమాయె( శీర నేటికి నార ॥ ఎవరు ॥
వ. అనిన రాక్షను లకుంరితరణోత్కంఠ రిపుగజ లుంఠనాద్భుత కంఠిరవుండగు
దళకంఠుండు దోడుకొనీ రమ్మన లేపితిమి. కుంభకణాణ! అనంత ధైెర్యనంపూర్ణా !
యనిన, మంచి దని యాహార కాంక్షతో. వాల జూచిన నాక్షణంబున--

క. ఎనమన్నూరజములమలి
యెనుబది మహిషముల( నింక నిథవది యొకరన్‌
మనుజులను వేవరాహము
లను నాలుగువేల శశములను వేర్వేఅ౯,

ధి

అర

వ. ఖండించి పాకము డేసితెచ్చి రానులుగా! బోసిరి. అమ్మాంనంబు. గడుపొజం
దిని రెండువేలకుండల మద్యంబు( బానంబుకేసి,

తో: పటపట దిక్కులు బగులునట్టుగా పండ్రుగీటి తీప్రమున | దిటివుగ జుల్టున
దీగ్రశ్మ పలు, దిద్దివికృతరూపమున ॥ రా ॥

వ. వెడలివచ్చి రావణుని కొలువుకూటంబు[ జేర, రావణు(డును సంతోషించి
'హేమపీళంపున! కూర్చుండ నియమించి యిట్లినియె :

హిం-కాఫీ-రూపకము: (శివశివ వినుమా) వలె,
సోదర, వినుమా మేదిని శ్రీరాము[ డను రాజు గలు ॥ సోదర 1 సోదర
మర్కటయుతముగ మోద౦బున మన నగరము ముట్టడివేసె సతండును। సోరర। వారల
నెదిరి వారక మనవారలు బహుమంది చెడిర్లి వారల, లేరు పోర నీవు దక్క! శూరు
లివరు మోక్షగుండ శ్రీరాముని నెదిరింపగ॥ సోదర॥

వ. కాంబట్టి నిన్ను లేవ గొట్టించితి యుద్ధయాత్రకువెడలుము, అనుడు నవ్వి
యతం డిట్లనియె.
ఉ. నారదహౌని తెల్చ వినినొ'డ రమావతి రాము(డై ధరా
భారము బాప సూర్యకులపా పను(డై యుదయించు నంచు నా
తీరున ( బట్టియం౦డ నగు దేపమయు౦ డతనికా భరించువా
రేరి! జగత్తుయంబున జయింప(గ నాతరమౌనె య్మగజా.

తో: మనచే( గా(గ పనిగా దిది; నీవు మనవలె నని తల(చి నను | జనక
నిచ్చియు శరణుజొచ్చు రాముని కన గనలుచుననెను ॥రా॥

కానడ వ రూపకము,
పోరా యీరోతకూత లేల చాలురా! విన నొల్లర। పో॥ ఆరాము( డబ్దనాభు(డై
నేమి! మర్కటులు నురారులైన నేమి! వారు శూరులే! సెబాను మనకన్నను॥ బోరా॥
యుద్ధం బొనరింప(గ నన్నద్ధుడవెపోక నొక్కు బుద్ధులు గజి పెద వెంతటి బుద్ధిశాలి వంచు
ననవచ్చును 1బో॥ ఈలాగున( బగరబొగడి బేలరీతి లోబడెదవు! నీలావుగణింపలేవు;
న్మిద్రపోతుశేటి రణరంగము! ॥ పో ॥ రాము. డిల మోక్షగుండ ధాము( డనుచు నే నెజుగనె
నీమ్మాకము! వానిచే హతుండనైన ముకియలవడదే! ॥ పోరా యీ॥

ఓ అనిన పినియన్న మనోనిన్నాయింయి. నెటింగి యిదిగో చను చున్నాసని పళ
యికాలాభీలవివృంభిత మహోాంభి కఫరంబుచందంబునే గుంభకర్దుండు గరించుచు యుద్ధ
జ
సన్నదుండే,

కంభకరుని యుద
ణి

చిరా
క్‌

క, హాలీ తిహలముకన్నను
మే అగుతాలంబు( గేల మెజయ(గం గిలా
ఖీలముగా నౌర్చుచు రజ
శేఖికందా వెడలె నపుడు కితీ యదరంగ౯.

తో: లెక్కకు మారిన రిక్కను లెల్లను నుక్కున నెక్కొని రాగా! జక్కొగ బటు
నిన్సాణ పటవానిస్తారిరవంబులు (మోగ 1రా ॥ వెడలగ బిడుగులు బడె నుడుగణములు
బుడమిని జలజల రాలె౯। కడ్రువడి నిప్పులజడి గుకొసెను దిక్కరులు భయంపడి సోతెస్‌
ll రామ |

వ. ఇటువలె( [దింగద్భయంక రాకారుండై యుద్ధభూమి జొచ్చి వానర సేన్యంబు
పెకి నడమ సంభళద్ధని వికృతాకృతిః నిన్వథ(గంది రాముండు విఖీవణునితో-_

ఏ. దేవా శ్లేమిగావరె
నావచ్చెడీ హారుండెవ్వ? డాళ్చర్యకరం
బొవాని రూపుగాంచిన
నేనేగమె తెలుపు మన విలీషణు(ఉనిదయు౯.

జంరూటి ; అటతాళమ్‌,

రణరంగహారు.డు కుంభకర్గు(డు, రామ, యాఘనుడు, రఘురామ, యీఘిను(డు;
అలరావణానుజుడు ॥రజ ॥ జనియించినప్పుడె దేవతలను జయించితోలెను జయించి
మర్జింపబూ నెను ॥ రణరంగ ॥ అది గాంచి నిదమునుంగునటు శపియించె పద్మజు(డు;
నిద్రించు నీతండు ॥రణ॥ శ్రీ మోక్షగుండిపురీశ, యేమర కీక్షితిని వీని, బొలియించు
దయమాని ॥రణ॥

వ. రావణునికిిల బలంబులలో ముఖ్యం డితం డొక్కండే! ఇతడు నశించిన
వాసిఎలంబర్థాంశంను చెగి నట్టగు. నిద్రావ్యాజంబు లేనిచో వీనిదాడికి లోకంబులు భరించు
నా! జా గ్రత్తస్వామో! మౌని 'హృదంతర్యామా!

వ స స స ఆల
వ. అనుచుండ,
గ. రాక్షనమూకలు వడిగా
వృక్షచరుల ముటడించి ఖీకరవృతిస్‌
a) అవి
అక్షింపుచు +క్షైింపుచు
ఫక్షింపుచు బెక్కుగతుల బాధించి రొగి౯.
వ. అప్పుడు వనచరులు తమ (పతాపంబులు వెల్లివితీయ భజాస్భాలనంబులు
జేయుచు.
తో: కొండలు చరుపులు గొనితెబ్బియు. నాక్రూరి రాక్షనుల నొడిచి;, వెండియః!
బునుకలు బెంకులుగా/ దమబిడికిటిపోటుల పొడిచి 4 రామ 1

వ. మహాద్భుత౦బుగా( బెనంగుచుండ నప్పటినమరంమి దేవతలకు గూడ! దేరి
చూడరాని దయ్యె. అప్పుడు---

తో: కూలెడు నేతలు, సోలెడు రౌతులు, వ్రాలెడు గజయూథములు, దూలెడు
వీరులు, దొరలెడు శూరులు, దునిసెడు రథ రథ్యములు ॥ రా॥

వ. ఈరీతి రభనంబయిన( దదీయశోణిత మేదో మాంస మజ్జంబులు దృప్తిగా నార
గంచి భూత (ప్రేత బిశాచ కాక ఘూక చయంబులు విబ్రివీగుచుండె అంత గుంభకర్టుండు
వానరులపయికి( గదిసి,

శీరన; ఆదితాళము

న న్నోర్చి నన్నోర్చి నిలుపుడి! మారు। నన్నోర్చి॥ నిల్న మొన్న రక్కనుల నిక్కి
తొక్కినట్లుగాదు ॥ నన్నోర్చి 1 అంభోజనంభవదత్త శంభద్వరబలముచే విజృంభించి జంభారి
ముఖులదంభము సంరంభ ముడిపికుంభిని బేర్కొన్నయట్టి కుంభకర్ణు(డను నేను ॥ నన్నోర్చి ॥
అక్షీణ బలదర్చితర ణవక్షులౌ రాక్షనవర్యు లక్షయముగ( గొల్వమిమ్ము శిక్షింపగ వచ్చినాడ!
మోక్షగుండస్వామికి మోరీక్షి తీసేవకులైన ॥ నన్నోర్చి ॥

వ. అనిన, నప్పుడు వాసరులు రోషానలనయనులయి.

తో: పటునత్వంబున( బాటివృక్షములు పర్వతములుగొనికెచ్చి | కుటిలుం డగు
నలకుంభకర్ణుపయి దటుకున వైచిరి హెచ్చి 1రా॥ శూలముచేతను సొలయక యాతండు
జూర్గముగా సొనరించి, | కేలను గదగొని కీశవర్యులను గీటడంప లంఘించి ॥రా॥

Y14 చం మాక్షీఏండి రౌయోయణం - ెంతథఖి

క. కోటొనకోటి వానర
కోటుల గదచేత మోది ఫొలిచి పిదవ౯
నోట గబళించి కొందట
వాటంబుగ [మింగె దనుజవల్లభు( డలుక౯
వ. ఇట్లు విజృంభించి మమింగుచు( బెల్లార్చుచుండె, _ వాని నాసాకర్ణరంట్రముల
నుండియు వోటినుండియు (మింగ(బడిన వానరులు వెడలిచచ్చిరి, కూలినవానరులును మూర్చ
దేరి కనిసిరి. అప్పుడు హనుమంతుడు

తో ఓక మహాదిగొని యురవడి వచ్చి మహో గ్రంబుగ వేయగను | (బకటితముగ
నది పై దాకిన నిలబడి తెప్పిరిలి సొంపుగను 1 రా॥

వ. కోలాహలంబుగా గాలానలానేక కీలావీలంబుచేసి, తాలీమిని దానవపాళిని
సవలీల దూలించి, _వాలంబు [వేలాడించుచు. బేలెదవు చాలుచాలు ! నీలావును నీలా
వంబును గాలదండాభమగు నాహలంబుచే నేల పాలు చేసె రారా వానరవీరా! యని
శూలంబున మోదిన నాతా(కునకు హనుమంతుడు మూర్చిల్లె. పిమ్మట నీలద్వివిద శరభ
గజ గవామ్షాదిప్లవంగపుంగవుల హలంబు|వేసి కసిపనంగుచున్న, ను గ్రీవుండు బైకొని,

బ్యాండు స్వరము: పకతాళము.
నిన్ను వధింతు దానవా! యిక నిలువు నిలువు దానవా! యిననుతుండ దానవా!
నన్నెదురలేవు దానవా ! మునువాలి మొయన్ననొంచెగదా! నిను బట్టి నేనిపుడు విదలించెద౯
1నిను॥ శిక్షచేతుదానవా! నీసిగ్గదీతుదానవా ! ఈక్షణమున దానవా! నీవింటి శేగు
దానవా! మోక్షగుండేపని దయచేతను వీక్షితి భూతాళి 35 జేతును॥ నిను వధింతు దానవా!॥

వ. అనిన(, గుంభకధుండు,—

వంచచామరము.
పరాక్రమంబు( జూపున టి బలిదుల్‌ (పగల్భముల్‌
ద ౧
దురాత్మ. నీబలెన్‌వచిం్యతె ! దుష్ట చిత్త, వాగశే
వరారిగమ్ము ! జీవనమ్ము పె( (బియమ్ము గల్గినన్‌ !
పురారినో ! మురారినో మొగాన నిల్వ గెల్చెదన్‌,

వ. అనిన నాగ్రహించీ నుగీవుండు-..

న 9 స జ లపల

ఆ, పెద్దకొండ యొక(టి పెకలించుకొని వచ్చి
యెత్తి వెచె దనుజు నెత్తిమొంద
నదియు వానివక్ష మటు దాకి చూర్షమై
రాలె; నంత నలిగి రాక్షనుండు___

తో; హలము గొని చుజచుజ(జూచుచు న్న గ్రీపుని (వేయగను | జాల మంట

లుష్టలముగ(గ్రుక్కుచుజను దేటిగ గనితగను 1రా॥

wa]

తో: వానుమంతు(డు నడుమనె దానిని (వయ్యలుగా (దుంచినగనలి। దరనుజుండు
మలయాగిని గొని నుగీవుని పె (వేసిన దవిలి ॥రా॥

వ. ఆదెబ్బకు సొమ్మసిల్లి న్నుగీవుండు మూర్చ మునింగిన( గని రుంభకర్టంకు
రావణునకు గనబఅచుటకు లంకలోనికిం గొనిపోవుచుండ విడిపించుటకు సోపక వానరులు
హాహారవంబులు చేయుచుండిరి. అంత నుగీవుండు మూర్చ దెలిసి వాని యకృత్యమునకు
గోపించి,

గీ. పెకి వెగం బాకి జీకాకు పబచి ముక్కు(

జెవులు చెగ6 బీడి రకంబు( జిల్క నోడ్చి

వికృతరూపుని గావింప, వీ నాత(

డర్కజు నిబట్టి నేలపై నట్టెవైచె,

వ. అప్పుడు ను గ్రీవుండు (కింద( బడక లాఘవంబుని రామ చంద్రుని కడికు
సుటీకి, పిమ్మట గుంభక ర్టుండు--

ఫీల్‌ రాగము - ఆటతాళము:

అకటా | నేటికి నింత యాపద లౌదవె 1 వికృతాకారముతోడ వెలయగ వలసె। న ॥
చెలియళీగతి నాకు సద్ధించె నౌరా ! తల(ప(బురా కృతము తప్పిపో దౌరా॥య॥ ఈ
రూపమున నన్న. కేరగ జాల! బోరికి గ్రమ్మట( బోదునీవేళ ॥ నక ॥ వెలయ మోక్ష
గుండవిభునితో(బోరి తల(గ దా! జెడం దఠి(వెనా కోరి ॥ నక ॥

న. ఇట్టు పరిభవపడి కుంభ కర్టుండు లంకలో నికీ బోనొల్లక విలయ కాలమహాగ్ని
చందంబున మండీపడుచు రణరంగంబునకు వచ్చిపీ ని దెబ్బకు( దబ్బిబ్బు నొందుచున్న వన
చరుల(జుట్టుకొని,

10 చై జెసి ఎంటిరాటాయణయి = బాకు

తో: కొందటి బట్టుక్‌ గుంభిని మోడెను ! గొందజ నదులను ద్రోసెస్‌ ! గొందజి
నూశనుగుధరంబుల పై _గాందల బైశగ వైచెస్‌ |

గొందజిు దిక్కులకును బడ మిటెను గొండజ లంకకు వినరెకా !! తుందుడు కొప
గ(గాందట మింగెను విందుపొందుగా(గానరెస్‌

వ. ఇటు భయంకరంబుగా శంకలేక చోరుచుస్నింత,

క, కూతలు గూసెడుకపులును,

ఫీతిని బరతించు కపులు, బీన్నాళగులునె

రోతపడు కపులు దనుజుని

వాతను బడుకపులు నెవిపదశ(గల(గెస్‌,

తో: తగెను నినజు[డు దిగే నంగదు(డు, దగై గవాక్షుడు. గజుండు దగైను,
నీలుడు దిగను, శరభుడుదగెను ధూముడు, నలుడు 1 రా ॥

తక్కిన జాంబవదాదులు భయపడి యురుకుచుండ లక్ష్మణుం డెది0,---

కో: కుంభకర్ణ పైగొన్ని బాణములు గోపముతోడను బజప, నంభృతధీరుండు
సరికుగొన దాం జనుచుండగ( బురికొలుప ॥ రా ॥

వ. వానరులు వానీ పయికి నగణితంబుగా నెగ(బ్రాకి

తో; తల జుట్టియుం గేకల వెట్టియు, దోలువట్టి నఖములను | వీఫచు నందులు

విగియబట్లుమును జీడింపగ జులకగను 1! రా |

యట

. 6

వ. వారినందజను విదళించిన మేఘమండలమునుండి చుక్కలు రాలీనట్టు (గి౦ంచ

రాలిరి ఇటు నలుపు కుంభకర్టు పరాశ్రమమునకు నద్భుతం బంది,
క, రాముయు నిర్ణిత భార్గవ

రాము(డు సదుణగుశాభిరాము(డు నుత

న్ముతాము(డు( దాటక గర్వవి

రాము(డు దా నెదిరె నపుడు రాక్షనునిపయి౯.

వ. ఇటువలె( గదిసి రాముండు ధనుష్టంకారంబు జేసిన, నా ధ్వనికి జతుర్గ
భువనంబులు గడగడ వడంకె, అప్పుడు విభీషణుండు రామునకు ముందుగా నడచి కుంభ
కర్ణుని ముందర గదాధరుండయి నిలిచిన గాంచి నవ్వుచు

యుద్ధకాండము 317
కాఫీ: ఆదితాళము ; (నాయనయీ) వలె.
ఓరి విభీషణ, యుకమె యౌగదా ! పోరొనరింపగ( జేరినవా/డవు ॥ ఓ ॥ అన్న
దమ్ముల మని యెన్నగ బోలదు ; నిన్నేలు వానికి న్మెప్పుగ నుండుము 1 ఓః చాలగ ౫
న్నిటు ఇంపిన లంకను నేలువా రేరొదురికనీషగాక ॥ యో | రాక్టసరాజ్యము రయమున
నిచ్చును! ఓ ॥
వ. అనీన; విలీడణుండు గుంభికద్ధునకు (మొక్కి:
తో: రాఘునీతో వైరము వల దని నే రావణునకు! చెప్పినను నామాటలను
మనంబున నొప్పక నను దన్నియు బౌమ్మనెను 4 రా ॥ కావున, రాముని కరుణకు
బాత్రుడనై వచ్చితి శే ననుచు, శేవలముగ. దుంచుచు.. రలగియకానల. బోయిను
గనుచు॥ రా

వ, అప్పుడు రాముండు లక్ష్మణ నహితంబుగాం గుంభికచుని_ నేమిపించి

యుట్టనియె,
సురల; ఆదితాళము.
దురంబునను నను భరింపగను నీతరంబుగా దౌరా! ఇక గురజింగి యిటు బోరా !
నరోజనంభవు వరంబులెల్లను దొజంగు గనుగొనరా ! ఇదె నా శరాగ్నిగాల్భునురాః దురం |
(త్రిమూర్తులును నీకు మేలుగా నడ్డమైన విఢిచెదనా! నీవిక్రమంబు గనుగొననా ॥ దుఠం 8
జగంబునను మోక్షగుండపతి నెదురగణ ఎవరికైన [బొణముల(గూడి పోనగునా !
ఊఉ. అంతట వా(డు ర్నొదరస మావహిల౯ బళయావసానకా
లాంతకు[బోలె మండిపడి యార్చుచు[ బేద్చచు బండ్లు గీటు చు౯
గంతులువెచి మర్కటులు గంపమునొందుచు( బాజుజేసితా।
బంతముమోజ రామనరపాలునితో ననిమె౯ జలంబున ౯.

కీర్తన : ఆటతాళము. = (మేలైన) వలె,
మాయలు వన్నిన మాయించి చంవగ |! మారీచు గాను నుమా! పాయక బాహులు
భంజించి కూల్చ( గబంధు(డగాను నుమా ॥ పోలగ విల్లిచ్చి భువి భంగపడ భృగుపుతు;డ
గాను నుమా ॥ వాలాయముగ నొకకోలను గూల్బగ వాలిని గాను నుమా ॥ రాక్ష సేశ్వరుడ !
శావణానుజుడ ! రణవిక్రముడను నుమా! మోక్షగుండేశ్వర, ముల్లోకముల యందు మొన
గొడ శౌదు నుమా!

318 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

నీ. ఘనమెన కఅకు రక్కనుల పల్కులు గాని
| సనకాదియోగి నంస్తవము గాదు,
వటహతమ్మట భేరి భాంకారములు గాని,
నారదమౌని గానంబు గాదు;
ఆర్చుచు( జను దెంచు ననుర యోధులు గానీ;
యర్చింవ వచ్చు భక్తాళి గాదు;
కఠినతర౦ బగు కదనర౦గము గాని,

కర మొప్పక్షిరనాగరము గాదు,

నీ. అచటి నుఖమును మేలు నీ కిచట( గలదె!
యెందుకు జనించితిని భూమీయందునీవు ?
వెటీ (బ్రహ్మయ నిందుండు వేడగానె?ి
(w]
యయిన నను దాకి (దితికి పొమ్మంతెచాలు.

వ. అని పలికిన. గోద౦డరాముండు గోపాన్వితుండయి యనేక నహనకాండంబు
లభండ౦బులుగా[ గోదండంబున నెక్కువెట్టి (వ్రేసిన నవి తప్పించుకొని,

తో: గద( (దిప్పుచు భీకరముగ రా గను గని వాయవ్యాశస్త్రమున |
గదతో( గూడ( గరమునుదునిమెను గాకుక్‌ న్థు(డు బీరమున ॥ రా ॥
కడమచేత రాక్షను(డు వృక్షమును గొకొని మి(దికి రాంగా |
దడయక నిందాన్ర్రమ్మున రాము(డు దానినిగదుంచెను వేగ ॥ రా ।

వ. రెండుహన్తంబులు దెగి క్రింద( బడిన, వానిక్రిందంిడి కొందజు వానరులు
మడిసిరి. అనంతరంబ కుంభకర్ణుడు వికృతంబుగా నోరు! దెజచుకొని,

కీర్తన ; రూపకము = ( మంగళమగు) వలె,
నిను మింగెద నిను [మింగెద నిను (మింగెద( గనుమా ! యినవంళ యి(క నిల్వక
యెందైనను జనుమ ॥ నిను ॥ నాబాహులనబుకంగసి నే వోదునె కనుమా నీబంటుల
దాకియు నిను నేశోద్రను నీలుమా | నినుః నరభోజనులకు వానర నరు లడ్డమె కనుమా!
ధరిబిని శ్రీ మోక్షగుండ వరరాఘవ! నిలుమూ ॥ నిను ౪

యుద్ధకాండము 319

వ. ముక్కు సెవులును జేతులును దెగినను సిగ్గులేక వికారంబుగా నోరు గెజిచు
కొని పయికి. గదిసిన రాముం డలుక రెట్టింవ,
తో: అగణితబలు(డై యర్థచం|దశరయుగము వంట సంధించీ |! తగ బిగించి
తత్పదయుగ్మ౦బును డెగ ఖండించెను మీంచి ॥ రా ॥
క, కరచరణంబులు పెగినను
ధరపె దొరాడుకొనుచు దెత్యు(డు కవియ౯
గ ౧ గ
శరజాలంబులు నోటను

జొర వెచెను రాఘవుండు నురలు నుతింప౯,

వ. సింహనాదంబు జేయుటకు పీలుకేక వికారముగా గేకలు చేయుచు వేడీ

చూపుల జూచుచున్న దానవుని వక్షంబున గుజి(గాంచి,

తో: ఇందొశ్ర్రము నంధించి వెయ నది యేగి యరము ఛేదించి ! సాంద్రంబున

వ. ఇట్లు శ్రీరామ కర నిర్ము క్షదివ్యాస్త్రంబుచే( గుంభకర్ణుని తలదెగి లంకలో నగం
బును నముద్రములో నగంబును బడియె గోవుర |పాకారాదులు చూర్ణంబులయ్యె. దాని క్రింద:
బడి పదికోట్ల వనచరులు మృతినొందిరి; జలచరంబులు మగ్గి, కులగిరులు (మొగ్గె, దేవత
లానందించి రాముని నభినందించుచు బుష్బవృష్మీ( గురియించిరి. అనంతరంబు హత
శేషులు కుంభకర్పుని మరణ వృత్తాంతంబు( జెప్పిన, రావణానురుండు మూర్భవోయి కొంత
వడికి లేచి విలపింప! దొడంగె.

ఫీలురాగము : ఆటతాళము.
అకటా ! కుంభకర్ణ యని దెళ్ళినావా! యిక గెలుపేది! నా శేదిర [తోవ
॥ యక ॥ కులిశధారకునైన( గూలనిమేను యిల నరునేటున నిటుగూలెనౌనే! ॥ య ॥ మన
విభీషణునిమాట గైకొనక నినుగోలు పోయితి నీబుద్ది వినక ॥ యక 1 నీబలమును నమ్మి
నేండింతవనికి నే(బూనితి నిక నేర్చేది యనికి ॥ నక ॥ మోక్షగుండేనని ముదమున నెదుర
నీక్షతి నాపని యింతే యొఢగదర ॥ యక ॥ '

320 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

వ. కుంభకర్ణునిగూర్చి రావణుం డీలీల పిలపించుచుండ, నతని కుమారులగు వీ
కాయ దేవాంతక నరాంతక త్రీశిరులును దమ్ములగు మహోరర మహోపాట్మ్య్వులును,
రావణునితో ననుచున్నారు.

క. మా రేల చింత నొంద(గ!

నోరావణ, మమ్ము(బంపు ! మదువడి[ గపుల౯

శ్రీరామ-లక్ష్మణుల(గసి

దీజంగ వధియించి జయము(పెతుము వీశస్‌.

వ. కాలము దీజీనప్పు డెంతవా రయిన జావ కుందురా ! యుర్గకాలంబున
దుఃఖించుచుండిన జయము కలుగునా ! లెమ్ములెమ్ము. మమ్ము; బయాణమ్ము వేసి పంపు

మహుడు రావణుండు ధైర్యంబునొంది,

అతికాయాదులయుద్ద ము.
రాపణుని పచనము ;---
తోహా : మోకడంటబే లోక|తయమున ! ఖీకరశపాస్ర్రములు | చేకొని యుద్దము?
క ఇతె ణి
కేయగ(బొమ్మన( చెలగికోదు మొత్తములు ॥ రామ ॥

వ. అనంతంబులుగా నేల యీనినట్టు కదలిరాగాంచన రథంబు లక్కి భనుర్చాణ
ధడులయి ఖేరీభాంకారములు భూనభోంతరాళంబులు నిండ వెడలి యుద్ధభూమి! బెర్రి ముట్ట
డి౦చిరి.

తో: కపులును డీకొని కరముల బొడుచుచు( గాళ్ళగజల్‌ దన్నుచును! విపుల
శెలములు వృక్ష చయమ్ములు విళిచి ఆచ్చివేయుచును 1 తురగంబులచే( దురగంబుల రథ
కరులచేత రథకరుల, సిరముగననురులజే ననుకుల మోదిరి పొడియి ధర నుళుల ॥ రా |

గ

వ. మర్కీటులు మాటులేక వైదలహతంబు సేయచుండ, రాళ్షనదళంబులు పండు
వడి యుబుకుచుండ నిలువరించి నరాంతకుండు పనచరులపయి ననేక చాణంబులు వైవి తన
లొవు( జూపుచు( జని | యంగదుని దాణి యిటీనుచున్నాడు;

కమాచ్‌ : రూవళము.

ఇంత గర్వ మేల నిల్వరా ప్లవగాధమ! నీ ॥ కింతగర్వ 1 అంతక నిభుండగు
నేను; నరాంతకు(డను : దుంతనమున ॥ నింత 1 దికులు సేం దిరిగినానురా | మానప్తుల

యుద్ధకాండము 821

బట్టి చక్కడంచి మట్టినానురా | డౌక్కదర[గ దొక్కెద! నే, మెక్కెద నిక దిక్కెవ్వరు
1 ఇంత 1 ?క్ష జేతునొక్క |వేటున( బరుగెత్తుమిపుడు మోక్షగుండవిభుని చాటుకు! అక్షయ
రణదక్షుల మగు రాక్షనులకు రా శకెదురుగ | నింత ॥

వ. అనిన, నంగదుండు జానకీజానియానతిచే నేను వచ్చి మొనాయనతో భాషించీ
నానిపుణత్వంబు మెటియ ఖరనూను(డు లోనగు దానవుల వేన వేలం జంపి మేనువాదల
మౌనవేశీకడకు( బూనికతో వచ్చితి. అఆనా(డు నీయానన మయిన(గానరాదయ్యె ! నక్కడనే
యుంటివిరా ! యీవేళ వచ్చితివా ! నిన్నుజంపక విడుతునా !

వ అనిన వా( డలిగి,

తో, గద జేకొని యంగదుని (వేయగా( గదిని యరమ్మును దాచి, | యది విరి
గిన గని యనురు(డు బిడికిట నడిచిన మూర్చిలి లేచిన 1 రా 1 ఒక్క (గుద్దుతా గ్రుద్ధిన
(గ్రక్కున నొరిగెను నాతనివాజి జక్కగ నింకొకసారి గ్రుద్దగను రక్కను( డీల్లెను నాజి
1 రామ 4

వ. అంత నరాంతకుని చావుగని కినిసి, మహోదర-దేవాంతక త్రిశిరు లొక్క
సారి యంగదునిపయికి నడచి యనేక 4లీముఖంబుల నొప్పించుచుండిరి. అతండును వెను
దీయక పర్వతవృశక్షాదులచే మోదుచుండె. ఇంతలో నీలుండును హనుమంతు(డును నంగ
దునకు దోడుపడిరి. అప్పు డయ్యిరు దెగలవారును గదిసి,

సంచబామరము.
అరే దురాత్ములార ! మార లాహవంబు( కేయ(గా
బిరాన వచ్చినారె ! మోదుబింకముల్‌ గలంచి న
త్వరంబుగా శిరంబు లూడ( దన్ని గ్రార్ధ దేవతా
వురంబు( జేర్తు మింక( బాజిపోక యిందు నిల్వు(డీ !

వ. అనిన( గోపించి దేవాంతకుండు హనుమంతుని దూఖుచు,

తో: వరిఘ ద్రిప్పుచును బైకిదుముక( గని పవనజు( డలిగియ హెచ్చి | శిరమును
బిడికిట జితుక బొడువ(గా క్షితిపె(గూలెను జచ్చి ॥ రా ॥

వ. అది గని మహోదరు( డొక్కమదగజము వెక్కి నీలునిజేరి యుద్ధములలో
నమర్థుల మని యిద్ధరి త్రిని సిద్ధంబుగ( (సిర్దినిగన్న మాపయికి నాటోవంబు( జూప వచ్చె
91]

822 శీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

దరు. సెబాను కోపాగ్ని దీపింపగ నీపూట నీరూపుమాపి మా పెద్దబుణంబు( బాపెద
పోపోరా నీలా ! నీముఖంబు( జూడ! జాల! దుర్గుణజాల ! యని యనేక బాణంబులు వైచిన
సరకుగొనక నీలుండు---

తో: గిరి జేకొని యంబరమున శెగిరియు గుతిగా వైచినందగిలి | కరియును రాక్ష
నవరు(డ్రు నొక్కపరి ధర( గూలిరి తల పగిలి ॥ రా ॥

వ. పిమ్మట! (ధిశరుండు హనుమంతుని పయికి దుమికి,

(త్రిశిర య హనుమత్సంవాదము.
కమాచ్‌ : ఆదితాళము. (అతడెవరే) వలె.

(తీ 1 తలగకురా వానరా |; త | ప్రకటితముగనాబాణాగ్నికీ ॥ దల ॥ హ
(పలకురా దానవా! (పే ॥ ఒకతొక్కుకు నీ యుక్కడంతు బేల ॥ (త్రీ ॥ మంచిదిరా
వానరా! మం 1 మెదడు సెదర మోదెద గదతో 4 దల(గ వా 1 గెల్పెదవా దానవా
॥ గె ॥ ఇదిగో మోక్షపురీపనాన ॥ (పేలకురా ॥

క. అడిదము. గొని |తికిరు(డు పె
కడరిన, హనుమంతు డతని యడిదంబునె తా
నొడిని కొని దానిచేతనె
యడిచిన నసురుండు చచ్చి యవనిం బడియె౯.

Ca

వ. అంతట మహాఫార్ము వండు గుండయి హనుమంతుని బెకొని

భుజంగ [పయాతము.
మహవాపార్శ్యుండ ౯ నన్నుమార్కొన్న హరుల్‌
మహి౯లేరు; నీవెంత! మర్చింతు రారా!
(పహాస్తాదుల౯ా బట్టీ భంజించినట్లా !
దహి౦తు౯ భ వద్ద ర్వ దర్పంబు లెల్ల౯.

వ. అని వలుకుచుండ, బుషభుండొక్కవృక్షం౦బు రాక్షనునిమి(ద వైబె, వా(డ
దానీ నరకు గొనక,

యుద్ధకాండము 323

తో: తనగదచేతను దనుజుడు (వేసిన, దప్పించుక బువభుండు | గినిసి తన
దుపిడికిట బొడీచిన గిజగిజ దన్నుక దనుజుండు ॥ రామ ॥ చచ్చీన నాతనిచావు జూచి
రోషంబున నతికాయుండు ! వచ్చెనువానర వర్యుల( జంపెద వడిగా నని దీరుండు ॥ రామ ॥

అతికాయయుద్ధము

వ. నహననూర్య పభాభానమానమగురథ మెక్కి మవోటోవంబున వచ్చు నతి
కాయునిం గని కుంభకిర్ణుండు పునర్జీవితుండయి వచ్చుచున్నా(డేమో ! యని వనచరులు
భయ,భాంతులయి యుండ(గనీ రాముండు వీ(డెవ్వ డని యడుగ విభీవణుండు —

ఆ. ధాన్యమాలియందు దశకంధరు(డు గన్న
నుతు(డు వీ(డు; యుద్ద హరుండరయ;
నతిబలాథ్యు. డయ్య! యతికాయు డనువా(డు!
వీని జంప( దగును వేగమునను.

క. హనుమంతు(డు లోనగున
వ్వనచరు లవనీరహములు వనుధాధరముల్‌
గొని యెదిరించిననవ్వుచు
దనుజుండిటు బఠ్కె మిగుల దర్చోద్దతు(డై.

పీల్‌రాగము ఆదితాళము (తల్లిభ) వలె
యేడీ! యేడీ! రఘువరు డేడీ! కపలార యేడీ! కనబడ డేడీ! ఏడియేడి!
వాడిశర౦బున వారిరాశి గర్వంబును బాపియు బంధించిన వాడేడీ॥ నురరివుతనయు(డు
జులక(గ(గట్టిన యరగపాళముల నూడ్చుకాన్నవా( డేడీ! ఘటకర్ణుని నొకగడియలోన దిక్త
టములు చెదరగ( ఖండించినవా 1 డేడీ ॥ రావణు నిక జూర్జంబుజేతు నని లావునలంకకు(
య వచ్చినవా | జేడీ ॥ మానుగ నాతని 'పెనగాని నామానితశరములు మరి [వేయగ రాము!
॥ డేడీ ॥ దక్షుండనై యాతని తమ్మునితోశిక్ష జేతు నలమోక్షగుండవిభు( 1 డేడీ ॥

వ. అని గర్వంబున( బలికిన యతికాయునిపె గోపించి,

తో: కపులుగిరులు వృక్షంబులుగొని యతికాయుని పై( (వేయగను । నవుడు వాడు
దివ్యాంబకములచే నవియుం (ద్రుంచి నేర్చుగను ॥ రా ॥ గురుతరాన్హ్రముల, గుముదు(డు
లోనగు కోతుల బిట్టుగవైచి | స్టిరముగమూర్భిల( జేసి రాఘవుని(జేరి నవ్వుచును జూచి ॥ రా ॥

944 త్తు బూక్షగుండ లొయాయిణయి- టాంరధథి
వ. ఇట్లనుచున్నా(డు ;

ఫీ. నీవెంతవాడవో! నే నెన్నండెటు(గను

నింతవా(డవని నిన్నెలటుగ, రెవరు!

దిక్చాలకులలోన( దెలియ గాన(గ రావు
మానాభిమానముల్‌ మహినిలేవు!

జాతివర్ణాశమాచారనీతులులేవు ;
గుణహీను(డవు నిల్వ(గొంపలేదు ;

భువిలోన నొంటిగా( బొదలుచుండెడు నీకు
గపికోటిసెన్యంబు గలిగె నివుడు;

గి. దిక్కు లేనల్లి నీకును దిక్కు గా(గ
నినజు( డేర్పడె నాతోడ వెదురలేవు ;
వనముల౦దును గొండల మునులయా శ
మముల వర్తింపు కాదేని మజియు వినుము

మధ్యమావతి : ఆదితాళము,
విడిచేనా రఘురామ! నిన్ను ॥ విడి ॥ వెడదమినమై జడనిధి జొచ్చిన,
గమళంబైం గట్టుమోచినను, వడి నూకరమై పుడమి దూటినను, వడీగ వెదకెద
1 విడిచేనా ॥ పందిరికంబమునందుబుట్టినను విందుగ వటువై భిక్ష మెత్తినను బౌందుగ ₹
[మంద జేసినను నందె కనుగొందు గాని 1 విడిచే ॥ రాక్షనవరులకో( గక్షకట్టుకొని ఈ
బోర(గ నేతెంచితి విటు మోక్షగుండనక్సుర వల్లభ నినురీక్షసాధింతు( గాని ॥ విడిచేనా

తో: అని జేయగ రమ్మని యతికాయుం డగ్రజు జీరగ(గాంచి | వినీ లక్ష
డతివేగ గనలి యిట్టనీ పలికెను నదలించి ॥ రా ॥

క్ర. ఓరీరాక్షన! రాముని
తో రణ మొనరించునంత దోర్చలు(డవె నీ
భారత్వ్యంబును గాంచెద
రౌ రా నేనుండ రాము రమ్మనవలెనా!

యుద్ధకాండము ఏ్‌లై5్‌

వ. అని యుద్దండంబుగా నిలిచి గుణధ్వని చేసిన, వా(డు దురాగహవిగ్రహుం
డయి యొక్క |క్రూరాన్ర్రంబు వింట నంధించి లక్ష్మణుని దిక్కు నభిముఖుండయి,

కీర్తన : ఆదితాళము-(తంగంమెట్టు) వలె,

నీవు బాలు(డవు నిలువ(గ జాలవు పోవోయి పోరుడుగి లక్ష్మణా నావాక్యములువిని
మొయన్న రాము(డు, మేదిని హిమగిరి, యాయమరాదది దక్క, యితరులు నాయంబులకు
నోర్తురా! ॥ నీవు ॥ మోక్షగుండేవిని నీక్షణమున బట్టి శిక్షింతు నీ శేలను లక్ష్మణా!
వీక్షించుచును నిల్వము ॥ నీ ॥

వ. అని తూలనాడీన సౌమిత్రీ యిట్లనియె.

తో: దురహంకారముతో బలికనలేదుర క్రియ! జారుడవయిన౯ ! నురి లరయ(గ
నీశరలాఘవమును జూపింవర నాపెనన్‌ ॥ రా ॥

వ, అని పలికిన నతికాయం డంతకాకారుం డయి యత్యంత వేగ౦ంబున( [బయో
గించియున్న పటుసాయకంబు వెచిన లక్ష ్మణుం డర్గచం|ద్రబాణం౦బున( [దుంచి,

తో. ఆగ్నేయాస్ర్రము ననురుని వేసిన, నాత(డు ఫౌరాన్త్రమున | భగ్నం బయి
యిల( బడ(గా వేసేయ( బదవడి లక్ష్మణుతోన ॥ రా ॥ ఐషికబాణం బదిగో వచ్చెను!
నాగెదవా సౌమి(కి! భాషింపకని(క( బాటిపొమ్ము నిన్ను బడగూల్బును నీధాత్రి ॥రా॥

వ. దోషాచరులవయి ద్వేషించి మానుషవేషంబున దూషించుచు వచ్చితివి. నీ
రోషంబునకు నీషన్మాత్రంబు వెబివ! ఐషికబాణంబున నీభీషణంబు బొపెద! సౌమిత్రీ ఇది
నిన్ను( గూల్చును ! ధ్యాతినని వైచిన గోపించి,

తో; ఐంద్రబాణమున నది పొడిజే సెద ! నార్భాటము( జాలిందు ! సొంద్రబలు(
డవై శౌర్యంబున నీశరవిద్యను జూవించు ॥ రా ॥ -

వ. ముమ్మరమ్మగు నైంద్రాన్ర్రమ్మున నీయమ్ము వమ్ముజేసెద ! మమ్ము బెదరించు
సామర్ధ్యమ్ము నీకు. గలడా? రమ్ము నీతలదిమ్ము నీదినమ్మున( బాపెద నతికాయా ! అని
వాని బాణంబు[దుంచిన నతండు మరల ;--

తో: యామ్యాన్త్రంబును నదరక వెచితి నార్చుచు నిదుగో వచ్చె! సౌమ్యం బను
చునునరగున( జూడకు ! చంపును నీయెద(జొచ్చి ॥రా॥

326 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

వ. పాతఠాపాతతనెలు(గక శ్యాతవుల పయి క్షాత్రంబు( జూపెడు నీగాత్ర౦బు
ధరిత్రి గూల్చ(జాలు యూమ్యాన్రంబు వైచితి. సెరింపుము క్షత్రియాధమా! యనుర
యోధులతో వాదమా!

వ. అనిన, లక్ష్మణుండు,_

తో; వచ్చెను జూడర వాయన్యాన్ర్రము; వడిగల యామ్యాన్ర్రమును! జొచ్చెర
నీక్షితి జీలిచివేయును చేయము మట్‌ యుద్దమును ॥ రా ॥
. వ. వాయవ్యాన్ర్రమున నీయామ్యసాయకము( బాయజేసెద ! నీకడనున్న య స్ర్రంబుల
నన్నిటిని వైవుమురా. మాయకాండా ! నీయత్తమాంగంబు వీడ( జేసెద( జూడరా! అని
యాబాణమ్మును నటీకి మటీకొన్ని దివ్యా న్ర్రంబులు లక్ష ,ణుండు [బయోగించిన, నవి వాని
కవచంబును భేదింప(జాలక( జూర్ణంబులయిన, సౌమిత్రి యద్భుతంబు నొందుచున్న నా
మర్మంబు దెలుప గోరి వాయుదేవుండు వచ్చి---

గీ వ్యజకవచంబు( గొన్నా(డు |బహ్మవలన
శరములెవ్వియ భేదింప( జాలవయ్య !

కడ(గి, [బవ్మాన్త్ర మేసిన( గాని తెగడు!
చేయ మటన మోదించి శఘముగను,

క్రీర్రన : రూవకము - (|ప్రథమో[గ) వలె.
విపులాగహోూగోదగు(డై బవ్మాస్త్రము దొడిగి నమర్మాగ నిగ్రహమున వైచి నగ
జునడిగి ॥ వివు ॥ దళదిక్కు లుక్కు దక్కి శ్రుక్కి మిక్కిలి సోలెన్‌ ! నుర లక్కజంబు నొంద(
జక్క లొక్కటరాలె౯! ॥ విపు ॥ కులపర్వతం౦బు లెల్లడుల్లె, వార్డులు నింకెకా! రిపులార్య
నుర్వి పెల్లగిలై ! నర్కు(డు (గుంకె౯ా ॥ విపు ॥ బ్రహ్మాండ మెల్ల బెండువడియె నద్భుతము
గను! మోక్షగుండ శ్రీకోదండపాణి కూర్మి జెలగను | విపు |
వ. ఇట్లు బ్రయోగించిన [బహ్మాస్త్రంబును దప్పించుకొనుటకయి,

తో, పరిఘయు భాలము( బటుళక్షియు గద సరగ (బయోగించినను, నరకుగొనక
యది చని కిశటయుతశరమును (దెంచియ జనెను ॥రా॥

వ. ఈలీల బ్రహ్మాస్త్రం బతికాయుని వధించి పొది జేరె దేవతలు లక్ష్మణుని

గొనియాడిరి. లక్ష్మణుండిన్నను జేరి నమన్కరించిన దీవించి కౌంగిలించుకొనియె,
అనంతరంబ,

యుద్ధకాండము 327

క. వాతశేములు దశముఖునకు
నతికాయు(డు లోనుగా(గ నార్వరచావుల్‌
వెతనొ౦దుచు( జని తెలిపిన,
ధృతిదూలియు మూర్భనొంది తెప్పిరి వగచెన్‌.

కీర్తన : ఏకతాళము-(నలరాజ) వలె,
అతికాయ యేమిరా! గతియేరి చూపరా! (బతుకు జాల 1 నతి ॥ నరులను
(దుంతువు, చిరకాలముందువు, నీ వనుకొంటి ॥ నతి | భయమెట్టుదొలగును! జయమెట్టు
గల్గును! దిక్కులేదు! అతికా॥ కడు కష్టరైవము బెడబాపె మనలను! బలుక వేమి। అతికా।
అలమోక్ష గుండపురాధ్యక్షునితో వైర మింత చెసె ॥నతి॥

ర్ట నాముద్దుతన యు. ద్రుంచిన
రామునితమ్ముని వధించు రణహరు(డు లే
డే మందు విధికృతంబున
కీమహి( బగ వారుగెల్పుటి(క నంశయమే!

తో: శ్రీరాముని పటుహరత్వమునకు మేరలేదు తలపోయం జేరి లంక నిశ
జెలుతురు వోయెడు వారిగాన నని జేయ [రా

వ. అని బహువిధచింకా కాంతుడయియున్న తండ్రిని జేరి నమన్కరించి యింద
జిత్తు పలుకుచున్నా(డు '

జ౦షూటి : |త్రిశ్రజాతి._(నామాట) వలె.
నే నుండ శంకింపగ నీ కేల కోకింపగ ! మానుగ నని నల్చ్పగ! నే నేగెదను వేగ
జనక, పూనుము ధృతి బాగా॥ నే నుండ ॥ వానరులనగ నెంత; మానవు లనగ నెంత!
నే నరుదెంచినంత నిలుతురె యినుమంత! చింత బూనెదు బహువింత॥ నే నుండే॥ నను
దేరిచూడలేడు! నాముందు నిలువలేడు! భఘనమోక్షగుండవిభుడు గావున జని నేడు చూడు!
తునుముదు నీతోడు॥ నేను॥

వ. అని గైెర్యంబు దెలిపి యతనియనుమతి వడసి వేగంబున నింద్రజిత్తు
(పయాణం౦టజె,--

328 శి మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ
ఇం|దజిత్తు రెండవ యుద్ధము.
క. చతురంగబలము లత్య
ద్భుత విక్రమ మొప్ప గొలిచి తో నరుదేరన్‌
(బతిపక్ష భయావహమగు
నతులితరణభేరి మొజయ నని మొన( జొచ్చెన్‌.
వ. ఇట్లు చొచ్చి,
గీ, అగ్నిహోతుని (బార్థించి యతనివలన (
గాంచి బహ్మాస్త్ర-రథ-ధనుః కవచములను,
నభమున౦ డా6గి యత(డు వానరులనెల్ల
నడపగొని వారిముంచె( బెల్లంవవాన,

గీ, అలబలముసేసి చెట్టుగట్టులు బెకల్చి
ఇందజితును మొత్త( బైశెగచి యెగచి,
వా( డదృవ్యుండుగా(జూచి వానరపతి
విసీవి వుడమికి( దిగి వాని వెదక గడ (గ.
క. అన్నా? [బహ్మాస్ర్రంబున
ని న్నీచుని దుంచివైతు నిమ్మానతి నా
కన్నను: నొక్కనికొణకయి
వన్నుగ లోకముల! జెబుప( బాడియె యనుజా!

వ. బహ్మాన్హ్రంబుచే వాడుకనబడకుండిన లోకంబుల భన్మయుజేయు
కొఅకయి లోకమునేల బాధింతువు? మాను మని యతని యుద్యోగంబు నివారించే;

గీ. ఇందజితు కవుల నినకులజాతుల
(బ్రహ్మాశరముచేత( బర(గ మూర్చ
నొంద(జేసి లంక కొయ్యన( జేరెను;
నర్కు( డన్తమించె నంతమో(ద.

యుద్ధకాంఉము 329

వ. వనచరులకు రామలక్ష్మణులకు గలిగిన విపత్తును గుతీంచి విభీషణుండు(
గొంతయోజిచీ యిట్లనుచున్నా(డు :

తో. బహ్మవరముచే( |బ్రబలి దనుజ డిటు వాడిజూప రాఘవుడు | బ్రహ్మాస్త్రం
బును బహుమానించుట భవ్యమంచునాఘనుడు ॥ రామ ॥

వ. ఊర కున్నాడు. కానిచో నీనీచునికి లోబడునా! యనిన హనుమంతుండు
(బ్రహ్మోశ్త్రమున( జెడకుండ వరము గొనియున్నాడు గాన మూర్భవోకుండుటచే లేచి విఖీషణు
నితో( గలసి కొఅివులు చేకొని రణమందు( గూలిన వారిని. గని వగచుచు,

వసంత _ ఆటతాళము.

ఇంతవారికిని నీవెతగలిగె ॥ నింత ॥ పంతముతో జని వటునత్వవంతులై మెంతెంత
వనులైన జి౦తింపకను జేయు ॥ నింత ॥ శూరులైన నవతారిములైనను (బారబ్ధక ర్మానుభ వము
దప్పి చనునె ॥ ఇంత ॥ మోక్షగుండమందు ముదమున వెలసిన సొక్షాన్నారాయణస్వామి
యారాము(డు ॥ ఇంతవారి ॥

వ. వీరికి గలుగు నాపదదీర్చునుపాయంబు మనకు దోపలేదు. జాూంబవంతు డున్న

దెలుప(గల(డు: చూతము రమ్మని యొక్కచో నంపశయ్యమి(ద జీవచ్చవముగా( బడియున్న
యతని(గాంచి,

తో, బతికియందువా భల్లుకోతమ, పలుకగలవె మాతోడ। ధృతిమిఅ(గ గుర్తించి
నావె మము( దెలుపుమనగ వగతోడ 1రా॥ ఎలుగుబట్టి నిన్నిష్పు డెటింగితి నింతెకాని
నాకనుల | నలుగులు నాటుట నవళంబైయిటు నవని. బడితినని మొనల!॥

వ. రామలక్ష్మణులు వానరులు నేటికిట్టులైరి. అయిన హనుమంతు(డు జీవములతో
నున్నా(డే! యనవుండు; హనుమంతు(డు, లేచి నమన్కరించి.

తో: నే హనుమంతు(డ నీదయచేతను నెమ్మది మనియున్నాడ । సాహనమున నే
నలప దగినపని నూహదెల్పు ధృతి తోడ ॥ రా ॥
వ. జా౦0బవంతుండు కొ(గిలించుకొని యిట్లనుచున్నా(డు:

శంకరాభరణము: ఆదితాళము (జానౌనుమి) వలె.

హనుమంత, నీవుదక్క వనచరులకు దిక్కు గనుగొన నెవ్వారు గల రింక బతి
కింప ॥ హను ॥ పొలనము[దముకూలముదాటిన మేలుగ నటు (దోణశైల మున్నది యందు

380 శ మోక్ష గుండి రామాయణయి - లొంకిథ

॥హను॥ సంజీవ విశల్య నంధానసౌవర్గ మంజులకరణులు మనకు వొప్పంచెడి ॥ వాను ॥

అవిదెచ్చి యవానరావ$ కిచ్చిన భువి మోక్షగుండరాఘపుమోల[ఏటుకుదురు ॥వాను॥

వ. ఇట్లు చెప్పిదోణాదికి మార్గంబు సెప్పిన నుప్పొంగి కుప్పించి నము |ద్రంబు?
దాటికీ ఘయానంబున క్షీ రాది కవల నున్న (దోణా|దిజే౦ అందు విమర్శించిన, గాపరూపు
లయిన యాయోషథులు గానరావయ్యె. అంత నాపర్వతంబు ఏటికి ఎత్తిన బట్టుకొని వాయు
వేగంబున వచ్చుచుండిన,--

ఆ. ఆమహౌషధీ నమాగత పరిమళ

కలన వానరాళి తెలివినొ౦ది

చచ్చియన్న రాక్షనవాతముల( బిల్లీ

యద్ది బడ(గ వెచె నతిముదముస.

వ. అంతలో హనుమంతుడు మందులకొండ। దెచ్చి వానరుల నడుము సు౦చె
అప్పుడు నంధానకరణినల్ల విలీగన యవయవములతుక్షుకొనియి. విశల్యక్షరఖివల్ల శరీరమున
వాటిన య్త్రంబు లూడిపోయెను, సౌవర్జకరణిబే శరీరములు నువర్ణకాంతి వంతములయ్యి.
నంజీపకరణిచే కోషించిన ప్రాణములకు నుటీంబు గలిగి ఇట్లు వానరుల ప్రదికించి
యాంజనేయు(డు,

తో: నరగ రామలక్ష్మణులకు మొక్కిన నంతసించి దీవీంచి | యిరవిడీ గిరి
మున్నున్నబోటనెయుంచి ర మ్మన(గ మీంచి ॥ రా ॥

వ. [దోణ్మాది యెవ్చటిబోట నుంచి వచ్చె, అంత నూర్యోదియింబొయి.
అప్పుడు న్నుగీవుండు రాఘపుననుమతంబునం గపులిను గని,

కాఫీరాగము : ఏకతాళము. (ఈశ రాసనంబ సా)వలె,

రావణుండు గడ(గిరాండు రణము “సీయ(గా లాపుమో(ద లగ్గలెక్టీలంక గాల్ప్బుడు
॥ రావ ॥ అడ్డమైన దానపుల నపుడె (దుంపు(డు; చెడ్డకార్యమంచు పుజీ జింత పూనుడు
॥ రావ 1 అటులచేయకూరకున్న వాజ్జగొందును; నిటులి మోొక్షగుండవిభుడి యిపుడు
దెల్పెను ॥ రా ॥

జ

ఏ. అని ఖండితంబుగా నుగ్రీవుండు పలికిన వానథులుమంచిదని సాయంకాలము
వజకు వేచియుండి, రాత్రి కాగానే కొజపులు సేకొని అంక కరిగి ప్రతిగృహంబును. గాల్చి
మసీచేసి,

యుద్ధకాండము తత

కో: బాలుర వృద్ధుల బట్టి మంటలోపల బడగా వైచుచును! జాలగ నడ్రము
జనుదెంచిన రాక్షసుల బట్టి కుంచుచును ॥ రామ ॥

వ. బహు ఘోరకృత్యంబుల జేసివచ్చీ రణభూమి (బివేశి౦చిరి. అంత రావణుడు
కోప్పిచి

కుంభ = నిఫంభాదుల యుద్ధము.
తో: కుంభ - నికుంభుల 'ఘోరవిక్రములం గుంభకర్ణుకొడుకులను గంభీరముగా(
గదనిమునకు దశకంఠుడు బొ మ్మని యనెను ॥ రామ ॥

వ. మతీయు శోణితాక్ష యూపాక్ష కంపన 1ప్రజంఘులను గూడ( బంపిన
నీయార్గరుః గదలి రణన్లలి( జేరి.
దానవ = వానర సంవాదము,
కీర్తన _ ఆదితాళము : (మాతమ) వలె.
దా- ముదమున మాబలము మోదుముదికి దెలియకయమమ్ము ! నెదురు వచ్చినారె !
మంచిది! వానరులారా! గుదిమి పట్టెదమునిల్యుడీ !

వా- వదరుచు మొవలె ముందు వచ్చిన వా రొక్కరయిన ! నదనములకు మరల,
చేరిరే! దానవులారా! కదనమున(జావకుండిరే !

దా-వారివలెగాదు; మేము బేరుగొన్నహరులము ! లేరుమము గెలుచుధీరులు ।
వానరులారా ! దూరముగ( బొండు మొరలు |

వా- ధారుణి మోక్షగుండ శ్రీ రాముడు చూచుచుండమోరూపులు నీఖుజేతుము !
దానవులారా ! మృత్యువాత బడ(గ జేతుము !

వ. అని సింహనాదంబు(జేసి యార్చిపేర్చి రాక్షనుల లక్ష్య పెట్టక విజృంభించి
క్షృణమ్మాతంబున నంగదుండుకంపనుని, మైందుండు (వ్రజంఘ - యూపాక్షులను, - ద్వీవిదు(డు
కోణితాక్షుని, నుగీవుండు కుంభుని, హనుమంతుండు నికుంభుని మడియి3చిరి అవ్వార విని
రావణుండు మకరాన్షుని బౌ మ్మన వాం డుగుండయి,

మకరాక్రయుద్ధమ.
తో: ఒక్కరథమ్మును నెక్కియుక్కుగలరక్కను లుద్ధతిజూప, నక్కజముగ మక
రాక్షుడు వెడలెను నాజికి నిది (పేరే ॥ రా ॥

332 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

వ. ఖరానురుని కొడుకగు మకరాక్షుండు యుద్ధభూమి జేరిమిన్ను మన్నుదగుల
సింహనాదభుజాస్సాలనంబులు జేసి యెదిరించిన వానరుల నొప్పించుచు రామమూర్తి
నమిపంబునకు నరిగి.

కీర్తన 2 (తిశ్ర జాతి - (వనమూను) వలె,
రణమును జేయమిపుడు రఘురామ | నాతోడగదిసి ॥ రణ ॥ క్షణములో నిన్ను
నమయించి లంకకు బోదు ॥ రణ ॥ ఖరనూనుడను గనుము వరమకరాక్షుండ వినుము
॥ ఖర ॥ పరగ మాతండి పగదీర్ప నేటిక గలిగె 1 రణ ॥ కరవాలమున నయిన, గదనైన,
విలుబూనిమైన 1 గర ॥ వరమోక్షగుండవానుడ, యేలీల నయిన ॥ రణమును ॥

వ. అనిన, రాముండు గోపంబుదీపీంప, _--

తో: దబ్బరగాదుర ద్రైెక్యాధమ నాదెబ్బ తగిలినంతటను | నిబ్బర మెడలియు
దబ్బిబ్బున మొయబ్బకడకు జనవలెను 1 రా ॥

వ. అనిన,

క. మకరాశక్టు( డరిగిపటు సా
యకములు మె గాడ నేయ, నవి నడుమనె త
పృక దునిమి వాని రథ -ర
థ్య శేతు చాపముల( దుంచె దాశరథి తగ౯.
వ. అప్పుడు,

క. విరథుండయి హలము గాని
వెబవక దనుజుండు (వేయ, వేగమె దాని౯
విలుగంగ(జేయ, నాఠ(డు
కఅకగు పిడికిటను బొడువ(గా నేతేఅ౯.

తో: అనలాస్త్రంబున నతనియురమ్మున నారాము(డు |వేయగను, | ననిమొన
నమ్మక రాక్షు(డు (డెళ్ళిను నమరులెల్లిశెలగగను ॥ రా |

వ. అంత, నూర్యోదయంబాయె. మకరాన్షుని మరణవార్త రావణుడు విని
దుఃఖరోషంబులు పెన(గొని తన్నలయింప, నింద్రజిత్తుని బిలిచి యిటనియె,

యుద్ధకాండము లలల

శీదారగాళ ః ఆదితాళము.

కుమారకా ! వినరా! అయ్యో ! విమర్శగను నే వివరించెదనో 1 కు ॥ అతికాయుడు
మొదలెనవీరు లుద్ధతి గూలిరి యుద్ధములోన | గతి నీవేయిక | గదనము జేయ(గ ॥గుమా ॥
నురలను దణిమిన జోదువు నీ శీనరుల గెలుదు టెంతటిపనియా, దురమునందు నీతో
సరిగలరా ॥ కుమా ॥ మోక్షగుండరాముని లక్ష్మణుని లక్షింపుచు గెల్వగనీవు ఈక్షణమున
రథ, మెక్కికదలుము 1 కుమారకా 4

ఇందజిత్తు మూడవసారి యద్ధము.
వ. అని వీడ్కొలిపిన నత్యుగమూర్తియె లేచి కాంచనరథా రూఢుండయి,

క. అరదము లరువదికోటును,

గరులును బదుమూ(డుకోట్లు, కడువడిగల మేల్‌

దురగములు నూబుకోట్లును

వరభటు లగణితముగా(గ వచ్చుచు నుండ౯.

వ. ఒక్కకోటి చతుర్ణంతదంతావళములు, నాలుగుకోట్లచిలుక వన్నెగల గుట్టములును
గూడ బలిసి యేకేజ, నిస్ఫాణాది బహువిధ వాద్యంబులు - (మోయ నుత్తరద్వారంబున
వెడలి యుద్ధభూమి (బవేశించి,

గీ, రథము డిగ్గి చుట్టు రాక్షనదళముల(
గావువెట్టి కాటికాటు చిచ్చు
దెచ్చి వేదియొకటి దీర్చించి యందుంచి
జ్వలను నింధనముల వెలు(గ(జీసె

వ. సమంత్రణ పూర్వకంబుగా హోమంబుంజేని ఆ యగ్నినుండి.

అఠాణా : ఆధికాళము,
కృత్తి యవతరించెను; బెద్ధనత్తి యవతరించెను | కృత్తియనెడు పెద్దనత్తి లోకములకు
మిత్తి యనగ మోర యెత్తి యార్భటించుచు ॥ గృ ॥ చాలభయదమౌ కపాలపాతయు,
నస్థిమాలలు భీకరకరాలశేశము లలర 1 కృ ॥ మోక్షగుండేవనిసె గక్ష గట్టినయట్టి
రాక్షనవరునకు ప్రత్యక్షమై వనులు సేయ ॥ గృ |

వ. ఇట్లు ప్రనన్నయయి కృత్తి యిం ద్రజిత్తుంగాంచి,

తత శ& మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

తో; పంపుము నన్నేపని కైనను నాతెంపుబెంపుజూ పెదను | సొంపుగ ననుచును
రంవులు చేయగ( జూచి సంతసింపుచును.

వ. ఆకృతినడిగి దివ్యశస్తాన్త్ర,రథరథ్యంబులుగయికొని కృత్తి నహితంబుగా
నంబరంబున శెగిరి, కృత్తిమహతుచే నెవరికిగానరాకుండ నదృ్భవ్యండయి,

తో: ఉఊ|గబొణముల నురువడి వానరయోధుల పయి( బజిపుచును | నాగ్రహమున।
బెల్లార్చుచు మెల(గెనునంబరమండలమునను ॥ రా ॥

వ. పిమ్మట వాని సెస్యింబులు దిరిగి లంకలోనికి జనియె అక్కడ,

తో: గజుండు గవాక్రుడు గంధమారను(డు విజయుడు లోనగు $పులు | గజిబిజి
నొందుచు గదియుచు వెచిరి కడగి గిరులు వృక్షములు ॥ రా ॥

నురట 2 ఆదితాళము.
శిలీముఖంబులు వలీముఖులవయి చలంబు మెయివేసెక్‌ | వారల( బలాయనుల
జేసె౯ ॥ శలీ ॥ పటుత్వ మొస్చగ( బదికోటుల మర్కటోత్తముల గూల్చె౯ | బలముత్కటం
బుగా( బొల్ఫె౯ 1 శలీ 1 అనంతరము నెమ్మనంబులను భయమున౯ వడంకుచునణంగి

చూచుచునుండ్రణ | మొట్టో యటంచును మోక్షగుండపతి మఖుంగునకు జనిరి, మ మ్ముద్ధ
గ్రింపు మని యనగా 1 ల ॥

వ. అప్పుడు లక్ష్మణుం డన్నకు నమస్కరించి,

ఊఉ. రామ, యిదేమి చూచెదవు! రావణి మర్కట సేన దుంవ(గా;
నే మన కూరకున్న మన నిచ్చువె! కార్యము తప్పివచ్చెడు౯;
భీమబలంబుతో నతని బిట్టుగ( దా(కి శరాగ్ని( గాల్బెదన్‌
వేమరు నొజ్జి యిమ్మనుచు వేడిన[ దమ్ముని( గాంచి బిటనె౯.

తో: వినుమిదె లక్ష్మణ! వీ డసాధ్యు(డగు వనజభవుని వరమునను ! ఘనముగ(
(బబలియు గనబడకయ మగతనము( జూవు దురమునను ॥

వ. కాబట్టి వీనిమి(ద బాణంబులు వైచిన నాయమ్ములు చెడిపోవునుగాని నిలువవు.
సెరింవుము. అనుచుండ నగ్ని హో తుండువచ్చి.

తో: కనదాగ్నేయం బనుమంతంబును మనుకుల జపియించుచును | ఘనబాణం
బొక్కటి (వేసిన దనుజుని బాయును కృతియను ॥ రా ॥

యుద్ధకాండము లలల

వ. అప్పుడువా(డగుపడు ననిచెప్పి యగ్నిభట్టారకుం డదృస్యం డయిన, రాముండు
శీ ఘంబున;-- '
గీ. అగ్నిమం[తంబు జవీయించి యమ్మువెవ(
గృతి మెడవాసివోయె సెందతఅమున(

దిన్న(గా మేమనాదు౦డు దిగి పుడమికి
దశదిశలు (వయ్య సింహనాదమ్ముసే సె.

తో: వానరులప్పుడు వడిగా దరువులు వనుధాధరములు గొనుచు | వానిపైన బడ
వైచి రొక్టపరి బంధుర వైరము కొజిలి ॥ రా ॥ రాము(డు నూజుశీరింబులు మఖి యారాముని
తమ్ము(డు మూ(డు భీమళరంబులు [వేయ(గ నన్నిటి( బిండి(జేసి యనె వాడు ॥ రా ॥

పూరికళ్యాణి : ఏకతాళము,

ఎదిరింపలేరు ! ఇశోజాలు బోరు! అదలింపరారు! అంతటివారు గారు ॥ యెరి |
అనిమిషలను అని గెల్చినాను నను గెల్వంబూను నరుడెంతమా త్రు( డౌను॥1ఎ॥ బలవద్వి
రోధ మిల జేటుగాదా తెలియ(గళేదా! తలగ(గ రాదా వాద ॥ భు ॥ మురిపేరు
కాండముల మోక్షగుండవరు దూరుచు:డ బబిపెద నుండ కుండ ॥ నె ॥

వ, అనీ పలికి చండకాండంబు లెక్కుపెట్టి స్వాతీగత చక్రుండు వర్ణించిన చందం
బున గవిిప్రవరులపై వెడముకేక (వయోగించ నొప్పించి లక్ష్మణుని విల్లు నిఅిచి రామున
కభిముఖుండయి యనుచున్నా(డు

క. నీకున్‌ సాయము వచ్చిన
యాకపులను గెల్చినా(డ! నిక న న్నెటులన్‌
దా(కీ జయింతువు తొలగుము
నౌ కడ్డము గలదె తిభువన౦బులలోనన్‌.

వ. అని పలికి మభియు ననేక సాయకంబు లందటిపె వైచుచు దాను గలిచినట్లూ
హించి వేగంబున లంక కరిగి యావార్త దండ్రికి దెల్చిన. సంతోషించి, రావణు౦డు--

కీర్తన: (తిశ జాతి, (ఇంతైన) వలె.
నీవంటి కొడుకుండగ నీవారెపగ దిర్బగ నీవేళ కొనగూడె గా! ఇక వెండియు
జను వడిగ ననిలో నీవిక్రమము నరగ రీవిగుల్కుగ( దేవపాళ బెదరి చూడ(గ(జూపి ర

336 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

మ్మిక ॥ నీవంటి ॥ శ్రీ మోక్షగుండవిభుని రాముని లక్ష్మణుని నామర్కటులను దాగి యం
దున్న సోదరుని మొనసి మోమోటమిని మాన తామనం౦బున( దలలు |దుంచివేసి ర మ్మిక
సీత్ర యబ్బును 1నీ॥।

వ. అనిన, దండ్రిని వీడ్కొని మహూత్స్చాహంబున( బురోహితయుతంబుగా రణ
భూమి( జేరి యొక్కహోమంబు(జేసి నగ్ని దేవుని నహాయంబువలన నాలుగు గుజ్టిములతో
రథమును నమోఘాన్హ్రంబులు గైకొని,

ఇం(దజిత్తు నార్గవయుద్ధ ము.
క. రథ మెక్కి యాత డంబర
పథమునకు నెగిరికాన(బడకయె కపులన్‌

వధియించుచు సాయకముల
వ్యథ నొంద(గ6 జేయుచున్‌ భయంకరు(డగుచున్‌.

వ. దక్షిణ దిక్కునకు వచ్చియిట్టను చున్నాడు :

కీరన : ఆదితాళము (నీ వనువా) వలె.

రణ మొనరింపుము రామా రామా! రయమున గూల్చెదరమ్మా! ॥ రామా ॥ అణు
మా(త్రంబుగ ననురులదుంచిన రణళూరుఃడవుగా రామా రామా! ॥ రణమొ ॥ కోంతుల
బలగము( గూడివచ్చితివి యాతుధాన కుల మలరెనురామా ! ॥ రణ ॥ మోక్షగుండవరా !
ముఖ్యంబుగనీ వీక్షితి నన్ను జయింపుము, రామా! ॥ రణ ॥

వ. అని మజియు,

తో: పడమటిదిక్కున( బలికెను, మీ రెక్కడ బోదురు దిక్కెవరు! కడివలె(
జిక్కితి రడపక మిము జక్కడ(తు! లేదు నా శెదురు ॥ రామ ॥

వ అని కొన్ని బాబంబులువైచి యింతలో-_

తో: ఉత్తరదిక్కున కురికి పలికె; మిమ్ముక్కడంచి మోదటను, ఉత్తది యనకు(
డయోధ్యకు( జని మో కున్నవారి( జంపెదను ॥ రా ॥

వ. అని కొన్ని శరంబులు పిపి వారి నేమటించి' తూర్పుదిక్కున కరిగి,

తో: మదిని విలీషణుమాటలు నమ్మియు మలిమేటికి( జెడియెదరు ? పొదలుచు
మా రిప్పుడె యెటకయినను బోయిన మని యుండెదరు ॥ రా ॥

యుద్ధకాండము 837

ప. ఈ ప్రకారంబుగ( జతుర్ణిక్కులయందు( దిరిగి (పగల్భంబులా(డుచు నదృశ్యం
బుగా బహుబాణంబులు (ప్రయోగించి వానరుల నశింప జేయుచుండిన( గాంచి; కోపించి
లక్ష ్మణుండు రామునకిట్టనియె.

శేదార ; దూపకము. (సౌటి) వలె.
వీనిఫ్రైని. గోవమురాని హేతువేమొ ! రఘుకులవర ॥ వీని ॥ వానరాళి నెల్ల! బొలి
యింప(గ దీనతతో నీనామమునే దలకురు ॥ వీని ॥ మేనులు దా(వక వీరు లీనిమిత్త మింత
పనిచేయ(గ, దానవుని వాతదగ్య [దోయ/గ నౌనెయిది మానవపతులకు ధర్మమె । వీని |
దండిగ మధ్యందినచండకిరణురీతి వడి జూపుచునుండు ॥ వీని ॥ మోశ్షగుండాధిప.
కండలుగా( జెండ(గ నాకు సెలవాన(గుము 1 వీని ॥

వ, అనిన శ్రీరాముం డిట్లనియె.

చ. కన( బడకుండయుద్ద మును గ్రక్కున వీ( డొనరింప, ఫీని'ైె
కినిసిన లోకముల్‌ చెడవె! గీష్పతిడు దబిడౌజులెన నీ
తని( జెనకంగ( జాల! రటు రాయగానినా(డు వరంబు దిహ్మబే(
గనుక నహించినా(డ; నిశ గాతునె కాలము మూడి వచ్చెడి ౯.

తో: నే నలినయెడ వీని (ప్రతాపము నీజుగ( జేయనె వినుమా ! మానుగ హర
(బహ్మోదులు గాచిన నైన విడుతునేకనుమా ॥ రా ॥

వ. అని పలికిన రామునకు గలిగినయా[గహం౦బు వా( డెలీ(గి యుద్దంబు( జేయ!
జాలక లంకలోనికి( జని తండి కిట్లనియె :
క్ష కట్టల్కతోడ నేం జని
మట్టితి( గవికోటినెల్ల మనుకులవరులన్‌
ధట్టించి మానములు గొని
నెట్టన( జనుదెంచినాండ నీ శకెలీ(గింపక,

వ. అని యధిక ప్రనంగము( జేసిన నిం(ద్రజిత్తుపై రావణుండు గోపించి,.-

జంరూటి ; ఆటతాళము.

ఇది యేమిటిపోక ! యిది యేమిరాక ! యదరి యేతెంచి యిట్టాడెదుగాక ॥ యి!
పగవారి నెదిరి చంప(గ( జేతగాక, మగ(టిమిని జెప్పెదవు ! మతిసిగ్గులేక 1యి ॥ దిక్కుల

388 శ్రీ మోక్షగుంత రామాయణము - హరికథ

జయించి తిరిగియోదినము దక్కక నరులకు డా(గుటే ఘనము 1 యిది | _మోక్షగుండేస
దమ్ముని తోడ బట్టి శిక్షింప కిక నన్ను( జేరకు వట్టి॥యి॥

వ, అనిన మంచి దని వా(డు సీతవంటి యాకృతిగల నాతినొకితెను దన మాయ
చేత నిర్మించి రథంబువయిన నుంచుకొని పడమటిదెనకు వచ్చుచుండె ; అప్పుడు

ఇందళిత్తు పంచమయుర్ధము-
క ఏత ట్టు వచ్చునో యని
నాతని దశదిక్కులందు నరయుచు( గవులు౯
ఫీతాత్ములగుచు నుండగ
నాతటి వాతూలతన యు డదిశఖరము౯__

వ. నెత్తిన మోచుకొని పడమటిదిక్కుగా[ బోవుచు,

తో. అరదముపై మాయానీతను గని యకటా పాపాత్ముండు | ధరణిజ దెచ్బెను దా
నెటు చేయునొ ! తగవిధికృత మగుచుండు ॥ రా ॥

వ. “దైవమా! యిట్టిదీనదళ( జూడ( గలిగె! అయ్యో! వీని నేమిచేయుదు !
నెటుల నోర్తినని కపికోటులం గూర్చుకొని యట్టహానంబున(బయికడరె హనుమంతునితో
నిందజిత్తు వలుకుచున్నా(డు :

తో, ఏటికి వచ్చెద వీసేనలతో ! నిదిగో ! సీతను గనరా ! ధాటిగ నీనతి తల దరి
గద ముమ్మాటికి నిజ మిక జనరా! ॥ రా ॥

వ. ఈ సీతకొటశకేకదా మోరింతశ్రమించుట. మిశ్రమ నివారించితి బోరా!
వాయుకుమారా ! అనిన, నాంజనేయుం డిట్లనియె :

తో: దనుజు(డ వయినను ధరణి విశవను మనుమ(డవగునీకు దగునా ! మునుకొని
సీత్రను ముందలబట్టుక కొనకొనిఈడువ నగునా! || రామ ॥|

వ. అనిపలుకుచుండ వా(డత్యు[గ్రకర్మమునకు లో(బడి,

క, మాయాసీతను బట్టుక
కో యని యార్చినను విడక, కోపము గదుర౯
ఆయెడ( గరవాలంబున (
బాయకం దలదలీగి యత(డు పలికె౯ గడిమిన్‌.

యుద్ధకాండము 339
కీత౯న ; రూపకము, ( వేటాడు) వలె,

ఇంశకేటికిరా రణము ॥ ఇం 1 పంకజగంధిని సీతనుబట్టుక గరవాలంబున శంకింప
దల(దుంచితి ! బింకంబులు బొంకంబులు ॥ నింకే ॥ ఈ జానకికొజకే కద యాజికి మిరే
తెంచుట! మిజాడలు నాముందటగా( జాలవు రా(జాలవు ॥ ఇంకే ॥ ఈనంగతి మోక్ష
గుండవాగునితో నెలీగించియు, నానలుడిగి పొం డుండిన రోషంబు మోనం బగు
1 ని౦శేటికి 1

ద్విపద: వా( డిట్లు పలికిన వాయునుతు౦డు
పోడిమిచెడీ దుఃఖపూరితుం డగుచు
'వనచరులార, దైవముదప్పదీ సె !
మనయుద్యమం బేది మటీసాగదయ్యె!
నేమటీయుండకు( డీతని మారు!
రామున కీవార్త రయమున జెప్పి
యమ్మహనీయుని యాజ్ఞానునరణి
నెమ్మదితో వత్తునేగ డంచు( గదిలి
పోయె; నావీదవ నుప్పాంగుచు దనుజ
నాయకనుతు(డు మనంబున దల(ె

క, “ఇక్కడ హనుమంతు(డులే(;
డొక్కండును జెటువలేరు హోమ మొనర్పు౯
(గక్కున ” ననుచు నికుంభిళ
దిక్కున కరుదెంచి యత(డు దృఢ నిశ్చయు(డై.

తో: కలు పాలు రక్తంబు దేనెబెంకాయలు గంధనుమములు బల్లులు పిల్లులు
పాములు మొదలగు బహుమృగాళిమాంనములు non

వ. అమితంబుగా దెప్పించి కాత్యాయనీదేవిని నిలిపిపైవన్తువులచే మంత్రపూర్వ
కంబుగా నగ్నియందు హోమంబు( జేసి తనుపుచుండె. ఇక్కడ హనుమంతుండు కోకా
తురుం డగుచు వచ్చిరాఘవునకు నమన్కరించి యిట్టనుచున్నా(డు,

840 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ
ఫీల్‌ రాగము: ఆదితాళము (గురుఘహా) వలె.

మనుకులవర్యామనుకులవర్యా ! మన కార్యము జెడి | మనుకు | రామ!
మారామను రావణి దెచ్చియ( గోమలిశరమును గోసినాడకట ! ॥ మనుకు ॥ ఒప్పుగ నందట
ముండియు సీతను దప్పింప(గ శక్షతలే దాయెను | మ 1 తక్కక నీనినదాథ(గాపాడియు
నక్కకిచ్చినచందంబుగ నాయెను । మ । మోక్షగుండాధిప, ముందుగ మీకును నీక్షణమున
దెల్బ నేతెంచితిని | మనుకుల |

వ. అనిన హనుమంతుని పలుకులు ములుకులై చెవిసో(న నిశ్నేష్టికుండై
రాము(డు.---

క. జనకజను మదిని దల(యచు(
జెనుగాలిని నేలం గూలు వృక్షము రీతిన్‌
ఇనకులు(డు మూర్చ నొందిన
గని వగచిరి చుట్టునున్న కపిపుంగవులున్‌,

జ్య

వ. అప్పుడు-ా

తో; కన్నీరేజుగం గారగ లక్ష్మణు( ఉన్నకడకు(దా నరిగి | పన్నుగ నూరుల
పయికి జేర్చుకొని మన్నుదుడిచి మది గరగి | రా ॥

ముఖారి : ఆదితాళము,

అకటా! రఘువీరా! జానకి కింత యడలవలస నౌరా! పకటముగ దశకంరు(
గూల్చ(గ రాజ్యమును విడనాడి వచ్చితి! మొకటిమన మెంచినను దైవం బౌకటి నెంచెను!
విధికృతంబగు || నకటా 11 రణహరుడగు నీవు గలిగియ ధరాకుమారికి జావు క్షణములో
పల వచ్చెనీశోకమున శెయ్యదిమేర ! నుర రక్షణమునకు జనియించితిమి మోక్షపురనాథ
చెట్టు జేసెద || మకటొ ||

తో: జానకిమరణము సైపజాల! నేశరవహ్నులి ముంచెదను | దానవులను ! లంకా
నగర౦బును దగ్గము గావించెదను || రా ॥!

వ. అని లక్ష్మణుండు శోకించుచు! బలుకు పలుకులువిని విభీషణుం డిట్లనియె !

తో: ఎక్కడిమాటలు ఇంద్రజిత్తు దానిక్కడ గపటముచేత | గృక్కున సీతను
గల్పించియు మతి చక్కాడెను గసిచేత | రా |

యిబభ్ధ్బకాంట యి ౪41

వ. ఇందులకు వగవవలదు నేను రామునకు సీత నిమ్మని చెప్పిన! వినని రావ
ణుండు కొడుకు సీతను జంప( బోయిన( జంవ నిచ్చునా ! అమ్మహాపతి వత చచ్చిన లోకం
బులు నిలిచి యుండునా! నేను నిజముం గాంచి వచ్చెద నని యింతలో రాముండు మూర్చ
దేళియన్న,---

గీ, రామునాజ్ఞను గైకొని [భ్రమర మగుషు
రావణోద్యానవనము, జేరంగ(బోయి
శింశుపము క్రింద నున్నటి సీత్ర (గాంచి
మరలి యేతెంచి తెలిపెదాశరథులకును.

వ. ఇట్లు సీతాదేవి శ్లేమవార రామలక్ష్మణులకు. దెలీపి విఖిషణుం డిట్టనుచున్నా(డు:

తో: రామ నికుంభిళ హోమముజేసి శరంబులు రథమును బడయ । దా మది
యెంచియు దరుచరు లది యెంతయు జెజతురొయని తెలియ | రా ॥।

వ. ఇందజితు కపటంబున నిదియొక నందడిచేసి యందరునిర్విజులయి యుండ :
నెమ్మదిగా నికుంభిళకు( బోయి హోమంబు(జేయు చున్నా(డు.

క, హోమము సాంగంబయినను
నామేటిని గెలువలేరుహరిహరు లయిన౯:
ధీమతితో( గపియుతముగ
సౌమితినీ బంపు మతని( జంపుటకొటికె,

వ. పదునాలుగు సంవత్సరములు నీదాహారములు వర్ణించిన వానిచే(జచ్చున తనికి
వరమున్నది. అట్టివతము మన లక్ష్మణుండాచరించియన్న వా(డు గావున, వాని౦
జ౦పును. వాడు మడినీన రావణుండును జచ్చినట్టుగా. దల(పుడనిన, రాముం డాశ్చర్య
చిత్తు (డె రక్ష ్మణునీ(జూచి,

జంరూటి : (తిశజాతి (ఎవ్వా(డు) వలె
సౌమిత్రి, యింకను లెమ్ము! సమరము జేయబొమ్ము! ఆ మేఘనాదుగన్ము !
అమ్ముల బడ (గ్రమ్ము! గెలిచి క్షేమముగను జేరుము! వానిహోమము విఘ్నము
జేయము! ఆజిలో మోమోట ముడుగము ॥ సౌ ॥ మదిమోక్షగుండవిభుని మటవక
తలంచుకొని పద జయమయ్యెడిని! భల్టూకవల్టభుని వేగం బవమానవరుపుత్రుని వెంట(
బదిలముగా గొల్చి ర మ్మని ప్రీతితో ధనురస్ర్రముల( బూని '॥ సౌమిత్రి ॥

లాలో WY OV మ. క. SO VOY

వ. అని యిట్లుకెలిపి, నము[దుం డిచ్చిన వృజకవచంబును ఖడ్గంబును ధనుర్భాణం
బులును ఇచ్చి దీవించి పంపిన, సౌమిత్రి రామునకు నమన్కరించి జాంబవంతుండు కోట్ల
కొలది భల్లూకంబులతోడ వెడలి విభిషణయుతంబుగా హనుమంతుని నారోహించి యిరు
వంకల గపిసేనలు బలిసి యే కేర( గదిలి,

తో: ముష్పదియోజనములదూరంబున నొప్పు నికుంభిళ శేగి, ! గొప్పబలంబులు
గో ట్రర్బుదములు గూడిచుట్టినను మూగి ॥ రామ ॥

వ. నందడి లేక నిన్తరంగనము[ద్రంబు(బోలె నలరుచున్న మేఘనాదుని సేనలం
గాంచి లక్ష్మణు( డాశ్చర్యంబు నొందె. అప్పుడు విభీషణుండు, --

గౌళబంగాళ : ఆటతాళము.

చూడుమా సేనల రామానుజ! చూడు ॥ ఏడ(జూచినను గాని యెడము నందు
లేదు | చూడు ॥ సేనల |దుంచిన( గానిలేవ(డు వాండు ॥ చూడు ॥ హోమవిఘ్నముజేయ
నురుబలముల బంవు ౩ చూడు ॥ బాణవరంవర( బబపీ చంపుము వాని ॥ చూడు ॥ మోక్ష
గుండేనని ముద్దుల తమ్ముడ 1 చూడు 1

వ, అనిన లక్ష్మణుండు రాక్షసదళంబుల రూక్షే క్షణంబుల వీక్షించి (బ్రహ్మాండ
మదరునట్టు జ్యానినదంబు(ేసి శరవర్షంబులు గురిపించుచుండెను.

తో: రాక్షన సేనలు నాక్షణమున నారామసోదరుని గదిసి యక్షీణంబుగ నలజడి
బెట్టిరి యంబులు బెక్కులువేసి ! రామ ॥

వ. అది గని మహా[గ్రహనమగ్రులై,

క. భల్లూకవరులు మర్కట
వల్రభులును గిరులు దరులు పడి వెచుచు రం
జిల్ల(గ రాక్టన సేనల
నెల్సనుభంజింపుచుండి రెంతయు దెగువన్‌.

వ. లక్ష్మణుండును బాణ(్రయోగంబుల ననేకుల మడియింపుచుండ దదియాటో
సంబునకు “సెరింవనోపక రక్కను లుక్కుచెడి హోమంబుచేయు నింద్రజిత్తు మజు(గునకు
జని బహువిధంబుల మొ పెట్టుకొనిరి అప్పుడు -__

ws ఈ టి యాం అఆడలి

యిన్నూటపదియాహుతులు వేల్వవలసియుండె, అందు నూటకొమ్మిది మాత్రమే
వేల్వ(బడియె ఇంతలో __-
క. దనుజులు హాహారనముల
దనమబుగున( జేరుటయును దరుచరులెల్ట౯
వెనుకొని తబుముటయుంగని
పనివడి సవనంబుమాని పటురోషమునన్‌,

గీ, శేలనుండిన యాహుతుల్‌ నేలవైచి
రథముపై నెక్కి చాపశరంబు లూని
దండ ధరు(డునుబోలే నుద్దండు డగుచు
శరనహ్మనమునించెవానరులమేన.

వ. ఇ ట్రతండు వానరుల నొప్పించుచుండ, విభీషణుండు లక్ష్మణుని జూచి
యిటీనియె :
కాంభోజి, అటతాళము = ( నిన్ను నమ్మి) వలె.
దానవుని చేత గాన వచ్చెగదా ! వానరుల గెల్చి వచ్చును [గమ్మజ 1 దాన |
మానుగ నామజ్జేమానుక్రీంద హోమ మానందముగ జేయ బూనును నత్యము 1 దా!
హోమసాంగమైన, నామేటి గెల్వనుుత్రామాదు లయినను దామోవ( జాలరు | దా ॥
దండిగ శ్రీ మోక్షగుండేపవ సోదర చెండుము వా డిందు జేరకమునుపే! ॥ దాన |

వ. అనియిట్లు (పేరేవ లక్ష్మణుం డతి వేగంబున వానరుల(గనిమనంగు ని౦(ద్రజిత్తు
నకు నభిముఖుండయి చని యంభోధరనమానగంభీర వాక్యంబుల నిటనియె.

తో: మాయలు చేసిన మణి [కియలేదుర మగవా(డవు నీవయిన | నాయెదుటికీ
దిన్నంగ జేరియ( గదనము చేయమురబిరాన ॥ రా ॥ ఆలములో వీరందలు జూడ(గ
ననురాధమ, నినుగూల్ని కాలుని |ప్రోలికిదోలి గొందు జయశిలతనే( బోల్సి | రా ॥

వ. అనిన వా( డదరిపడి యిట్లనుచున్నాడు;

కళ్యాణి : రూపకము,
అంతవా(డవా ! నాయంతవాని తోడ నని సలిపెడు! ॥ నంత 1 అంతకాభు(డంచు
నన్ను( గాంతు రాశాకాంతులు౯ వింతగా! నినుంత లేవు పంతగించి వచ్చే బెదరించెడు

2 నంత ॥ మున్నునాగపాశముల నిన్ను గట్టి వచ్చితిన్‌ ! నన్నునింతలోనే మటిచినావె
మానవుండ ననుమార్కొను ॥ నంత । మోక్షగుండవానుని తమ్ముండ వయిన నేమి నిన్నీ
క్షణమ్ము శిక్ష జేతు రాక్షసొళిపెని వడిజూపెడు ॥ నంత ॥

వ. అని రోషకషాయితాక్షుండయి విభీషణుని గనీ యిట్లనియె ;

తో: పిన్నతండ్రీ వని నిను జూడ! చగ; దన్నిట రోసితివీపు, పన్నుగ శత్రువుల
పంచ గాచుకొని తిన్నగ( బడియున్నావు ॥ రా ॥ ధర్మహీన, మామర్మంబులు శా|త్రవులకు
(బచురించితివి ! దుర్మతి న్వకుల [ద్రోహము జేయగ గూర్మితోడ(దలబితివి 1 రా |

వ. ఎంత నీచుండయినను ఎంతమాట వచ్చినను బంధువుల విడనౌటి పగవారి
శరణు జొచ్చువారు గలరా ! నీనహాయంబుచేతనే రావణుడు దేవతల గెలిచెనా ! ఇప్పుడు
నీవు తల(గిన మాకు లోపమా ! యని తూలనాడిన( గలుషించి విభీషణుం డనుచున్నా(డు.

దర్చాథ: (వీరినీం) వలె,
మోమేలుచాల్‌ చాలు! నాముందర బలుకకు నిలు ॥ మీ మేలు ॥ నామాటలు
వినరైకిరి ! యామాడ్కిని మొమూఖః౯ మేమిము(జెటచెను నోరున్న దనుచు జాల దూబికు
దుళ్చారిత్రుల( గూరిమిబంధువులైన ను సారజ్జులు దూరముగా దొలగందగు ॥ మీ ॥ నీత౦డ్రి

యును నీవునీతిలేని నీవారలు, ఘూతుక, విన మోక్ష గుండనేతచేత భూతలమున( బొలియ(
గలరు ॥ మోమేలు ॥

వ, అని విఖీషణుండు పలికిన, నతండు (ప్రళయకాల రుదునిభంగి రౌద్రాకారుం
డయి హనుమంతునిసయి నెక్కివచ్చుచున్న లక్ష్మణుని దిక్కు. దనరథంబు బోనిచ్చి
పలుకుచున్నా (డు,

పంచచామరము
వనాంతరంబులందు నుండి వంటకంబు( గాన శే
యానాద్భతిం గృశించినా వహా నరాధమా!

ఘనాంగులన్‌ మమున్‌ జయింప(గా దరం౦బె. యోసరీ
అ నాజిమాని లేచి పొమ్ము రాము జేర నుర్వడిన్‌.

వ, అటుల పోక నెదిరి౦చితివేని వినుము.

తో. పటువిశిఖంబుల పాలుజేసి నిను( బడ(గొట్టుడు భూస్ధలిని | గటకబడి రాత
వుడు బడిన నిను. గనునటు జేతును లలిని ॥ రా 1

MY ఆ ల Vu CW క్‌ అ రల
ఢ

వ. అనిన లక్ష్మణుం డిట్లనియె :
వంచచామరము

అలంప నిర్ణరాళి( దోలినట్టు గాదు నిల్చిదో

ర్భలంబి జూప నిన్ను నీవె (పన్తుతించు కొంటచే

ఫలంబులేదు ! నాదుబాణపజ్సి కోర్చి నిల్చినస్‌

బలాబల౦బు లెల్ల(గానవచ్చు(జూచు వారికిస్‌,

వ. అనిన వా(డు రోపించి,---

ఇందజితు లక్ష్మ ణనేంవాదము,
ఇం|దజితు -2ంరషూటి: రూపకము,
వచ్చెను నా బౌణములవాడి జూడుమా! ॥ వచ్చె ॥ చెచ్చెర నీఖొమ్మవియగ(
(గుచ్చును లో(జొచ్చును మెటి మెచ్చులుగావిచ్చలుగను ॥ వచ్చె |
వ. అని పెక్కుసాయకమ్ములెక్కువెట్టి పుంఖానుపుంఖంబుగా లక్ష్మణుని ముంచి
యార్చిన, నతండు లక్ష్య పెట్టిక ,---

లక్ష్మణ-జంషూటి: రూపళము,
(ముచ్చిలి బూవజకు బోతి మూ(డుసారులు ! వచ్చితి వీసారీ। మిడుత జిచ్చున(
బడి చచ్చెడుగతి( జచ్చెద విపు డిచ్చటనే ॥ ముచ్చి ॥
వ. అని వలికి యాశరంబులు తన నిశితసాయకమ్ములచే రూపుమాపిన, వా(డు
(గూరనారాచంబులు దొడిగి,

ఇం[దజిత్తు-జంధగూటి: రూపకము.
వక్షము లక్షించినాను [వయ్య లయ్యెడు౯! ఈక్షితి (బతుకంగ దరమె యక్షయ
రణదక్షునిగా ! నీక్షణమున వీక్షింవుము ॥ వచ్చెను 1
వ, లక్ష్మణుని యురంబు గుఖిజూచి వైబిన నవి దునిమి వైచి సౌమిత్రి కోపోద్రే
కంబున భయంకరమగు నొక్క బాణంబు( గార్ముకంబున నెక్కువెట్టి.--

జంయూటి : రూపకము,
మోక్షగుండ దేవునికటాక్ష మున్నను దీక్షతో నీభబాణమునంబరీ(శ్షగ నోరాక్షన!
(పత్యక్షంబుగ శిక్షించెద॥ (ముచ్చిలి యీ ॥

వే చు లౌ ౦6 రాయౌయిణయి = ఎెంకథ

వ అని యాకర్ణాంతము( దిగిచివైచిన, నాయేటునకు రాక్షనుండు మూర్చిల్లి
మరలలేచి యెదిరించె. గాలూన నియ్యకుండ లక్ష్మణుండు వబాణంబులు (వేయచుండె,
అపుడు దానవుడు దనమనంబున-

తో; అబ్బా! దేవతలందట( గెల్చితి నాయానము లే దాయె!। గొబ్బున నరుచే
గూలుకాల మొన( గూడెనేమొ వడిబోయె ॥ రామ ।

వ. పరాక్రమవంతులగు దానవు లందఖు వీరీచేత మడిసిరి, నేను బ్రదికి (ప్రయో
జనమేమి ? శరీరము దా(పక యుద్ధంబు( జేయద మని యెంచి భూకంపంబు గలు(గగ
సింహానాదంబు(జేసి,

తో: ఫీన్నతండ్రి పై. గొన్ని వాణములు, భీకరముగ లక్ష్మణుని। గొన్నిబాణములు,
గురుతుగ వాయుజు(గొన్ని బాణములు విడీచీ ॥ రా॥

వ. నొప్పించిన, రోషించి విభీషణుండు....
తో; విల్లుగుణధ్వని వేగచేసి పటువిశిఖంబులు సంధించి | కొల్లగ సగజుకొడుకు
మేనిపె( గోపంబున దా ముంచి ॥ రామ ॥

వ. మజఖీయు ననేక మార్గణంబులు రాక్షసానీకంబుకై వైచి బాధింపుచు వానర సేనలం
గాంచి విభీషణుం డిట్లనియె.

బేహాగ్‌_ఆదితాళము : (పోనియ్య) వలె,
మారు తగ్గక తగ్గక గమ్ముడు! ॥ మారు తగ్గ i నిగ్గుగ బగవారి మూ(క మొగ్గ
వచ్చె లగ్గలెక్కి 1 త ॥ దీక్ష లక్ష్మణునిచేత నీక్షణమె చంపించెద; | రాక్షసమూ(కల మీరు
శిక్షింపుడు; పిమ్మటను మోక్షగుండవానునిచే రశ్షోవిభు డీల్లినట్టె ॥ తగ్గక ॥

వ. అని కవియించిన, మహారోషాయత్తచిత్తులై జాంబవంతాది వీరులు పర్వత
వృక్షాదులచే మోదుచు,

అర్ధకందము ; (వేటుకు (వేటుకు రాక్ష్షన
కోటుల( బెక్కండ్ర నవని! గూల్చిరి కడిమిస్‌,

వ. ఇంతలో హనుమంతుండు లక్ష్మణునిదించి రాక్షసుల పైబడి అర్థకందము :
వాటుకు వాటుకు నొక్కొక

మా టనురుల బెక్కుమంది మహిపయి! గూల్చెళ,

యిద్దికొ౦డియి అక

వ. ఇట్టుపోరు ఘోరం బయిన నహింపలేక ఇంద్రజిత్తు ప్రతాపం బిగురొత్త విభీష
ణు౦ండు లోనగువీరులపయి దారుణాస్ర్రంబులు వేయుచుండ( గని లక్ష్మణుండు గోవీంచి
యాంజనేయు నెక్కీ యొక్క యర్ధచం।ద్రబాణంబున_

తో; సారథి(గూల్చిన సారథికము రాక్షనుండు దాననల్బుచును | బోరొనరింప(
గపులు గొందజు వాని కేరు హరుల( గూల్చగను ॥ రా

వ. విరథం డయ్యు వా(డు వడిచెడక సింహనొదంబుసేసీ,

తో: అడరుచు నాగ్నేయాన్త్రము వింటను దొడిగి విభీషణునేయ | నడుమవరుణ
బాణమున లక్ష్మణు(డునఖికి తుంపులుగ( జేయ 1రా।

వ. రాక్షనుండు లక్ష్మణునకు నభిముఖుం డయ్యె. నప్పుడు--

వైరవి. ఆటతాళము (నమీలాలాంశ్రీ) వలె.

వారు [బయోగనంహారములతో బోర, బోరుఘోరంబాయెను జారు(డు రావణ
నుతు(డు మోక్షగుండేవని (పియసోదరు(డు చూడజూడ ॥వా 1 మననాగశరము రావణివ్రేయ,
సౌమిత్రి గరుడాన్హ్రమునద్రుంచెను. ధనదాస్త్రము వా(డుర్ధతి (వేయ, లక్ష్మణుడునుయూమ్య
మున (దుంచెను, చూడ జూడ ॥ వారు! అరసి వాయవ్యాన్త్ర మతడేయ, సౌమిత్రి
యైం|ద్రాన్ర్రమున( |దుంచెను నురవైరి గంధర్వశర మేయ రామానుజు(డురౌద్రమున |ద్రుంచెను
చూడ( జూడ ॥ వారు ॥

వ. ఇట్టు( గొంతవటకు( బోరినపిమ్మట లక్ష్మణు డింకవీని బరిమార్చుట కర్తవ్యం
బని యెంచి దిశాభాగంబులు వగుల( గార్ముక జ్యానినాదం బొనర్చి యు [గ్రదృష్టిచేత
నింద్రజితును వీక్షించి,

ఇందజిత్తు మరణము

తో: ఇందాన్ర్రంబును వింట దొడిగి రామచంద్రుడు ధార్మికుడైన 1 నింద్రాదుల
కిది హితవైనను నాయిలనుత వతిహితయెన ॥ రా ॥ ఈయన్ర్రము జని యింధద్రజిత్తు తల
యిల! గూల్చును గాకనుచు | నాయెడ నాకర్ణాంతము దిగిచి రయంబున (వేయ గనలుచు।రా॥
(ప్రళయశాలవై శ్వానరుగతి దాగబబలుచు నదియేతెంచె౯ | వలగొని మణికుండలయుతముగ
రావణిమన్తకమును [ద్రుంచెక్‌ ॥ రా ॥

వ. అప్పుడు-ా

yz WA OUI UY ర Wow - of Voy

క. తుంబురులు పొడి, రచ్చర
లంబరమున నిలిచి వేడ్కనాడిరి నుమ వ
ర్గంబులు గుఠీవీ౦ంచిరి మో
దంబున లక్ష్మణుని పై ని( దగనిర్హరులు౯.

వ. ఇందడితుమరణంబుగాంచి లక్ష్మణుండు శంఖంబుపూరించి సింహనాదం౦బు(
జేసె. అప్పుడు విఖీషణుండు లక్ష్మణునిగౌగిలించుకొని యగ్గించె. వానరులు జయజయ
శబ్దంబుల( బొగడిరి. తరువాత రాము(డున్నయెడ కందటు( జేరి (మొక్కరి. ఇంద్రజిత్తు
మరణవార్తకు రాముండు నంతోషించుచు,_-

కేగన; ఆదితాళము,

భయమడంగెను మనకు జయమెసంగెను ! రయముననా యిందజిత్తు రణమున

దెగెమ॥ భయ ॥ కొడుకు లీల్గిర; హితులు గూలిసోయిరి. కడకు రావణుండు వచ్చు.

గదనమునకును ॥ భయ ॥ దీక్ష(బూనెదవాని శిక్ష(జీేసెద! మోక్షగుండమందు వెలసి
మోద మందెద ॥ భయ ॥

వ. అని బహుభంగుల( దమ్ముని వ్లాఘంచె. అనంతర౦బ---

ద్వి. ఇంద్ర జితటు వలే నిలగూలుటయును
దంద నొందుచు లేచి దానవభటులు
దడచరుల్‌ దమ్మునుద[గ్రులై దఠుమ
బరువడి నబుకుచు బలహీను లగుచు(
గొంద జటుప్రాకిరి కొండలపయికి;
గొందటు దూజిరి గుహలలోవలికి;
గొందబు వనధిలో(గొబ్బున బడిరి;
గొంద టులంక|గక్కు న, (బవేశించి
వందనంబులను దీనభావంబు దోవ(
బదములు గడు(దొ[టుపాటు జనింప
రావణుకొలువు జేర(గ వచ్చి [మొక్కి
దేవ పరాకు! తా దిగ్విజయం౦బు

యుద్ధకాండము 349

చేసిన మనయింద్రజిత్తు యుద్ద ంబు

చేసి రామానుజుచేతను గూలె

ననీ తెల్చ; నాలించి యధికకోకిమున
ముని(గి కొండొక సేపు మూర్చిల్లి తెలిసీ __

హిం-తోడ్‌ : ఆటతాళము.(దేహిశ్లే) వలె,
హా కుమార! గుణాకరా! యేర! హా కదనపటుభీకరా ! నాకు దిక్కిక నెవరురా!
యీశోక్ష మాప(గ6 జాలరా ॥ హా 1 గరుడఖేచర కిన్నరాదుల నురగణంబుల గెలిచిన వర
బలం బేమాయెనో ! యొకనరునిచే+ బడు టాయెనా ॥ హా ॥ మోక్షగుండ పురీవని వెను
ముట్టి చంపుదుననుకొని యాక్షణంబున బంపితి నది యంత పోయెను కెడితిని | హో॥

తేవారము. కొడుకులనందఅ( బాసి కడకు డే నిన్ను(జూచి
యొడల( బాణములు నిలిపియుంటి ! నివు డీవు వౌలిసి!
తిడుమలకు నేను లో(గి! తికను బతికేమి సాగి!
చెడెను నాకీర్తి యెల్ల! జిక్కితిని నరులవల్ల !

తో: నాకు నీవు సరలోకక్ళత్యములు నాయనచేయగవలయు నీకాలంబున వివ
రీతంబుగ నీకు; జేయగావలయు ౩ రా ॥

వ. ఇట్టి కాలవిపర్యాసమున శేమి చేయుదురా! కుమారా! నుకుమారా! యని
బహుభంగుల వగచి యెట్టకేలకు ధైర్యంబునొంది కోపాగ్ని మాసనేంబున అవులుకొని
వృద్ధిపొంద.

తో: అటు నిటు జూచుచు నగ్నికణంబులు బొటబొడ(గన్నులరాల(| బటిపట!

బటపటపండ్లు గీటుచు[ బలికె మంత్రులకు జాల 1 రా ॥ మున్ను బ్రహ్మవరమున నే. గొన్న
మహోన్నతధనురన్త్రముల! బన్ను(గ దెండిక బవరమునకు( జని పరిమారును శ క్రువుల Fey

వ. అని పలికి బహ్మాండంబు' బగుల భుజాస్పాలనంబుచేసి,

తో: నాతమ్ముల బాంధవుల భటుల మణీ నాతనయుల రాముండు | సీతకొజికుగద
చీల్చెను, వే జని సీతనుజంపెదనుండు ॥ రా ॥

వ. అనీ కరవాలంబు( గొని కోలాహలంబుగా నార్చుచు( దిపురంబులు గాల్బం
బోపు (పళయకాలరుద్రునివలె( దీవ్రతమై నశోక వనంబు(ేరె; తన్ను( జంప? బైకొనివచ్చు
రావణుని తెంపు(గని కంవంబు నొందుచు సీత విలపించుచున్నది.

350 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

హిందుస్థానిరాగము: ఆటతాళము _ ((పాణనాథునేటు) వలె.

వీనిచేత( జావు నాకు విధి లిఖించె నేమొకో! పాణియందు( గత్తి( బూని పయికి
వచ్చె నేలొకో ॥ వీని ॥ ఇంద్రజితు చావువలని యీను చేతనూ, ఇంద్రవైరి నన్ను( జంప
నిపుడు వచ్చెనేమొకో ॥ వీని మోక్షగుండేసని జయించి మోద మందుదు నీక్షణంబు
నన్ను(జంస నీటకు వచ్చెనేమొకో ॥ వీని ॥

వ. అనీ విలవించి రామమూర్తిని తనహృదయారవిందంబున నిలిపికొని మూర్చిల్లి
ధరణిజ ధరణిపయి నొరిగ. అప్పు డళని రౌ[ద్రరనంబును గని నుపార్య్వుం డనువా(డు
హీతంబు( దెలువగోరి,

క్ట నీ పైకి నెత్తి వచ్చిన
యాపగతురం జంపు టర మగు; నదిగాకీ
పొపమునకు హొడిగట్టకు !
మిపడ (కిని జంపుటుచితమే దనుజేశా!

వ. |బహ్మనంశ భవుండవయి నీతి విడిచి స్త్రీహత్యచేయ నుచితంబేనా ! చేత
నయిన రామలక్ష్మణుల జంపు పొమ్మన, నియ్యకొని తిరిగివచ్చి యాస్థాన౦బు( జేరి
కొలువు దీరి,

తో: తనయునిశార్యము తన్మతివిధమును దనవారికి( జెప్పుచును, మనమున
కోకనమగుండె యాదనుజు( డుండెనంతటను 1 రా ॥

వ. ఇందజిత్తు మరణనమాచార మంతఃపుర కాంతలు చింతతోడ( జెప్పుకొనుచుండ
విని యతనిభార్య నులోచన లోచనంబుల నీరుగార మూర్చనొంది చెలులు బోధింప( గొంత
వడికి. దెలిసినాథుని( గూర్చి--

ముఖారి ; ఆదితాళము,

నాకు నీకు బుణము తీటె(గదాప్రాకటముగ నేటికో(బ్రాణేశ ! నాకనివానుల నాకుల
మేపిన లోకభీకరుండ వయ్యయ్యో ్రాణేశ ! ఎప్పటికి నాతో( జెప్పి పోవుదు ! నేడు చెప్పక
పోతీ వయ్యమయ్యా ! ప్రాభేశ ॥ నాకు ॥ కొడుకుల గాఫలకొల్ల జేనియ నీవు విడిచిపోతి
వయ్యయ్యో్రాణేశ 1 నాకు ౩ ఈక్షితి మోశ్షగుండేనడు మనపై నిటు దయత ప్పెనయ్య
య్యో! ప్రాణేశ | నాకు ॥

యుద్ధకాండము 351

క. ఉరగేవండు మజనకు(డు
నరగున నన్నిచ్చి పెండ్లి నలి పెడివేళల
వరరత్న మొక(టి |పానే
శ్వర నా కిడి యిట్లు వలికె వాత్సల్యమున ౯.

తో: జయకాంక్షను నీపియ( డని శేగడునమయంబునం దలయందు | నయముగ
నీరత్నమును నివాళించియు( బంపుము జయమొందు ! మలువకు మనుచును మటీ నీతో
ననె దురమున శేగెడువేళ స్థిరముగ థార్యకు( జెప్పి పొమ్మనుచు కెప్పియుండె నావేళ
1ర॥

వ. మొమామమాటలు మటిచితివే ! నాతో( జెప్పిపోయిన నిట్టి మరణంబు సంభ
వించునా! మనోనాయకా ! అనిదుఃభించి పిమ్మట దనతనయుల(జూచి యిట్లనియె.

నులోచనానహగమ నము.
ముభా౦ :ఆటతొళము.
ఏల యీలీల వగవ( దనయులారా! || యేల || ఏల వగచి ఫలమేమి! కాలము
గడవ 1! నెంతవారికి జాలును దనయులారా! 1 ఏల ॥ భీతి నొందకుడు! విభీషణు
డున్నాడు ! ప్రీతితో మన్నించును తనయులారా! || యేల | ఘనమోక్షగుండేఫకరుణచే
నే నహగమనము జేయుదును తనయులారా! | యేల ॥

వ. అని యూరార్చి విన్నదనంబుకో దశకంరుని యాస్థానంబుజేర పతివియోగ
దుఃఖమున( గన్నీరు మున్నీరుగా గార వగచిమామతో నిట్లనియె :

తేవారము: పతివియోగంబు గలిగె! (బతిక్రియింశేమిఫ లము 1
బతిని వెన్నంటి చనుట పరమధర్మ౦బు గొన(
బతిశరీరంబు మామా! పరగ దెప్పించి యిమ్మా !
సతులు మెచ్చంగ వేగ నవాగమన మేనొనరు.

వ. అనీన నతండు దుఃఖాకాంతు౦డై-.

తో. ఆహవమున( బడీనట్టి నీమగనీ యడిగినవా రిచ్చెదరా ! ఆహో నాబే నదిగా
drm mek Mf BOGARMK | mmm yp

85ల్లి శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

హిందూస్థాని తోడి; ఆటకాళము.
ఎక్కడికాలము [గ్రక్కున వచ్చెను అక్కట! నామది కద్భుతమాయెను | ఎ ।
గాలినీ బట్టిన కీలినిముట్లిన కైలానమెత్తిన నీలావుదూలెనె ॥ ఎ 1 నురవతి గెల్చిన భూరున
కిప్పుడు నరులకు వానరవరులకు లోగుట ॥ ౩ 1 మోక్షగుండేవని |మోలకు నే నేగి దీక్షతో
నావిభు దెచ్చు కొనెద నీక ॥ నెక్క ॥

వ. అని నిశ్చయించి మామకు నమస్కరించి యతని నమ్మ తంబున--

చ. అరదము, నెక్కితోడిచెలు లందటు నద్భుత మందుచుండ(గా
బరువడి దీనభావమున భండన భూమిని( జేరి జేరు తీ
వరమున డిగ్గి కాల్నడను వచ్చి వినమత( దో(వనా ర్రివా
నరు లరుదంది చూడ, రఘునందను జేరి నమన్కరించుచున్‌.

వ, నులోచన కరకమలంబులు ముకుళించి వినుతించుచున్నది.

శంకరాభరణము: రూవకము.

రామ! కదనభీమా ! జయ ॥ రామ ॥ (పేవుతో నామనంబునందు( గొలుతు ॥ రా ॥
సామనుత, న్మరారిహిత, నురారిహత ॥ రామ || కామనిభామలకాయా, సామజనన్నుత,
భార్గవరామగర్వభంగ, పూర్ణసోమదివ్వవదనా, తామసాదిగుణవర్ణిత, భూమిజవర, మోక్ష
గుండధామ, శభద, నారాయణనామకవిన్తుత, నుండర ॥ రామ ॥

వ. అని నుతించిన, రామునానతి నుగ్రీవుం డత్తరుణింగాంచి

తో: ఎవ్వరిదానవో ! యెవరు తండ్రి నీ వెందుకు వచ్చితి విపడు?॥ ఎవ్వడు
నీపతి? యెజిగింపుముమా ; కవ్విధమన( ననెనపుడు ॥ రా ॥ వెలయ నులోచన : నింద
జితు నావిభు డగు; శేషుని నుతను, నలర(గ రావణు నను(గుగోడలను నని రామునితో
ననెను 101

క. రామ, దయాకర పటురణ

భీమం డగు నాపెనిమిటి. బృథివినిగూల్చ్బం

గా మంచి దగునె! యకటా!

ఈమెయి వెధవ్యమెటు నహింతును దేవా?

యుద్రకాండము
పున్నాగవరాళి : ఏకతాళ ము.
రఘురామచ౦ద్రమా ! యఘహర ! [బోవువా? |మొక్కెదను ; పతిభిక్ష
వెతలెల్ల బాపుమా? పరమపురుష? 1 6 1 నీ ప్రావుజొచ్చితి గాపాడ వేడితి
1 రా | విడనాడ బోకుము చెడ(జూడ బోకుము మోక్షగుండ ॥ రఘురామ ॥
వ. అని ప్రార్థించిన రాముండు పరమదయాపరమూర్తిగాన, గరుణించి మే!
(బతికింప నెంచె, అది యూహించీ హనుమంతుం డిట్లనియె ;

తో: ఏమి రామ నీ వెలుగని దున్నదె! హేమగర్భవరములను
మానింస దగదె యన, వెల(తకు రాముం డనెను ॥ రా ॥
క, భామిని, యిం కొక భవమున
నీమగ(డును, నీవు గలిసి నిత్యనుఖంబుల్‌
(పేమాను భోగపరతం
గామించి మడీయపదము( గాంతురు వీదపన్‌.

వ. అని పలికిన నానందించి యామె యిట్రీనియె :

తో: దీనదయాపర, దేవదేవ యటైనను నాపతిమేను ! బూనీక నిప్పి౦ంపు;
బేతును మానుగ నహగమనమును ॥ రా ॥

వ. అనునంతలో న్నుగీవుండు నీవు పతివతవేని నీపతితో, గొంత ము;
నమనియె ఆమె మంచి దని రణమధ్యమందు( బడియున్న వతి శరీరంబు(జూచి ద

తో: పతియెదైవ మని, (పతిదినమును నే (వతముగ నలుపుదునేని ! .
నావతికీవనహితు(డై చెలిమి(బలికెడునుబూని ॥ రా ॥

వ. అనిన, ఇందోజితు గనులు విచ్చి చూచీ యందటు విన నులోచన క

పొం. తోడి : ఆదితాళము. (శరిరాజు) వలె.

ననబో(ణి వగవగను బనిలేదు పోగదే! నను దాకి పోరువా(డు నహి జ
జూడు ॥ మన ॥ ఆతండు శేషు. డగు నీతండ్రి యగును గాన నొతోడ గెల్చి
నొతిరో ! యిచట నేడు ॥ ననబో ॥ వడిగను మోక్ష గుండవరపుత్రునానతి గడువగ +
కాలము దీజెను 11 ననవోణి 1|

354 శ్రీ మో క్షగుండ రామాయణము - హరికథ

వ. ఇట్లు పలికి యింగజిత్తు కనులుమూసి పలుకకున్నదుఃఖించి లేచి వచ్చి రామున
శెజగిన నంకసించి రాముం డానతియ్య నంగదుం డిం|దజిత్తు కళేబరంబు సులోచనకు!
దెచ్చి యిచ్చె దాని నామె తేరి మింద నుంచుకొని రాముని వీడ్కొని కదిలి,

తో: కొంచనాంగి లంకాపురికిని వేగంబున నవు డదదెంచి ! యుంచ! దగినతావున
బతిదేహము నుంచి భటుల( గాపుంచి ॥ రా ।

ఉ, మామను జేరి మొక్కి రణమధ్యము( జేర వేగంబోయి శ్రీ
రాముని నాశ్రయించి సుకర౦బుగ భర్‌ కళేబరంబు దా
ధీమతి( దెచ్చుకొన్న కథతెలముగా వివరించి నే(ఠు నే
౧
నామగ డేగుత్రోవను జన౯ దయనాకు ననుజ యిమ్మన౯,
ణో
వ. రావణుండు మిగుల( జింతాకాాంతుండై కోడలిధైర్యనుగుణ౦బులకు నద్భుత౦
బంది కొండొక కాలంబునకు నిట్లనియె.
క, భామిని నీ వెలుగనివని
యేమున్నది ! దుఃఖ వార్డినీ గెడు నాకు౯
ఏమియును దో(ప దాయెను
నీ మదిలో దోచునటు నెజిపుము సార్వీ!
వ. అనిన నతనివీడ్కొని న్వగృహంబునకరగి చింతగూరియన్న తన తనయులం
గ్రుచ్చి లేవ నెత్తి రయి మూర్కొని యిట్లను చున్నది, .

పీల్‌ రాగము: ఆటతాళమ్‌,
నాముద్దునుతులారా ! నాయన్నలారా! భూమిని నాశేలబుట్టితి రౌర ॥ నా ॥ మా
ముద్దు జూడ నే నోమగ నైతి! నేనువిధికృత మెజు(గకపోతీ ॥ నా ॥ మహీమీ(ద నుండ
ధర్మముగాదు; నేను నహగమనముచేతు క్షణమాతమునను ॥ నా ॥ ఇందుండ( దగ(దీర
లిప్పుడే లెండు! ముందుగ బాతాళమునకు( జనుండు ॥ నా ॥ వాసి మోక్షగుండ వానువి
దయను శేషనియింటిను చేరిన సుఖము ॥ నా ॥

వ. ఇట్లు కుమారులను శేషునియింటికి. ఎంపి నులోచన యిహ ఏిషయములయందు
విరక్తి (జెంది.

యుద్ధకాండము తపన్‌

qr

తానును భర్తదేహ నహితంబుగ స్నాన మొనర్చి దివ్య భూ
షానికర౦బు దాల్చి నిజనంనృతి బ౦ధ మెడల్బి వుష్పవె
మానికరత్నమందు( దన మన్మథునుంచి వధూపరాళిక్రం
దానములిచ్చుచుం జని యుద గ్లిశయందున నిల్చియంతట౯.

తో: చితిపై. బ్రాజేశ్వరుం కేర్పించియు. జిజునగవొరియ!గ(జేరి | వతితో; నహ
గమనం బొనర్నె నచ్యుతపదం౦బు నెద(గోరి ॥ రామ ॥

వ. అంత దానవు లనలంబు రవులు కొలిపి యిండ్లకు జనిరి, తదన౦తరంబ---

తో: నతియుం బతియున్‌ సంతోషముతో సౌర విమానము నెక్కి 1 యతులితముగ
సదతికి( జేరి పౌఖ్యంబుగ నుండిరి బొక్కి ॥ రామ ॥

మాలబలయు ర్‌ ము,
ద్విపద: అప్పుడు రావణుం డధికరోషమున(
గుప్పలైన నిప్పుకల్‌ గురియ నేత్రముల
మూలబలంబుల మొన(గటి యుజీకి
యాలంబునకు నేగి యగచరాదముల
రామలక్ష్మణులను రియమున! జంపి
మిమో ప్రతావముల్‌ మేవడి(జూపి
వేగంబ రండిక వెడలిపొం డనీన
త్యాగశీలతదెచ్చి దానవభటులు
(పథన శేళికబాభవం బౌప్పనుటీకి
రథములు దురగవారణములు భటులు
లెక్కకుమోటీ బల్మిని శేక ఓడుచు
దిక్కులు వగుల విద్విషకోటినాగుల

సింహనాదం౦ంబులు సేయుచు వెడలి
రంహనంరంభులె రణమున( జొచ్చి---

క్ర, శేకలు గొట్టు చు! గోతుల
మూ(లనాకట్టి మట్టి మొన సివగ తు ర ౯

ప్‌ శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

లోకం౦బులు( గ౦ంపింప(గ

జీకొకుగ నంవవానచే ముంచి రొగి౯.

తో: అప్పుడు వాను లధికాగ్రహమున నదులు మాాకులు గొనుచు | గు
ధర(గూలునట్లుగా గుమ్మిజీ యనురులుగనుచు

వ. ఇట్టీరువా(గువారును బౌరుషంబుచే పెల్లురే(గి విడువకపోరు చుండిరి
వానరబలంబులు రాక్షనబలంబుల అక్ష్య పెట్టక,

తో: కరులను దోలిన గరులచేతనే గడల మోది చంపుచును | దురగ౦ంబు€
వానిచే. దురగంబుల మోదుచును ॥ రామ 1 పటుతర రథములు బజవ వానిచే
ములు గూల్చుచును ఫోటులుగదినీనను భటులచేతనే భటుల మోది చంపుచును ॥
కాల( గొందటీని, గేల( గొందజిని, వాలంబుల గొందజిని కూలిచి ॥ పొదవిరి |
దమజులుగూత లిడ(గ న త్రణీని ॥ రా ॥

వ. ఇట్టీ భయంకరరణంబున( వెక్ళండ్రు రక్కనులనోర్చివానరులు పేర్చి
చుండిన నారభనంబు గని నహింపక,
రగడ. మూలబలము లడరి కో(తులమూకపయిన( బడిరి

వికృతగాతులును, వికృతన్నేతులును ;

వికృణహానులును, వికృతనానులును,

విశ్శతవ క్షులును, వికృత కర్ణులును,

వికృత పాదులును వికృత నాదులును,

వికృతపు(గరులును వికృతాధరులును,

॥మూ। కరప తంబులు, (గకచమునలములు,

గరవాలంబులు, గదలు జ్మకములు,

పరిఘలు, హలలు, బాన పట్టెనలు,

పరస-ముద్దరలు, బట్టు తో మరములు,

మొదలగు నాయధములు గండు బూనుచు

నదరక బెదరక నని వెను(దియక.

॥ మూ ॥ కడువడి జగములు గడగడ( వడకగ,

లోలో ey చ ౪9 యి అలి /
నుడివడి జలజల( జుక్కలు రాల(గ,
జలనిధు లింకగ, గులగిరు లదర(గ,
గలవరమున దిగ్గజములు బెదర(గ,
బలువడి శేషుండు ఫణములు ముడువ(గ,
బలుమలు గవాములు; బథిములు దప్పగ(,
మూలబలము లడరి కోతుల మూకపయినబడిరి,

వ. ఇట్లు [కమ్ముకొని నిలుపోపనీక వానరుల. జెల్లాచెదరు. చేసిన వారిదాడికి
యభ్రాంతులై వానరులు. దరులు గిరులు( [గిందవైచి తమలో దా మిట్లనుకొనిరి ;

కీర్తన : చాపుతాళము - (సీతారామ) వలె,

రాము(డేలా! యినజు( డేలా! యుద్ధ మేల | జాలును! ఆలమును మాని పోపు
ందియె పోలును ॥ రాము ॥ కడుపు, నిండ(గాయపండ్లాకులు గొండవనముల దండిగ దిను
పండేక దటిలి రా నేల ॥ రాము ॥ పెంశెరాక్షనుల నీక్షణమె శిశ్రసేయగ మోక్షగుండా
స్యక్షు డిది యే మో కనడాయెగా ॥ రాము |

వ. ఇప్పుడు వీరిచేత జావ నేల నూపిరి యుండిన ను పృమ్ముకొని |బదుకుదుము
ఏం డని సేతువుమారుగా బోవు కపుల నడ్డగించి నీల-హనుమంతాంగదులు మరలించిన
చ్చి ; భయ భాంతచిళ్తులై రాముని మఃబంగునకు[ జనిరి. దయారనంబున గనిరాముండు,

తో: దానవు లలర(గ వాసరు లలర(గ ధనువు గుణధ్వని కేసి భానుదీప్తశర
సర్గం బసురులపయి గురిపించెను డాసి ॥ రా| దనుజులు వోవ(గ దారిగాన కను రణములోన
ెరుగుచును | వెనుకొని రాముడు విశిఖంబులు వడి (వేయ దాశి' కూలుచును ॥ రామ ॥

వ. ఉండుట గని రాముండు మశీయు,
క, చరణంబులు వదనంబులు
గరములు శరములును [వేళ్ళు గ్మాతంబులు నె
తురు లురుల(గ( డెగనేసిన
ధరఇదెళ్ళిరి పెక్కుమంది దానవవీరుల్‌

వ. అంత మిగిలిన రక్కనులు భయ।భాంతులయి ;

యన సన కే కన శక య గక

తో. అదిగోరాముం డదిగో (వేసెను! యిదిగోరాము(డు (వేసెనదిగో వేసెను
నిదిగో (వేసెను! యదెపాసెను నిదెడాసె రా ॥

వ. అని తిరిగి తిరిగి చూచుచు. బాజుచుండగా రాముండలుక రెట్టింవ,

తో: నెమ్మి: దొడిగి సమ్మాహనాస్త్రమును నేర్చుమెజయవడి విడుప(గను |
దమ్ము( దా మెటు(గక దనుజులు [భ్రమపడి తబ్బిబ్బుగ( దిరుగ(గను ॥ రా 8 ఒక్క
రాము(డే పెక్కు రాములయి యెక్కడ జూచినః దో(చె; | అక్కజముగ( గన, నంతారామ
మయంబై వైరుల నేచె ॥ రామ ॥

వ. ఇట్టాజిమధ్యంబున సననంతరూపులుగా దో(చి రాముండు గసిమనంగిన వెక్క
డివా రక్కడనే సొలసిరి, చావ(గా( జిక్కినవారు తప్పించుకొని లంకలోని కరిగిరి :
శ. పదివేలుగరులు, హరు లిరు
వదివేలును, భటులు నొక్కపద్మము, రథముల్‌
బదిపదులు గూలెనేవియు(
బదీ వేడి యొక యట్టి లేచి పరువడి నొడు౯.
ఉ. అట్టలు నూబుకోట్లెగసియా డిన మన్తక మొండు నార్చుచున్‌
దట్టనలేచు( గోటి యవి తప్పక లేచిన రామువింటికిస్‌
గల్టినగ౦ట మోగు6 బదునాలుగుగంటలు నధలయామము౯
గట్టిగ మో(యగ నౌర దశకంథటుని మూలబలంబు గూల(గ౯,

వ. ఇట్లు కోదండ దీకాగురుండగు రాముండు దేవతల కభేద్యం బయిన రావణు
మూలబలంబులభేదించి నుగీవ - విభీషణుల దిక్కు (జూచి యిట్లనియె :

కిర్తన : ఆదితాళము _ (నలి) వలె.

ఇలలో గలబాణముల కిది మేటిగా నలగాధినందను(డు చెలిమి నా కిచ్చినాడు;
బలమైన కలహమున( బజిప మే లౌనుగా ॥ యిల 1 రిపులను (వేయ, నుపశాంతి జేయ(;
(దిపురారి నేను దక్క( దెలియ రన్యులు నిక్క; మివ డెంత నిపుణత్వ మిది జూపె!
గంటిరే | యిల 1 నమ్మోహన మను శర మిది యౌను, అమ్మోక్షగుండపతి వైన నా యనుమడి
నమ్మోహితుల( జేసె నిమ్మూలబలమును 1 యిల ॥

వ. అనిన, వారు నంతోషించి శ్రీరాముని గీర్తించిరి. అపుడు విఖీవణుండు ---

యుద్ధకాండము 359

తో: దేవతలను దొలిదేవతలను భేదింపలేని సెన్యమును | దేవదేవ సాధించితి విక
దెగు రావణుండు రణమునను ॥ రా ॥

వ. అని పొగడుచుండె. అనంతరము మూలబలంబు డుల్లిన వార్తవిని రావణఖుండు---

yr

కోపాగ్నిజ్వాలలుగడు

దీపీంప(గ( గొలువు సెదర, దిళ్ల బల౦బు౦
బూపుచు యుద్దోన్మెత్త వి

టాపాక్షాదులకు ననియు రోషముతోడ౯.

బేహాగ్‌ : ఆదితాళము - (పోనియ్య) వలె,

పోదము పోదమురం డిక మనము బోదము ! | మోదమున( గపినృపుల ముట్టడించి
చంపంగను ! బోదము 1 అక్షయరణదక్రులయూపాక్ష కోణికాక్ష మకరాక్ష దవ ధూమాంక్ష
ముఖరాక్ష సయోధుల బట్టిశిక్ష జేసి వెలయుచున్న మోక్షగుండ నిలయుపయికి ॥ జోదము ॥

రావణుని రెండవసారి యుద్ధము.

వ. అని వారినీ గూడుకొని రథారూఢుండయి. యుత్తరద్వారంబున(జని, యుధ్ధ
భూమీ$( జేరినపిమ్మట ముందు విరూపాక్షయుద్దోన్మత్త నుపార్మ్వులు బహురాక్షసానీకంబులతో
నార్భటించుచు వానరానీ కంబులపయికి( దొడరి—

తో: పరిఘ ఖడ్డ గద పరస కుంత తోమర మునలాదులిచేత । నతీముణిమోదుచు
నార్భటింపవానరు అతికోపముచేత ॥ రా ॥ శ్రితిజాతంబులు క్షితిధరంబులును శిరముల పై
గొని తెబ్చ ; ధృతితో వైచుచు దేవారుల బాధింప దొడ(గ రటుహెచ్చి ॥ రామ ॥

వ. ఇట్టు క్షణమాతంబున నుగ్రీవాది వానరయోధులు విరూపాక్షాద్యనురయోధుల(
బిలుకుమార్చిన, నది గని రావణుండు గోపోర్టీవితుండయి సారధికి నిట్లనియె :

క్రీరన: ఆదితాళము - (మాతామ) వలె,
రామలక్ష్మ్మణులపయికి రథమును బోనిమ్మనేడు ! భీమశరము నెడద గుచ్చెద !
సారథి! వినర బిలుకుమార్చి మరలి వచ్చెద 1! రా || వారుగూలినంత మాద వానరులు
చెటపాలై పారిపోదు రంకదప్పదు | సారథీ; వినర! వీరతిప్ప లివుడె చెప్పుదు |॥ రా 1
రాక్షసొధ్యక్ర్షులనెల్లశిక్ష జేసి యుప్పొంగెను ! మోక్షగుండేవల ముట్టుదు ! సారథి వినరా!
యౌ క్షితిని బడగొట్లుదు noi

360 శ్రీ మోక్ష యుండ రాయోయణయి - బారికిథ

వ. అని పలికి తేరు. బరపించి గుణధ్వనిజేసి తనవయి నెదిరించిన కపివుంగవులం
బరికించి,

తో: అవలీలగ సాయకవృష్టిని ఆప్టవగవల్లభుల ముంచి! దివిభువి యదరగ
దినకరకులుపె దేరు వేగ( బరపించి | రా ॥|

వ. రావణుండు! దనయుద్ధండంబు జూపుచు( గోదండపాణితో భండనం బొనర్చ
నెదిరిన యడ్ధంబుదూఖి లక్ష్మ్మణు౦ండు —-

క, కొన్నిశరంబులు వెచిన
నన్నియ( దనబాణనిహతి నడరించియు( దా
గొన్నిశరంబుల నాతని
బన్నుగ( జిక్కంగ(జేసీ పజ్కిగళండున్‌.

వ. రాముని పైకి నెదిరిన రాముండును నెదిరించి,

తో: రామలక్ష్మణులు రయమున నుభయులు రణరంగంబునదగిలి | ఖ్రీమబలం
బుల( బెన(గ జొచ్చి రుద్దామవజ్ఞలను మిగిలి ॥ కరలాఘవమున శరలాఘవమున సరి
నమానముగ( బెనగ | నురలెల్లను సంబరమున నిలిచియ( జూచుచుండి రది సరగ ॥ రా॥

కీతజన * అటతాళము. (మేలైన) వలె,
రౌద్రబాణంబును రావణు(డేయగ రయమున బైకిరా(గ, రౌ[దబాణముచేత రాము(డు
దాని(బరాన్తంబొనర్చె వేగ ॥రౌ॥ ఘనతమి[స బాణమున దశకంఠుడు గడు(జీకటులు
సేయగ గను(గొని రాముడు, గర ము గ్రమగుబాశగణములచే బాపెగా ॥ రౌ ॥ అక్షయ

బలు(డగు ననురవల్లభు(డు నహిశరములు వేయగా, మోక్షగుండేశ( డొప్పుగ( బెక్కుశరముల
దీక్షతో |[దుంచెదగ || రౌ ||

తో: అనురసాయక మనుట(డు వేయగ నదియు నుష్ట్రళార్దూల | శేనం కిటి $0
గృధోరగనమ భానురముఖముల జాల 11 రా ||

వ. బహుస్తాయకంబులయి కవిసిన రాము( డలుక రెట్టింప(దన విలువిద్యా |పౌఢిమచే(
బఐటొపంచలు చేసి,

తో: దహనాస్ర్రము భూధవుం డేయ, రవి (గ్రహ తటిదుల్కల భాతి బహు
వాణములయి పయికిరాగ వే భంజించె నురారాతి || రా ||

యిద్దికొరిడయె ఆ౮

తో; మయదత్తంబగు మాయాశరమును మజియును రావణు(డు బజిప, | రయమున
గాంధర్వం బను శరమున రాము,డు దానిని జెటుప ॥ రా ॥

న, ఇట్టలతివోక యిరుపురు. హోరు నవసరంబున లక్ష ్మణుండెడ( జొచ్చి.

తో: ఏడమ్ముల దనుజేవని పడగయు విల్లును సారథి నడచి | వాడిగల్లుశర
పంచక మాతని వళ్లము నొవ్వ(గ విడిచి | రా!

వ. సింవానాదంబుజేనిన నంతలో విఖీపణుండు —

తో: తురగంబుల దుత్తునియలు సేనిన, విరథుండై రావణు(డు ! ధరణికి దుమికియు(
దగళకి నిగొని తమ్ముని వైచెదురాగ్రహు(డు || రా ॥

ఆ. నడుమ దాని లక్ష్మణస్వామి మూడమ్ము

లేసీ (తు౦చెదాన వే శ( డంత

మయునిచేత గొన్న మహితశకి వినీష

శాఖ్యుమా(ద వెవ నడరుటయును.

తో: రామునితమ్ము(డు రావణుతమ్ముని రయమున వెనుకకు (దోసి ! తా
ముందట బంతమున విలువ, నగి దళకంఠుడనె డాసీ ॥ రా ॥

కీతకాన : ఆటతాళము. - (బాళాబం) వలె.

ఓర్చియుండు మిక వచ్చెను శక ॥యో॥ కొర్చిచ్చువలెమంటీ (గక్కుచువచ్చెను
॥ యో ॥ విభీషణుని నీవు వెనుక నుంచుకొంటి ॥ వో ॥ మయునిచే గొన్నట్టి మహనీయ
శకిది ॥యో॥ ఉఊరగేందనిభ మైన యుగంపుశకది ॥ యో ॥ మోక్షగుండేశండు మదమున
మెచ్చును 1నో॥

లక్ష్మణుని మూ రృ

తో: ఘనముగ నది చిబుగంటలచప్పుడు గణగణ యని మొళయగను | వనధులు
గలగ(యగ వడిగా గులాదులు వడకగ దిశ లార్వగను ॥| రా || పిడుగులు రాల(గ( బుడమి
జలింపగ నుడు పంక్తులు జెదరగను | కడువడి( జని లక్ష్మణుని వక్షఘునగాడిన ధరవయి(
బడెను || రామ ||

వ. కాలావసొననమయంబున( బెంపుదక్కి కూలు మహామేరువుచందంబున రావణ
(ప్రయుక్తళ క్రిబే లక్ష్మణుం ఢిలం బడియున్న (గాంచి, శోకవ్యాకులిత చిత్తుండ య్యును,

స్‌ షల తలే WoW లే నట న UNV Ee TU WU

క. సౌమితియరము గాడియు
భూమికి దిగియున్నళ క బుచ్చ(గ గవులు౯
దామోపరైరి యొకరును;
రాముండది బెట్‌3( గడు( బరాక్రమ మొదవ౯.

వ. ఇటు పెజీకివెచి నుగ్రీవ హనుమంతాది కవులను గాంచి రాముండిట్లనీయె :

కాఫీ : ఆటతాళిము.
ఈదశకంటని నే దునుముటకైగాదె జనించుట, కష్టము లౌందుట, మేదినిపుత్రి
వియోగము సెచుట, గాదిలితమ్ముని( గడకుగోల్పోవుట ॥ ఈ ॥ చాల పరా క్రమశాలిని
వాలిని గూలిచి యీకపికోట్లను గూడుట, యా లవణాంబుధి నటువలె గట్టుట, పోల్‌
మోక్షగుండపురపతి నగు నాకు ॥ నీద |
తో: శౌర్యము జూపెడు సమయముగా దిదె కార్యము జెడవగచుచును | ధైర్యము
రూలెడు తజిగా దిక నాతమ్ముని గాపాడుచుప ॥ రా ॥

వ. మోరేమజక యుండు డింక( దెలిపెద :

కీర్తన ఏ (త్రిశ్ర జాతి. (వనమును) వలె,

(ప్రతిన దప్పను వినుడు (ప్రతిలేదు కవులార నే(డు ॥ బతిన ॥ క్షతిబక్త్కి కంటు
(బతుకుతో(. బో నీను నేను! బతి; నుర వైరిపోక నిల్చిబరిదెగి పోజినజాలు ॥ నుర ॥
యిరువురితెంపు నెలు(గుదురు చూడ(గలవారు ॥ బతి ॥ ధరణి దూటిన విడువ! దగ వార్టీ(
జొచ్చిన విడువ ॥ ధర ॥ నురలచాటున( జొజి(బాటి దాగిన విడువ ॥ బతి 1 తరణి
వంశజు(డనేని దశరథతనయు(డనేని, వర మోక్ష గుండవాను(డవైతినేని ॥ ప్రతిన ॥

వ. అని ప్రతిజ్ఞాం బలికి కనుల గెంపు లొలుక ధనుష్టంకారంబుజేసి రావణ
దిక్కున కభిముఖుండయి తండోపతండంబులుగా[ గాండ౦బులు బబిపె,
క, ప్రతిసాయకంబు లేయుచు
నతులితగతి( గాంతవటికు ననురేశ్వరు డు
ద్ధతి బోటీ రామబాఐ
క్షతుడయి నమరంబుమాని చయ్యన బాసె౯.

WwW YS SOW oy అలల

వ. సింగంబును గని మాతంగంబు పరు(గు పొణుభంగి రామునిచే భంగపడి
యనురపుంగపుండు సంగరంబుమాని ప్లవంగవిభులుం దజుమ అంక( జొచ్చి యంతఃవరికిం
జేరి మందోదరితో నిట్లనియె :

హిం_ తోడి: ఆటతాళము

రాముని విక్రమము, రమణిరో నిర్వ|క్రము | ఏమిజెప్పుదు భామినీ! యెటుల గెలు
తును గామినీ! ॥ రాముని ॥ నామదిని భావించిన రామరూపమే తోచును! లేమరో మెం
దున్నది రామమయముగ నున్నది ॥ రా ॥ మోక్షగుండేశ్వరుని ముట్టడింప(గ( జాలను !
(తవ్మ్యుని సేవింతును ! దప్పక జయ మొందుదును ॥ రాముని ॥

వ. అని పలికిన తత్రణ౦బునే :

క. మానుగ సాత్వీకవృతిని

బూనిశివాలయము( జేరి పూజించి మది౯

ధ్యానము జేయుచునుండిన

దానవపతి జేరి పలికె దత్సతితెగువ౯.

ya

తో: ఇదివట కందట నెచెరి జయించితీ వెన లే రెవ్వరు నీకుదుద కటు మగటిమి
దూలి పలుట టిది కోవ యౌనె యన బోకు ॥ రామ ॥

కళ్యాణి: ఆదితాళము,
నీకింత భయమునే డేటిక నీకు పంతముచెడి భయపడువా(డవు ౪ పకకాంతి నపుడు
దేనేటికి? తేనేటికి? తేనేటికి? ॥ నీ కంత ॥ తాతయు దమ్ములు దల్లియునేనును నీతిదెలుప
వినగూడదావిన ॥ నీ 80 ॥ పుత్రులు మిత్రులు బౌలిసినపిమ్మట శత్రులకును లొంగవచ్చునా
॥ నీ కం ॥ ఈక్షితి భూరుడ వేని మోక్షగుండేవని నెదురుముచాలును ॥ అంతెచాలు 1నీ 1

వ. అని తూలనౌడిన సిగ్గున( దలలు వంచుకొని కొంత వడికి భార్యదిక్కు( జొచీ
నిట్టార్పు( బుచ్చుచు నిటు లనుచున్నా(డు :

తో: అలివేథిరొ | నీ వన్నది నిజమే | యయిన రామునకు చవెజవ ! చెలగి
హోమముసు జేసి పోయి వే( గెలిచెద( బొమ్మి(క తెబవ ॥ రామ ॥

వ. అని యిటు ధైర్యంబుగ( బలికి మందోదరిని బంపి తానును హోమంబు!
జూలించి గృహంబున కరిగి శయనించె- నిక్కడ రాముండు,

vv ప బొ ౧౮శరాటెయిునుయిు - TUG

క. నెత్తుట( దో(గినతనువున
నొత్తిగిలంబడిన తమ్ము నురువడి గని తా
జిత్త౦బు గర(౧ కన్నుల
నత్తజి బాప్పములు దొరగ వో యని చేడ్చః౯,

ఫీల్‌ రాగము: ఆటతాళము.
అయ్యో నాతమ్ముడ! యయ్యో! లక్ష్మణ! చయ్యన నను దాసి చనీనావదివి!
11 న ॥ అడవుల మాతోడ నిడుమలు గుడిచి కడకు దైత్యునిచేత( బడితివి యిచట ॥ న ॥
కావలె నన్నరా( గల డట్టిభార్య నీవంటి తమ్ముని నేనెందు! చెత్తు నయ్యో | అ ॥ పలు
మాటు నే నింత పలవించి పిలువ నెలుగెత్తి యో యన వేమిరాయనుజా! 1 అ | ఎల
మిని మోక్షగుండేప(డ వనుచు( బలుకుచు సేవలు నలుపుదు నాకు ॥ నయ్యో 1!

తే॥ నాఫ యుద్దం బి కేల! నాకు రాజ్యం బీ కేల!
నాశు జయ మింక నేల! నాకు నీసీత యేల!
నాకు నీసౌఖ్యమేల ? నాక్కుబాణం౦బు లేల!
నాకు నీతోడి దెవలోక మేయగును జాల.

తో: నాతో( గూడి వనంబులకును దిన్నగ వచ్చితి వీ వపుడు ! నీతోంగూడ నేను
దివంబున శ్లేకెంచెద మణ్‌ యిపుడు || రా 11 ఇంతెకొని ని న్నెడ బాసియు నే నెంతయు
సుండ(( జాల ! బ౦తం౦బున నియ (ప్రత్యర్థుల పై( ఐడి చంపుట నా కేల || రా ॥!

వ. అనీ యనేక విధంబుల సౌమిత్రి నుగుణంబులు దల(చుకొని కోకంచుచున్న
రామచం|దుని( జేరోంటోయి. నుషేణుండు ధైర్యవచనం౦బు లాడుచు నిట్లనియె :

కళ్యాణ్‌ ౩ రూపకము,
శోక మేలనయ్యా ! విను, నీకు, మేలుగాదు మాను; ప్రాకటముగ నీతనికిం (బాణ
భయము లే దికను 1; శోక |; మేనున( బాణము బానిన నాననమున గళ లున్నే!
మానుగ నిందీవరముల మాడ్కిగనులు జెన్నొందునే | శోక ॥ అందములై యరచేతులు
గందామరలటు లున్నె ! తొందరేల! మోక్షగుండమందిర నీడెందంబున || శోక ||

వ. అని పలికి రాముని ళోకం వార్చి హనుమంతుని(జూచి నుషేణుండిట్టనియె;

యుద్ధకాండము లర్‌

క. మును జాంబవంతు ముఖమున
వినియుంటివి మూలికలను వీవరింతంగా,
హనుమంత, దోణగిరి ద

కి,నంపుశిఖ రంబునందు( గెటిలెడురుచుల౯.

వ. అందు విశల్యకరణి, సౌవర్షకరణి, నంధానకరణి, నంజీవకరణి యనునాలు
గౌషభలతలు గలవు. వానినీ వెదకి తీసికొని వత్తువేని ఈలక్ష ్మణుని ప్రాణంబులు మరలింప
వచ్చును, లేకున్న నొండు సదుపాయంబులేదు.

శేదార : చాపుతాళము, (కోరియం) వలె,

పోయి రమ్మిక హనుమంత || పోయి |; వాయునందన లేవోయి చేగమునంవో
వోయి మందులుగొనిరా వోయి కేవోయా యీ వోయీ కావోయీ ॥ పోయి ]॥ మీంచి (దౌణా
(దిని శోధించి గంధర్వుల జయించి, రాక్షనులను (ద్రుంచి సాధించి, లక్షించి, కుప్పించి
॥ పో | చండకిరీణుండు పొడువకుండ రావలె మోక్షగుండరఘుపతి గనుచుండ (ప్రొద్దుండ
నేదండ నిలకుండ || పోయి ||

వ. ఇక్కడికి నాటులక్షల యిరువదివేల యిన్నూట పదియోజనంబుల దూరమున్నది.
(ప్రొద్దువొడిచిన నాషధములు( బనికేయ(జాలవు. శ్లీరాబ్దీని దాంటి జవంబున జేరు మనిన,
హనుమంతుం డొడ(బడియె అప్పుడు రాముండు..--

క, ఈ తమ్ముని బతికించియ
భూతలమున నీవు కీర్తి: బొందుము వత్సా!
నీతోం గూడ(గ నలువురు
నాతమ్ము లటంచు వాయునందన తల(తు౯,

వ. అనిన, విజృంభించి మహానందంబున నాంజనేయుం డిట్టను చున్నా(డు ;

శంకరాభరణము : ఏకతాళము (అమ్మయ్య) వలె.

నావంటిబం టుండ, నీ వేల వెరగంద! వేవేగ మందులు వెతకి నే; దెచ్బెద
1 నా । ఆయేడురీవుల కావల నుండిన, నాయని నేగెడు నంతలోనె దెత్తు ॥ నా | అఆమిత్తి
నదలించి యవనిపై బొలియించిసొమి త్రి పాణపంచకమును మరలింతు ॥ నా ॥ ఈలోకమున
గాదు యేలోకమున నున్న నాలక్ష్మణుని దెచ్చి యర్చింపనా మోకు! ॥ నా ॥ మోక్ష
గుండేశఃర, |మొశే,ద దీవించి యీక్షణమే పంపు మేతెంతు' దడయక ॥ నౌ ॥

366 శ్రీ మోక్షగుండరామా మణము - వారికథ

వ. అని (మొక్కి దీవనలంది నుగీ వాంగద జాంబవంత విభీషణుల వీడ్కొ
పర్వతాగంబు నెక్కి లంకాపురగోవురంబు( గూలునట్టు( గుప్పించి యెగసి వియన్మార్థంబు
నరీనద పర్వశారణ్య వురంబుల( బరికించుచు( బోవుచుండె. ఇక్కడ —

క్ర, వే(గులవారలు తెలుప(గ
వేగ౦బున రావణుండు విని విహ్వాలు(డై
భోగీర్మదువగిది( గనలుచు
నేగెను నాకాలనేమి యింటికి జేర,

వ. ఇటు వచ్చినరావణుని నత్కరించి కాలనేమి యిట్లను చున్నా(డు.

తో: యేమిపనికి నాయింటికి వచ్చి రీనిశివేళ నునన(గా | వేము దెలిపెద వి;
మొక పని, కాలనేమి సేయవలయునుగా ॥ రామ ॥
క. అదియేమి యన్న, నుడివెద
ముదమున నచ్చకి, మూర్చ మునిగినయనుజు౯
(బ్రతికించుకానుట కనువౌ
సదుపాయం బెంచి రామచందుం డార్తిక,

క. నంజీవకరణి కొటినై
యంజని ప్యుతకుని. బంప నత(డే(౧ వడి౯
బ౦జింవుము నీపడ్డము
గం జని యటు చేయ. జేతగాకుండినవోన్‌.

వ. మాయోపాయంబుచేత వాని (ప్రయాణంబు సాగకుండనయిన( జేయుము. (దొ
గిరి నమావంబున నొక్క నరోవరమున్నది, దానియం దొక్క మకరియున్నది.

తో: అది దేవాదులనైనను [మింగును నగచరు(డన(గా నెంత | వదలక యచటి
వాయుజు( డేగెడుపగిది జేయు మిది వింత ః రా ॥
వ. వేగంబునబొ మ్మన, విని కాలనేమి యిట్రనుచున్నాడు :

శంకరాభరణము : ఆదితాళము - ( మేలైన ) వలె.

మాయామృగాకృతి మారీచు. డేగియ. మాయమైపోడె మునుగోయనియార్చుచు!
గుంభకణాణదులు గూలరె చూడుమును | లంక నీతమ్ము[ డేలగ గట్టి సీతమ్మని

యుద్ధకాండము 867

రామునకు నిడి | శంకడగూర్చినిశ్చయముగ దపమును సలుపు మేలు గలిగెడి అదికానిచో(
బోయి యలమోక్షగుండేస నెదిరించి వడి, బోరుము కదనరంగమునందు ! , గడతేరి వెకుంక్‌
పదమునకును జేరుము ॥ మా ॥

వ. అంతేకానీ యా మాయలవల్ల( యోజనం బేమన | గోపించి దెక్యేశ్వరు(డు
చంద్రహానంబున( గాలనేమి తల తెగ నేయ( బోయిన, నది యెటింగి

తో: ఇదిగో పోయెద నేటికి గనలేద, వింటికి జను మని పలికి తుది యిది ఎను
కొని తూణ౯ణ౦బున వాతూలనుతుని పై నలిగి | రా ॥

వ. కవటమునివేషంబున సనేకశిష్యగణ హితుండయి మనో వేగంబున (దోణా ది
నమివమందున్న దివ్యవృక్ష నహితంబయినయొక్క వనంబు( జేరి యాశమం బేర్చలుచుకొని

తో: మునివలె గన్నులు మూయుచు గొణుగుచు బూనలు దిప్పుచుండ, !
ననిలజు' డంబరిమున బోవుచు నది గని యాశ్చర్యము నిండ ॥ రా ॥

న్‌గ్విణిం
ముందు (దోణాదికి౯ బోవునా డీవనం
బీందులే దింతలో నెట్టులన్‌ వచ్చెనో ।
దారి నే దప్పితిన్‌! తందరన్‌ వచ్చువోనిన్‌ !
విందుగా నీమునిన్‌ వే(డి యోజించెదన్‌.

వ. అనీ యెంచీ తతణంబున( (గిందికి జనుదెంచి మునికి నమస్కరించి యిట్టిను
చున్నాడు :

శ్‌

తో: రాముని కార్యార్థంబుగ జనియెద; నే మారుతతనయు(డను; | ఓమునివర
నాకొదవెను దాహము! ఉదకము జూపుము తగను ॥ రా ॥

వ, అనిన, నక్కపట మునీం|దుం డిట్లనియె;
క్షం. మా వనమున(గల ఫలములు
నీవలసినవి యారగింపు; నీర్వట్టడ (గన్‌
(చావు కమండలముల జలములు;
పావని, నీయద్యమం బవశ్యము సాగుస్‌.

తిరి శీ మోక్షిగుండరామాయణము - హరికథ
వ. మా కాగతానాగతములు చెలియును; చెప్పెద వినుము.

కీతకన ః అటీతాళము- (శంకరళం) వలె,

వేమలు గెలిపెద వినవోయా! నామాటలు గుఖివడునోయీ ! రామునిభామిని
రాొవణానురుడు నేమతించుకొని యేగెను లంకకు ॥ వే॥ అది గని రాముం- డలిగి
కపులతో( గదలి వచ్చి లంకకు( జేరి పొదలుచు రావణు వృత్రమి|తులను జిదిపిన నాదళ
వదను(డు గనలుచు ॥ వే ॥ మోక్షపురవరాధ్యక్రుని యనుజుని దీక్షమిఅ శకినివైచి,
యీక్షితి గూల్చిన, నిపుడు |దోణగిరి కక్షయోపధులగై వచ్చితి విటు ॥ వేమ ॥

క, రాముడు లోకహితార్థము

గా మహి జన్మించినాండు గాన, నహాయం

బేమును చేయట ధర్మం;

బోమారుతి! మంత్రతతుల నువదేశింతున్‌,

వ. అమ్మహామం|త్రపునళ్నరణంబున నమన్తకార్యసిద్ధులొ దవు. ఇదియునుంగాక __-

తో; నంకీవనిముఖసకలౌషధముల నమృర్ధి మావనమందు; నాంజనేయ, నే
నర్కు(డు వొడిచిన నవి కె చ్చిచ్చెద నిందు ॥ రామ |

వ. నామం త్రసామర్ధ్యంబున( గనుజెప్పవేయనంతలో లంకకు జేర(గలవు. లక్ష్మ
ణునకు బొధలేకుండ ననిన, వామమంతుం డిట్లనియె.

తో. అక్కడ లక్ష్మణు డట్టులుండ నా కిక్కడ[ దడయుట తగదు; | అక్కఅలేదు
ఫలాదులు ; జలమును, జిక్కిన (దావియు జనుదు ॥ రా ॥

వ. మోకమండలోదకమ్ములు నాదాహం౦బు దీజునన్నీ లేవు. కొలనుగాని, నదిగాని
యుండిన! దెలుపు(డు. త్రావి పోయెద. అనిన( గాలనేమి---

తో: ఉన్నది చేరువ నొకకొల; నచటికి జన్ననుదకములుగలవు; పన్నుగ శిష్యుల:
బంపెద వెంబడీ బదుము చూపెదరు సెలవు ॥ రా ।

వ. ఇటు పలికి తన శష్యుల(గూడ నిచ్చి పంపిన, హనుమంతుండు జని,
కలవాంన కారండవ చక్రవాక బక|వతతులచే నొప్పి కమలకల్హారసహితంబయి మొన మకర

కర్కట జలూక ][గాహనమన్న్వి తంబయి యలరారు నరోవరంభు మనోహరంబుగా( గనుపట్టె.
అందు దిగి యదకంబులు (గోలుచుండ, నప్పుడు-

యుద్ధకాండము 369

తో: ఒక్కమకరి తనయు[గపుకోరల నొడిసి కాలు నమలగను జక్కగ రౌ|దరనం
బొలుకగ దిగ(దొక్కె పండ్లు తెమలగిను | రా

వ, ఇటు వండ్రూడ( దన్నిన, బోక యది మహారోషంబున నాంజనేయుని [మింగ
దలపడిన, తన మనంబున -

కీర్రన : ఏకతాళము-(శాలికి వలె,
అక్కటా ! శ్రీరామకార్య మల్టై నిల్చెను ! జిక్కినాడ నిచట మొనలి చిక్కబలైను
॥ న ॥ శత్రాణలేదు! చత్తునేమొదైవమా యిక ! దోణశైలమెట్లు( దెత్తు | [దోవతో(పదు ;
॥ అ ॥ నన్నునమ్మి మోక్షగుండనాథు డంపెను ! బన్నుగా నక్రంబుమధ్యపట్టి జంపెను
4 నక్కటా ॥

న. ఈవిధంబున డోలాయమాన మాననుండయియున్న హనుమంతుని మకరి
[మింగిన దిన్న(గా గడువులో |బవేశించి,

తో, దానికడుపు బ్రద్రలు శేసియు బవమాననుతుడు వెలిరాగ! మానుగ నిది
నురమానినియగుచు విమాన మెక్కిపయికేగ ॥ రా |

వ. ఆంజనేయు(డాళ్చర్యకలితచిత్తుండయి. నియత్తలంబుననున్న యమ్మత్రకా?ని
గనుంగొని, ఇంతకుముం దనంతబలాశ్రాంతన[కంబవై పంతంబున నన్ను వంత నొందించితివి !
ఇంతలో దేవకాంతవముయంతరిక్ష మున కెగిరితివి. వింతగానున్నది! నీకథ సవిన్తరం బెజిం
గింపుము. అనిన, నాపె యిట్లనియె :

కేదార ; రూపకము - (సొటి) వలె.

నేను ధాన్యమాలి యనుదానను ; గంధర్వశశివదనను || నే |; గానమభపుచెంత
జేయ(గ సన్మానించి = తానిచ్చె విమానంబును 1 నే ఈవిమాన మెక్కి నిత్యమికొలంకు(
జేరి [కీడించుచు బోవ నొక్కనా(డు శాండిల్యు/డు భావమునః గేవలముగ దా వలచెను
॥॥ నేను |! కోరి మోక్షగుండవిభుని కొడుకుకేళి గూడు మనివేడిన ; “ నేరజన్వలనైతీ !
మూడహములు దీజినను గూరిమితో గూడు, మంటి || నేను ॥

ఊఉ. అంతట గంధమాదనమునందు మునీందుని యింటనుండ(గా
నెంతయు రావణుండు విజయేచ్చను (గుమ్మణుచుండి నాటిసా

౧4

370 శ్రీ మోక్ష గుండ రామాయణము - హరికథ

యంతనమందు( దావిడిచి యచ్చట బాడెడు నన్ను( జేరియా
కంతునికేళి గూడు మన(గా నను ముట్ట(గరాదు ఫొమ్మన ౯.

తో. వినక నన్నుణెకొని రమియించిన దనుజుండతికాయుండు ! ఘనముగ గలిగిన,
గైకొని లంకకు జనీయెను దశకంఠుండు || రామ ॥

గీ. స్నాన మాడినంత జని మౌనితో నను(
గూడు మన్న, నత(డు గోవగించి
నాకు మాటయిచ్చి నాయింటిలో నుండి
యన్యు(గూడినావె హరిణనయన

తో: కావున నిను నే, గలయ: మకరివైనీవీకొలనున నిలుము || పోవును జెడి
నిను బొందినయాత(డు వుత్రమిత్రులతో నిజము ॥॥ రా !!

వ. అని శాపం బిచ్చిన, వేను భయపడి శాండిల్యమహాముని పాదంబులకు నమ
నృరించి శాపంబు బాపు మని బహుభంగుల( బార్జించితి, ఆతండు గరుణించి.

తో: “కొంతకాలమునకా రఘురాముని( గొలచివచ్చు బవనజు(డు | చింతిల
కాతనిచేశాపము చనుజెలి ” యనే మునితల్లజు(డు 1 రా ||

ప. అంత నాముని గంగాయా|త్రకు( జనియె నే నీకొలనిలో మకరినయి పడి
యుండి బహుకాలంబయ్యె,

జంయూటి : ఆటతాళము = (పాలించరా) నలె,

నే(టికి శాపము దీజె! బో(టినై యిచ్చగ( బోవ(జేకూళె ! మాటికి జిక్కులు బారె!
బౌటిగదాపని పలికినవిధము నీటికివచ్చిన నిను బట్టిగానే నే నిను 1! వేటికి |; మోక్షగుండేళీని
పనికి దీక్షతో నీవరుదెంచితి విప్పటికి | రక్షించితివి న న్నింతటి! వృక్షచరిధీశ, వెడ
లుము (దోణాది 1 కక్షయముగ దారి యదియ యగు వినుము దారియది ॥ నేటికి 1

తో: నిను గొలనుకు బొమ్మని పంచిన యాతని మునియని నమ్మకుము | నిను!
జంప దానను డంపగ వచ్చిన దానవు. ఉని కనుము 1 రా ॥

వ. ఆకివటాత్యుని శీఘంబున రూపుమాపిదోణ్బాది!$( బొమ్మని తెరువు జూపి
దీవించి హనుమంతుని వీడ్కొని ధాన్యమాలీ దివికరిగె. అంత, హనుమంతుండు గాల
నేమియున్నకడకు శీఘంబునవచ్చి నిలిచిన,

యుద్రకాండము 371

ర కపటాత్ము( డత(డు గదలక

జవతత్చరు( డయినవాని చందము దోప౯
దపమొనరించుచు( బిమ్మట

నిపుణతతో6 గనులుదెబిచి నేర్చున బలికె౯.

గీ. ఎంత సేపాయె నీవేగి! యింత తడవ
టేమి చేయుచు నుంటివి యెజు(గ బలుకు!
మటియు నుపదేశ మొనరింతు మంత్రములను
దెలియ గురుపూజ శేమైన గలదె తెమ్ము,

వ. అనిన, నాంజనేయుండు గుపితుండయి,

కో: ఇదిగో! దక్షిణ యిచ్చెద గురువర ముదమున గైకొమ్మనుచు | వదలక బిడి
కిట వక్షము బొడిచిన, వాడు పక్షియెతఅచు || రా 1 కవిసిన నెలికలు గడువడి విఅచిన
గంఠీరవనమైతగుల । దివిరి బిట్టు తలదెగ( బొడిచిన నా దేహము మజియు మరల 1 రా 11

వ. నుగగ్రీవునీ రూపుధరించి ఎదుట నిలిచి యిట్టనుచున్నాడు ;

పూరికళ్యాణి : బావుకాళము.
ఇది యేమి నీవు యిచటనే యున్నావు! మదిదెలియలేవు! మరిలియు నచటికి
రావు | ఇది 11 మనలక్ష్మణు(డు మటీలేచినాడు । మనశేల జూడు మందులు గిందులు

నేడు | ఇ | మందులకొండ మహిమోక్షగుండ మండిరు' డుండ, నెందుకు నో వాతాత్మజ
nad tH

వ, అని పలికిన నుగీవుం డని (భీమబెందియు మరల గా (శని నిశ్చయించి
కోవంబు నిగుడ విజృంభించి,

కో: బెట్టిద మగుతన పిడికిటిపోటుల భీమం బగుపదహతుల । మట్టీ వాని కణమా
(తంబున యముమనికండేర్చె బహుగతుల || రామ |!

వ, ఇట్లు గాలనేమినీ జంపి హనుమంతుండు వేగంబునదోణగిరి కరిగి యెంతవరి
శీలించినను మందులు దొరకకున్న నిట్రనియె.

372 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

తేవారము ; రాము డౌషధములకును రయముననుబంపినాడు
నోమహీధరమ ! నేను నేమమున వచ్చినాను:
ఆమహోమహునిపనికినరకొజలు జేయనలదు ?
శ్షేమముగ మందులిచ్చి కీ ఘంబున బ౦పు మెచ్చి,
వ, అనిన, నతండు వినకున్న( గోపించి,

తో: రాలకు గడుదయ ర మ్మన వచ్చువె! చాలును నీతో/౭ెలిమి! శేల( బట్టి
యవళీలగ నేబెజికెదను నుమ్మి నాబళిమి || రా ॥

వ. అని కోపాగ్నులదర విజృంభించి, వాల మంకించీ, దశయోజన విస్తీర్ణంబును
బంచదశయోజనోన్నత్వంబునునగు పర్వతంబు(బెలగించీ, నెత్తిన( బెట్టికొనీ పోవ -నుద్యుక్తుం
డయిన, నాయోషధుల గాపాడుచుండు చిత్రసేనాది గంధర్వులు బదుమూండు కోటమంది
పెంబడిపోనీయక యెదిరిరి

తో; వాలపాళమున వారిని జుట్టీయ వడిగా గిరగిర దిప్బి వాలాయంబుగ వారిని
బడగా వైచె గొందటిని సప్ని 1 రా 11 కొంద నేలనుగూలిచె నలుకను గొంది నొవ్వగ(
జేసె, గౌందజు చిమ్మట! గోపముడిగి గిర గొనిపొ మ్మనగా సెచె ||

వ. గంధర్వుల నిటుల జయించి ధరాధరంబునెర్తిన( బెట్టుకొని మారుతి వచ్చుచుండె.
ఇక్కడ నందిగామంబున నానిశధమున భరతునకు! గొన్ని దున్న్వప్నంబులు( దో(చిన,
లేచి మోము వెలవెల వాల దిక్కులు నూచుచు.

హిం, తోడి: హూవకము.
ఆహా దైవమా! మమ్మాదరింపువూ! దేహము గంపించెనేమో ! దిగులు దోచెను
11 ఆహా || రామలక్ష్మణు లడవిలో మెలంగుచు నేమియెరో ! భూమిజాత యెటులనున్నదో
1: అహా || దుర్నిమిత్రము లిపుడు దోచె! సత్యము కర్ణగోచరంబు( కేయుఘనులు(గలుగరు

1; ఆహా || దీక్షతో వారిగడువు దీఅవచ్చెను ! మోక్షగుండ విభుని బాచపుణ్యమెప్పుడా
1 ఆహా |

వ. అని విలపించుచు వేదపారగులగు (బొహ్మణుల( బిలిపించి హోమాదిశాంతులు
చేయించి దానంబు లిచ్చె. ఇ౦తలో---

యుద్ధకాండము 373

“తో: హనుమంతుడు బాలార్కుని విధమున నంబరవీథినివచ్చీ | ఘనముగ
నందిగామమ్మున భరతుని గని తల(చెను మెచ్చి! రా ॥
క, రామునివలె నున్నా6 డీత(
డేమానిశని నిటకు నేటికి వచ్చెన్‌!
సౌమికి మృతు౦డైనను
భూమిజ నటు విడిచి రాగ( బోలును నుమ్మా!

వ. అయిన జెంతకు బోయి యడుగుదునా వలదా యని కొంత డింతించి
యంతలో( దనమనంబున నిట్లని తలంచె.

హీం-కొఫీ : ఆటతాళము,

రణనిపుణుం డగు రాము(డు వచ్చునె? యణుబుద్ధిచేత ని టనుకొంటి నక్కటి!
1 రణ ॥ ప్రాణములతో రావణు విడిచి క్రోణిజ నుమి (తానూనుల విడిచి ॥ రణ ॥ మోక్ష
గుండాధివు (మొక్కటు లుండ(గ వీక్షించి (బమనితి వెళ్టితనంబున 1 రణ 1

“వ్ర, తనబుద్ధిభమణమునకు( దానే నిందించుకొనుచు వియన్మార్గంబున వచ్చుచుండ(
గని భీరతుండు_

"తో: నే దుస్స్యవ్నము వే(డుగాంచి మదిభేద మొందుచుండగను ఈదుర్తహ మిటు
లేటికి వచ్చెనొ! యిపుడే చుప(గ( దగును ॥ రా ॥

వ. అని కోపొటోపంబున శరచాపంబులం గేల ధరించి లేచిన భరతునకు నాకాళ
వాణీ యిట్లనియె :

తో: మాకార్యంబులు మేకొనిచేసెడి మొబంధుండితండగును; [బాకటముగ గోపము
జేయకు డన, భరతు( డూర కుండగను | రా ॥

వ. హనిమంతుం డంత శీఘయానంబున దక్షిణాంభోనిధి సమీపంబునకు వచ్చిన,
రావణుపనపును మాల్యవంతుండు( బదివేల కోట్టరాక్ష నులతో(గూడ దారి నడ్డగించి.

శ్రీర్తన ; ఆటతాళము - (రామక్స) వలె,

పోకుర పోకుర పోకుర వానర నీకును నాయువు నేటితో దీతెను! ॥ బో ॥ ఒక్క
రిదణిని నొంచుట గా దిది! పెక్కురచేతను జిక్కితి వెక్కడ 1 బో ॥ మ మ్మెదురంగను

374 ఈ మోక్షగుండే రామాయణము - వారికథ

మాటలే ! యా కుధరమ్మటు వైచి యురమ్ము దురమ్మున ॥ పో ॥ మోక్షగుండేసని మోహ
పుతమ్మున కీక్షితి బ్రాణము లియ్య(గ( బోదువొ 8 పోకుర్‌ |

వ, అని భుజబలదర్చితులయి కా(కి పరప తోమర (పప్రానపరిఘాదులచే నడంబిన
నరకు(గొనక శెలంబు నెతిన దృఢముగా నిలుపుకొని,

తో: కొంద (వేసెను; గొందజిదోసెను; గొందబి( జుటచుటిజూచెస్‌! గొందటి
దో(కను (గుమ్మి చంపె: మళీ గొందల గాళ్ళను దాచెన్‌ |

వ. ఇట్లు తనవారందటు మడిసిన మాల్యవంతుండు గినిని యాంజనేయుని
కిట్లనియె;

క, వననిధిమద్యంబున సను
వినతాత్మజు నెక్కి వచ్చి విష్ణుండు పూర్వం
బున దా(శీ యోడిపోయెను
నిను నోర్చుట మెంత నాకు! నిలువర యనిలోన్‌.

ప. అని ఖడ్ధంబుచేత మోదిన హనుమంతుని వక్షంబుదాశి విజి; అప్పుడు
హనుమంతుండు నొచ్చి.

తో: ముదిమివా(డ వని వదలిన మానక గదినీతి॥ మంచిది! యనుచు ! జిదుమక
వాలముచే( జొట్టియ వాని( జిరజిర్నదిప్పుచు నగుచు 1 రా |

వ. వనధిలో( బడవెచిన వాడ తీన్నగా నా మార్గంబున( బాతాళవివరంబు(
బొచ్చె. హతశేషులు దిక్కులకుం బాటీరి. అంత హనుమంతుండు శముద్రంబు( దా(టి

వచ్చుచున్న నాదీప్తిగని (పభాతంబు గావచ్చె నని శంకించి యిక్కడరాముండు విలపి౦ంప(
దొడంగె.

ముఖారి; ఆదితాళము.

తోడునీడ వనుచు నుంటినయో ! వేడదియెల్ల దీజెను సోదర! ॥ తోడు 1 చూడగ
మారుతి రాడుమందులు( గొని। వేడివెలు(గు పొడిచెను! సోదర ॥ తోడు ॥ భామనుమి[తకు
భరతశ|కుఘ్నుల కేమని తెలుపువా(డను ॥ సో 1 అడవులలోవల నాలి గోల్పోయితినని

నను గోల్పోయితి! సోదర 1 తోడు ॥ ఈక్షితి మోక్షగుండేశ్వర, నీసేవయెపుడు జేసెద
నందువు | సోదర ॥

యద్ధకాండము 375

తో: దేనికి నే జింతింపను ! మభఖియొకదానికి జింతించెదను! 1 మానగ నను
మఃగవానిగ నెంచెను దానవానుజుం డెదను | రా | తనవారల నందటిని విడిచి నాదాపు
జేరినాడిత(డు!। నిను లంకకు రాజును జేసెద నని నే నంటిని గద యప్తడు | రామ॥

వ. సూర్యోదయంబు గావచ్చె! ఇంక నాతమ్ము(డు జీవింపండు! పిమ్మట
నాపాణంబులు నిలువవు, వేనిశనికో(గూడ దివంబున కరిగినబో విఖీషణున కిచ్చిన యభయ
హన్తంబు దీర్చువా రెవ్వరు దైవమా !

తో; శరణార్థుల రత్రణజేసెద నను బిరుదు పోయె నే డకట! తరణివంశజులు
ధర్మచరితులను దారి దొల(గె నే(డిచట || రా 1

వ. కాబట్టి యీవిభిషణుని యయోధ్యకు, గొనిపోయి భరతునకు నొప్పగించి
యొక్కయుపకారంబు( గట్టుకొమ్మునుగీవా !

తో; నే జెప్పితి నని నేడు భరతునికి నీవు చెప్పి యీతనకి నోజను గట్టు
మయోధ్యను దొల(గకువే జడియకు మిపనికి || రా 1

వ. పిమ్మట నీవును గపిసైన్యంబులతోగలిసి కిష్కింధ(జేరుము నాతమ్మునితోడ
నేను బోయెద ననుజా! నుగ్రీవా! అని దైన్యంబున వగచుదుండిన రాముని గని వగపు(
జెందుచు ను|గీవుం డిట్లనియె.

జద్దకాంభోజి: ఆదితాళము.

వగవ వలదు దేవరా! యజ్ఞనిరీతి 11 వగవ 1 తెగువకార్యములందు. దిగులు
జెంద(గ నగునా 1 వగవ ధైర్యమే సర్వసాధన మని తెల్బుచుందురార్యులు; వైరినూదన
నూర్యు(డు వచ్చువేళ చూడ(గ లేదీలిలః వగవ వలదుదేవరా! మూ(డవజాము మాటి(గ
శ్రీమోక్షగుండటేడ! మారుతి సేరంగ వేడుకళోడవచ్చు విమలౌషధములు(దెచ్చు $1వగవ॥

వ. అని ధైెర్యవచనంబు లాడుచున్నను దేజక రాముండు గ్రమ్మఖ నిట్టను
చున్నాడు :
తేవారము. తమ్ముడా! తండి నన్ను దండకాటవుల కంపె(

బొమ్మవెనె నిన్నుగూడ(! బూర్గమగుభకి తోడ(

గ్రమ్మటించినను వినక( గదలి వచ్చితివిగాక !

నెమ్మదిని మోనపోతి ! నిన్నునే గోలుపోతి !

9/౦ ఈ మాకీ యుండ రాయయిణయి - బా౦కిథి

తో. నన్నన్నా యని యెన్నడుబిలుతువొ ! యెన్నడువిందునొ జెవుల | జెన్నుగ
నాకును సేవలు జేయ(గ నెన్నడు గందునొ గనుల ॥

యదుకులకాంభోజి : ఆటకాళము:

సీతను జెజిగొన్న యాతుధానుల ద్రుంచి వేతు నందువు తమ్ముడా! నిద
గన్నెలు(గని నీకు నేటికి దీర్గనిద్రవచ్చెనె తమ్ముడా! సీత ॥ కాజడవుల నన్ను(గాపొడీ
విడిచితి: ఘోారాజిలో? దమ్ముడా! మోక్షగుండేశ్వర, ముందుగ రివుల దున్ముదు
నందువుర తమ్ముడా! ॥ సీ ॥

వ. అని యిట్లు మితిమిటీనదుఃఖంబుచే వగచి రాముండు మూర్భిల్లిన వనచరులు
దేర్చిరి. ఇంతలో హనుమంకుండు సమీపించె అడినూర్వోద.ం బని కపులు తహతహ
వడికి. రాము(డు గన్నులు( దెజిచి చూచి,

తో: పగవారికి దోడ్చడుగద నూర్యుండు! తెగువతోడ బొడిచెడిని ॥ తగవా
యితనికి దనకులజులపయి దయజూపక వచ్చెడిని 11 రామ ||

వ. అయిననేమి ! యీాచండకిరణుని మత్కోరండచండకాండంబుల పాలుసేసెర !
జూడు౦డని కనుకొలుకుల( గోపాగ్ని కణంబులు పొటపొటరాల -_

కో: బహ్మాండంబులు బద్దలు జేసెడు పలయకాలవుభంగి (బ్రహ్మాది దిశావతులు
వెజచి గంపంబునొంద నుప్పొంగి || రామ || కోదండము చేకొనిరౌద్రాన్రము గురుతుగ
నంధింపగను | నా దాశరథికి ననియె బుక్షపతి యతివినయము దో(ప(గను 11 రా |

నవరోజు : ఆదితాళము.

పగ గొన నేటికి రాఘవా! నీకు ॥ బగ ! జగములు నీశరనంధానమునకు( దగ
వడవడవడ కెను గాదె 1॥ పగ | వనుమంకు(డు దదోణాదిని చెచ్చెడు! గనుగొను
మర్కటు(డుగాడు ! || వగ | ఓపషధీదీధితులొప్ప(గ నెమ్మది, బూషం డనుకోనేల 1 బగ ॥
మోక్షగుండవర, యీక్షణమున గవిముఖ్యుల నెదురుగ( బంపు |! ॥ వగ ॥

వ. అని యిట్లు చెప్పుచున్నంతలో --
క, హనుమంతుడు (దోణ్యాదిని
గొని వచ్చియ |మోలనుంచి. కూరిమితోడన్‌
జననాధు( జేరి (మొక్కియు
వినయంబున నిటు పలిశ విశదము గాయగః౯,

యు ద్ధి కాండము 877
తో: పోవునప్పుడును పోయివచ్చుతటి ద్రోవను బహువిఘ్నములు | దా వచ్చుటచే(
దడసితి దష్పును గాచికొను(డు దండములు || రా ॥!

వ. అని పలికిన రాముండానంద౦బున నిట్లనియె.
క. నీకేటి తప్ప లున్నవి !
కాకుత్సకులాభివృది గలిగెను నీచే;
థి ధి
నీకార్య మెవ రొనరుడ
నాకూరిమిహితు(డ వీవు నీగచరవర్యా!

. వ. అని కొనియాడె, అంత నుగీవుండు నుషేణుని( జూచీ,

గీ. ఇంక జా గేల గవులు నీ విన్నగంబు
నెక్కి, దివ్యాషధ౦బుల నెత్తి తెచ్చి
లక్ష్మణుని కిచ్చి పాణము ల్వడయ( జేయు
మన(గ, నాత(డు గపులతో నదియెక్కి.

వ. కలయం దిరుగుచు నా యాన్టల విశేషంబు లగచరులకు దెలుపుచు శీఘంబున
నుషేణుండు —

తో ; స్వచ్చాషధములు దెచ్చి లక్ష్మణున కిచ్చి (ప్రయోగింవగను | తచ్చక్తిని
నత్రణీని (బాణములు దనరవచ్చె! (గమ్మజను ॥ రామ || అప్పుడు వానరు లందలు

గొలువ(గ నాలక్ష్మ్మణు( డటు లేచి తప్పక రాముని డగరి మొక్కిన దమ్ముని గరములు
సాచీ | రా ॥

వ. లేవనెత్తి యాలింగనము శేసికొని కన్నుల నానందవాప్పంబులు దొరంగ చెంత
నున్న హనుమంతునకు శ్రీరాముం డిట్లనియె :

కీర్తన : ఆదితాళము -_ (గౌతమ) వలె

పావనమూర్తివి పరమబంధు(డవు, పావని తమ్ముని బ్రతికించి శేవలనుక్ళతము
గీర్రియ గంటివి; నే వెలనితి ధర నీచెలిమి | పా 11 పాయక శీవలె( బరహితకార్యము
జేయగ యితరులకు జేతగాదు; నీయ (ప్రకృతికిని నే బత్యువకృతి కేయుట శేదియు క్షితి
లేదు 1! పావ ॥ మోక్షపురవరాధ్యశత్రునికరుణా వీక్షణ గలుగ[గ వెల సెదవు; ఈ క్షితి
నావద లేవియులేక నురక్షితముగ నిక( (బిబిలెదవు ! ॥ సావ 1

378 శ్రి మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

వ. అనిళ్లాఘించి యిష్పర్వతం బెప్పటిచోట( బెట్టి రమ్మనిచెప్పె మంచిదని పవమాన
నందనుండు తతణంబున( గొనిపోవుచుండ జలధిమధ్యంబున రాక్షనులుచూచి పోయిచెప్పిన,
రావణుండు గోవించి శంకుకర్ణ హస్తీకర్ణ న్గూలజంధు మహానాద మహావక్ష) చతుర్వక్షు
ముఖరాశక్షనుల( బంపిన వారు గదా ముసలాది సాధనంబులతో నడ్డగి౦చి యిట్రనుచున్నారు :

తో: ఎక్కడి శేగిదవీకొండను గొని! యీవార్థిని బడవేయు చిక్కితి నటువలె(
జేయకున్న నిను(జీల్లుము యుద్ధముచేయు "ర

వ. అని బహువిధంబుల మునరి నొప్పీంచిన( గోపించి యుగాకారుండై, —

తో; కాల దన్నుచును, శేల గ్రుద్దుచును, వాలముతో వినరుచును | వేలనంఖ్యలగు
వీరరాశ్షనుల నేలగూల్చి నవ్వుచును ॥ రా |

వ. కొండ గొనిపోయి యెప్పటికావున నుంచి వచ్చి రామునకు నమన్కరించి
పోయివచ్చిన తన నంగతియు రెండుసారులును దనకు( గలిగిన యాటంకములు విన్న వించె,
పిమ్మట వానరు లందటు లంకలోనికి జని సింహనాద౦బులు చేసిరి. అంత నూర్యోదయం
బాయె అప్పుడు, రాముండు లక్ష ్మణున కిట్టనియె :

తో: అనుజ, నాదుభాగ్యంబున కేసియ నిను గ్రమ్మఅ( బడసితిని | యనిలజు(
డను ఘనమైన నావచే నాపదబ్ధి గడచితిని ॥ రామ 1

వ. అనిన, లక్ష ్మణుండిట్లనియె,

హిం; భైరవి. ఆటతాళము. (నీమిలాం) వలె,
ఇక్‌ నేటికి జాల మినకులతిలక ! మీరేల యోజింపగను! ॥ రా ॥ ఇ & సకలము
దెలిసిన స్వామి, మొకు( దెల్పుటకును శక్రుడ నౌదునే ॥ రామ ॥ ఇ ॥ మనుజావతార
మెత్తిన కారణంబును మదియోజింవ(దగును ॥ మును దండకవనమునుల కిడిన యభయమును:
దీర్చగా( దగును 1 రా॥ రా॥ఇ॥ ఆశ్షీ రాబ్టికడ నమరులతోడ మొ రన్నమాట దీర్చుము ;
మోక్షగుండేశ్వర, దీక్షితో నీవేళ రాక్షసేశ్వరు రుంపుము ౩ రామ 4 ఇ 1

మైరావణునికీథ.

వ, ఇట్లు పలికిన లక్ష్మణుని వాక్యంబులకు రాముడు నమ్మతించియుండె.
ఇక్కడ రావణుండు( జారులవల్ల నావార్తివిని నీవ్వెలి గంది నభానదుల కిట్టనియె :

యు ద్ద కాండము 379
క. మూలబలంబు నశించె న
మూలంబుగ నిర్మదజిత్తు మొదలగు శూరుల్‌
గూలిరి! చిక్కితి నొక్కడ |
నేలీల జయింప నగును నినకులు నింక౯ ॥

వ. మయదత్తంబగు మదీయామోఘశకి చేత లక్ష్మణుని బడవైచిన సంజీవని
సహాయముబే బునర్జీవితుని కేనుకొనిరి, నాచేయుయత్నంబులు విఫలం బగుచున్నవి.
మంత్రులారా !

తో: ఐరావణు డన, మైరావణు డన, నారసాతలమునందు | ధీరులు గలరు
మదీయబంధువులు వారి బాషట౯ గొందు ॥ రౌ |

వ వారు సహాయపడిన రామలక్ష్మణుల నిరాటంకముగా జయింపవచ్చు నని
యోజించితగినదాత నేర్చబచి,

కమాచ్‌ : ఏకతాళము = (గంగా) వలె,

మైరావణా ! మావార్త మణీ వినదగు 1 మైరావణా 1 ధారుణిని రాము డనంగను
దగునొక మను(జుడు | మెరావణా ॥ పూనివానిచెలీ రెచ్చితిని 1 మైరా 1 కవుల గలసి
సాగరము దాటి లంకకు జేరిరి 1 మైరా ॥ నాకన్న నుతుల, నాకున్నహితుల(, కేకొన్న
ధృతుల, బోకార్చియతుల భీకరగతులను బీరము లాడుచు బెదరక నిలిచిరి ॥ మైరా ః
బెదరించి ఎదిరిని(, జించి, విదలించి, యెదురించుధీరులిందెవరు లేరు ॥ మైరా 1 వైరుల
గెలువగ వశముగాదు ! ముదమార మోక్షపుర శ్రీరామునితోం బోరాడగదే శూరాగేసనర !
చేరి తోడువడి పోర( గెల్చికడలేఖ జేయ ॥ మైరా 1

వ. అని సమాచారంబు వాసి యాపతికనిచ్చి దూత నొకని( బొాతాళలంక కనిపిన
వా(డు జనీ మెరావణ యెరావణులం గని నమస్కరించి యుత్తరం బిచ్చె వారు దానీం
జదువుకొని యా గర్యంబు నొంది పృత్యుత్తరం బిట్లని యిచ్చిరి ;

క. శ్రీరామలక్ష్మణుల నే
నీ రాతిరిబటి తెచ్చి యిచ్చెద బలిదు
లు
ర్వారంబుగ( గామాక్షికి;
నోరావణ వెఅపుమానియండుము కడిమిన్‌.

380 శ్రి మోక్షగుండ రామాయణము '- హరికథ

వ, అని వార్తవాసి పంపిన జూచుకొని యానందించి రావణుం డుండె ఇక్కడ
విభీషణాదులు,
క. సొమ్మితి మూర్చ వోయిన
రామునిచే( గొటబడియు రావణు( డరిగె౯ |!
ఏమోక్రమ్మజ లే
దేమాయకు( జొచ్చినాడొ యెటుకపడదహో !
వ. అయిన, నేటిర్మాత్రి జాగరూకులమై యుండ! దగుననియెంచి.

తో: హనుమంతుడు చోశను నాకాశముదనుక గోటగా గట్టి యినకులవర్యుల
వనచరులను నందునిచి తాను గని పెట్టి 1రా॥
వ. జాగరూకు(డై యుండ విఖీషణుండును జుట్టు తరగుచుండె. అక్కడ నపర

రాత్రియందు మైరావణుండు దనపానుపుపయి( గూర్చుండి యోజించుచుండె. వానిభార్యయగు
మాతంగి యిట్లిను చున్నది.

శీర్తన ; ఏకతాళము. (సతతం) వలె,
యేమియోజనా ! యేదైన దోచెనా! 1 యేమి ॥ స్వామి! నురతముల నరననుఖములను
దనిసితి రిది 1 యేమి ॥ అద్ధమరాతిరి నిర్ధరమాని మోరెద్ధియొ యోజించు చీరీతి నున్నారి
ః దేమి ॥ ప్రాణ పదంబైన భార్యకు సెటింగింప రాని రహన్య మె దేని యున్నదేమీ

॥ యేమి ॥ మోక్షగుండేపని సాక్షిగ నంకల్ప మోక్షణమున దెల్పు(డేల నందేహ మి
॥ దేమి!

వ. అని వేడిన భార్యకు మైరావణుం డిట్లనియె :

సీ. రామచందుం డను రాజుభార్యయు దాను
దండకావనములం దుండె నొకడ ;
దశకంరఠు( డేగి యాతని మోనపుచ్చి త
దీయభార్యను వేగ దెచ్చి అంక
జేర్చె; నంతట( గవిసేనతో( దమ్ముని
తో( గూడి రాముండు సాగరమును
గట్టి లంకకు మెట్టి ముట్టీ తదామాత్య
పుత్రమ్మితుల నెల్ల బొలియ( జేయ

యుద్ధకాండము తత్ర!

గీ, నొక్కరు(డు చిక్కి రావణుం డుక్కు దక్కి
నన్ను బానటగా( గోరె. దెన్ను లరని
మాయ నంధించి రామ లక్ష్మణుల. దెచ్చి
కాళికొ౦బకు బలియిత్తు( గంజనయన.

.వ. అనీన విని యమ్మానినీరత్నం విట్లనియె ;

కమాచ్‌ : ఆదితాళము. (రేరైరే) వలె,

ఇది యేమిపయనము ! హృదయేశా మానుము ॥ ఇది 4 రాముండన నారాయణుండ్లు
దద్భామ సీత సిరి ధర బుట్టను 5 ఇదియే ॥ దనుజ కులాఎతకు( డని తెలియక యాతని
చైకొని చెడె దశకంధరు! (డిది 1 యే ॥ తనను గట్టుటకు ద్రాడు దానె చేకొని వచ్చినరీతిని
నున్నది: యిది 3యే॥ ముందుగ జని నీవు మోక్షగుండరఘునందను మనపురి కం దే
నేల! ని 1 దేమి 1

వ. అని |పొర్టించీన నతండు వినక భార్యకిట్లనియె.

క. బోటీ! శ్రీరాములకే

నాటికి నేవెటవ; నతడు నన్నెదిరించే

పాటి బలిష్టు(డు గాం డిం

శేటికి వగచెదవు! పోయి యిపుడే తెతు౯.

వ. అని వీర సాహనంబున లేచి తతణమే లంకాపురమున యుద్ధభూమి జైర్రి
విభీషణవేషంబున హనుమంతునితో గొంత ముచ్చటించి పిమ్మట హనుమద్వాలనిర్మితమగు
కోటలో! జొచ్చి

తో: అచ్చట నొకసిలయందు' బండి యున్నట్టి రామలక్ష్మణుల [ముచ్చిలి శలతో
మోనుక నిద్రల ముని(గియున్న యాఘనుల 1 రా 8

వ. కైకొని బయటకువచ్చి యాంజనేయునితో మాటొలాడియతి వేగంబున రసా
తలంబున నున్న తనమందిరంబున నాల యుంచె. తదనంతరంబ,

తో: మరల విలీషణు! డరుగుదెంచి, “హనుమంత, హెచ్చరిక! యన(గ |
ద్వరలో( [గమ్మఅ వచ్చితి వే మన రనుజు(డు లోయ జని కనగా ॥ రా ॥

882 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

వ. రామలక్ష్మణులు లేకున్న నుగీవాదికవులను లేపి యందటుగలనీ వెలుపలి!
వచ్చి హనుమంతుని: జూచి హాహాకారంబులు చేయుచు --..
వసంత - ఆటతాళము - (మేరలేదు) వలె.
లేరు లే రకటా ! మనసాములు 1 లేరు ॥ లే రెవ్వరును బవ్వళించినవోటికి రా రిను
కొంటిమి ! రామలక్ష్మణులు 1 లేరు 4 మనము మెల(కువగానె కను పెట్టియండియ, మనల
మాయముంచి కొనిపోయె నెవ్వండో ః లేరు ॥ అడుగులజాడ వెంబడి నీవు జనిన నిప్పుడే దాపులో

గనుపడగలరు! దొరలు 1 లేరు ॥ రాక్షసేశ్వరుడు రావణానురుడు మోక్షగుండేశని
మోసముపుచ్చెనోవు ! 1 లేరు ॥

వ. కాబట్టి త్వరగా నీవు చని జయము! బొంది మనపభువుల గౌనిరావలసినది
యని హెచ్చరిక చేసి నుగ్రీవ జాంబవంతాదులు (పేరేవ( దఠ్టణంబున--

క. హనుమంతుండుత్సావాము

దనర(గ నాజాడవెంట దక్షిణదిశకున్‌

జనియె; నికుంభిళకును జ

య్యన జేరియ నచట నిలిచి యారయుచుండెస్‌.

వ. అంత నక్కడ గర్భిణిగానుండిన కపోతవక్షి పురుషవక్షి కిట్లనియె :

తో: నరమాంనము దిన నాకు( గోర్కెయున్నది; దెచ్చిమ్మనియడుగ | బురుషపక్షి
యప్పుడు ముదమున దనపొల(తి కిట్లనియె వడిగ ॥ రా ॥

గీ, నగమురే శిబిరమ్ము మోనమున జొచ్చి
గాఢనుప్తల రామ-లక్ష ్మణుల( గాంచి
తత్హణము చేర్చె నిజ రసా తలగృహమ్ము;
దేవికింబలి వెట్టు మెరావణు౦డు
అతివ, నీ కబ్బు రేపు మాంసాశనమ్ము.

వ. అనిన కపోత వాక్యంబులుంవిని యలరి హనుమంతుండు రసొతలమునకు(
బోవ యత్నించి యుదకమున దిగ(బోవ దత్ప్చాలకుండగు మకరధ్వజు౦ డిట్లనియె;

యుద్ధకాండము

స౦వాదము-కీర్తన ౩; ఆటకాళము- (మేలయిన) వలె,
మ- ఏమిర పోయెద ! వెక్కడ మీోయునికి! యెవ్వరివా(డవుర
హ- రామునిదూతను; లంకాపురమునుంచి రా నాయె నిటు బోదురా
మ- ఇక్కడ నీకిపు డెవ్వరితో, బని యెజిగింపుము నాతోడను.
హం- రక్కసిజేనిని మైరావణు( గనుగొన( జక్క(గ( బోయెదను.
మ- వానితో నేపనివచ్చెను వెనుకొన వానరతెలుపుముర.
హ- మానుగ మారాము మామచే(గొనిపోయెగాన వెదుకటోదును,
మ- శ్రీమోక్షగుండేన, సేవిచుమాతండి క్షేమమే వాయుజుండ ?
హ- ఆమారుతికి భార్య యననిలో లేదు; నీ వాత్మజు( డెట్లయితివి ?

వ, అనిన మకరధ్వజుం డిట్లనుచున్నా(డు :
ద్వివద; ధరణిజశె రఘాద్వహునాజ్ఞ( బూని

కజువలి కొడుకు లంకకు( బోయినపుడు

మొనసి యాలంక నిప్పుల పాలొనర్భి

వననిధిలో(, దనవాలము౦ దడిపి,
మున్నీటిజలముల( బుక్కిలించుమియ;

నన్నీట నతని కఫాంశమ్ము( బడియె?
బడినంత దాని సాపడి నొక్క మకరి:
కడువడి నద్దివే(కటిదాల్బి తుదకు(
(వనవించెనను; మకర ధ్వజాహ్వయు(డ:
మైరావణుని బంట, మకరాలయంబు
ద్వారంబు(గాట నెవ్యరి( జొరనీక.

'వ. అనిన నంతోషించి ఆంజనేయుం డిట్లనియె

| కళ్యాణి £ ఆదితాళము - (మనవిని) వలె,
శేశే ననుకోరా హనుమంళు!డ 1 నేనే ॥ మాననమున ననుమానము
మకరధఖజ, కనరా హనుమంతు(డ ॥ నే ॥ ఘనముగ నీ చెప్పిన చొవ్వున

384 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

పొనరించితిరా హనుమంతు(డ | నే ॥ నా కొమరు(డవైనను మంచిది! యిక నాకు దెరువు

జూపు హనుమం ॥ నే 1 మోక్షగుండరాముని గొనిపోయిన రాక్షను(గనబోదు ॥ హనుమం
41నే;

వ. అని తెలిపిన సంతసించి మకరధ్వజుండు దం|డ్రికి నమస్కరించి యిట్లను
చున్నా(డు,

తో: జనకా | మైరావణు(డు రామలక్ష్మణుల నిటుల( గొనిపోయె౯ | దననగరం
బుకును జేర్చెను వారిని దేవికి బలివేయళ౯ ॥ రామ ॥ -

వ. నంకల్పించీయున్నా(డు కా(బట్టి యూమార్గంబున, నూక్ష్మరూపంబున నీ వేగి
కామాక్షి దేవ్యాలయంబున( జేరుము నర్వంబును దెలియ( గల దని తెరువునూపిన,
క, త్రనరేణుమ్మాతు(డై నం
తనమున నొదారి దూతీ త్వరగా(.జని వా
యునుతుండు చే౦( గామా
క్షినదన మనద్భశవివేక శేముషి దనర౯.

వ. ఇటు కామాక్ష్యం౦బ దేవాలయంబున( గవాటంబు బిగించి ధైర్యంబుననుం?
ఇక్కడ మైరావణుండు దననతితో నిట్టనుచున్నా(డు.

తో: భామా! వద్దని పలికితివిగదా ! రామలక్ష్మణుల జూడు | కామాక్షికీ బః
గావించెద నాసామర్ధ్యము గను నేడు | రామ |

వ. అనిపలికి చూపించిన నామె కటికటంబడతుచు నర్గముగావచ్చి యిట్టనుచున్నడి

కీర్తన - ఆదితాళము ; (ఆహాబాల) వలె.
ఈయన్యాయ మిటుల జేయ నేల దోచెను! పాయకనాచేయు మనవిద్రోయ వేలః
1 ఈ 1 నీశేమెన నవకారము నెగడజేసిరే ! చేకొని దండింవ నీచే! జిక్కువారలే! ॥ ఈ
రావణునిరీతిగను నీవు జెడగ నీవగ వీరిని దెచ్చినావు వెలి ॥ ఈ | జీవితేశ మో,
గుండదేవు(డనుచు భావమున నెంచి విడుము! |బకుకు నిలుచు ॥ ఈ ॥

“వ. అని మిక్కిలిగా( (బార్జించిన నామాట నీరాకరించి' యనేక రాకశ్షనదళంబు:
సాయుధంబులయి కొలువనెరావణునితో( గూడి శ్రీరామలక్ష్మణు లున్న శిలయెత్తుకొ

యుద్ధకాండము 383

తో: రామలక్ష +ణుల రయమున బలియడ( గామాక్షి ! జగదంబ మేము

చెచ్చికిమి;
మేకొని పీరిని [మింగి కావు మమ్మంబ! 1 రా ॥

వ అనువాక్యంబుు వని హనుమంతుండు దేవి పలికినట్టుగా మెల్లన నిట్లనియె :
క. దేవాలయంబులోవల

రావల దావలనె యుండి రాళ్షనులారా

యావత్స్పూజా కల్పము

శేవయు( గిటికీలగుండ( కేయు(డు భ్‌ క్రి౯.

కీర్తన 2 ఏకతాళము. (రామచంద్రమ) వలె,

రాక్ష సేంద్రులారా మనోరంజనంబు జేయు డికను ! అక్షయజలములు నన్నమాంన
ములు దీక్ష వేయుడు గవాక్షంబులనే ॥ రా ॥ రామలక్ష్మణులన్‌ నుమముల నేమయినను
బూజించి ధనుర్ధరులై మెఅయంగ నయంబున దెం డిటు ॥ రాక్షసేం ॥ ద్వారము౯ నగము౯
దెజిచియు, వారు మోక్షపుర వరులయినను నను(జేర' (దోని తుష్టిని జేయగదగు 1 రా |

వ. అనంతరము కవాటంబు మూసికొని మిరు దూరంబున నుండు(డు. సమన
కార్యంబులు( జక్కపడు సని చెప్పినవారు హర్షి౦చి తత్రణంబున--- |
క. పూజ్యాదవ్యంబులు గొని
పూజించి చతుర్విధాన్నములు రానులుగా
నోజ గవాక్షం౦ంబులనే
యాజగదీశ్వరికి నిడిరి యనురవరేణ్యుల్‌.

లలు

తో: అతులితపంచామృతకలశ౦బులు నర్పించిరి యొకకోటి | యతిశయమధుర
ఫలాంచిత పేటిక లక్బంచిరి యొకకోటి ॥రా॥

వ. ఇట్టువైచిన నవియన్నియు నాంజనేయుండు క్షణమా[్రంబున భక్షించి తిరిగి
యిట్టనుచున్నా(డు :

తో: ఏమి యొనంగుట ఈగ్రానంబులు! యేమి తృప్తిమగు మాకు! మామది
యలర(గ మతినలుపుట ధర్మముగాదే యక మీకు! ॥ రా॥

వ. అనిన నాశ్శర ఇకలితచితులె దానవపుంగవులు భటులం గాంచి.---

3౪6 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ
పూరికళ్యాణి : ఆదికాళము (అమితో గ్ర) వలె.
భటులార లెండి! బరువడీ పొండి ! దృటిలోన వండి దేవికి దిండి తెండి ॥ భటు ॥
ఆలన్యమైన నలుగు బిరాన నేలీలనైన నీవలె గానదాన( 1 భ ॥ మనయిండ్ల యందు గని

యున్న దందుకొని రండి యిందు! దినతృప్తిజెందు ముందు ॥ భటు ॥ పొలుపుగ మోక్ష
పుర రామలక్ష్మణుల దిని రాక్షనుల బ్రోచు నేకదీక్ష ॥ భటు 1

వ. అని వేగంబున( దలీమిన, రాక్షనదూతలు మహాట్టహాసంబున( జని రాజ
గృహము మొదలు (పతిగేహంబును బరిశోధించి,

తో: మిగిలిన వన్తువు లెగబెట్టిన యవి మెతుకుమిగులకుండ | డగిలి వెదకి తొందర
గా(గొని చని దనుజేశ(డు గనుచుండ ॥ రా

వ. గొండలపొడవు రానులుగా బోసిన భోజనిపదార్థంబులు సోరణగండ్లగుండ
దేవికి రాక్షను లర్పించుచుండిరి. హానుమంతుండు మెక్కుచుండె. ఇక్కడ నగరంబున(
(బతిగ్భృహంబున(గలకలధ్వనులు మెండయ్యె. అందు(గొందలు నారీరత్నంబులు గుమియై
ఇట్లను కొనిరి ;

హిం, కాఫీ-ఆటతాళము. (ఏలాగుతా) వలె.

ఈ యాగడంబున కెంతని వగతునె నెడీ 1 యాగ 1 నేయి పాల్‌ పెరుగులు(
బోయమని బాధించిరి ॥ నే.డీయాగ 1 తట్టె డతిరనములు జుట్టాలవిందుకు జేసి యట్టిమోద
దాచి వీరిపొట్టన బెట్టితిగదె ॥ నేడీయాగ ॥ అమ్మ మర్తకు జేసిన చిమ్మిలియండలనెల్ల
దొమ్మి జేసి ఎత్తు కొని అమ్మ. ఏరువెత్తినారు 1 నే(డీ | తెల్లవాజనేడ్చు చిన్నపిల్ల కొక్క
మెతుకైన గల్లగాదు లేకుండగ( గొల్ల వెట్టిరిల్లు సొచ్చి || నే(ీ 1 పెండ్లికని జేనీనట్టిపిపండ్లు

పిల్రవాం[డ్ర కండ్ల బడకుండదాచి వీండ్ల కర్చించితిని 1 నే(డీ 11 ఈపగిది మనగీములు
దోపించిన పాపాత్ముల రూవుమాఏ మోక్షగుండ శ్రీపతిని వేడరమ్మ 1 నేండీయాగ ||

వ. అని వేవిధంబులుగా నౌ క్రందింపుచుండిరి. అంతటహనుమంతు(డు రాక్షన
దత్తపదార్థంబుల( గడుపార భుజించి నంతుష్టు(డె దగుజుల కిట్లనియె :

తో: భక్ష్యుభోజ్యములు గుక్షినిండ నేభక్షించితి నిక జాలు! భక్షించెద రామ
లక్ష్మణులను లోపలికి వంపు డిదిమేలు |! రామ 1

వ. అనిన. వారానందించీ,

యద్ధకాండము 387

తో: శరచాపంబులు ధరియించిన రామచం[ద-లక్ష ్మణుల లేపి | నరగున నుమభూ
షణ భూషితులుగ( జలిపీ లోపలికి బంపి | రా ॥

వ. తలుపు బిగి?చిరి అంత హనుమంతుడు నమస్కరించిన, రామ-లక్ష్మణు
లాలింగనంబు జేసికొనిరి. ఆమిో(ద దలువు దీసికొని వెలుపలికి వచ్చి గుణధ్వనిచేసిన,

తో: దిక్కులయందు( [బతిధ్యను లొదవెను దిగ్గంకులు భయపడెను | జుక్కలు
రాలెను ; భారులగుండెలు( బక్కున బగిలెను దగను 8 రా 1

వ. ఆధ్వని కడలి సేనలు భయ్మ,భాంతములయి యురుకుచుండ మెరావణుండు
వారల కిటనియె :

కన్నడరాగము : దూపకము. (సీరియేమె వలె.

పోనేల సేనలార భయపడి ॥ పో ॥ అవలీలవారి ముట్టి రణశేళియందు( బో కార్చక
1 పో 3 మనుజాశనులకు మనకు మనజేశలన(గ నెంత ! రణకొశలంబు జూవీ యరినౌళ
మొంద పోరాడక 1 పో ॥ పరిపంథులను వధించి మనబంధు వైనయట్టి దశకంధరునకు( బితి
శభమొంద నే(డు గావింపక ॥ పో | ధరమోశ్షగుండవిభులకు౯ శిక్ష జేయలేని మనరాక్ష
నత్వ మేల దృఢదీక్షబట్టిపోరాడక (పో,

వ. అని వారిని బురికొల్చిన నమ్మువ్వురిపయి నిశితసాయకమ్ములు గుమ్మిన,
నమ్మేటిబయలు వెనుదీయక.

క. ఒక్కొక్కశరము దనువున

నెక్కిడి తెగ నిండ దిగిచి యెద( దగులగ( దా

గక్కున నంద వెచుచు

నొక్కుమ్మడి [దుంచె ననురయోధుల నెల్ప౯,

వ. ఇట్లు క్షణంబులో వారిని మడియించిన గని, మైరావణుండు మేఘవల్లభ
ఘటక సంచర్మిక భెరవముఖ నింహముఖ నర్చముఖ కర్కోటకముఖ పంచముఖాది ప్రధానుల
యుద్ధంబునకు( బురికొలుప, వారు నింహానాద భూజాస్పాలనంబులుజేయచు ననేక కోట్ల
రాక్షనదళంబులకో వచ్చి తాకి,

కీర్తన : రూవళము - ( జనకనామ ) వలె.

భళిరె మాతోడ కలిసి పోరాడ గలరె మ్మాపోడ ! గడువడి జూడబలు వైన బాణములు
బజపమో [ప్రాణములునిలువన్‌ గల వే కాయంబులలో ! నిలలో భూరులె ॥ భళిం ॥ ఆరావణా

388 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

నురు డవనిజనే తెచ్చె : మైరావణుం డన్న మణి మిమ్మే తెచ్చె; నీ రసాతలము జేరితి రట
నుండి మో రేరీతిన్‌ మహికిన్‌ జేంన్‌ నేరుతురి.కిన్‌ ॥ భళిరె 1 మాయలు నేర్చిన మాతోడ
డీకొన మాయబ్బతరమౌనె మిమ్ము విడుతుమా! కో యని శ్రీమోక్షగుండేశ, రణములో[
గూయః౯ కేయ౯ డాయ౯ |దోయ౯ బాయ౯ దరమే ॥ భళిరే ॥

వ. అని (ప్రనంగంబులు జేయుచున్న దానవనుంత్రులనుగద్దించీ మరున్నందనుం
డుద్ద౦డంబుగా నడ్తంబువచ్బీ,

తో: శ్రీరామునితోం బోరు శక్తిగలవారా ! దానవులారా మారాడక మోొనోరులు
మూనుక మరలిరండు నను(జేర | ఒక్కడనే త్రొక్కుకే యుక్కుదక్కి మి రుర్విని గూల(గ(
జేసి | యిక్కడనే దేవికి బలియిచ్చెద మక్కుమారుగా( గోనీ! | రా||

వ. అని వారిలోవారు నవ్వుకొనుచు నిట్లినుచున్నారు :

పీలురాగము : ఆదితాళము-(తళ్లి) వలె

అబ్బా! యబ్బా కోతిగదబ్బా ! పైఎడు నబ్బా! తిను నివు డబ్బా! బెబ్బులివలె(
బెడ బొబ్బలిడుచు నాదెబ్బ(జూడు మని గొబ్బున వచ్చెగ ! ॥ దబ్బా ॥ కో(తితోడ మార్కొని
పోరాడంగ యాతుధానులకు జేతనౌనె పదు 1 డబ్బా 1! తీయనిఫలములు గాయలు బెట్టుడు |
పాయక నిది మనపైకి రాదు పదు ॥ డ 1 ఘనమోక్షపురీపని దనవెనుకను నునుచుక
మనపై కురువిడి వచ్చెగ 1! దబ్బా 1

వ. అని యపహాన్యంబులాడుచు లెక్క పెట్టక మునల ముద్ధర [పాన త్రిహల భిండి
వాలాది సాధనంబులు పై బఅపి సింహనాదంబు జేసిన యాంజనేయండుప్పాంగి,

ఉ, కొందటి( బాదఘట్టనల(, గొందటి వాలము( జొట్టీ మోదుటక౯,
గొంద అ ముష్టిఘాతముల(, గొందటి జానులతోడ( [గుమ్ముట౯,
గొంది దంతపాటనల( గో యని కూయుచు నుండువారల౯
(మందగ( జేసెనొక్కక్షణమాతమున౯ హనుమం౦తు(డయ్యెడః౯,.

వ. ఇట్లు హనుమంతుని చేతం దన మంత్రులు సేనాధివతులు సెన్యంబులు నిం
చిన నలిగి మైరావణుం డైరావణ నహితంబుగా నహస్రతురంగ విరాజిత దివ్యకనక
న్యందనం బెక్కీ వచ్చినారి సారించి మారుతి కిటనియె :

యుద్ధకాండము 389

కీమాచ్‌ ఏ ఏకతాళము-.(రామాభూ) నలె,
రారా! మావయి౯ బోర(గ నేరా భారుండ వయిన ॥ రారా 1 వారు వీరినక పేరు
పెంపులేక మూరుతి మారితి వారీతిగాజీంపగగు 1 రారా ॥ తో(క |ద్రివ్వుచును, గేక వెట్టు
చును, ఢీకొని చేకొని పైకొని పోకార్చితివి 1 రా ॥ మోక్షగుండధవుముఖ్యభక్తు(డవు !
వీక్లి౦తు శిక్షింతు భక్షింతు వృక్షాటవర్‌ ॥ రా ॥
వ. అని దట్టించి పలికి కొన్నిబాణంబులు వైచిన నవిరాముండు నడుమనే [తుంచి
యిట్లనియె :
క, నన్ను గదా కొనితెచ్చితి !
విన్నగచరువయిని శరము లేయ(గ నేలా
నన్నే వేయుము మార్కొని!
వన్నెయ వాసియను దెలియ వచ్చును బిదవళ.

వ. అనిన వా(డు రోషించి నిశతాస్త్రంబులు గణనాతీతంబుగా |బయోగించిన
రాము౦ డవి తన శరంబులచే వారించి యొక్కయమో ఘాన్ర్రంబు వింట నంధించి విడిచిన,

తో; అది చని యాతని రథరథ్యంబులు నవని(బడగ(వడి దోసె దలకక మలీయొక
కదుపును వేయగ పారి (ప్రాణములు దీసె ౩ రా ॥

వ. ఇట్లు ప్రాణంబులువాసి యవనింబడి యంతలో బునర్జీవితులై కదిసి,

కీర్తన ఆదితాళము- (ఏదిరా) వలె

మమ్ము గెలుతురా! నమరమ్ము(జేతురా 4 అమ్ములముంచి, రొమ్మగలించి,
మిమ్ముల (ద్రుంచి, |మీంగుదు మెంచి 1 మమ్ము తుక్కు దైత్యుల( బడ((గుక్కినట్టుల మక్కువ
యుంచి, మమ్మెదిరించి, త్రొక్క దలంచి, నిక్కేరు మించి ॥మమ్ము॥ మోక్షపురవర,
యిక శిక్షయగు ధర రాక్షనులందు లక్ష్యములేదు ; యౌక్షణమందు నిలగూల్తు మిందు
1 మమ్ము |

వ. అని చెప్పుచు! గొన్ని మార్గణంబుబు వైచిన రాముండు లక్ష్మణునితో

క. మృతులె వీరు పునర్జి
వితులయి మనమో(ది కిపుడు వెడలెద రిదియ
ద్భృుతముగ నున్నది సోదర
బ్రతుకున శేదయిన పందు( బడయ(గ బోలున్‌.

ల. We ర నా బా కో స అలల క భక భళా ఆ అట్ట.

వ. ఐన జూత మని యెంచి,

తో: వటుసాయక మొక్కటి యెక్కడి తప్పక లక్షంచియు [వేయ | గుటిలరాక్షనులు
గూలి లేచి యప్పటివలె దమవయిడాయ 1 రా ॥

వ. రాముం డాళ్చర్యపడి మగుడ యుద్ధంబున( దగులువడియె. ఇట్లు నూలు
పర్యాయములు వినువులేక రాముండు హతంబు చేసినను పునర్తీవితులై వచ్చుచుండిరి. ఇది
గని యా రహస్యం బెటు(గ(గోరి,

తో: హనుమంతుండు పత్తనమున వైజనియందొకనాతినిగాంచి వినయంబున నామెను
లాలింపుచు దనముచ్చట వివరించి ౩ రా |

వ. ఇట్లని యడుగుచున్నా(డు.

కమాచ్‌ ; ఆదితాళము-(ఇటురమ్మా) వలె.

ఏ మమ్మా కుటిలకుంతలా ! అమ్మెరావణ యెరావణులనమ్ముల గూల్చిన నపుడు
లేతురే | మమ్మా 1 మృతులగువారుబకుకుట గలదే! క్షితిలో మా కర్భుత మగు నిదియే
॥ మమ్మా 1 వారు మగుడ లేవక యుండుటకు గారణ మెటీగిన( జేరి తెలుపుమా
1 యమ్మా ॥ మోక్షగుండరాముండు నీకోరిక యీక్షణమున నెజివేర్చగల డదే ॥ మ ।

వ. అనీ యడిగిన నామె సంతసించి యిట్లనుచున్నది :

సీ. నాగకన్యను నేను నన్ను భోగించుట

కైరావణు(డు దెచ్చె నయ్య యిటకు!

మెరావణుండును మారుకేళినిగూడ
వచ్చునిత్యంబును వలపుగదుర ;

వానితో( గూడిన వీనికి గోపంబు;
వీనితో( గూడిన వానికలుక ;

ఇద్ద బితో ( గూడి యేను గృకశించితి
జవనత్వములు బోమె( జాలు! వీండు?

గీ, జచ్చిపోవుట నౌకును నమ్మతం౦బె |
మైన శ్రీరామచందు( డహర్నిశ౦బు

యిదట్ధకొ౦దడేయి “Il

నన్ను( గూడుట కొప్పిన, నగచరేండ,
వాం గుట్టు దెల్పుదును నవశ్యముగను.

వ. అనీన నాంజనేయుండు,___

తో: రాముని కడు, భారంబుచేత(ద గ -నీమంచమువిఖు(గకయ | భామిని యుండిన
భ్రాంతిదీఅనిను బరగ( గూడు దప్పకయ ॥ రా ॥

వ. ఇందుకు నందియంబు లేక( దెలుపు మని యడిగీన నామె యిట్టనియె :

శహనరాగము ; ఏకతాళము. (ఎంతని నే) వలె,

హనుమంతా! గుణవంతా | వినిపించెద నంత ! మైరావణుమర్మంయును 1 హ ॥
మునుపు దుమ్మెదల ముంట( గ్రుచ్చుచుండిన( గని బాలకులను వీ రుడిపిరి ॥ హను ॥
(భమరంబుల్‌ తమచావుల్‌ బాపినవారి( గని నమరంబున మాకు? జా వొదవినతణి భ్రమ |
అమృతంబును గాయముల( దెచ్చి యిడి మిము( |బతికింతుము మే మని యనె నవి 1 హను
మంతా ॥ అదిమొదలున్‌ యెదబొదలకా యాషట్పదములు వదలక యున్నవి వారిపడకలను;
అది వెకకియు వానిని జదుప మోక్షపుర సదనునిచేతను జచ్చెద రనురులు 1 హనుమంతా ॥

వ. అని తెలిపిన నానందించి హనుమంతుండు( తత్‌ క్షణంబున వారీని ద్రాస్థాన౦
బునకు( జని పానుపు నాశయించియున్న తుమ్మెదలనుగాంచి,

గీ, కోటికోటాను నంఖ్యల( గూడియున్న
తుమ్మెదలనెల్ల( బట్టి వాతూలనుతు(డు
పరగమర్దించుచుండిన భయుమునొంది
యొక్కతుమ్మెద యతనికి (మొక్కిపలిశె.

కీర్తన ; ఆదితాళము-(కనలి] వలె.

శరణు తరుచరవర, నన్ను [బోవవే! బరువడి మమ్ము. జంపుపనిమాని కరుణింపు
వెలచి నీమటుగున( జొరితిని గావవే శరణు ॥ అమృతమువల్ల ననురులనెల్ల నమృతుల
జేయుచుంట్‌ ; మది యిక (జేయమంటి; నమరారు లడగేరు; నుకుమారశభము 1 శరణు ॥
వరమోక్షగుండ వాను(డు నిశితశరములు నేయవారు జత్తురు ; లేవబోరు మతీమిరు ధర
జేరుదురు డీరు లగుచు ॥ శరణు ॥

SEE Yr ON EMIS ఆ DN EU = WY Vow

వ. అని బహువిధంబుల( బార్థించిన నాఖ్రమరంబును గటాక్షించి చంపు టుడిగి
" హనుమంతుం డిట్లనియె ;

తో: (భ్రమరమ! నీయిష్టముచొప్పున నిను సమయింపక నే విడుతు(। [గమమున(
(బత్యుపకార మొకటి చేయుము లేకున్ననునడతు ॥ కా ॥

వ. అది రేది యనిన వినుము.

క. ఐరావణభోగాంగన

యాగరూడిని బవ్వళించు నామంచంబుక
జేరి యది తొలిచివేయుము

వారణభ క్షి తకపిత్థ ఫలభంగి నవక,

వ. ఆ తుమ్మెద తమజాతిజంతువుల నన౦తబుగా( దోడితెచ్చి నాగకన్యయొక్క మంచ
మును క్షణమాత్రములో( దొలిచి తొట్టి(ేసి యఖేచ్చంజనియె, పిమ్మట హనుమంతుడు
రాముని( జేర. అంతలో...

తో: రాము(డు దివ్యశరం బొక్కటి భీరంబున వెక్కిడి వైవ । నామైరావణ-యై
రావణు లటు హాతులయి-పడి రాడిగువ ॥ రా ॥

వ. అంత జమెజయ శబ్దంబుల దేవతలు రాముని నగ్గించిరి. వీదవ హను
మంతునితో స్వామి యిట్లనియె :

తో; ఈరాజ్యంబును నెవరికి(గట్టుది మెవ రయిననునున్నారా 1: మారుతి | యెటి(
గిన మేట్‌ రప్పింపుము వారికితు నింపారఠ.॥ రా ॥

వ. అనిన, హనుమంతుండు---

హంనధ్వని : ఆదికాళము-(సదావే) వలె.

భజే రామచంద్రప్రభో, యవధారు జగద్విభో ॥ భజే 1 హరుడు భక్తు[డొక(రు
నుగుణు(డు గల డిచ్చట ॥ భజే ॥ వా(డెవ(డన్నను నాండు లంక శే నోడక జనినపుడు
నొక చిత్రము జరిగెను ॥ భజే ॥ అంక గాల్చి వాలము! జల్లార్చ(గ( లవణాబ్ధికి( నం!
యం దుమినితి గళ్ళను ॥ భ ॥ మకరము (మింగిన నది గర్భంబై మకరధ్వజు( డన(గ

నొక(డుద్భవ మయ్యెను ॥ భ ॥ మైరావణుకడ( జేరె నాత(; డిడు ; మిరాజ్య మతనికి(
వరమోక్షపురీశ్వర 1 భ ॥

యుద్ధకాండము 393

వ. అనివేడిన నమ్మతించి మకరధ్వజుని( బిలిపించి యతనికి రసాతల లంకారాజ్యం
బిచ్చి యభిషేకంబు జేయించె తర్వాత హనుమంతుం డనుచున్నా(డు ;

తో; ఐరావణుభోగాంగన గల దాయమతో నే నపు డడుగ | వారికిగల యావన్మ
ర్మంబులు వాక్కుచ్చెను దావడిగా ॥ రా 1 చెప్పె నప్పుడె మెప్పుగ దనతో జెల(గి నీవు
గూడ(గను దప్పక గోరినందగ నందుకు నేనొప్పిడి నొకషరతుగను ॥ రా ।

వ. అడియేది యనిన, దేవరవారిభారంబుచే నామె మంచంబు విఖుగక భరించిన
యెడల గూడున ట్లొప్పించినాండ గాన, నాయొడంబడిక (ప్రకార మామె యింటికి బోయి
రావలె మహాప్రభో అని పొర్ధించిన నమ్మతించి.

గీ. నాగకన్య గృవాంబున కే(౧ యామె
చేత నత్క్యుతు(డై తనచేత( దత్క
రంబు న్ఫృశియించి యెక్కె మ౦ంచ౦బు పెకి
నదిపటుక్కున విజిగె మోయంగ లేక,

వ. అప్పుడు రాముండు మద్భారంబునకు నీమంచం బోర్వలేదయ్యె ; నింక నీన్ను(
గలయుటలేదు. _ అనిలేచిన నాగకన్య రామునకు నమస్కరించి చేతులు జోడించి
యిట్లనియె;

జోగి: ఏకతాళము _ (పరమేశ్వరా) వలె.

రఘునాయకా ! శభరాయకా ! -నిను బాయలే నిక! నన్ను దోయధర్మమా !
నేంజేయకర్మమా ! వృథామెగా ! మదీప్సితం బహాతలంపుమా ॥ రఘు ॥ రతిశేళిగోరితి;
(బ్రతిమాలి జీరితి; మొరాలకింపవెతివి! విరాళి (దోచితి ॥ రఘు 1 నీచాత్ము లంటిన
పాపాత్మ గావున, మహాత్మ యంట( గూడ దంచు నాత్మ దోచెనా ॥ రఘు ॥ పరిశుద్ద
జేయుమా ! నన్నుద్ధరింపుమా ! జగద్ధితా ! శ్రీమోక్షగుండకాంత (పోవుమా ! ॥

వ. అని యనేక విధంబుల బ్రార్జించిన, గరుణాకలికపృదయుండయి రాముండు---
గీ. తొయ్యలి యేకపత్నీ వతుండ నగుట,

నంటనిను; నీవు భవాంతరమున

నవనినురునింట బుట్టి, కన్యాకుమారి

పేరం బెరుగుచురపము( గావింతువే ని

లగ అ లూనయుండ రాయోయణయు - బా౮ంథ

జాంబవంతుని బిడ్డవె జననమగుదు ;

ద్వాపరమ్మున ( గృష్టావతారమం౦దు

(పేయనిగ నిన్నునే స్వీకరింతు !

నరుగుము ! తపమ్మసేసి కృతార్గ వగుము.

వ , అని రాఘవు(డు లేచి అమెను నీడ్కొని లంకా |పయాణోన్ముఖుండయి
హనుమంతున కిట్లనియె :

తో; రావణాసురుని లంకాపురమార్గము దుర్గమ మటుగాన | నేవిధమున మన
మేగ వలయునో మెజు(గుదువే నీ వనిన 1 రా ।

శేదార. రూపకము : (ఆడుదమా) వలె.
వ. ఆంజనేయం డిట్లనియె :
శ్రీరఘకులతిలకా మో రపుడ౯ రీఅని నిద్దుర నుండుటగారణముగ దారెటు(గరు
॥ శ్రీరఘు ॥ నేనెఖు(గుదు గానన్‌, యానమసె బూనిమిషములో నచటిక మానుగ మిము
మతి చేర్తను ॥ శ్రీ ౩ మన మకరధ్వజునిళా ఘనముగ మాయనుజు( డెక్కు, ననునీ

వెక్కిననిపుడే కొనిపోదుము 1 శ్రీ 1 ఈక్షణమున నరిగి రాక్షనుల౯ వీక్షింతువు శిక్షింతువు
మోక్షపురాధ్యక్ష లెమ్ము 1 శ్రీరఘు |

వ. అని పలికిన నానందించీరి. హనుమంతు(డు రాముని, మకరధ్వజుండు
లక్ష్మణుని, మూపుల నెక్కించుకొన వచ్చిన మార్గంబుననే శ్షణకాలంబులో లంకానగరం౦బు(
జేర్చిరి మక రధ్యజుండున్వరాజ్యభార నిర్వహణంబు కొఅకు( జనియె; నంత-- =

క. శ్రీరామలక్ష్మణుల( గని
యారవినందన _ విభీషశాదు లమందా
పారమహానంద౦బున
దేలి విశేషముగ నన్నుతించిరి భక్తి ౯.

వ. రాముండును వారిని మిగుల సమ్మానించి యిట్లనియె :
కమ్రాచ్‌ వ ఆదితాళము. (కరుణాల) వలె.

వినినారే మాప! వినినారెమోరు ! ఘనులైనవారు నను జేరినారు ! కొనిపోయినారు!
ః విని 1 మైరావణుండు మటుమాయకా(డు! ఐరావణుండు నతివిక్రముండు ॥ విని 1

యుద్ధకాండము 395

మాకొడ(బోరి మము(జంప(గోరి యేతెంచి తమపురి శెత్తుకొనిచనిరి ॥ విని ॥ ఘన మోక్ష
గుండమున నిల్చియుండ నొనగూడె నండ హనుమంతు డుండ ॥ విని ॥

వ. లేకున్న దుర్గమమైన పాతాళ లంకనుండి యహదుర్మార్గుల నిగ్రహించి కమ్మటి
రాగలుగుదుమా ! అని నాగకన్యావృత్తాంతము మొదలు యావద్వ కత్రాంతములు వివరించె.
వారందటు రాముని(గొని యాడ హనుమంతునిళ్లాఘించిరి, అప్పుడు హనుమంతుండు-

తొ: అమరుల( |బోవ(గ ననురుల [దుంప(గ నవతరించితిరి స్వామి | తమ శెవ
రడ్డము దాకిన విడుతురె! దాను(డు సేసినదేమి ॥ రా ॥

వ, ఆరావణద్వయమును సంహరించిన రీతిగానే యిక నీరావణానురుని రూపుమాపి
లోకంబులుద్ధరింవుము ! మహాప్రభో !
ర్‌ మైరావణఖునైరావణు
శ్రీరాముడు చంపి మరల రేగెనని సమా
చారము చారులు దెలిపిన
నారావణు( డరిగె శకు నారాధింపకా,

వ. దీనాననుం డగుచు రావణుండు కులాచార్యుండగు సక్రుని చెంత! జే
నమస్కరించి యనుచున్నా(డు :

తో; ఒక దుఃఖము నాకొదవెను మునివ౦ (పకటంబుగ రఘువరుచే | నకల
బా.ధవులు నచివులు(బుత్రులు నమసిరి బలహీనతచే ॥ రా ॥

క. కావున నొకు జయం బి౦
శేవిధమున( గలుగు( జెవ్పవే గురువర్యా!
నావు(డు వ్మకాచార్యుండు
రావణు వీక్షించి కనికరంబున( బలిశేెన్‌.

జంయూటి : ఆదితాళము.
హూమము( జేయ(గ నీ విపు జోమనుజాశన యురువడి( బూనుము నీమముతో
శ్షేమముతో నే మంత్రము లుపదేశింతు సామగులన్నియు( గూర్చి ॥ హో 1 దివ్యమౌ
రథరథ్యంబులు దివ్యచాపమును దృఢసాయకములు నవ్యముగా సా(గినను; వావ్యవావాను(డు

TFN TT TTT YE ITI MW సన నన

మెచ్చిభవ్యముగ నిచ్చునీకు ॥ హో ॥ అంతట నిన్నెదిరించెడు నంతవారు జగమం దెవ
రుండరు; పంతమున బవరమున( దుంతువు మోక్షగుండకాంతుని లక్ష ్మణు( గపుల 1 హో ॥

వ. అని తెలివి హోమమం్యతంబు లుపదేశించి చేయవలయు విధులు తెలిపి
శుక్రుండు వొమ్మన రావణు(డు ద్వరగా వచ్చి లంకా ద్వారంబులు దిట్టంబుగా మూయంచి;

తో: పొతాళంబును బరువడి బోలిన లో(తుగల్లు మందిరము యాతుధానపతి
యటు నిర్మించియు నందు జేరెః దా( గరము ॥రా॥

వ. ఇట్లు జేర గుహాధ్వార౦బున కొక్కరాయి యడ్డంబు వేయించి లోపల నిష్టా
గరిష్టుండైన వేదోక్తవిధిగా ననలు( (బతిష్టించి మధుమాంసాజ్యాది ద్రవ్యములు చేకొని (వేల్చు
చుండె. _నాధూమంబు దివినిండిన గని విభీషణుండు రాముని. జూచి,

తో: స్వామి రావణుడు హోమముజేసెడు వ్యోమపీథి నాలీల | ధూమము
లేచెను | దురమునవాని నెదుర్కొన 'లేర(టపోల ॥ రా ॥

వ. కాంబట్టి యది సొంగంబుగాకముందే వానరులచేత హెోూమంబు( జెజిపింపు
మన రాముండు మంచి దని యాజ్ఞవెట్టిన.
క. పదికోట వానరులు న
మ్ముదమన నటులంక(శేరి మూసిన తలుపవుల్‌.
బదములను బగుల(దన్నియు
వదలక లోపలికి నేగి వారనీయలుకన్‌.

తో: తురగశాలలను దూథి కూల్చి రౌతులను గుజ్జముల( వొడిచి | కరిశాలలకును
నరిగి మావటుల(గరులనుక్షణముననడ(చి ॥ రా ॥

వ. ఇట్లు కపులు లంకాపురంబున( దిరిగి బహుభంగుల భంగవలుచుచు వెదకు
చున్న రావణుని పో(బడి దొరకకున్న విభీషణుని భార్యనరమ హన్తన౦జ్జిచే( జూపిన
దత్సం దేశంబెటీ(గ యంగదుండు,

తో: గుహకడ్డముగా( గూడియున్న శిల గూల దన్నె(జూర్గముగ | బహువేగంబున
వానరాళి లోపల( జొచ్చిరి మొత్రముగ ॥ రా ॥

వ. ఇట్లు గుహలో! (బ్రవేశించి కన్నులు మూసికొని పోమంబు (వేల్చుచున్న
రావణుంగని యంగదునీ యనుమతినీ వానరులు. జెలంే(గిరి.

యద్ధకాంశము 397

. బేగడ ? ఏకతాళము
చెజిచివేసిరి చెలగి హోమమును ॥ జెటిచి ॥ తరుచరు లందటు దానవేందు
ముట్టి ॥ చెజిచి ॥ రావణానురు(డు రయమున |వేల్వ(గ నావేళ6 జేకొన్న యాహుకులను
లా(గి ॥ బెటీచి 4 హోమగుండమున నున్నయజ్జేవని చామనమున వేజే తలగించి చల్లార్చి
1 చెలీచి ॥ ధరమోక్షగుండేథ దానులు రావణు గరముల గుర్దుచు( గాళ్ళతో( దన్నుచు
1 జెటిచి 1

వ. బహ్ముపయత్న౦బులు సేసినను వా(డు జలింపక నిష్టాగరివు(డైయున్న నంగదుం
డప్పుడు,

తో: మంగోదరి వరమందిరమునకు, బురందరుమనుమండేగి | తందర నొందుచు
ను౦దరి వగవగ ముందల: బట్టుక లొంగి ॥రా॥

వ. రాక్షనస్త్రీ లందటు( బెల్లుగా నేడ్చుచు మొబ పెట్టుకొనినను బోనీక మహాట్టి
హాసంబున గుహలోపలి కీడిచికొనిపోయి రావణుని ముందర జేర్చి యిట్లనుచున్నా(డు :

గీ, రామునతి( జెటబట్టీన రౌతువుగద !

రావణా, తెబ్బితిని నీదు రాణివాన

మిదిగొ! విడిపించుకొనుము నీయేపు(జూపి!

మటు(గు దజుగులం దాంగుట మగతనంబె.

వ. అని తూలనాడి పలుకుచు మండోదరిని విడువక వేధించుచున్న నామె భర్తను
నాలింగన౦బు( జేసికొని,

తోడిరాగము : ఆదితాళము.
దనుజేంద్ర, దిక్కులేనిదాన నే నైతిని! వనచరు. డీడువ(గ (వాసె నానుదుట
(బ్రహ్మ ॥ దను 1 నా కూర్మినుతు( డుండిన నాకింత వెతగల్లునా! నాశేశవైరి మనల
లోకులు నవ్వ నాయె ॥ దను కేంద్ర ॥ చిచ్చొడి గట్టుకొన్న చెన్నున సీత నిటు దెచ్చిన
పాప మురకదీలునె వేధింపక ॥ దను ॥ శ్రీ మోక్షగుండదేవుచేతను నోడి నీవు హోమము
జేసి గెల్వగా మించి వచ్చినావా ॥ దనుజేంద్ర ॥

తో: మాయలు మంత్రము లా యగ్రజుతో( బోయెను సొగివుచాలు! | నీయపా
యములు నిలిపి రణంబును జేయు బొమ్ముకడుమేలు 1 రా ॥

398 శ్రీ మోక్ష గుండ రామాయణము - హరికథ

క. ఈ హోమ మేల యిశ జని
యాహవమున రాముసాయకాగ్నులకును బూ
రాహుతి నగు: మధవావె
దేహి నొన(గి శరణు(జొరుము దినకరక్షులునిన్‌.

వ. అనికళోరంబుగొ( బలికిని విని దశాననుండురోషదందహ్య మానమాననుండయి
దీర్ష నిశ్వానంబులు వెడల( గన్నులుదెఅచి భార్య పడిన బరభవంబు జూచి చేతియాహు
తులు |గిందవైచి ఖడ్గముబూని

తో: అట్టహానమున నంగదుహస్తము నదరంట(గ (వేయగను దట్టున మందోదరిని
విడిచి యాత(డు మూర్చిల్లి యిలబడెను 1 రా 1

వ. అంత హనుమంతుండు కోపాగ్నులొలుక లేచి.

తో: కులిశనిభం బగు బబుముష్టిని పదితలలు నొవ్వ(బొడువ(గను, అలిగి వా(డు
బయి కడరు నంతలో(. నంగదుండు దెలిసియును రావణు తలలదర(గ బొడువ(గ బీరమున
వాడు ఖడ్డమున ॥ నా వాయుజ మతి యంగదు గదతో నిపుడు మోయె రోవమున 1 రా ।

వ. నల నీల గజ శతబలి మైంద ద్వివిద గవాక్ష గంధమాదనాదుల బరిఘ
ముస లాంకుశ శకి ముద్ధర తోమర గదా కుంతాది సాధనంబుల( వొడువ, వారును రోష
తామాక్షులయి కాళ్లి(దన్ని బిడికిళ్ల బొడిచి, పండ్లతో గలచి, గోళ్ళతో బటీకి వాలంబుకో
విసరి [వేసి వానిని నొప్పించి వేగంబున రాముని(జేరి యీవార్త దెలిపిరి అంత---

క, భార్యకు ననె దశకంఠు(డు
శౌర్యంబున నేడు బోయి నమరములోన౯.
నూర్యకులుల( బ్రవగేందుల(
గౌంర్యము బుటమార్చి వత్తు గమలదళాక్షీ !

వ. అట్లుకానినా(డు_

తో: రామునిచే రణరంగహతు(డనైన రమణి మోక్షముంగందు ! బాముల(బడుట
స్వభావము (ప్రాణికి వలదు మానుమోకుందు! ॥ రామ ॥

వ. సీతను బొరికొని నీవగ్ని వవేశంబుచేయ మనిన, మందోదరి యిట్లనియె : '

యుద్ధకాండము 399

జంయఘూ టీ. (తశ జాతి,
బల వద్విరోధ మేల? పయి(బడి పోవ మేల? బౌలిసిరి వుత్రులెల్లం! బొలిసిరి
హిళులెల్ల!. గిల్ల గెలు పొందు టింక జెల్ల ॥ బలవద్వి ॥ శ్రీ మోక్ష గుండవిభుండు శ్రీపతి

యగును జూడు! మామేటికోడ నూడు వేమబు గడుగిడు మూడు! నామాట వినునే(డు
బల ।

ప. నిన్ను వధించునిమిత్రమె యిప్పుడు దళరథనుతుడయి యయోధ్యయందు
శ్రీరాముం డన నవతరించె ఇది నిశ్చయంబు; కాదేని తిలోకవానుల నొక్క పెట్టున

మార్కొన(జాలిన( యిం ద్రజిత్సులో నగు శూరుల జయింప(గలుగునా ! నీకును జయింపరాదు.
వినుము

తోడిరాగము; ఆదితాళము- (పరజు) వలె.
శ్రీరామునితో నరివా రెవ్వరు ధర ॥ శ్రీ ॥ దోరెను దాటకి; _దొర్గెవిరాధు(డు:
మారీచుండును మగ్గిసగ్గెదర 1 శ్రీ 1 ఖకదూషణు లేగతి. బట్టిరొ ! సోదరివరిభవమును
బరికింపు ధర 1 శ్రీ & అతికాయు(డు మొదలైన కుమారుల గతి యేమైనది! కనుపడదా !
ధర 1 శ్రీ 1 ఎవరిని బెట్టుక యేగెద వని కిక నవని మోక్షగుండాధిపుపెధర ॥ శ్రీ ॥

వ. ఈసారిపోయిన నీకు మరణంబు దప్పదు జరామరణంబులు లేకుండ మాత౦డ్రి
నాకు వరం బిచ్చెను గాన, నేను నహగమనంబు( చేయ ననువుగాదు. వ్యర్థముగాయబగ(
బూని చచ్చుటకంటె---

తో: మనవిభీషణుని మర్యాదగ రమ్మని నీరాజ్యము గట్టు! చనువున సీత నొనంగి
రాఘవుని శరణు జొరుము చేవట్టు 1 రా ॥

వ. ఆమహానీయుని కొలువుచేయుటకంటె పరం బేదిగలదు. నిరుపాధిక శాశ్వత
వెకుంఠసామాజ్యం బేల వచ్చునని బోధించిన భామినికి రావణు! డిట్లనియె ;
క, నాకొడుకు లెల(గూలిరి !
నా కీరాజ్యం 'నిశేల 9 నగరంబేలా ?
రాకొమరు శరణు. జొచ్చిన
నాకన్లులు నన్ను6 జూచి నవ్వరె చెలియా!

400 ఢీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

వ. కాంబట్టీ నేను సీత నిచ్చిశరణు( జొచ్చుటలేదు. యుద్ధంబు! జేసి( గెలిచెద.
గెలువు లేకున్న రామునిచే జచ్చి ముక్తిని బడసెద, నీవు జింతింపకు! తలగు మని
రావణుండు యుద్ధనన్నద్ధు డయి,

రావణుని మూడవయుద్ధ ము,

తో: ఇరువది కన్నులు నురుకోపాగ్ను లనేకకణములై రాల | చరణ ఘట్టనను
ధరణి యదుర దిక్కరులు బెదరి కడు సోల 1 రా ॥

వ, (ప్రస్థాన భేరి వేయించి నకలాభరణభూషితుండయి కోటి ధ్వయమంటికానం
భరిత దివ్యస్యంద నారూఢుండయి బర ముద్గర (పాన భిండివాల గదా పరిఘాది సాధనం
బులు ధరియించి యనంఖ్యాత రాక్షన దళంబులు నేల యీనిన ట్లుభయపార్భ్యుంబుల నడవ(
గదిలి రజభూమి( బ్రవేశించె అయ్యవసరంబున---

తో: భూమ్మోధ్రంబులు భూమిరుహములు బూని వానరులు దెచ్చి తామనమున నా
దానవసేనల తలలు వగుల(గా వైచి ॥ రా ॥

వ. గద్దించి మిన్ను బద్ధ లగునట్లు శేకలు వేయుచున్న వానరులు పయికి, గదిసి,
ఖడ్జరోమ నర్పరోమ వృశ్చికరోమాగ్ని వర్జులను రాక్షనులు నలుగురు భీకరంబుగా మార్గొని,

కమాచ్‌ రాగము : రూపకము,

ఎందు( బోక నిందు నిల్వుడీ! ముందర రిపునందోహములం దోలిన చందముగా
॥ దెందు ॥ పొందుగ మాముందర మివందెంబులు పనికిరావు! చిందర వందర( జేసి
పురందరముఖులందజు( గన, |మందింతుము నిందింతుము ॥ ఎందు 1 మోక్షగుండవతి
తోడను రాక్షనులు గెల్బుటకై యోక్షణమున వచ్చినార ! రూశ్షాక్షుల వీక్షింతుము శక్షింతుము
భక్షింతుము | ఎందు ॥

వ, అని పలికి కసిమన(గి బాధించుచుండిన, నాంజనేయుండు ఖడ్గరోముని,
నంగదుండు నర్చిరోముని, నీలుండు వృళ్చికరోమునిందా(8

తో: కడుభయంకరముగా యుద్ధంబును గావించి యనంతరము వడి( జెడ( జేసి
(ధువంబుగ దనుజుల మడియించిరి తీవరము ॥ రా ॥

వ. తదనంతరము వండెండుమూర్తు లేకీభవించిన మార్తాండు భంగి మండివడుచు
నగ్నివర్డుండు నిజ రీరజనితాగ్నికణంబులచే వానరాటవుల దహించి మట్టాడుచుండిన(
గోవించి రాము(డు --- .

యుద్ధకాండము 401

తో: వరుణదాణమును వడినంధించిన వాడియుడిగి దానవుడు, ధరణిని. గూలెను
దాని గనుంగొనితామసమున రావణుడు ॥ రా ॥ దశ వదనస్థితదంతఘట్టనము( దగ సలిపిన
మాత్రమున । దశదిశలు బతిధ్వను లిచ్చె వనుంధర గంపించె భయమున 1 రా |

వ. ఇటు తన పతావంబు జూపి సింహనాదంబుజేయుచు, రామున కభిముఖంబుగా(
దనరథంబుసు బఅపించి రావణుం ఉపను చున్నాడు ॥

సొవం కీర? : హూవకము- (వేటాడు ) వలె.

నానరి యెవరు పోర ॥ నానరి ॥ నానరివా రెవ్వరు విను: నాకమర్య్య పాతాళము
లీనున శే విహరించితి; వేసరకయ పీక్షించిడి ॥ నానరీ ॥ గరుడోరగ విద్యాధర గంధ
ర్వాప్సర చారణ సుర (హ్యకయక్ష నిశాచర కిన్నరవరులందును ॥ నానరి 1 కెలాసొచల
మెత్తితి ! కూలీని నే మెప్పించీతి ! బాలించితి లంకను బహుకాలం బజువరబలమున ౪ నాసరి ॥
మానవమ్మాతు,డ ఏ వనమానబలుని న న్నెదుపంగ జానుటుదే! మౌక్షగుండపురవల్లభ !
వివరించీన | నాసరి ||

ప. అనిన, వొనియవలక్షణ ప్రనంగంబునకు రాముం డేవగించి నవ్వుచు
నిట్లనియి ;

క. నేవినియే యుంటిని మును

నౌవాొలిని( గార వీర్యు నొవావమున నే

నీ వెదిరినట్టివిధమును

రావణ, చెప్పంగ వలెనె! రమ్మి(క ననికిన్‌.

వ. అనినమాటలకురా వణుండ త్యంతరో ష సంభ రితస్వాంతుడయి

తో: భానువయికి జను న్వర్భానుని గత భానుకులుని పయి కడరి | దొనవనాథు
డుదగ్రబాణములు దలగ(క వె చెను దొడరి ॥ రామ ॥ అందుకు? తిసాయకములు
శ్రీరఘునందను( డటు(వేయంగను 1 జిందరవందర( జేయుచు దనుజు(డు జెలగుచు బైకొనః
దగును 1 రా |

వ. అప్పుడు దేవసారథిని మాతలిని జూదీ ఇం|దుఃడేట్రీనీయె ;

హిం-కాఫి-హపకము-(+వశివవి) వలె,
తుధానవడినోడుట |॥ మాతలి 11 భూతలమున

మాతలి! ౧నుమా! గీతావతీ చూత
నీక్రిగాదు నిశ్చయముగ 1 మాతలి (| వినుమా

రాముడుండ నాతడు రథమం దుండుట,

402 శ్రీ మోక్ష గుండరామాయణము - హరికథ

యదనున మన మలర(గ మనరథమును గొనిచనుమా ! మనుకులు(డగు మోక్షగుండ ఘను!
డల్లదె మనకొటికై దనుజేందద్రుని దా(కి పోరె | మాతలి ॥

వ. అని తెలిపిన, మంచి దని యతండుదివ్యరథం బాయత్తంబు చేసికొని వాయు
వేగంబున్మించు తురంగంబుల( బూన్చి, శీఘంబున భూస్టలికి వచ్చి రాము(జేరి రథంబు
దిగి నమస్కరించి యిట్లనియె ;

తో: దేవరథం బిది దేవర, మికై దేవేందు(డు బంప(గను! దీవరమున వేం
దెచ్చితి నిప్పుడె దీనినెక్కు డింపుగను ॥ రా ॥

వ చానవాధముండు రథను(డై యుండదేవరవారు దిగువనుండ ధర్మంబుగాదు
నేసారథినయ్యెద, దయచేసి యారథం బెక్కి యా దుర్మాగ్గుని( దెగటార్చి పోక్షంబు
లుద్ధరింపము, దేవా! మహానుభావా! అని వేడిన, శ్రీరాముడు --

తో: అలవిభీషణుని యనుమతి(గైకొని వల(గొని యారథ మెక్కె౯ | జెలంగుచు
నుదయాచలమెక్కిన రవివలెనే కడు(బెంపెక్కె౯.

వ. ఇట్టు దేవేంద్ర (ప్రేరిత రథంబుపె శ్రీరాముం డెక్కి యుర్ధారంభ కుతూహల
చేతన్కుండయి వింటనారిసారించిన నారవంబునకు జగంబులు గంపంబునొందె. అంతరామ-
రావఇనంగామరంగంబు దిలకించు తలంపున దేవ గంధర్వ కిన్నరాష్పరఃపన్నగ చారణ
విద్యాధర కింపురుష యక్షగణంబులు విమానారూఢులై విలోకించుచుండిరి. అయ్య
వనరంబున -

క, కరియును గరియును, వరశే

నరియును గేనరియు, జలధి జలధియు, మజీయున్‌

గిరియును గిరియును, డదాశిన

కరణి ననదుగాక పోర( గడణిరి బలిమి౯.

కీర్తన ఏ రూపకము, (వినుడిభూప) వలె,
రామ - రావణుల రణము భీమమై వేమణుజూపలై విభాంతినట్దె తామనములను
నిద్దటు నమబలముల నేమఠీ జయేకాంక్షలతో నెన(గ౯ నిలుపక( బెనగ౯ || రా ||

రాక్షసాన్ర్రము రావణుడు వేయ, రాముని నది రయమున[ గదియ, నక్షయ
మగువైష్టవాన్త్రముచే దాని; దత్రణమందుస్‌ ద్రుంచె౯, దశరథ తనయు(డు మించె౯

యుద్ధకాండము 403

॥ రామ | అంతవా( డురగాస్ర్రము దొడిగి పంతమున నేయ, బరువడి గదియ, వింతగ
శ్రీరఘువీరుడుగరుడాన్ర్ర మెంతయు వెక్కిడి వేని వధించెన్‌, బీరమడంచె౯ | రామరా 1
కరిముఖాన్హ్ర మాయనురు(డు సంధించి కర మొప్ప (వేయగా నదిగదియ, వరమోక్షగుండ
నివాను(డు రాము(డు నరసింహశరంబినుదా( బటిపె౯, దానిని జిదిపెస్‌ ॥ రామరావణుల 8

వ. కల్పాంత నమభుమహోగ్శి చందంబున మంటలు మండుచు భయంకరా కారంబిగా!
దనరు జూలంబు! కేల ధరించి ౧౩గ౨౧|దిప్పి రాముని జజిజుఅ( జూచుచు,

తో: హలము వెచితి జూశుము వచ్చేను గౌలాగ్నులు (గ్రక్కుచును | యాలములో
నీయనుబాని నిన్నును నేలను గూలుకునికను ॥ రా |
ప. అని పలికి కూలంబు వేసి సింహవారంబుసేసె. అంత నా జాలం బగ్నికేలల(

ng

జిమ్ముచు( బైకి వచ్చుటం గాంచి రాఘవ డఖండ రణపాండిత్యందు మెజియ,

తో: పాకశానమ(డు బటిఫిన శకిని చీకరముగ వేయగను | (బాకటముగ( జని
పటుహలంబును [బద్దలు సేసెను చగను రా ॥

వ. అప్పుడు రావణుండు గనులయందు విస్ఫులింగంబులు రాల వింశ తిభుజ౦ంబులు6
జఅచుచు మహో గ్రసొయకంబులు బెక్కులు వైచి సారథిని హాయంబుల నొప్పించి శ్రేతనంబు
ఖండించి మఖీకొన్ని బాణంబుబు రామునిదయి వైఓీన వాని ధనుర్విద్యాసామర్థ్యంబునకు
రాముం డచ్చెరు వొందుచుండ ; నింతలోనగన్ల మహాముని వచ్చె. ఎటులనిన :

నురటరాగము : ఆదితాళము.

భజామి శ్రీరామమ్‌ మనసొ భోజామిరామమ్‌ భజన భీమమ్‌ & భజామి ॥ నిజదాన
మనోమ్బు జవరధామమ్‌ సుజన జపిత భానుకనామమ్‌ | అజరు! దార్చిత మనురవిరామమ్‌ ॥
1 భజా ॥ అక్షయ మమలమనాద్యమ్‌ నారాయణక విర క్ష మీయతిపక్ష మ్‌ మోక్ష గుణనళ్పుర వరద
క్షమ్‌ ॥ భజామి ॥

వ. ఇట్టరుదెంచి యగన్స్యుండు శ్రీరాముని గాంచి యిట్టనుచున్నా(డు.
ర్‌ు విజయార్థియెన మనుజు(డు

నిజముగ నాదిత్యహృదయ నిర్మల మంతం

బు జపించి యనీ యొనర్చిన

నుజనావన జయ ముగల్లునూ ! నిక్కముగస్‌.

404 శ్రీ మోక్ష గుండరామాయణము - హరికథ

తో; కావున నీ వటు గావించినయెడ, రావణు(డనగి మొనందెగును; ఆవల
కార్యము అన్నిదీలు భువనావశికిని మే లగును । రామ ॥

వ. అని పలికి శ్రీరామమూర్తికి సౌరమంత్రం బుపడేశించి తదనుష్టానఏధానం౦బు
లెల్ల బోధించికుంభజాండుయభేచ్చం౦జనియె, అంత

తో: ఆ యగన్ల్యముని యపదేశంబున నర్మమంత్రరాజమును 1 బాయక మదిని
జపంబు(జేసీ రామభ్యదు గొండె దేజమును ॥ రా ॥

వ. అంత రాముం డత్యంతప్రతాపంబున( [బళయకాలాభీల జాజ్వల్యమానమహో
నలంబు చందంబున వేడి చూపుచు( బ్రచండ మారాండమండలమయూఖకాండోవమకాండమ్ము

లభఖంఉ మ్ముగాబజిపీన(, (బతివేయ నోవక నిర్విజ్ఞుండయి యున్న రావణం గాంచి రాముం
డిట్లనియె :
బేహాగ్‌ ; ఆదికాళము. - (పోనియ్య) వలె.

చూవుము చూపుము నీవడి 1 యింక( జూవుము ! ఓపికతో ఘూరరణనైవుణిగలవా(శ
వయిన( 1 జూపు ॥ బాపురె నీపురాకృత పాపము నాదృష్టిపథ్రము దాపున కేరిచె నిన్ను!
బాపము ! వేవేగ మతతాపము గోపము నీదురూపము మాపెద(గాక ॥ చూపు ॥ బెండు
వడి చేష్టలుడిగి యండనేల? గుండెగల మగండ వయిన, రమ్ము త్మీనకొాండములు పటబిపి
తలపండు డుల్బకున్న మోక్షగుండవాను,డను గాను ॥ జూప్పుము ॥

తో: వారిని వీరిని వడిగెల్చితి నని వదరుచునుంటివి గదరా! యూరక నిటు
నిట్టూర్చులు బుచ్చుచు నుండ నేల బైకొనరా ॥ రా |

క, మము డాగురించి సీతను

ద్రైమదంబున( దెచ్చినట్టిప౦దెంబులు ని

త్యము బచరించిన ఫలమే!

సమయం విది! చూపు నీదు శార్యమునా పై.

శొంళరాభరణ౦ ; చావుతాళము _ (మేలైన) వలి,
ఉండు నీకండలు( జెండి భూతములకు( బండుగ[ జేసెదను | నండగ! (చిమా

రులు నడ్డమగుచు నిలిచిననైన విడువనునిను ॥ ఉం 4 ఆయజు మెప్పించి యధికమౌ
బలమును నాయువు( బడసినావు ! మాయావిధంబులు మజీనేర్చి దిక్కులు మార్కొని గెలిచి

యుద్ధకాండము 405

నావు ॥ ఉం 1 రమ్ముమోక్షగుండరమణు(డ నగు నేను రణమున నిను ద్రుంతును! నమ్మ
తిగాకున్న జనకజ దెచ్చి శరిణుజొరుము కాతును ॥ ఉం! ॥

వ. యుద్ధంబుంజేసి జయించుట యొండె, చచ్చుటయొండెకాక యిట్లలతింబోలె నిర్వి
జ్ఞుడ వయియుండుట రణధర్మింబా ! |బాణంబులపయి యానయున్న త్వరగా సీతను దెచ్చి
నా కిచ్చి శరణుజొచ్చుము, రక్షింతు, నని పలికిన వాక్యము లగ్నినమంబులైతనను గాల్బిన
మహా[గ్రహంబునొంది పదభుట్టనంటబు (కేసి యౌడుం గజిచుచు రావణుండిట్లినియె ;

కీతజాన : ఆదితాళము. = (మాకామహుల) వలె.
బలహీనుల రాక్షనుల( బట్టికొందటను [ద్రుంచి గలిచితి ననుకోబోకుము | ఓరామ
చంద్ర, తెలిసి వచ్చినను దాకుము ॥ బల 1 లావున గంధర్వ యక్ష దేవతాదిక్సాలకుల
చేవ జెడ( గొట్టివాండను ; ఓరామచంద నీ వన(గ ' వెంత నాకును ॥ బల 4 మోక్షగుండ
నాస్క నీతమ్ముని నిన్ను(జంపిగాని దీక్షతోలంకకు(జేరను : ఓరామళంద, యీ, క్షితి(
గూల్చక మానను । బల |
వ. అని పలికి దిగంతంబు లల్లాడునటు పెల్లుననార్చి పెక్కుసాయకమ్ముల రము
రాముని బొదివిన రాముండు( గోపించి,
పంచచామరము,
సురాదులక౯ జయించిన ట్టి చొప్పుగాదు నిన్ను నీ
ధర్మితి(గూల్చ్ప( బుటినాండ; ధాత యిచ్చినట్లి యా
టు టి
వరంబులెల నీ తొనరువచ్చెనాదుబాణముల్‌ !
గ pr)
భరించినిల్వు పాజిపోక, పజ్కికంఠ మెచ్చెదన్‌,
వ, అని పలికి తాటళమథనకాలమందు. విశ్వామిత్రుండిచ్చిన సాయకంబులు
దలంచి పుంఖానువుంఖంబులు(గా బ్రయోగించిననీలువరి౦పలేక రావణుండు మూర్చిల్లిన( గని,

తో: వారక నుర లంబరమున నవ్వుచు సారెకు హేళన సేయస్‌ సారథి రథమును
నమరభూమికిని దూరముగా( గొనిపోయెస్‌ ॥ రావు ॥

వ. అంత గొంతవడికి రావణుండు మూర్చదేజీ సారథిం గని యిట్లనియె :

తో: “ఓరి! రాముం డురువడి నవ్వ(గ సారయశముకొజవడ(గా ! తేరుదూరముగ(
దెత్తురె' యనవుడు. తెలిపె సారథి వినయముగా 1 రా ॥

406 ఢీ మో క్షగుండరామాయణము - హరికథ

క. రథి సంకటంబు( గనీ సొ
రథి రథము మరల్చు టెల్ల రణధర్మం; బౌ
విధ మనునరింబితిని; న
న్నధిపా, రిపు పక్షపాతి ననితలపకుమా !

వ. అనిన, వాని వివేకంబునకు మెచ్చి, మరల రథంబును రామునిపై: బజపించి,
క్రిలోకకంటకుండు విశేష భయంకరంబుగ---

ఆరభిరాగము: ఆదితాళము-(కొలు పైయ) వలె,

విడిచె౯బాణములు ! శ్రీరామునిపయి ॥ విడిచె౯ 1 కడుకోపాగ్నులు వెడలిజగంబుల
కుడుకు బుట్టింప(గ( జితుముడిపాటుతో 1 విడిచెళ | (ప్రథనరంగమున బలమును గణియించి
వివిధంబు లయినపృథుశరములు ధనువున సంధించి, యాకర్ణాంత౦ బధికబలంబున నల్లెబిగి
యించి పేరుగ్గడించి, రథ హయ ఫారథులను గుజీగాంచి, రౌౌడ్రము మించి ॥ వీడి॥ రీవిని
దిశలు. బతిధ్య్వనులీన, నంతకుడో యన( _దావెలసియు( గోదండము [దెవ్వ శ్రీమోక్ష
గుండదేవుని దేహము గడువడి నొవ్వ(, దనసారథియు ' రావణసె' యనీ రయమున దువ్వ
బగవారు (గువ్వవిడిచె౯ ॥

వ. ఇట్లు విజృంభించి రావణుండు బా? సృష్టిని ముంచిన, రాముం ఉతిరోష
కషాయితా క్లుండయి,

తో: ఇందు(డు పంపినవింటసాయకములెక్కు వెట్టి వేయుచును | నింద వైరియే పెళ్ల
నత(ఫ నాయినకులుండు డాయుచును 1రా॥

వ. వీరరసావేశంబు వెల్లివిరియ రావణుం డిట్లనియె :

పంచచామరము.
పర్మాక్రమంబు( జూపునంత బంటువా! నిలింపులకా
దుర౦బులందు( దోలినట్టి దోర్భలుండ రావణా
నుగుండ నన్నెటుంగ వేమెొచూపీ చెప్పినా(డ నీ
తరంబుగాదు యుద్ధమండు( దొశలేవు మానుమా!

వ. అని వరికి,

యుద్ధకాండము 407

తో: కరవాలంబులు గదలు జక్రములు( బరిఘలు ద్రౌసాదులును | వరశకులు రావ
ణు(డు వైవగా వచ్చెషడుపుమోతలును 10!

రామ-రావణనంవాదము:
జంధూటి ; రూఫ్‌కిము.
రామ- అర్ధచం[ద్రబాణ మిదో వ్యర్థముగాను ! సార్ధకమగుగాక నిన్ను( జంపకపోదు |

అర ॥
ఛి

వ. అని ప్రయోగించిన యర్ధచంద్రబాణంబు జని రావణుని రథశేతు విల గూలిచె,
(అంత రావణుండు గనలి.)
రావ-పార్టివేళ, నొదుబాణిపజ్డి, కోర్వుమా! నృర్దమాని యెచటి కయిన నరగ
థి య థి
వాటజుమా ! ॥ పార్థిః

వ. అని వలిక కొన్ని ఘోరనారాచంబుల రథరథ్యసారథులపె వైచిన, నవి పయో
జన౦ంబులు గాకపోయె నప్పుడు.

రామ-రా క్ష సేంద ! వట్టితూలురజ్ఞులేలరా ! కక్షమాని శరణుకొరుము కాతు(
గరుణతో ! ॥రాక్ష॥

రావ-మోక్షుగుండ నగరవాన కక్షతోడను ఈక్షితిపై నిన్ను గూల్చశేను వీడను
1 మోన్టగుండ |;

వ, అని పలికి రావణుం డుద్ధండకాండంబు అఖభండంబుగొంబజపిన( జూచువారికి
నద్భుతంబుగా(దోచె. అంతరాముండలుక రెల్టింప బళయకాలార్కునిభంగి పొంగి
యానీచుని దెగటార్చువా(డై---

తో; నిశితసాయకము నేర్చున నటునంధించి వేడ్క గాంచి! దశకంఠంబులు!
దద్వింశతిహన్తములు ద్రుంచె మోదించి ॥రా॥

క. శరచాపమునల ముద్దర

కరవాలచయంబు లమర(గా నటు వింశ

త్కరములు గిరీటీయుతముగ
శిరములు వది మొలిచె మగుడ( జితముగా(గ౯,

408 శ మో క్షగుండరామాయణము - హరికథ

న. అప్పుడు రాముం డద్భుత వీరరనంబులు బెల్లుబ్బి పొజి శర నంధానంబు! జేసి
మరల! గర-రంబులు[దుంచె, అవి [క్రమ్మర మొళిచె. అంతట రాముండు గోపించి నిలు
పోపనీక,

తో; కరములు శరములు గడు(దీవభయంకరముగ నగణితముగను | అజిముజి
దుంచిన నవి మెప్పటివలె మరల మొలుచుచుండ గను ॥ రా ॥

వ. రావణుని తెగిన కరశిరంబులు మెండుగా భూనఖోమధ్య భాగంబు నిండె,
అప్పుడు---

తో; రామబాణహతి రాలుతలలునీరము విడనలయపుజెథవు | వేమరు వాడవు

బ్‌

విన్నవోవు కడువిలపింపవు వెతపడవు ॥ రా ॥

వ. ఇట్లు శరవరంపరలు ఏజిపి రాముండు గరశిరంబులు దెగ్యవ్రేయటయు, నవి
(కమ్మఅ మొలచుటయు, శేర్చరింపరాక చూపరుల చూపులు మిజుమిట్టు గొలుపుచుండ
రామ-రావణయుద్ధంబునకు రామరావణయుద్ధంబే సమంబుకానీ యన్యంబు నరిపోల దని

దేవతలు ఆనందించిరి రాముండు రణంబు నిలిపి తనమనంబున--

గీ. ఏ డహోర్శాతములు వీనితోడ( గదిసి
యుద్ద మొనరించినా(శ (దిసీద్దముగను
జావడేయ క్తి చేతను! జేవ( జెడడు |!
తలలు [దుంచిన[ [గమ్మజ మొలచునకట !

కీర్రన : హూపకము-(కాలికి) వలె,
ఈతనిఖండించుమార్ణ మేరి దో(పదు! యీత(డెంతభారుడో యి(శేమి చేయుదు
॥ నీతనీ & చేతులు ఖండంబులుగ(, జేసి రోసితి, ! గోతగా శరంబు లెల్ల గోసి రోసితి॥
నీతని। ఈసుతో మర్మ౦బులెల్ల నేసి రోసితి! గాసినొంద బాణవజ్సు లేసి రోసితి ॥ నీతని॥
మోక్షగుండ నేత నయ్యు రాక్షసం ద్రుని కక్ష సట్టి (తుంపజేత(గాకయుంటిని 1ఈతని।
వ. అనితలపోయుచుండిన రాఘవేందుని(గని విభీషణుండిట్లినియ,

కో: నలినగర్భువరబలము న నీతని నాభియందు నమృతంబు । గలదు కుండలా
కారంబుగ నది పొలియకున్న నిక్కయి ॥ రా ॥

NY స స న వే ఓట్‌ త
ధి

క, రావణుడు బొలియకుండును
గావున దన్నాభీయందు( గలయమృత ౦బు౯ Pa \ LER,
బావకశరమున చేయము OT
తీవరమున నత(డు జిక్కి తెగుం దక్దణమృళై గ.

| యం

శహన: ఆదికాళమ-(తలపైన), వలె జ. .

మనుకులాంబుధిసోమ, రణరంగభీమ, _ పాపననురపినుతనోలీ! లమ,

దనుజగర్వవిరామ, అనలాస్త్రమున నాభి ! యమృతంబు నింకించి వెనుక నాతని కరములు

| రాను రామ ! దునుము వాని శరములు ॥ మను ॥ పదపడి నూటతొమ్మిదిమాలు లారీతి(

జిదిమి రాసిన మౌాందను రామ రామ! యుదయింపళయమానును ॥ పిదప మోక్షగుండ

నదన, నీచే దశ | వదను(డు ధరగూలును రామరామ. ఇది వాని మర్మమగును
1మనుకులాం౦బుధ్‌॥

వ. అని తెలిపిన రాముండు దేజి విభీషణుని వినయవిజ్ఞాన విశ్వానభేకి భావంబు
లకు నాత్మ మెచ్చి విల్లుసారించి,

తో: అడరుచు నాగ్నేయాస్ర్రము వింటను దొడగి లాగి విడుపగను | గడువడి
నొభిని(గలయమృతంబు[గొగించెను వే గడవ(గను ॥ రా ॥ పిదప నూటతొమ్మిది సారులుగా
జిదిమెను గర శిరములను ! తదనంతర మొకతలయు రెండు హన్తములుః దక్క నన్ని
యును ॥ రౌ ॥

వ, మరల మొలవకుండ నిలిచి పోయె తెగిన తలలనుండి కాజు రక్షంబుచే(
దడిసి రక్షసిక శరీరుండయి రావణుం డలరారె. అరుణుని యదణచ్చాయచే నావరింప(బడిన
యస్తొదిపయి( దోచుభానుబింబంబురీతి రావణదేహంబుమిద యొంటితలయొ ప్పె, ఇట్టుండి
రావణుండు రోషలీషణుండై విభీషణునిజూచి యిట్లనియె :

నాటకురంజి ; రూపక ము_(సీతజాడ) వలె,
ఓరీ |దోహి ! యోరి పాపి! యోరి నీచాత్మక ! యేరా ॥ యో ॥ క్రూరకర్మ
ములుసేయ ధారుణి బుట్టితీవిర ॥ యో 1 కోరి వగ వారి మబుగుణేరి కొల్చుచు౦టి
వధమ ! యేరిశెలుక లేనిమర్మ మెబుగణకేయ నిది ఘనమ 1 యో ॥ మంచిది శ్రీమోక్ష
గుండ | మాధవుని వెంట నిను |ద్రుంచివేతు రణములోన దోర్చలమున( గనుము కంట ॥నోరి॥

410 శ మోక్ష గుండరామాయణము - హరికథ

ఏ. అని నిస్థురంబులాడి భయంకారాకారంబగుశక్తిని విభీషణుని పయి వైచిన,
నదియు( గాలాగ్ని చందంబున మంటలు (గక్కుచు వచ్చుచున్న! గని రాఘవుండు--

తో: నడుమన బహుబాణములనేసి తానబికెను రఘురాముండు! గడువడి నది
గని కనలున నార్చుచు గదిసెను దథకంఠుండు ॥ రా ॥

వ, అన్ని కరగిరంబులుగల లావెల్ల రెండుకరంబులు నొక్క శిరంబునందు నిండి
తనరార(బ్రళయకాల విజృంభిత విలయకాయుండునుంబోలె మండివడుచు రామునిపై! గవిసి,
క. శరములు (బాన౦బుల ము
దరముల మునలముల( గదల ఖడ్డ౦బుల( తో
(1
మరముల శకుల( బరిఘుల

నుటుముచు (వేయచును బొడుచు చొప్పుగ నడిరె౯,

వ, ఇట్లలరి రామ-లక్ష్మణ-విఖీషణులను కో(తిమూశలను _బహువిధంబుల(
గాటీంచుచు నసాధ్యుండయియున్న రావణుని యాటోపంబునకు భయవడి మాతలి రాముని
శపీనియె ;

కాఫి 2 ఏకతాళము-(ఈళ్‌రాననంబసా) వలె,
ఇంతసేపు వీని నిల్బనేల రాఘవా ! పంతమున( జంపివేయవలదె రాఘవా! ॥ఇంత॥
మొలచునేమొ మగుడ వీనితలలు రాఘవా! చలమున నీవంతలోనె చంపు రాఘవా ॥ఇంత॥
ఈ కరాతకుండు దెగిన నింఠ రాఘవా, లోకములకు మేలుగలుగు గాక రాఘవా ॥ఇంత॥
వెండుము (బహ్మోన్ర్ర మేనీ చెల(గు రాఘవా ! యుండ(దగడు వీడు మోక్షగుండ రాఘవా।

వ. అని మాతలి పలికిన జగదభిరాముండగురాముండుళస్లాస్త్ర విద్యావిశారదుండు
కాపున బ్రహ్మోన్ర్రంబు నంధించుట కీదియ సమయంబని తలంచి గాధేయనవననంర క్షణ
కాల౦బున నతం డిచ్చిన యక్షయ (బహ్మోస్ర్రంబును దలంచి తదావాహనంబు( శేసికొని
మంత్రపూర్వకంబుగా వింటను నంధించి |పత్యాలీథ పాదుండయి నిలిచి నిండార దిగిచి
విడచె, అది చని,

సురటరాగము ; ఆదికాళము.
స్ఫుటంబుగను జెట పెటార్భటుల దిక్తట౦బు లార్వగను దన యుత్కటం౦బు జూపు
చును ॥న్ఫుః॥ కులాచలంబులు జలింవ జలధులు గలంగి కడు సోల౯ దహనన్ఫులింగ ములు

యుద్ధకాండము 4tl

రాల౯ ॥న్ఫు। మహోల్క లొదవ(గ (గ్రహాంబు లురుల(గ విహాయనము పగులన్‌ బెల్లుగి
మహీతలం బగలన్‌ ॥న్ఫు 1 జగత్కంటకుని దెగించు మని నురలగణ్యముగ వేడన్‌
శ్రీ మోక్షగుండపతి నూడస్‌ 1 న్చు।

తో: రావణ దనుజుని [పాణంబులు గొని రయమున భూమికి జొచ్చి | శ్రీవెలయగ
రంజిల్లి రాము పొది! జేరెను |గమ్మట వచ్చి 11 రా॥!

వ. ఈప్రకారంబున శ్రీరామకర నిర్ముక్రామోమ బ్రహ్మో న్ర్ర౦బు, ఇంద యమ
వరుణ కుబేరాదులశైన భేదింపరాని రావణుని మర్మంబులు భేదించి [ప్రాణంబు లాహొతి
చేసికొని నీకూతు(చెజిగొన్నవాని( జంపినా నని భూదేవికి చెప్పబోవుచున్నదో యనునట్లు
భూమిందూతీ మరలినీరామున తూజీరంబు జొచ్చె, ఇట్టు కులీశథారాహతిం గూలుకుల
శెలంబుం జోలె రావణుని దేహంబు భూమిపయి బడిన మా|త్ర౦బున,

తో: కుంగె దిక్కరులు గ్రుంగె గూర్మపతి [గుంగ భుజంగ విభుండు | (గుంగె(
జరాచరకోట్లతోడ నీకుంభునియెల్లను మెండు ॥ రా ॥

కీర్తన : ఏకతాళము. (మునుగు) వలె,
రావణుండు రణములో ధరాతలింబడ దేవతూర్యరవములలరె దెసలం ఎనువడ
బోరున 1 రా ॥ అనదుగాక్‌ రాముమౌంద నాదరంబున గునుమవర్గములు నురలు గురిసి
రింపున 1 రావ ॥ కెలివినొంది దిక్కు లెల్ల జెలగుచుండెను | మలయవాయువువీచెను
బగిముళము నిండను 1 రా ॥ దీక్షతో( ద్రైలోక్యవాను ! లక్షయముగను మోక్షగుండవాను
నకును |మొక్కులిడ(గ 11రా॥।

వ. అంత శ్రీరాముండు విల్లెక్కుడించి సౌమిత్రిచేతిచ్చి దేహవరశ్రాంతికొఅకు
నొక్కహో విశ్రమించె, అప్పుడు రణభూమిని పడియున్న రావణుని కళేబరంబుం గని విభీష
ఖుండుడగ్గరి చింతా కొంతుడగుచు,

తో; ఆహవముల దేవారులకును భయ మావహింప(గాంటేసి | బాహుళాలివగు నీవు
ఘూకముల పాలైతివిగా రోసి 1ర 1 కునుమతల్పమున( గూర్మి బండునీ కోమల మగు
దేహంబు 1 అనువులెడలి యీ మననపు జాలను నడలి బడితె నీక్కంబు 1రా1
క. నవరత్న న్టగితం బై
రవికోటినమ ప్రభా విరాజిత మగుచున్‌

412 శ్రీ మోక్షిగుంతరామాయణము - హరికథ

రవణించు దళకిరీటము
లపనీతలమందు బడ(గ నామె నయారే!

ముఖారి: ఆటతాళము-(అయ్య మో) వలె,
అన్నా విన వైతి వన్నా! నాహితములు ॥ అన్నా వినవైతివి ॥ యెన్నో వీధముల
నే విన్న వించుచునుండిన నాహీతములు ॥ అన్నా ॥ సీతను దెచ్చుట చేటుతప్పదని నీకోను
వివరించిన నాహితములు ॥ అన్నా ॥ వలదు రామునితోడ వైరమనుచు మును పలుమాలు,
వోధించిన నాహితములు ॥ అన్నా ॥ నీ మనోగర్వంబు నీకిట్టిగతి( దెచ్చె నే మని సోకింతును !
నాహితములు ॥ అన్నా 1 మోక్షగుండేస(డు సాక్షాద్విష్టుం డగు వీక్షింపు మని ఆల్పిన నా
హితములు 1అన్నా॥

వ. ఇట్టు విీషణుండు శోకించుచుండ హతశేష రాక్షనులవలస నీవార్తిదెలి
మందోదరి మొదలగు దనుజకాంతలు శోకావేశంబు వెల్లివిరియ వేగంబున( బానుపువయినుండి
దుమికి,

కో: అడుగులు దడబడ హాోరములుడ(గ నడుములు వడి నసియాడ ! జడ లూడి
శరోజములు మూపుపయిం బడి యటు నిటు (వేలాడ 1రా॥

ఏ, కరమ్ముల అమ్ము మోదుకొనుచు నేడ్చుల రవంబులునింగి ముట్ట లంకొపుర౦బు
వెడలి శకలంయులయిన రథంబులును, _ భిన్నంబులయిపడిన మదదంతావళంబులును, దెగి
పడిన కురంగంబులును, జూర్గంబులయిన గదా మునల ముద్ధర పాసాద్యాయుధ చయంబు
లును, తెగిన చేతులును, నొగిలిన మూతులును, ఖండంబులయిన శరంబులును, దునకలయిన
పదంబులును, దుండెంబులయిన మాంనపిండంబులును, గలిగి తొల(గ( [దోయ రాకుండ
భూత భేతాళ పేత పిశాచ శాకినీ ఢాకినీ కాక మూక శ్యేన జంబుకాదులు, రక్షమాంస
మేదో మజ్జాదుల నిండార యారగించి తృప్తిపొంది, రామునగ్గించుచు నృత్యంబొనర్చుచుండ
భయావహంబై యున్న రణరంగంబు( జొచ్చి, కృమంబున రావణుం డున్న దెనకు( జేరి;
నిశ్చేస్టితుండై యిల(గూలిన జీవిఠేశ్వరుని పయిబడి మందోదరి-__

ఫీల్‌ ; ఆటతాళము.
హా రాక్ష సేశ్వర ! హో జీవితా! హా రణాలంకార! హా పీరవర్యా! 1 హా ॥
గడగడ నీను. జూచి వడకు దిశాపతు లుడువీథి నుబ్బుచునున్నారు నేడు ॥ హా ॥ కట్టా |
యుద్ధములకు? గాలు[దవ్వెడు నీకిట్ట దుర్దశ వచ్చె నేమందు విధిని ॥ హా | అతులితభోగము

యదధద్ధకాండము 418

అందించి యిపుడు వెతలపాలుకేసి విడిచి పోయితివా ॥ హో ॥ మోక్షగండేవని ముట్టడింప
కుము ; కక్ష వద్దని తెల్చగా లేదా నేను 1 వో ॥

తో; నరుడు గారు ఢశ్రీధరుడు రాముడని, నయముగ! దెలీపిన వినక | దుర
మున నాతనితో( బోరియు నీ ధరణి డుల్లితివిగాక 1 రా |

వ. నురల కయిన దేజిచూడరాని లంకను హనుమంతుం డొక్క(డు (ప్రవేశించి,
జనకజను గాంచి, వనంబువెజీకి, లంక(గాలించి చనుచున్న నేమిచేయ నేరక పోయితివే |
యంతటనైన( దెలియవైకివిగదా ! పాణేశ్వరా !

క్ల. ఖిరదూషణాదిరాక్షన

వపలను ఖ౦ండి౦చినట్టి వార బెలిసి నే

వెజతు నది మొదలుగా మది

వెబవక ధర( గూలి తీవు వీక్రషుధుర్యా!

ప. పత్మివతాశిరోమణియగు సీతను చెజ( దెచ్చిన పాపంబు నిన్నింతచేస. చేసిన
కర్మ మనుభవింపక నెంతవారి కయిన! దప్పునా! మనోహరా!

ముఖారి : ఆదితాళము- (నేమముం) వలి.

దిక్కులేని దాననైతిని హా! యెక్కడ( బోదు నింకను! రావణ! అక్కడ పుత్రకు
అందటు బెళ్ళిరి! (గ్రక్కున నీవు బడితివి ॥ రావణ! ॥ మయు(డు నొజనకుండు, మగడవు
నీవని మది గర్వమొందుచుంటిని ! రావణ! ! మృత్యువునకు నీవు మృత్యువైయుండి,
యిపుడు మృత్యువు వాత( బడికివి! రావణ! | ధారుణి మోక్షగుండధాముని పెనం గొన్న
వైర మింతకు( దెచ్చెను! రావణ! ॥

తో: అతినీతిపరుం డగు వినీషణున కతుంసొఖ్యములు గలిగె! | నతిపాపాత్ము(డ
వైననీకు ని ట్లవని (దెళ్ళగగాం గలిగె ॥ రా 1

వ. “నీకామాంధకొరంబు నీకన్నులం గప్పి! నిన్ను గట్టుటకు( దొళ్ళు నీవే
తెచ్చుకొన్నట్టు సీతను దెచ్చితివే! కాని కుల దాక్షిణ్యరూప గుణగభణాతిశయంబుల సీత
నాతో నరిబోలునా ! ప్రాణనాయక్కా,"” అని బహుభంగుల విలపించువదిసె పద౦ంబులవాలి
కన్నీరు మున్నీరు(గా గొఅనేడ్చుచు వఖీషణుండు---

414 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

హిం. తోడి : దూవకముం
కామినీమణి, కాలకర్మమేమని వేమరు దుఃఖింతు నింక వెలసె బెకొనీ ॥ కా!
ఎన్నిగతులను జెప్ప నెజుగ డాయెను! నన్ను గాజులాడి సభలో( దన్నిపంపెను | గొమిని ॥
దండివీరుడై రణోద్దండహరడై యుండువాడు గూలె మోక్షగుండదేవుచే ॥ గామినీ |

వ. అని బహువిధంబుల దుఃఖించుచున్న విభీషణునకు రాముం డిట్లనియె;

తో: వలదు విభీషణ, నిలువుము దుఃఖము ! వనితలశోకముమాన్సు ! ॥ పలపించు
టచే ఫల మేమున్నది తల(పున ధైర్యము జొనుపు 1 రా ॥

వ. రావణుండు సామాన్యుండు గా(డు. నురానురుల కజేయండై నమన నుఖం
బులు ఒహుకాలం బనుభవించె. కొదవ యేమి! కర్మశరీరంబు స్థిరంబుగానుండునా |
యతండుగృతాట్టండు ! గానధైర్యం బవలంబించి యతని కుమారులందటు నశించిరి గొననీవే
యగ్ని సంస్కారాది విధులాచరింపుమన విఖీషణుండదరిపడి యిట్లనుచున్నాడు.

తో: ఈ కష్టాత్ముం డెక్కడియగజు( డెక్కడి తమ్ముడనేను !, ఈకలుషాత్మునీ
"కేటి విధులు! వీని. దాశిన దోషం బగును 1 రా ॥

వ. మోభార్యను జెజిదెబ్బిన దుర్మార్గునకు నంస్కారంబు గావలెనా ! కంకగ్ళ|ధా
దులు బీశి భక్షించుటయే నంస్కార మనిన, రాముకు నవ్వి యిట్లనియె,

తో: పూర్వవైరములు బొలిసీన పిమ్మట బూన దగదు; రణమందు నుర్విని
గూలుట నొప్పియనఘు(డై యొనరజేయు విధు లిందు |
వ. అని యాజ్ఞాపించిన' జిత్త మని లేచి విభీషణుండు వనితల నూరడించి, యగ

ఎకి

జాదుల కగ్ని నంస్కారంబులుసేని, స్నానం బాడి తిలోదకంబులు విడిచి వర్ధుండై వచ్చె.
అంత రాముండు లక్ష ్మణున కిట్లనియె;

కీర్తన : ఏశతొళము. (రామమ౦త) వలె.
వినుము సోదరా! నీవు జనుము సోదరా! మనవిభీషణునకు లంక(గట్టు సోదరా!
1 విను 4 అన్న తలీమిన, నితడు నన్ను( జేరిన(, బన్నుగ శరణంబొనంగియున్న విధమున
॥ విను ॥ నరను( డగుటను మన శరణు జొరుటను, ధర మోక్షగుండదేవు కరుణ గలిగెను
1 వనుము ॥
వ, అని రాము౦ డనుజ్జ యిచ్చిన మంచి దని లక్ష ్మణుండు విభీషణుని. దోడ్కాని
లంకకు(జని వనచరులచేశ నముద్రోదకంబు దెప్పించి శభకాలంబున,

యుద్ధకాండము 415

తో: వారిమంతులును వారిబంధువులును వారిపురోహితవరులజేరి చూడ సభిషేకము
చేయించెను విఖీషణున కపుడు; || రా!

వ, ఇ ట్లభిషేకము జేయించి, సింహాననాసీనుం జేసీ లక్ష ్మణుండు

క, శ్రీరఘరాముని చరితము
సారనహిత కైరవాప్తనమ్యగ్గతులీ
ధారుణి వజలెడు నంతకు
వారక నేలుదువుగాత( బౌరహితముగా.

వ. అని దీవింప విఖీషణు) డవ ందానందకందళిత హృదయారదిందుంతై లక్ష ్మణు
నకు నభవారికి నమస్కరించి, దివ్యాంబరాభిరిఖాదులు మంగళ [దవ్యవరన్సరంబుగా,
గొని లక్ష్మణుని వెంటీవచ్చీ రామునీం తే సమొంచి నమన్కరించె-

తో: అవి మాతలి కిడి యటుపీడ్కొలిపీన, నారాముని యనుమతిచే దివమున
కేగెను. తేరిందోలుకొని యేతెంచె నత(డు సమ్మతిచే 1 రా ॥

వ, పిమ్మట రాముండు హనుమంతుని( గొంచి యిట్లనియె.

బేహాగ్‌ _ ఆదితొాళము : (రాజ రంగేలి) వలి.
లంకకు నేతెంచుమా శేసరీపుత్ర ॥ లం ॥ శంకలు దీఖె జానకి నెమ్మది; నంకట
ములు దీర్స(గC గేనరిపుత ! ॥ లంక 1 మననిజయంబు జనక తనూజకు వినిపించి ముదము
జేయ గేనరీ! ॥ లంక ॥ ఇప్పటిరాజగు విభీషణునకు! జెప్పి వానియనుమతి( గేనరీపుత |
(లంక ॥ శ్రీ మోక్షగుండ స్వామి కార్యంబు( జేయుఖక్తుంఢ వీ వగుగేనరీపుత ! ॥ లంక |

వ. అని పలికిన రాముని వీడ్కొని హనుమంతుండు వేగంబున నశోకవనంబున
కరిగి జానకీదేవిని గని నమన్కరించి,

తో: తల్లి నీమనోధవు(డు రామవుండు దశకంఠుని దునుమాడి | నెల్ల కష్టములు
డుల్లె నేటితో నీప్పితములు జేకూరె ॥ రా ॥

వ, రాముని విజయ[ప్రభావ౦బు నీకు(డెప్ప వచ్చితి ఏమియాక్ట? యనపు(డు నామె
యానందబాప్పంబులు రాల నిట్లనియె ;

416 శీ మోక్షగుండరామాయణము - హరికథ

క. జగ దీశ్వరు! డగు రాముడు
మగ(డెయుండం౦గ, నుగుణమాన్యులు మొర ళ్‌
దగినబ్లీభకులైయుం
డ(గ లోవము గలదె పవననందన నాకు౯!

వ. ఆపన్నివారక మగు నిట్టిమేలువార్త నా శెటీ(గించినందునకు నేనే వచ్చీ
బుణ౦ఖు( దీర్చకొందు నా౦జనేయా రామకార్య నహాయా !

వ. అనిన, నతండిట్లనియె,

గీ. అమ్మ! మొళ్ళపకలిమియ యంతె! చాలు!
గడమవవ్తువు లిచ్చిన( గార్యమేమి?
యనిన దీవించి వలికె నా యన్న! రాదు?
జూతు నట్టుగ( జేయుము ఫభము లొదవ.

Cd

వ. అనిన, మంచి దని మహానందభరితు(డయి పునఃపునరభివందసంబు లాచరీం
కదలి వచ్చీ రామునకు నర్వంబు నెజి(గించిన రాముండు ఏభీషణు నవలోకించి,

వేహోగ్‌ ౩; ఆదితాళము,
దనుజాధినాయక, తడవి(క కేయక జనకజ( బాయక కొనిరమ్మెడపక ॥ దను

వడి జలకమార్చి వలువలు దాల్చి తొడవులు దీర్చతోడ్రెమ్ము దేర్చి ! దను ॥ తగ మో
గుండనగ రేశ్వరుండ నగువాదు దండ కతిభ కిని || దను |

వ. అని యనుజ్జ యిచ్చిన నంతసించి హనుమంతయుతం౦బుగా విభీషజుండు న
జనకజాతకు

తో: నరమ మొదలు రాక్షనకాంతలచే జలకములార్చించి నురుచిరదివ్యాంబ
భూషణములు నరగున గైసేయించి ॥ రా 1
క. బంగరు పలి కిలో సీ
తాంగన నెక్కించుకొని మహాగోష్యము గా(
గం గంచుక౦బు గప్బిత
రంగించు ముద౦బుగొలుప రామునికడకు౯.

యుద్ధకాండము 417

వ. ఇట్లు రాముకకు( గౌంతదూరమున( బర్లికియండగానే వానరు లత్యం౦ంత
కుతూహలంబున సీతాశ్వేషణంబు చేోయంగోరి చుట్టుకొని బెత్తములచే మోడి యందటిని

తజుము చుండిరి. అది గని రాముడు విభీషణున కిటనీయె

శంకరాభరణం ఏ ఆదితాళము - (తాప సేం) వలె.

వలదు నిలువు విభీషణ, వానరులం డటుమంగ ఫలమమి ౪ మనవారిమా(ద
బ౦టుతనము(జూపగ | వలదు ॥ ధారుణినుతనుజూడ( గోరి బేరినారుగ ! వారిలోప మే
' మున్నది నేరములు గొన(గ | వలదు || అల్లమోక్షగుండపిభుండ నైన నాయిల్లాలిని దలిగా
భావించి చూడ దావుః జేరి రోలిని ॥ వలదు 1

వ. వివాహమున, రణరింగమున, మహోత్సవమున, దుఖనమయమున రాణి
వాన౦ బక్కటిలేదు. ఇది రణరంగమై యుండి పతినైన నేను నమాపమం దున్నప్పుడు
లోపంబులేదు. కాన సీతను $బికనుండి దించి యందటు( జూచుచుండ! గాలినడకతో
నానన్నిధికి వచ్చునట్లు చేయు మన, నతండు జని యామెకు( దెలిపిన శబికలోనుండి దిగి,

తో: నలిననయన కాల్నడకతోడ( దిన్నగరామునీ జేరగను 1 చెలి యగ్నిని దాచిన
నిజరూపము చేకొను మని తెలుప(గను ॥ రా ॥

వ. లక్ష్మణుని గనీ రామున కపవాదము లేకుండునట్లు వహ్నియందు వొచ్చి
వచ్చెద. జితి(బేర్చి యగ్ని రవలుకొలుపుమనిన, లక్ష్మ్మణుం డట్ట( జేసె అంత---

ఊ. రాముని నెమ్మదిన్‌ నిలిపి రాక్రనకాంతలు వానరుల్‌ నుర
సోమములెల( జోద్యముగ( జూడ ధరామర దేవపాళికిన్‌
వేమరమొక్కీ పావకుని వేండి హుతాశన, రామునిన్‌ నదా
నామది( గొల్చుదాన నయినన్‌ [దిజగ౦ంబులవారు జూడ న
న్నీ మెయి బోతుగాశ యని యేర్చడ జొచ్చెను నగ్నిగర్భమున్‌,

వ. ఇట్లీగ్నిం బ్రవేశించిన, చందలు నద్భుతం బందిరి. _అంత( గమలానన
గౌరీశ్వర దిళ్చాలకాదులు చిమానారూఢులయి వచ్చి జయ జయశబ్దముల రాముని గొనియాడిరి.
రకమాల్యాంబరాభరణ భూషితయగు సీత స్వాంకతలంబునవెలయ నగ్ని హోతుండు(

(బిగన్ను ండయి రామున కిట్టనియె.
97

418 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ
కీత౯న : ఆదితాళము - (నీపను) వలె.

జయజయ రఘురామ ! జయజయ రామ! జయజయ శాంకరీ జపవరినామ ॥ జయ ॥
నియతురాల మన్నింపగ( దగు నీ [పియురాలిని గొను రయమున రామ ॥ జయ ॥ మును
నొలో దాచిన నిజభూపము! గొనివచ్చీతి గైకొను మిదె రామ ॥ జమ 1 దంభం బగు (పకి
బింబమడ(గ౧ నిజచింబం బిదిగొ నిజయబిగ రామ ॥ జయ 1 తవిలి చతుర్రశ భువనము
నేలీడిచి వరమోక్షగుండాధివ రామ 1 జయ |

వ. అని యప్పగించి సీతను రాముని యంకతలంబున వసం చేసె అప్పుడు
శంకరుండు రామున కిట్లనియె ;

తో: శ్రీరామ! శ్రీమిాఖ నయోద్యకు జేరిరాబ్యమును. చేయు. కోరినకార్యము
గౌనసొగెమ నీక గొదువలేదు దయచేయ ॥ రా

వ. అనునంతలో విమానారూఢు౦డయి శ్వర్గంబునుండి దశరథుడు పచ్చిన,
గాంచి సీతారామలక్ష్మణులు మొక్కిరి. వారిని దీఏంచీ యాలింగనంబు జేసికొని దశరథుం
గిట్లనియె ;

తో: నినునమ్మిన వారిని నంసారాబ్దీని దరింప( జేయుదువు |! తనయ, యయోధ్యకు(
జని రాజ్యముగొని తగ(బాలింపుము నీవు 1 రా ॥

వ, వంశాభివృద్ధియగు నేని దీవించి వీడ్కొనియె అంత రాముం డీందునీ
జూచి

తో: నాకృతముగ( బడి-నారగణితముగ నగచరు లో నురవీరా! | చేకొని వారి
నజీవల( జేయుము చిలికి యమృతధార ॥ రా |

వ. అనిన, నతం డమృతంబు( దెప్బించి పోసి మృళులయిన వానరుల జీవించ
జేసె అప్పుడు విభీషణుండు రామునకు నమన్కరించి యిట్లనియె :
గీ. అంగనయు లక్ష్మ్మణు(థు మీరు నతిముదమున
మంగళస్నాన మొనరించి మాల్యగంధ
భూషణాంబరములు( దాల్చి పోవు టొప్పు
బక్తుండను దోోయవలదు నా పా్రొర్రనంబు.

Es
Ey

యు ద్ద కాండము 419
కీర్తన : ఆటతాళము_(విను( డిది) వలె.
వరనుకుమారులు నరనులు దమ్ములు( బౌరి జటావల్కలములు ధ6యించి, నరగున
నందుండ మజథియు. నే నిచ్చట నరియగునా యలంకరణము( జేయ(గ 4 వర ॥ గన
మోక్షగుండేవ్‌ కరుణ విభీషణా! వనచటలకు నీడ్‌ నలుపు నత్కతులు; మనమున
నంతోషమన్నండ నౌదును; అనుమాన ముంపకు! మటు జేయ(గా' దగు ॥ వరను ॥

భశ

వ. అని రాముండు నియమించిన మంచిదని విభీషణుడు, —

తో: నవరత్నాభరణములు వనశ్రములు నవిరళముగఃచెప్పించి రనిజాదుల కల
రాక్షనవర్యు(డు (పమదమెన(గ నర్చించి ॥ రామ ॥

శి
ఏ. అనంతరంబు విమానంబు! చెప్పించి నిలిపిన, రాముండు సీతాలక్ష్మణ
యుతంసుగా నారోటొంచి యందజిని గాంచి యిట్లనియె,

జంరయూటి : ఆటతాళము (ఒకదివ్య) వలె,

పోయి వచ్చెదమేము పుణ్యాత్ములారా ! మా యయోధ్యకు( జేర మర్యాదమిట !
కవులను దోడ్కొని కదలి నుగ్రీవా ! యిపుడే కిష్కింధకు నేగు మోత్రోవ ॥ వో ॥ దేవతలను
గూడి, దేవతావర్య! యీవేళ దివమున శేగు గణధుర్య! 1 పో ॥ రాక్షసేశ్వర! లంకా
రాజ్యంబునేలు మోక్షగుండేశనకు మొక్కుచు( జాలు ॥ పోయి ॥

న. అని పలికిన, రాముని గముగొని; విభీషఛణాద్యనురులును, నుగ్రీవాది వనచరులు
నిట్లనుచున్నారు :

తో: మే మయోధ్యకును మాతో! గూఃడ మితకులజ ! వచ్చెదము ! | క్షేమంబుగ
మొకు(టే సెడి పట్టాభి షేకోత్సవ మరసెపము ౪ రా ॥

వ. భరత శతుఘ్నులను, గౌనల్యాదిమాతలను, చూచీ వత్తుము : దయానిధీ !
నిరాకరింపవలదు. వచ్చుట కంగీక రింపవలయునని వేడిన, సమ్మతించె. అందుమి(ద

తో: వానరు లందిటు దానవు అందటు మానితవుప్పక మెక్కి ! మానవనాథుని
యానతిచే, దము మనికి కరిగి రాచక్కీ ॥ రా |

వ, ఇట్లు కదలి వియన్మార్గంబున పుప్పకంబు( బిపి, దృష్టి గోచరందులగు
విషయంబులు రాముండు సీత కెణీంగించుదుం బోయి సేతువు వేరవచ్చి.

420 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ
మధ్యమావతి : రూపకము.

సేతుబంధనంబు జూచు ప్రీకితోడ సీత నేడు! ఖ్యాతిగ(గవి నిర్మిత మిది!
పాతకంబులెల్లవీ(డు 1 సేతుబం 1 _ రామేశ్వరు(డనులింగము నే మును స్టాపించితిందు !
భామ, సేతుదర్శనంబు( గావించిన యామనుజుం డీమహి జనియింప(బోడు ॥ సేతు |
ఇందు: చితృతర్పణంబు విడుచువారు. బిత్కయుతముగం దగ శ్రీమోక్షగుండ మందిరు
కడణను ముకినీ, బొందుదు రానందంబిగ | సేతు |

వ. ఇటు సేతుమాహాత్మ్యంబు సీతకు చెప్పి, యనంతరము, విమానంబు
నడపించుచు శీఘ్రుంబున! గిష్కింధా సమిపంబునకు వచ్చిరి, అంత, రాముని యౌజ్ఞాను
సారంబుగా,--

తో; కారాముఖకాంతలు కేగంబున( దరలివచ్చి జానిని | సారెకు. గనుగొనీ
సలీవిరి నకలోపచారమ్ములు వెమ్మడిడి ॥ రా 1

వ. పిమ్మట వారతో(గూడ విమానంబెక్కించుకొని [కమంబున బంచవటిద౦ండ
కావనంబులు గడచి శరభంగాగస్యనుతీక్షాతి వాల్మీ క్యాద్యాశుమంబులు గనుచు బదు
నాలుగు నంవత్సరములు పూర్తియయిన పంచమిదివనంయిన భంద్వాజాశంమంబు( జేరి
యాతనిచే సత్కరింప(బడి రాముం డిట్లనుచున్నా(డు :

తో: భరతునకును గడపటిత మ్మునకును భ|దంబే మునీవర్యా ! స్టిరముగ రాజ్యము!
జేయుచు దల్లుల సేవింతురె యోయార్యా ॥ రా ॥

వ. అనిన మునివర్యుం డిట్లనియె :

తో: మోరాకను మది గోడళు జడలును నారఫీరెలుగరించి ॥ ధారుకిభారము
సుపాదుకలం దారోపించి సహించి ॥ రా 1

వ. నంది|గామంబున నుఖంబుగ నున్నారు. రావభాది రాక్షన కాననంబులుగాల్చి
నుఖంబుగ మొవచ్చినవార్తయుష్మత్కటాక్ష ౦బున గలిగిన దివ్యజ్ఞానంబున నెటుంగుదు.
రామా | త్రిలోకాభిరామా !

కీతకాన్‌ : ఆదితాళము = (ఓరామ) వలి.
ఓదేవదేవ ! నిన్ను! యోగు లందటు నాదిమధ్యాంతరహితు( డనుచు(గందురు !

యుద్ధకాండము 421

దగులపు నిన్ను ॥ ఓదేవ ॥ అజ్ఞాలకు వేరెయంద ! వరయ మోక్షగుండమందు విజ్ఞులకు దోచి
చాల వెలుగుచుందువు ॥ ఓదేవ ॥ నారాయణళర్మవినుత నాయింజఓ నీనాండు నిలిచి నన్ను
ధన్యు జేయ గదవే! సతజనావన ! ॥ ఓదేవ |

వ. అని వే(డిన నమ్మతించ యందు వసంచి హనుషమంతుం జూచి రాముం
డిటనియె :

తో; గంగాతటముస( గల దొకనగరము శృంగిబేరమన నందు రంగుగా చెంచుల
రాజు గుహుండును |ప్రాజభకు( డింపాందు ॥ రామ |

వ. అతనితో మదాగమనవార్త యెతీంగింపుము. పమ్మట, సయోధ్యకు గోళ
మాతదూరంబున నందిగామము గలదు అందు,

క. భరతుం డున్నాం; డాతని

నరనకు( జని జనకజాత సౌమితులతో

నరుదించె రాము6 డని న

త్వరముగ మత్కుళలవార్త పలుకుము వే(గ౯.

వ. అతండు ముని(టోల జటావల్కలధారుండయి నావలెనే యున్నాడు! రయం
బున బోయి. రమ్మన, నుఫ్ఫ్బొంగి మనుష్యాకారంబున బయలుదేరి వాయునందనుండు
వాయువేగంబున( జని,

తో: గుహుని గనుంగొనీ కుళలంబుగ నినకులు(డు వచ్చుచున్నాడు నహనీకా
లక్ష ్మణుడై ; యెదురుగ( జనికాంచుము నీవునేండు 1

వ. అని పలికిన, నతం డానందభరితుండై కాచుకొని యుండె. అంత హనుమం
తుండు నది గామంబు(జేరి,

గీ. పాదుకలయందు( దనరాజ్య భార మునిచి

జడలు ధరియించి ళతుమ్ననహితముగను

రాము( డేమాయినో యింక రా డటంచు

నెంచుచున్నట్టి భరతుని. గాంచి పలికె,

కీర్తన : ఆదితాళము = (శంకరన౦) పలె,

భామునిమాతను రాజవరా, స్వామి కార్యరత, నసత్యధరా! క్షేమంబున శ్రీ

రాము(ఢు లక్ష్మణ-భూమిజయుతముగ(బొనుపుగ వచ్చెను ॥ రా ॥ రావణుండు దనదేవిని(

422 శ్రీ మోక్షగుంత రామాయణము - బారకథ

పరగాన(గా వానీనీ, దగ ఖండించి వేనైదేహిని విడిపించుక నుగ్రీవాదులతో( దా వచ్చెను
విను ॥ రా ॥ రాముం డిపుడు భరద్వాజా శమభూమి నిల్చిసను బుతెంచె ; భూమోవర, సాం
పుగను మోక్షపురధాముని ఇదుకుగ( ద్యరగా నేగము 1 రా ॥

ల

వ. అను పలుకులు విని భరతుండు హార్షనము[దంబున నోలలాడీ మైమజిచి కొంత
సేపుండి పిమ్మటలేచి, హనుమంతుని గౌంగిలించుకొని యానందా ప్రకణంబులచేనభిషిక్తుని(
జేసి యిట్లనియె ;

తో: ననుందేర్చితి విటు నాప్రియ్యాగజుని ఘనపభవార్తను దెలిపి! | మనుజుడవో
నురమాన్యు(డవో నామదినెలు(గను గుతీనీల్చీ 11

క. వరలక్ష ధేనువులు, శత

పురములు నకలాభరణనుభూపిత అగు నుం
దరకన్యల( బదియార్వర
గురుభ కిని నిచ్చినాడ: గొను నీకొటికుకా

వ- అని (ప్రశంసించి శత్రుఘ్నునీతో నిట్లనియె ;

హిం-కాఫీ ఏ; ఆదితాళీము,
పోదాము ర మ్మనుజా దునము 1 పో 1 మోదమున మోక్షగుండ కోదిండపొణికి
నెదురుగ 1 బో ॥ పురిని గ్రేసేయింవుము ' రాజతరుణుల రావింపుము ! కరిరథహయములు
రాగ వరతూర్యరవములు |మోగ 1 చో & వారకొమిను లాడ(గ(, జటులవందిబృందము
గూడ(గ, నారాయణశర్మ హృద్విహారున కెమురుగ మనము ॥ బో ॥

వ. అని చెప్పిన శక్రిఘ్నుం డాక్షణబున నన్నియేర్పాటులుజేగా అంత,
సామంత, పౌరిజన, వందిమాగఏ, వారకాంతాదులు (ఏవే ప్లించికొలువ, (బ్రాహ్మణు లాశీర్వ
దింప, భేరీమృద_గ కాహళాడిమంగ భారావ౦బు అలర, రాజకామినులు బల్లకులయందురా
రాముపాదుకాద్యయ.బు సరసావహీంచి తమ్మునితో : గూడ( బాదచారియె కొంతదూరంబు
జని యప్వ్పుడు---

తో; కాంచెను భరతు(డక్కజముగ రవినంకాశము విధికల్పితము సంచితశ$నిభ మతి
నుంపరమును నయిన దివ్యపుష్ప్కోము ॥ రా ॥

వ. ఇటు గాంచి యానందభరితుండైయండ, నొంజనేయిం డిట్టనియె ;

యు ద్ద కాండము 428
హింంకాఫీ : ఆటకాళము. (మక్కెన) వలె,
కనుగొను భూవర ! కను లలరార్‌ ! యొనర విమానము జనుదెంచుచున్నిది 1 కను 1
అందు శ్రీరాము,డు నవనిజ-నుమిత్రానందన న్నుగ్రీవనగచరు లున్నారు ॥ కను ॥ వరమోక్ష
గుండనివానునీ( గొలుచుచు నరగ విఫీషణు( డరుదెంచుచున్నా(డు ॥ కను ॥

ఒం

వ. అని పలుకునంతలో విమానంబు సమోపించె, రాజకాంతలు మొదలయినవారు
శిబిళాదులనుండి క్రింద దిగి నిలువంబడి చేతులెత్తిచూపుచు,

తో: అడుగో! రాముం డడుగో ! లక్ష్మణు( డదిగో ! సీకాదేవి। కడువడి గన్నుల
కజవు దీట(గ గాంచుడు వారలకీవీ ॥ రా ॥

వ. బహువిధంబుల యెలుగేత్తి పెద్దగా! జెప్పుకొనుచుండిరి, భరతుండును రాము
జూచి [్రిందినుండి చేతులు ముకుళంచి మొక్కిన, గాంచి రాముండు మహానందంబున
వీమానంబు (గిండిక( బఅిపి౦చ్‌,

తో: తమ్ముల( బౌరుల( దల్గుల దారుల దక్కిన పరిజసములను | నమ్ముదమున(
బువ్బక మెక్కడునటునలిపి పి పె (గమ్మరను |

వ, అని బహుకాలంబునకు( జూచీన మక్కువచే రాముండు భరతునీ దనయంక
తలంబున. గూర్చుండ(బెట్టుకొనీ కుశలంబడిగె ; భరతుండును సీఠాలక్ష్మణుల నాచరించి
నుగ్రీవాంగద నల నీల జాంబవంత నుషేణ (ప్రముఖవానరులం జృతంబుగా నవలోకించి
శ్షేమంబడిగి న్నుగీవుని( గౌగిలించుకొని యిట్లనియె,

గీ నీసహాయంబుచే రానణానురాది
శతులను గెత్నెమాయన్న మ్మతతనయ !
నలువురము నుమ్మి యన్నదమ్ములము మేము!
(పీతి నీతోడ నేవుర మెతి మిపుడు.

వ. అని శ్లాఘంచె. అప్పుడు *(తుఘ్నుండు రొమలక్ష్మణసీతా దేవుల సనుస్క
రంచిన, దీవిచిరి లంత రాముండు-

త్రో! తల్లులకును |బ్రణమిల్లిన వారలు చనయుని లేవగ నెత్తీయుల్లంబున వగనొందిసి
పీమ్మటను నుబ్బిరి యక్కున నొతి॥ రా॥

వ, అప్పుడు భరతుండు--

424 శ్రీ మాక్షిగుండ రామాయణము - హరికథ
తో: తారయోధ్యకితట్‌( జేర(గ, సందర్శన భాగ్యముగూజె శ్రంఘురామా ॥ రా 1
జంషూటి-ఆటతాళము : (ఆదిమారుని) వలె.

ఇక రాజ్యము నీవే యేలుము రామా! యొకనా(టికి నాచేత గాదో పరంధామ !
॥ ఇ($ | పదిమడు(గులు మునుపటికంటె దనము కొడవాయె ఖజానాకొట్టులో | వినుము 1! ఇ;
పాదుకలను రాజ్యభారముంచితి ; నీపాదుకలను నీకర్చ్పణజేసితిని | ఇ(క [1 నీపంపు(
జేయుచు నిను గొల్చెదను నేపట్ల మోక్షగుండేశ్వర నేను | ఇశ ||

వ. అని యిటు పలికక వనచరులు మోదించిరి. అంతలోవిమానంబు నంది
(గామంబు నమోపించె. అప్పుడు రామానుమతంబుశ నందబుదిగి భరతునియా శ్రమంబు జేరి
అప్పుడు

తో: ధనదుని( జేర(గ బనీవనీయెద నేనని వీజ్కొానీ పైకె౧రి, చనియె విమానము
వినువీథిని వైశ్రవణునినగరము దారి | రా ॥

వ. రాముండు కులగురువగు వష్టమహామునికి నమన్కరించి దీవనలంధది యాయన
యనుమతిచే వర్షాననంబున( గూర్నుండి. అనంతరయబు భరతుండు

తో; తల్లి నాకు దత్తంబుసేసె; సదత్తముచేశితీ నీకు వల్లభుండవు యావ[ద్రాజ్యము
నికు( బాలింపుము దయ విడకు | రా ॥

వ. అనీ పాదంబులకు సాగిలిపడీ, వే/డుకొనీయె | ఇుతలో(గైక వచ్చీ,

తో: నాతప్పిచము మనంబున నుంపక నా. న్నాదయయుంబి | నీతితోడ నవనీతల
మెల్లను నీ వేలుము సెరించి 1రా।

వ. అనీ యవేకవిధంబుల( (బాక్థించె.... అప్పుడు. విస్టుండు లేచీ వీనియభిమత
(ప్రకారము సమ్ముతింపు ముని చెప్పిన రాముడు నియ్యకొనియె. అంత రామ లక్ష్మణ భోరతి
శ తుఘ్నులకు క్రురకర్మంబులు కేయించి నుగ్రీవ విశీషణాదులు గూడి తెలంబు( బూసి.

క. జడ లూడ(ీని స్నానము
గడువడి( కేయించి వస్త్ర-గంధంబులు మేల్‌
దొడవులు నలంకరించిరి
పుడమి నినువు కపుడు దారముఖచెలు లెల౯.
౧

అప్పుడు

యుద్దకాండము 425

వ. అభ్యోంగసిస్నానంబుం _ జేయించి సిర్వమాల్యాఖభరణదులచే. నలంకి రిందీర,
గౌనల్య కొడుకును జూచి యానందించె శత్రుఘ్నుని యనుమతిచే సుమంత్రుండు

థం బాయితంబుజేసి( తెచ్చిన, రాముం డారోహించి

రగడ:

సాశేతము జేరె౯ రాముడు నకుటుంబముగా(గన్‌

సామ్మీకతియు మజీ శ్యతుఘ్నుండును జామరలు వివ(గ

భరతుండును శ్వేతచ్చత్రము జెల(గబట్టగ గోతులమూ(లు

గూడను ముట్టగ, భానుజయవరాటృముఖవానరులు

దాసవపతియు రథద్విపాశ్వముల రామునియానతి రయమున నెక్కియి,
వేమటు రాగను, వెంబడిజొక్కియి, సాక్రేతము జేరెన్‌.

ఇందుడు తనరథ మెక్కియి, రాగను, జంద్రముఖులుధరజాతను
వేగను, గెకనుమిత్రాగౌనల్యాదుల( |బ్రాక టతార్మాపముఖ భామినుల
శివికారూఢుల( జేనుక నడవంగ( బబిలివాద్యములు బరువడి

నాకేతముచేరిన్‌ రాము(డు ననుటుంబముగా6గన్‌.

వందిబ్భంద కైవారము లలరగ (ముందు భటులున మ్ముదమున ( గొలువ[గ

వారకామినులువరునగనాడగ వారకగాయకవర్యులు వాడ ౧6

బౌరులు గురులెబరుపిడి( జూడ(గ( గూరిమి నర్జులు గౌబ్బున వెడ(గ

బురిశృంగారము[ బొన(గ(గం గాంచుచు నరుదగు నాళ్చర్యం బున(
దేలుచు

సాశేతము(జేరెన్‌ రాముడు నకుటుంబముగా(గన్‌.

వ. ఇట్లియోధ్య! కే06. అవ్వార్తసినీ రామనందర్శన కుతూవాల మాననలై వారి

కతలు హర్మ్యాగ్రంబులపయికెక్కి సేనలు చల్లుచు శ రీరంబులు పులకాంకురములు "సంద
నిట్టసుచున్నారు.

శీరీన ౩ ఏకతాళము = (యైరం్మధి) వలె,

జ్‌ Sy, ఇరు టీ wu లా,
పట్టాభిరాము(జూడరే | పట్టాభిరామునకు నపుడు పట్టాభి షెక మగును ! బట్టపుదేవి

జనక పట్టియే యగు నౌర 1 పట్టా। నీలాబ్దగా(తుడగు నితడు, నీరజన్మేతుండగు

4206 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - వా౦కథ

న. టు . - .
అలావతారుండగు. బాలించ చూడ్తసగు ॥ పట్టాభి ॥ శ్రీ మోక్ష గుండేవనీ

నేడు సీతా
నమన్వితుని శమీ గాంచీతొమి మేమి నుఏన మగు ॥ పటాఖి ॥
ల

A my. AM బలి ఇర జ / న క /"
వ. ఇంతనురూపవంతుంటగు ననంతకేజోభిరాముని రాముని గొంతాయుత౦బుగ(
గాంతారమునకు(బంప్‌ దురింత చింత కాంతుల జేసెగదా !ైక యత్యంత కరినాత్మురాలు
గౌక

శ్రి

తో: కైక ననగ నక్కరలే దెంతటిఘనులైనము లోకమున. | (బ్రాతికర్ముము పగిదిని
నడతురు గాక యన్య మొక టగునా! 1రా।

వ. కైళపేరణలేకున్న లోకళంటకులగు కైకసి నుతప్రముఖానేక రాకానిమూక లే
కరణిని జెడుదురు ? పాకారి ముఖ్యదివాకనుల శే కరణిని మేలుచేసూడు. ఇది యవళ్యంబు
గాదగినకార్యమే! న౦ | యనుకొనుచుండు నంతిలో -__-

తో: నిజభవనము సన్నిధికి. జేరి మానితరథ మవరోహించి | నిజమాతలకు ననేక
దండములు నేర్చుతోడ నర్చించి 1 రా ॥ కొలుపు కూఓమునకును జని రత్నోజ్జ ్యలసింహాన
నమును | గొలువుదిరి తను. గొలుచుచుముందట నిలిచిన భరతున కనను 1 రా ॥

హంనధ్వని : ఆదిలాళము. (నరోజాస) వలె,
మదాజ్ఞానుసారుండ వై (పొజ్జత తో నడపుము 1 మదా ॥ నంజ్ఞను సెల్హపనులుసరగున
సటివేద్పుము 4 మదా ॥ దానవభర్తకు వానరభర్తకు వేరువేరుగను విడుదులు జత పరుపుము
1 మదా ॥ రాజకాంతలను రయమున సంతిపురంబులకును ఏంపు! ఘనముగ నురవట
గను 1 మదా ॥ అభిషేకార్థము యత్నము సలుపుము! పభముగ మోక్షపురవిభుమది!
దలయచు వడి ॥ మదా 1

. తదాజ్ఞలు శిరసావహించి భరతుండు సర్వము సెజవేర్చి యన్నికు నిట్లనియె.

క్ర, రవితనయ విభీషణ నుర
ధవయువరాజాదులకును దగ వేర్వే౯
నివసింప[గ6 దావులు మ
దృవనంబున నేర్చబచితి( బరమదయాణా.

వ. అని వినువించి పిమ్మట ను;గీవుని చేరం బోయి యిటనియె ;

యద్దకాండము 427

తో: శ్రీరాముని కిభిషకముచేయగి సంధయజలముకొవిలిను ! | మారతిమునకు
సమాసంబుగి జను వారని బంక,గవలెప ॥ రా ॥

వ, అనీ తెలిపిన న్నుగ్రీవుండు మంచిదనిగవాక్ష నీల న లాంజనేయుల చేరిం బిలిచి
(కమంబున నిట్లనియె :

కీర్తన 2 (తీగజాతి _ (సంతతంబున) వలె.

పోయి రా దిగు వాయుజవముతో( ॥ బోయిరా ॥ తోయధుల జలము(టూర్ణంయిన(
గొని తెచ్చుటకు | బోయి ॥ ఓ గవాక్షనీవు' | (బౌగస్టిజలమును వేగమెశకొని యేగెడులోపల
1 బోయి ॥ నీల, దక్షిణాభ్ధినీరము ముహూర్త కాలమునకు! కేర్చిగా ఏలె. గావున | బో ॥
ఒసిలుడా! పళ్చి మోదధిజలము లానందముగ( దెబ్చి యర్చింప(గా నీవు ॥ బోయి |!
పావని, యుత్రర పాథోధిసలిలంబున్న పావనతీర్ణము వేవేగ( దేవడి ॥ బో |; త్రీమాక్ష
చుండ శ్రీరామాభి షేకార్థ మై మిరు మోదాబ్దీయందోలలాడుచు || బోయిరాదగు ||

వ మతీయు సమస్త పుణ్యనదీతీర్ణంబులు తెచ్చుటకు నుషేణ - జాంబవంతుల నియ
మించిన వారందటును గనకళలశంబులు ధరించి వారివారి నియామక స్థలములనుగూర్చి
యరిగిరి, అనంతరంబ,

తో: భరతుని పంపున దేశమంతటను భటతిండిమఘ్ములు జాటి | పురజనులెల్ల
రలంకరణమ్ములు ముణవుగ( దీర్చిరి వీట |

శహన రాగము : ఏకతాళము-[ఎంతీని దే] వలె.

పురము నలంకరణము జేసిరి పురుషులు జెలులుక౯ | శోభా కరముగి సొగసుగ(
॥ బురము 1 వరిమళఘనసారమ్మృగమద |! భరితచందినంబు ఏరగ( గూర్చి యలీకరి
॥ పురము 1 గోడల పె మేడలపై( జూడగ జితరువుల్‌ వేడుకలర |వాసిరి నాడెముగను
॥ గో ॥ యీడులేని మాడువుల ధ్వజములను వెషకలళములు. వొగుగ్‌ శెత్తిరి 1 పురము ॥
ముంగిళుల౯ ముత్యముల 00గవల్లు లలరళ౯, మంగళముగ భర్మన్తంభమ్ముల ॥ ముంగి 1
రంగుమిట( బచ్చులు గూర్చినతోరణములు సభీమా రంగ నటు గట్టిర్రి ॥ పురము ॥ చల్లని
పందిళ్ళు దగ౯ గొల్హగ నెల్లిడలకా నల్లలితాగరు సౌరభధూమము జర్తిసి వెల్లీవిరియ మోక్ష
గుండ శ్రీరఘు! వల్లభుండు రంజిల్రి మెచ్చగను ॥ బురము ॥

వ. ఇటీవలె నొర్యాతి నాలుగుయామంబులు న్నదాహారంబులు పర్టి౦ంచి నమస్త

జనంబులు పురము శృంగారించుట లోనగు కార్యముల (బవర్తీంచిరి. అంత! బెల్లవారిని
వసిషండు సనుదెంచి,

తృీలైగ్రి శ్రీ మోక్టగుండ రామాయణము - పొరికథ

ట్‌ పట్టాఖి రామమూ రిక్రి(
బటము గట్లంగ వేయ భవ్యదిన౦ం; బీ
a] ర్త
ప్పటున రామునకున్‌ ధర
(A

పట్టిక గై సేయవలయు( బదిలముగా(గ౯,

తో; అంత వుషునీ యానతి( దలకొని కాంతలు మిసుషులు గలసి | వంతులు
వేసి ఏనంతము లొడి౦ వావీవరునలను దెలిసి ॥ రా ॥

వ, ఇటు శ్రీ సీతారామనపితంబుగా నకల పురుమలు స్ర్రీలునుజేరి మంగళ
వాద్యంబులు |మోయుంచుండ( జెలరేగి,

కీర్తన; ఏక తాళము-(దా౦జూ) వలె,

ఎంతో వైభవ మొదవ( జెల(గుచు, వనంతోత్సవము వేడ్క నలుప దొడగి౦
1 యెంతో 1 తరుణులు౯ బురుమలు౯ మురువుగణ వరుసలస్‌ సరగ దెలిసి చల్చుకొనుచును
॥ జన మెంతో ॥ ఇతరేతరంబు దఖుముచుస్‌ జేతః ప్రీతిన్‌ ఖ్యాతి నెన్నుచు౯ ॥ జనమెంతో ॥
బీరమ్ముకేయుచుస్‌, బేగమ్ము దీయుచున్‌ వదనమ్ము అలర నరనమ్ముల నిమ్ముల నమ్మించి
చిమ్మించి చల్లుచు 1 నెంతో ॥ రారాదా చల్లగా రాదా! యని చీరుచు దూరము బారు
చును || జనమెం || మంచివనువునీరు | నున్నము నిం పెనగగన్‌ గునుమ నదనముతో
బిసిక చల్చులాడుచు || జనమెం | వరమోక్షగుండ రాఘవుని కటాక్ష ముండుటిస్‌, బరీక్ష
బట్టుచును దీక్షతో వంతులాడుచును | జన మెంతో ||

వ ఇట్లు కొంతదడవు పంతంబులు మెజయ వనంతంబు లాడి శ్రీరామచంద్ర
మహో ప్రభువును జాయాయతంబుగ( చీశంబువయి( గూర్చుండ( జేసి నువాసినులు వాళునీ
లిచ్చిరి. ఎటినీన,

కా! గా

ఉశేనిరాగము ; అదితాళము £ (ఈరాజా) వలె,
సీతారామునకు బీతిగను హారతు లౌసగరె 1 పీతా । యాతు ధానులం గోతి
గోయు(గ, భూతలంబునం దుదయించిన ॥ సీతా 1 మేలుగ ధరాపాలు రరయంగ నోరి
భలిచాపము విజచిశ ॥ సీతా 4 దండిగను మోక్షగుండపురమున నిండు వేడ్కతో నివ
సించిన ॥ సీతా 1 [శేయముగ నారాయణార్చితు(డై యనంతముగ విలిసిల్లెడు 1సీతా |

వ. ఇట్లు హారతులిచ్చి యామి(ద శోభనంబులు వాడిరి. ఎటులనిన;

యుధకాంఢము 429
కళ్యాణి ఏ ఆదితాళము. (మనవి) వలె.

శోభన మనియనరే నుదతులార ॥ శోభన ॥ పప్రాభవమున నీతా భగవతితో శోభిలు

రామునకు నుదతులారా 1 శో ॥ భూతావళలను |బోచుచునుండెడు సీఠారామునకు- నుదతు

1; శో |; భానువంశనంభవుడయి. వెలసిన జానకిరామునకు నురతు ॥ కో |; దశకంటుని

వపధథముగొని కూల్చిన దశ రథరామునకు-నుదతు ॥ శ్లో || మోక్షగుండమున ముదమున

వెలసిన మోహనరామునకు నుదతు ॥ కో, నరగ నారాయణకర్మను (బోచీని రరణిజరా
మునకు-నుదతు | శోభన ||

వ. ఇట్లుకోభనంబులు హాడుదు నంపెంగిలైలంటున, గొల అంటి చునంతరి౦బున
నయుగుజెట్టు విధం బెట్లన్నను,

సీలుగుపొట ; రూవీకము (దాసిస్‌) వలి.

రామత్‌ నలుగు లొనగిరి ఏరాజితకరులైయా 1 రామళ్‌ |; రామున కరిలీమునకు
భూమితనయకు( దగ(గామితములు తెలువారణ 1 అలరామల్‌ ॥ మోముల దరహానములు
(చేమం తరింప( గ( గోమలతనువుల జిగి గలుగగ నా ॥ రా ॥ ఈదంపకులను గొలువ
వీనాటికి గలిగను మోదం బనుచును విశడముగానా 1 రా, మోళ్షగుుడముస వెలసిన
మోక్షాంగనను గలనిసొక్షిగ( జెలువొందినరామున కా | రామల్‌ | నలుగు లొనంగిరి.

వ, అటుపిమ్మట,

గీ. మంగళన్నాన మాడించి మధువతులిత

చికురమును గూర్చితడియార్చి చిక్కుదీసి

కీలుగంటులు ఘటియించి పూలు ముడిచి

పరగ సాంబాణి నవ్యదూపములు వేసి

తో: శ్రీరామునకు సీతాదేవికి జీనాంబరములు గట్టిహార మకుట శేయూర క6ంకణా
ర్యాభరణంబులు వెటి | రా)

శు

వగల దేలు నగుమొగముల సొగనుగ మృగమదతిలకము దిద్దిదగ బరిమళయుత

మగుచందన మింవుగ నెమ్మేనుల నగి 1 రామ ||

వ. ఇటు శృంగారించి సకల జనులు స్నానంబు లొనరించి వచిర్భూకులయి
నవీనాంబరములు భరించి. అంత---

10 శ్రీ మోక్షిగుండ రామాయణము - హరికథ
దేహోగ్‌ : ఆదితాళము, [నిదుర లేక ]వలె.
సభామండపము కేరెను శ్రీరాముండు పట్టాభిరాము(డు వేడ్క | నభా ॥ ౩
నీల్మపభానమలంకృత భానురనవ్య సోపానరంజిత 11 నభా |! భర్మమయస్తంభ భ।
శకాంతనిర్మలవేడి కానిర్మాణమగు || నభా |; ఖ్యాతిగ దనయనుజాతులు వెనువెంట
సీకానమేతు[డై దివ్య 1 నభా || కఠుణాకటాక్షనీక్షణమున (బిజలను నరయుచు
గండాధివు డపుడు || నభొామండపము |
ఫీ. బిడుదరాజముల వేర్వేట నెన్నుచు బట్టు
లొలసీ కెవారముల్‌ బలుకుచుండ
నన్వరమ్ముగ యజుస్సామాదు లాశిఃపు
రన్కృతి భూనురాగణులు సెప్ప
(చతిహిళ గాన నంగతీ భావమెనయించి
నట్టు వచెలు లఅభినిథయము నూవ
ఐదువుల్‌ కార హారతుల్‌ గెసేసి

Cu,

పాడుచు మొల నివాళీయొన(గ
గీ. జనకనందన వామాంకమున రహింప
శత్రుఘ్న లోలి పీవనలు వీవ
గోరి om వెలుపట్టుగొడుగు పట్ట,
ననిల తనయు(డు చరణ పంకజము లొత

par
లో.

కొలు ఏమరె సింహపీఠి రమాద్య్వహు౦
వ. ఇట్లు కొలువు దీజీయున్న కాలంబున,
రగడ; వచ్చిరి సీతాపతి వెభవమును

ముచ్చటగా(గని మోదమందుటకు
గౌతమి సంయమి గద్గండు శల్యుడు
శతొానందు(డును శాండిల్యుండును
యాజ్ఞ వల్క్యు(డును అగన్యపాదు(డు
భరద్వాజు(డును భీరు(డు హరితు(డు

యదశాండము

ఆపనంబు(డు న త్రి సకుండును

మౌద్దల్యుండును మాండవ్యుండును

రేణుకా త్మజు(డు బుశ్యశృంగముని

కౌండిన్యుండును గౌలవ శౌనక

సాలంకాయన వాలఖీల్యులును

మతావరుణ మరీచులు వ్యాసుడు

కణ్వ పరాశర, గౌశిక నారద

Wu nnn అ “

వాల్మీక్యాది తపస్వులు పనివడి 1 పచ్చి 1

నరు లురగులు కిన్నరులు చారణులు

నురలు గరుడ యక్షులు గంధడ్వలు

సాధ్య నీద బేచరవరంబులు

యి ౧
వీద్యాధరులును విశ్యేదేవత
అషదిగీవలు అషసనువులు
(A) 6

అప్సరోంగనలు నలకింపురుమలు 1 పచ్చి |

వ, ఇట్లు వచ్చిన బుష్యాదుల కెదురే(గ తోడితెచ్చి సిర్ధాననంబుల, గార్లు
బెట్టి వూజించె. వారి యనుమతంబున సింహాననాసీనుడైన రామునకు వా రికవర్‌;

నురట : ఆదితాళము - (మాకులముసశీ) వలి,

శ్రీరామపట్టాభి పేకలగ్నము నమకూటిను (బొద్దు మోజెను; ఈ రాష్యభా!
వారక నీవు భరింపుము సరిపాలీంపుము ॥ శ్రీ ॥ నీయవతారముచే సాధువులకు చేలాడు
వెఠలు పోయెను శ్రీయుత మోక్షపురీశ్వర రుందటు( డేరిరి! చూడ గోగిడి!

వ, అనీ ప్రశంస చేయచున్న సమయంబున--

తో: హనుమంతు(డులో నగు ప్లవగులు ఉతురబ్టుల అలములు గొనుగు 1
దెంచీయు రామునీ ముందట నుంచీన వారినత(డుదయగనుచు 1 రా |

వ. వారి నెల్ల నమ్మానించె, అంత వారు రామునకు సమన్కరంచ, య
నిలిచి చూచుచుండిరి. అప్పుడు వనీష్ష వాముదేవాదీ ముషులు పట్టాభిషేకం వానర
నంకల్పించిరి.

432 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ
§ీ Pa అమీ
శ్రురామప టా భిీయుకము

కళ్యాణి : ఆటతాళము.
శ్రీ రామపట్టాభి షేకమ హోత్సవ మారూఢి( గన(గ నే త్రానందకరము ! చారుతులసీ
కుళవిరాజితమె వరకునుము కన్తూరిసారమిళితనుగంధపూరితమై |పియమై జయమై తనరారు
సింధుజలంబుతో మనసారనభి షేకం బొనర్చిరి ॥ శ్రీరామ ॥
భరతళతుఘ్న లుభయపార్మ్యంబుల, సీత నరి యెడమదిక్కున లక్ష్మ్మణు(డు పడ
దుటను, వతున గరువలిపట్టి తూట్చనను, యువరాజజాంబవంత రవిజ విభీషణులు( దగను
గిరిమూల మొద లొరసి కోణములందు నిలిచి దృగుత్సనంబుగ( గొలువ నలరెడు ॥ శ్రీరామ ॥
నవరత్నమయభూపణములు హారంబులు దివిజవల్లభు(డు దెచ్చియియ్య(గను, వివిధ
వాద్యమ్ములు మొజియ(గను, _భేచరులు గూడి యవిరోళంబుగ గునుమవర్గమును గురిమె
మెజియ[ గోటిభానుకాంతులు గలకిరీటము రమ్యముగ ధరింప నలరెశు ॥ శ్రీరామ |

వారక వశిష్ట వాళ్మీ$ జాబాలీ వామదేవాదులు వైభోగముగను, సారెకు నాశీర్వదిం
ప(గను వారాంగనలు నొయ్యారముగ మోదించి యాడ(గను, గరము ధరను దొాళ్ళూరి
నారాయణమనోబ్ది విహాతుండగు త్రీమోక్షగుండ 1 శ్రీరామ ॥

తో: వామభాగమున వెభోగంబుగ భూమిస్తుతిక మెలంగ శ్షేమంబుగ మణిసింవో
ననమున శ్రీం ఘురాము(డు వెలుగ 1 రౌ ౪

క, కనుగొని శంకర ఫణిపతు

అనిమిషపతి నిర్హరౌఘ యక్షాదులు శో

బభనముగ( గరములు షోడిచీ

కొనియాడిరి రాము ననురకోటివిరాము౯,

శంకరు(డు : శేదారోరూపీకము . (సౌటి) వలె.

రామ! సీతారామ! పరంధామ ! భక్తకామ! జయనుందర ! ॥ రామ ॥ సోమ
నూర్య వహ్నిమండలగళ ! నీమహిమల్‌ సామాన్యమె రూపింవ(గ 1 రా ॥ భూతలాదిభూత
కోశాతీత ! మోక్షగుండపుర రాజిత! నీతరాగ! నారాయణకవివర చేతః కంజాతస్టిత !
ధాతకృ్ళస్తుత! ॥ రామసీత ॥

యుద్ధకాండము 438

తేవారము. నీమహామహిమ( దెలియనేర లోకాభిరామా!
భూమి భారంబువాపి |పోచితివి రిపులజోపి !
శ్షేమముగ దేవతాళి చిక్కులను బొనీహాయి
వేమరు(జరింప( గలరు విశమింపంగ౬ గలరు.

శేషుండు : శంకరాభరణము - ఆదితాళము, (కరివరదా) వలె.

నిను( దెలిసి పొగడ(గలమా శ్రీరామా ॥ నిను( దెలిసి ॥ నులభముగాను నుమమ్న
నాడియం దలరుచు వెలిగెండు నాత్మదుయుని ॥ నినుం దె ॥ అణువులో నణువువై, మనములో
ఘనమవై యణిమాదులకును నందరాని ॥ నిను! దెలి ౩ అక్షయముగ నారాయణవరకవి
మోక్షగుండమున వీక్షించెడు ॥ నిను! దెలి ॥

తో: నిరతము మమ్ముల నిలువ నీక( గడు వెజపించెడు రావణుని | బొరిగౌంటివి
మా పుణృంబున నుఖముగ నుండెద మీశభువిని ॥
క, తనముందజ నంగీతము
మన మలర(గ( బాడు మనుచు మమ్మేచెడు నా
దనుజేందుని( (గూరాత్ముని
దునిమితి వి నిన్ను! బాడుదుము శ్రీరామా!

తో: వెనుకొని యాగహవిన్సులు దానే గొనుచుండును దానవుఃడు ! దునిసెను
“వీచే దురమున( [గమ్మఅ దొరశెను మా కవియిపుడు $ రా 1
క. కడువడి నరులు గయాదుల
నిడువిండంబులను జెంద నియ్యడు మాకున్‌
వెడరక్కను( డీల్లిన ని
ప్పుడు మా కవి దొరకె నీదు భూరికరుణచేన్‌.

వ. అని యిట్లు యక్ష కన్నరకింపురుష విద్యాధరాదులు వేర్వేఅ బొగడి రామునిచే
ననుజ్ఞాతులై స్వస్థానంబులకుంజనిరి. అంతరాముండు వేదపారగులగు బాహ్మణులకు అక్ష
గోదానంబులు లక్షతురంగదానంబులు జేసి-పిమ్మట వస్తాభరణనువర్గదానంబు లమితంబుగా
నొనర్చె,

0

A834. WOM RTT

తో: పొంగుచు ను గ్రీవునకుదానవపుంగపునకు హారములు; నంగదునకు మణియంగ
ద్రములు( గవు లందథికిని బహుమతులు ॥ రౌ | సమ్మదమున నిడినత్కరించి తన నన్నిధి(
గొల్చుచు నున్నయమ్మారుతి( గనియడుగు వరములో యన్నా! యిచ్చెదనన్న 1 రా ॥
నామదిలో నీనామస్మరణ మనారతమును జేయుచును శ్రమారక శే నెనగుభక్తి నాకిమ్మ
పూర్ణ మగుదయను ॥ రా | |

గీ, ఎంతదాశ భవన్నామ మెంతదాశ

వీదున్మర ణము భూమి పె నిలువ(గలదొ

యంతదాశను నాదేహ మవనియందు

నిలిచియుండ(గ వర మిమ్ము కలుషహరణి.

వ. అనిన, రాముండానందించి;.

తో: చక్కగ నీయిష్టంబు లొనంగితి; జయ్యన నిను మెచ్చితిని | తక్కగ( గల్పాం
తమున నన్ను ఛాతను జేసెద సమ్మతిని 1 రామ॥

వ. అటుమి(ద మత్ప్సద౦బు నొందగలవు. అని రాముండు వరంబు లిచ్చిన వినీ
ఫీత్రాదేవి తానీట్లనియె:

తో: ఇలమో(దను నీ వెచటనున్న నందిష్టమయిన భోగములు గలిగి సుఖింతువు
గాక! నీకు నిశ గలుగవు మటి లోపములు 15 1

వ. అని యావరాణదంపతులు తత్వం బుపదేశించి మహాశీర్వాదపూర్వక ౦బుగా
ననుగహించిరి, వరంబులకు హనుమంతుండు బహ్మానందం౦బు నొంది, వునఃపునః|వణా
మంబు లాచరించి,

క్రభ్యాణిఃఆదితాళ ము - (సీళాధిపతీ] వలె.

జయ రమారమణ ! గోవిందా ! హరీ! జయ సుమా్రశోభిత నముజ్వలా౦గా !
క్ర మకుమారిమనోహరా 1జయ 1 అరుణసికాసీత వరకృష్ణస్పటికాంచిత వర్ణ విలక్షణా ! విల
1 జయ 1 అమలమోక్షగుండాధిప, నారాయణకవిహృదయ విరాజితా 1 జయ 1

వ. అని పొగడుచు యధేచ్చగా జని హిమవత్పర్వతంబున హనుమంతుండ
దపంబు జేయుచుండె. నుగీవుండు గపికోటులుగొల్వ గిష్కింధ కరిగి విఖీషణుండు అంక
(బవేశంచి రాజ్యంబేలుచు౦డె, రాముండు దన్నాశ్రయించి క్షరుశాపా|కుండయినే గుహుని(గ॥ి

యుద్ధకాండము 485

తో; మంతనమ్మున౦ జింతించుచు నీమహిని భోగమున |బ్రబలి! యంతపుందు
నాయం దైక్యంబై యలరెదుపొమ్మిక గదలి ॥రా॥

వ. అని సెలవిచ్చి యనేకరత్నాభరణాదులచే నత్కరించె. గుహుండానందించి
రామధ్యానంబుజేయచు శృంగిబేరమునకు( జనియె పిమ్మట సాయంకాలం బయిన,

ఏకాంత సేవ (ప్రారంభము,
తో; అంత రామ-సీతాంగనలకు నేకాంత సేవ నలుప(గను! సంతరం౦ంగటమున
నలరి నువాసిను లాలోచన( జేయుచును ॥రా 1
వ. అన్యోన్యాహాయమానలైరి. ఎల్లినిన---

చెలుల కీర్తన: ఆటతాళ ము-[ఒకదివ్య] వలె,
శ్రరామునికొలువు( జేయ రారమ్మ ! కోరిక లెల్ల చేకూరుగదమ్మ! 1శ్రీ॥ భవబంధ
భయములు బాయు గదమ్మ ! యవిరళముక్తి కరామలక మమ్మ శ్రీ ॥ నారాయణిశర్మా
ధారు( డోయమ్మ ! ధారుణి మోక్ష(పదాత గదమ్మ! ॥శ్రీ 1 మన పురాకృతములు మంచి
వోయమ్మ ! ఘనమోక్షగుండేవ( గన గలిగె నమ్మ! శ్రీ!
వ. అని పిలుచుకొనుచు నాక్షణంబున,

క. బంగారునరిగ చీరెలు

రంగుగ( బట్టంచు బొగడ రవికలు మాజీ

క్యాంగద భూషణములు మెఅ

యంగను ధరియించి వచ్చి రంగన లెల్లన్‌.

వ. ఇటు వచ్చి యత్యద్భుత జగన్మోహనదివ్యమంగళవిగ్రహుండగు. శ్రీరామ
చంద్రమహా ప్రభువును వీక్షించి,

కీర్తన: ఆదిఠాళమ-[నీతితో] వలె.

అంద 'వొరాముని నుందరము జూడరే ॥ యంద 1 కందర్చనహ న్రడివ్యాకారు(డని
తెలియరే ॥ యంద 1 వామభాగమున వేడ్కభూమి తనయ నిల్వ(గ, సామిపష్యమం దా
శ్రితులు నంతనమున( గొల్వగ, సొమి(త్రి లోనైన యనుజన్ములతో : జెల్వుగ ॥ నందమౌ ॥
హారశేయూరాదిభూషణావళి ధరించెనే ! ధారుణి త్రీమోక్షగుండ ధాము( డనమించెనే !
నారాయణశర్మ హృదయసారనమున నిలిచెనే ! 1 యంద |

4306 శ్రీ మోక్షగుండరామాయణము - వారికిథ

గీ, అనుచు నిభివర్ణనము జేసి యంతమో(ద
రామచందుని యంతఃపురంబునం౦దు
నృటికమయహంన తూలికా శయ్య పెకి
వేడ్కతో! జేర్చి యిట్లీని వేడి రపుడు.

కీర్తన : ఆదితాళము - (రామమంఠళం) వలె.
సవ్వళింపుము రామ ॥ పవ్య | జవ్వను లమరించినట్టి పువ్వుపాన్నుపె ॥ జవ్య ||
వివిధకాంతుల నలరు విపులవసతుల కవల శరద్ధనృటికమయ గేహంబులోపల 1 బవ్వ 11
(పీకినెక్కొన భూజాత నంగతి భాతిగ నారాయణహృత్పద్మశయ్యను 11 బవ్వ 11 బల్బనం
దగు న్వయంకల్పితంబగు తల్పమందు మోక్షగుండధామళభ మగు ॥ బవ్వ 1

తో: ఆవిధమున నాత్మారాము నుమమ్నాంతఃపురవరమునను ! బావన మగు
హృత్చద్మతల్బమున( బవ్వళింప[ జేసియును ॥ రా |

వ. తిన్నగా సీతాదేవి తావునకు వెళ్ళియిటినుచున్నారు :

కీర్ణన : ఆటకాళము - ( నమిలా౦ ) వలె.
పతీనంగతివేడ్మ( బవ్వళింతువుగాని పదవమ్మ పడకింటికి, పతి వియోగం౦బున(
బడినయలజడులెల్ల(బా సె నుఖమ్మున వటిలుము దేవి ॥ నారాయణార్చితుని సూరిజనన్లుతు
శ్రీరఘనాయకుని(జేరితివమ్మ ॥ పతి

వ. అని చెలులు జానకిని. బానుపు( జేర్చి ఇటు దాడిరి.

కీర్తన : ఆటతాళము _ (కొంతు(డు) వలె.
చల్లగను శ్రీరాముని పై( జల్గరే విరజాజులు మళల్లిమొల్లలు నంపెగలు చేమంతివిరులు
లాజలు ॥ జల్లగను 1 అందముగి( జెలువౌందు లనదరవిందములు జెంగలువలు బొందుగను
దాసొనసుమములుబాగ డలును గురువకములు | జల్ల ॥ పారిజాత [ప్రనూనములు మందార
ములు నుర పొన్నలు( గోరి నారాయణ మనోబివిహారుని పయి. గన్నెలు జల్లగను
శ్రీరామునిపై | జల్లరే విరజాజులు ॥

తో: కమ్మనితాపులు ఘమ్మని దెనలను గమ్మునుగంధము( దీని | కొమ్ములు
బంగరు గురిగలమొతము(గొని దంపతులనుడాసి ॥ రా;

యుర్జికాండ్‌ ము 487

హంనధ్వని : ఆదితాళము, (రవిమల) వలె,
పరిమళకలీశ్ళ గంధము బూయరే పరిమళ కలిత - లలితాతులిత భరిత పరిమళ
కలిత ॥ సారతర మగు మృగమదసారపరచత ఘనకచోర నురజోయుతఘనసారపూరిత
॥ పరిమళ కలిత ॥ ప్రీతియౌరీతిగా, గీతికల్‌ బాడుచుకా, సీతాసమేతు(డై చెల(గిన రాముని
చేతము రంజిల( జేసియు 1 బరిమళకలిత 1; భూమిమోక్షగుండంబున వేడ్క వసించివేమరు

నారాయణశర్మను మన్నించి కామితముర్‌ గడు నొన(గిప్రేమ నెగడు రామునకును
1 బరిమళకలితగంధము |

వ. ఈ విధంబున నుగంధంబు లలంకారంబుగా నల(ది,

క. మధురంబులైన ఫలములు
మధురాపూపములుగొన్ని మలివళ్ళెములన్‌
మధుకర వేణులమర్చిరి
పృథివిజకున్‌ రామనకును బ్రియము దలిర్నగ్‌.

కళ్యాణి 2 రూవకము (పరమ) వలె,
ఆరగింపుము ముద మార జనకజాతనహితంబుగ 1 శా 1 నారికేళ కదలికా
ఖర్జూర దాడిమంబులున్‌, జంబీర 1! చూత [దాక్షలు౯, నుసార పుష్పసార మిళితంబుగ
1 నార 1 మేలుగన్‌ జిలేబి మణుగుబూలు కర్తకాయలు౯ బూరీలు నామవడలు నతిరసాలు
బూందిలాడు నురుచిరముగ || నార ॥ చారపప్పు నెయ్యి పంచదార గూర్చి యుంచీరి
తాళ్ళూరి శ్రీనారాయణాఖ్యచారుహృద్విహార 8 మధురంబుగ ॥ నార 1

వ. ఇట్లు నమన్తమయిన ఉపాహారంబులు నమర్చించి, యనంతరంబు--
గీ. పనిడి(దావిన రత్నాల వళెరమున(

గప్వురవు వీడియములు బొంకముగ( గూర్చి

నేర్చునన్‌ జానకీరామ నృపులమోల

నుంచి సౌభాగ్యవతులు (బార్జించి రిట్లు ;

బ్యాండున్వరము = ఆదికాళము,

విడెము సేయు రఘువరా! కడు వేడు కలర నఘహరా! పుడమి కుమారి నేర్చున(
దొట్టీ యిచ్చిన మడుపులు మునిఫంట 'మతీ యందుకొని వేగ 1 వి ॥

ate

488 శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము - హరికథ

మెచ్చుగలు/న పోకలు, రుచి హెచ్చుపండుటాకలు, బచ్చకర్పూర నంభరితషౌ
మౌక్షిక నచ్చూర్ద యుతముగ( దెచ్చియుంచినాము | విడెము ||

రాజవంశభూషణా ! నారాయణకవిషోషణా | జాజికాయలును జాపత్రి యేలకు లోజ
లవంగాలు నొనరి నుంచినాము 1 విడెము ||

వ. అనంతరము పూలచెండ్లు గట్టీతెచ్చి యిచ్చిన! గొంతసేపు నేద్పలు మెళియ
సీతొారాము లాడి రెటులనిన___

కీత్‌ఇన 2 ఏకతాళము - (ఈళశరాననంబుబార్రి వలె.
బంకు లాడిరి పూల బంతు లాడిరీ! వింత౯ జెంత౯స్వాంతమం దెంతయు౯,
నంతన మలరో౯, గాంకలు మెల(గక బంతముజెల(గన్‌ 1

రా నాకి౯ ప్రీత్రిణ సీత శే శీతత్రీ౯ావేతును దల(పు౯ ; జూతురు వీకర్‌ ఖ్యాతిగ
ననుచు || బంతు ||

సీఠ __ ఏమి స్వామి వేమరుస్‌ (వేయుచు౯, భామల( గల(పన్‌ నీమది( దల(పన్‌
నిలువుము సైపనీ |; బంతు 11

రా -__ మాటిమాటి శేటిశేపోటిగ సయాటీ లాడ(గన్‌ (వేటుకు నిలుపు చాటుకు
దొల(గు ॥ బంతు ॥

సీత. వద్ధు వద్దు దద్దయున్‌ బెద్దయున్‌ నుద్జులాడ(గస్‌ ముద్దుల గుమ్మస్‌ మోక్ష
పురవరా 11 బంతులాడిరీ ||

వ. ఇట్టన్యోన్యనరసాలాపంబులడే( బూబంతులాడుచున్న వారి యనురాగ భావం
బులు గౌంచి కాంతలు —

తో: పదరే కొంచెము పనియున్నది నా కిదిగోవచ్చెద ననుచు, నదిగో వచ్చెద
నిదిగో వచ్చెద నని యొక్కొక్కరు నగుచు ॥ రా ॥

వ. వెలపటికి జని తలుపు చిగించుకొనిరి. అంత రాముం డేకాంత మగుటచే

శీతికన్యను లాలించెన్‌; సిగ్గే లని వివరించెస్‌ ; అతివను గౌ(గిట నుంచెన్‌ ;
యితనుని( గడు నదలించెన్‌ మించెస్‌ ; జెంచెన్‌; రతిశేళి లోన, గూర్మి( దేలించెన్‌ ;

కాంతామణి నలరించెన్‌ ; గళ లెల్లనుబాలించెన్‌ ; దంతక్షత మొనరించెన్‌ ; దగబంధములను
ముంచెన్‌ ; బొంచెస్‌ గాంచెస్‌ ; ధర మోక్షగుండ దేవు! డలయించెన్‌.

యుద్ధకాండము 489

న

ప. సీతారాములు. దేలి క్రీడావినోదములంసొన్కీ పవ్వళించిన. నానవ్వడిపిని
యవ్వలనున్న జవ్వనులు నవ్వుకొనుచు వారిని నిిదింపం కేయువారె -

జంయోూటి : త్మిశజాతి. (ఈభాలు) వలె,

శ్రీరామచంద్ర లాలీ! సీతానమేత లాలి ! కారుణ్యసాం[చ లాలీ! కల్యాణమయ
లాలీ! లాలీ! కలషావహర లాలి ॥ శ్రీరామ |;

నృష్టకి బూర్వమున వ్యష్టి నమిస్టియైన దృష్టప్రవంచమునకు (దష్ట్వు నీవగుచు
నుండి తుష్టిగ నుండెదవు ॥ శ్రీరామ ॥

నుగుణుల(టోోచుటకును, విగుణుల( వెజచుటకను తగురీతధర్మమును సొపీంప ధర
లోన బుట్టెదవు (ప్రతియగమునను ॥ శ్రీరామ ।

కాకుతీ న్థవంశమునను గౌనల్యగర్భమునను సాశేతనగరముసిను బన్మించితివి దుష్ట
దనుజానీకము అదర(గను ॥ శ్రీరామ 1

, శరకంటపిలు విడిచ,

ఆ తాటి!ని (ద్రుంచి యధ్వరమును గాచి, గౌతమ సతిని బోోచ
తలంచి సీతను వకియించి ౩ శ్రీరామ ॥

దళరథునాజ్జచేత దండకావనులం. దిరిగి, ఓక లార్వ ఖిదూపషణ - పరుల
నధియించి, శబరి దెన(బూర్జదయ యుంచి ॥ శ్రీరామ్‌ 1

వాలినినంహరింబి వారిధి? దగ బంధించి యాలంకి ముట్టడించి, యనుకల నెడిరించీ
మీంచి, యాలము( గావించి ॥ శ్రీరామ' |

రావణథుటకరాదిరాక్షనులను మోది, యావేళ ధరిణితనయ యనుజులతో(గూతీ
వెడలీ యయోధ్య( జేరితివి ॥ శ్రీరామ ॥

పట్టాభిషికుడవై బల లువేడ్కతో డ్‌ నికీ పట్టని గూడుకొనీపపళించితివి రాషు! రామ!
వార్వతీనుతనామ | ॥ శ్రీరామ |

నీయందు మాయగిలిగె, మాయవలన గుమ లాయెను; వానివలన నాయెను
భూతిములు? నందే యో యథిలం బాయెకా | శ్రీరామ !॥

శక్తి తయము నీవే; శ్రద్రా[తయము నీవే; ముకి త్రయము నీచే; మూర్తి త్రియము నీవే;

ర్త ర్‌ స్‌ ల
నీవే భక్తి త్రయము నీవే ॥ శ్రీరామ ॥

440 శ్రీ మోక్ష గుండ రామాయణము - హరికథ

కాల్యతయము నీవే; శర్ర్య్మత్రయము నీవే; కర్మత్రయము నీవే, కాయతయము
నీవే, నివే కళాశ్రయము నీవే ॥ శ్రీరామ 1

రీక్షాతియము నీవె; డేవత్రయము నీవే; చక్తుస్ర్రయము నీవే; జగత్తీయమునీవే;
నీవే లక్ష్యత్రయము నీవే ॥ శ్రీరామ ॥

జాన్మతయమునీవే; నాడీత్రవము నీవే; స్థానతయము నీవే; తాప్మతయము నీవే;
నీవే క్ర్రవర్గములు నీవే | శ్రీరామ ॥

కనుగొన నణువు నీవే; ఘనములో భునము నీవే; ననకాది యోగిహృదయనసంచారు
డవు నీవే; సచరాచరరూపములు నీడే ॥ శ్రీరామ ॥

(ప్రళయవసానమందు ప్రపంచము నీయందు! (బభవించి వృద్ధినాందు; బళయా
వసరమందు ముందు(బవళించు నీయందు ॥ శ్రీరామ ॥

లోకులు నిద్రబోవు నాకాలమున జాగరూకూ(డ వగుచు నీవు జోకొట్టుచుండుదువు;
నిన్ను జోకొట్టు వారెవరు ॥ శ్రీరామ |

బంగార. మొక్కిటయ్యు బహంభూషణంబు లయిన భంగి నీ వొక(డవయ్యు బహు
నామరూపముల( బరగి (పబలితి వీటువతెను ॥ శ్రీరామ |

బహుభిన్న భాం డగ్థితపటుదీపవజు దేహములబహీరంతరం|దియముల భాసిల(
జేయుచును మిగుల విహరించుచుందువు ౫ శ్రీరా

EN

శ్రీరామ చిద్విలాన! శ్రీమోక్షగుండవాన ! నారాయణాఖ్యదాసాధారామితోల్టాన !
చందికారమ్యదరహోన ! శ్రీరామచంద్రలాలీ ! సఫీతానమేతలాలి ! కారుణ్యసాంద లాలి !
కల్యాణమయ లాలీ! లాలి! కలుషావహర లాలీ.

ఇటు లాలీపాట(వాడి వారు నిదాముదితులైన పిమ్మట.

శహన : ఏకతాళము, (ఎంతని నేనం) వలె.
సంచిడిండేయం దగ డింపొంద(గ జనరమ్మా ! మామామందిరిములకును ॥ సందడి ॥
వాందుగ నిదానందింబుల రఘునందన - సీతానుందరులుండిరి 1 నందడి ॥ కానల
నన్మానులసాంగత్యము నలుపుచును, దానవులను వెనుదవిలి చంపుచును ॥ కానల | మానుగ
న్మిడలు మాని యుండిరటు గాన, నుప్తలై మేనులు మళిచిరి ॥ నందడి ॥ ఈరేయి౯ మీ

యుద్ధకాండము 441

రెల్ల౯ గూరికి వేగినను గూరిమితో సింగారము అలర ౧ | ఊరే ॥ కోరి మాక్షపుర శ్రీరఘు
వీరుని జేరి యాకొలుపు జేతుడగా కిక ॥ సందడి |
వ. అని చెప్పుకొనుచు. దమ యిరవులకు(జని ని|ద్రించీ వేకువజామున లేచీ,
క్ర. అమ్మా శీరాము(డు సీ
తమ్మయు మేలొన(గలేదు ; త్వరగా(జనిమా
దమ్మున మేల్కొల్చంగ రా
రీమ్మా? యని లేచి వచ్చి రామామణులున్‌.

వ, చనుదెంచి ద్వారంబున నిలిచి యారాము ననంతరామునిగా భావించి,

మెలుకొలువు : ఆటతాళము.
శ్రీరామ! రామ! సీతారామ! యిదెతెల్తవాటజవచ్చె నిదమేలుకో | పౌరులు
నకలోపచారము లొనరింప( గోరి వచ్చినారు మేలుకో ॥ రామా! మేలుకొనుమా ॥

దశవిధ పణవనాదములనే నుక్కుటధ్యనులు మండయ్యెను మేలుకో! దిశ లెల్ల
వెలు(గ దేదీష్యమానజ్ఞాన దినకడు( డుదయించె మేలుకో ॥ రామ ॥

రమణ నిశ్లేపావరణశక్ర లగునట్టి కుముదముల్‌ ముకుళంచె మేలుకో ॥ విమలమైన
జ్ఞాన - విజ్ఞానము లను కమలముల్‌ వికసించె మేలుకో ॥ రామ ॥ పలుపలురంగుల భాసిల్లు
చున్నది కొలువుకూటము( జేర మేలుకో ॥ అలకు నాపోజ్యోతి యనుసింహాననమున నాసీను(డ
వగుదువు మేలుకో 1 రామ ॥

అనుపషమావస్తాతయం బనునిట్టి వీయనుజులు వేరరి మేలుకో | ఘనముగ( దదవస్థా

కార్యము లొనరింపగను నియమింతువు మేలకో ॥ రామ 1!

అంచితనద్చోవ మనెడు బురోహితు(ఉరుదెంచియున్నా డదె మేలుకో ॥ పంచాంగ
మందలి భావమెల్ల విమర్శించి బోధించును మేలుకో ॥ రామ ॥

కన! జతుర్వాక్యమాగధవందిగాయక కవులు వచ్చినారు మేలుకో 1 అనయము నీకన్న
నన్య మొక్కటియు లే దని పల్కుచున్నాడు మేలుకో ॥ రామ ।

అంతరాంతిర త్రిపుటి యను నంతఃపురములో నవనీజతో( గూడమేలుకో ॥ కాంతి
నం దుంచి యొక్క(డ వే(గికడు రాజకార్యమునను దీర్చ మేలుకో 1! రామ ॥|

442 శ్రీ మోక్షగుడ రామాయణము - హరికథ

అష్టవిధప్రకృతు లను నచివులు బరివేష్టింం వచ్చిరి మేలుకో! స్పష్టముగా నన్ని
పనులను నియమించి (దష్టవై యుందువు మేలుకో! ॥ రామ ॥

అతులితకోటినూర్య పభాభాసిత మగు కిరీఏము దాలు మేలుకో | (ప్రతి లేని (బ్రహ్మాండ
భాండసామాజ్యము( బాలన సేతువు మేలుకో 1 రామ ॥॥

కామాదిబోర వర్గము జ్రానధనమును గైకొన( బూనిరి మేలుకో! మరకయ వారి
బోధివిద్వర తద్ధన మిగ నుద్ధరింతువు మేలుకో ॥ రామ ॥

సొక్షాన్నారాయణస్వాంతవారిజసీమ లక్షించి యున్నాడు మేలుకో |! అక్షయమైన
న్వయంప్రభ జూవ(గ మోక్షగుండేశ్వర మేలుకో ॥ రామా మేలుకొనుమా ॥

వ. ఇట్లు మేలుకొలిపిన నిద్రలేచి రాముండు కాలోచితకృత్యంబులు. దీర్చుకొని
మజ్జనవేంబాడి సీకానహితంబుగా నమస్తాలంకారంబులు చేసికొని భోజనంబొనర్చి మహా
విభవంబుగా గొలువుకూటంబు( జేరి లక్ష్మణునకు యువరాజ్యం బిబ్బీ తాను లోకాతీత
వరమాత్ముండయ్యును లోకవిడంబనార్థం మవతరించె గాన, దుష్టనిగహ శిష్టానుగ
హంబులు సేయుచు. బదునొకండు వేలనంవత్సరములు ధర్మంబుగా రాజ్యపరిపాలనంబు(
చేయుచు నుఖంబుండె అట్టి కాలంబున ---

తో: జనులకుదుర్భిక్షభయంబులు _ విషనర్బఘారభయములును ననుపుదప్పు
రోగాదిభయంబుల నందక భోగము లొందుచును ॥ రా ॥

వ. నంతోషంబున నలరారుచుండిరి, పృథివిసర్వనన్య నంపూర్ణంబయియొ ప్పె.
వృక్ష ౦బులు( గునుమభలభ రితంబులై రంజిలె పార్వతీ ! యిట్టి మహానీయచర్శితం బాద్యం
తం౦బు( గర్జరసాయనంబుగానీ కొకు వివరించితి( గదా | యట్టి రామమూర్తి కృపాప్రసాదం
బనుభవించి ముకురాలవుగమ్మా |

క్ర నాచేనీకపదిష్టం

బై చెల్లిన మోక్ష గుండహరిచార్మిత౦

బాచందార్కంబుగ నీ

భూచకమునందు నలరు( బూర్దేందుముఖీ !

వ. అని బోధించిన పార్వతీదేవి (బహ్మానందవారాశియందోల లాడి శంకరగురు

పదారవిందంబులకు వందంబు లాచరించె. అనంతరం బయ్యాదిమదంపతులను( గూర్చి
మంగళంబు బాడె నెటులనిన :

యొభ్ధకా౦ండఉయి 449

బేగడ : ఆటకాళము. (కీమలాం౦బ) వలె.

నిత్యమంగళం నిత్యానందునకు 1 నిత్య ॥ అత్యంతజగదామణికి ॥ నిత్యమంగ ,
నత్యజ్ఞానానంతసా క్షిరూవునకు నిత్యానపాయిని యగు సీతకు ॥ నిత్యమంగ ॥ సాక్షా
న్నారాయణ నరనహృద్ధోచర మోక్షగుండ రామమూర్తి క సీతకు ॥ నిత్యమంగ ॥

వ. ఇట్లు మంగళము బాడి శ్రీ సీతారామ।|బహ్మ పతిఫలిత దివ్యాపోజ్యోతి
న్ఫ్యరూవంబు( దనహృత్కమల కర్ణికాంతరంబున నూక్ష ,0బుగా( గనుచు నిజానందంబున(
దేలుచు గైలానంబుననుండిరి.

ఆశ్వాసాంతము

కో: అనీ తాళ్ళూరి నొరొయణకవి రామాయణమును హరికథను | మనముగ(
జెప్పెను గథయం దిడి రణకాండము చిలుకును నుధను ॥ రా ॥

ఇది వినువారల కహసౌఖ్యంబులు గొదువలేక చేకురును | ముదమున( దుదకట
ముక్తిలభించును మోక్షగుండహరికృపను ॥ రా ॥

రామ రామా యనవే - శ్రీరామాయణకథ వినవే! 1 పార్వతీ ॥

గీ, మొదలి కావ్యమ్ము వాల్మీకిము నికృతమ్ము
రామచరితమ్ము భ క్రలోకామృతమ్ము gM LIMES
హరికథగ( గూర్చెర క్రి నారాయణుండు fr | ;

వనుధ వెలయుత మాళశి భాన్కరముగ్య 3 pee LRAT,

మోక్షగుండరొామాయణము న |

-8
a శ
నార్ల

ల
/1
౮
ఓ
> ఇ
2
స్‌
క.

తిరుమల తిరుపతి దేవస్తానం 1పెస్‌,